Giới Thiệu Kinh Thủ Lăng Nghiêm

Bốn Loại Tứ Đế Trong Kinh Lăng Nghiêm

BỐN LOẠI TỨ ĐẾ

TRONG KINH LĂNG NGHIÊM

Phần trước tôi đã nói về sự phán giáo của các Tổ sư Trung Hoa từ nhất tâm đến tứ thời, ngũ thời bát giáo. Sự phán giáo này đã giúp cho ta thêm một sự hiểu biết nữa, để xem xét kinh Lăng Nghiêm được phán giáo ra sao. Thí dụ như trong Nikàya, nói Khổ đế là Khổ đế, Tập đế là Tập đế, Diệt đế là Diệt đế, Đạo đế là Đạo đế. Có Diệt Tập đế thì mới chứng Đạo đế, diệt được Khổ Tập đế thì mới chứng được Diệt đế. Như vậy là đế nào ra đế đó, Khổ là Khổ, Tập là Tập, Diệt là Diệt, Đạo là Đạo. Có Diệt Tập đế (có nghĩa là diệt tham ái) thì mới hết khổ, muốn diệt tham ái thì phải tu đạo, chứ không thể nói chung chung được. Nhưng về sau trong các kinh luận của Đại thừa nói rằng đọc thấy phiền não tức Bồ-đề, sanh tử tức Niết-bàn. Như vậy khi nào nói Niết-bàn là Niết-bàn, là an lạc, sanh tử là đau khổ, bây giờ nói sanh tử tức Niết-bàn. Khi nào nói tham ái là nguyên nhân của khổ, dứt tham ái mới hết quả khổ, bây giờ nói phiền não tức Bồ-đề. Vì sao cùng một giáo lý do Phật nói ra mà có sự khác nhau như vậy ? Sự phán giáo của các Tổ Trung Hoa cho ta hiểu rõ điều đó. Bởi vì chúng ta cũng biết Đức Phật nói : “Giáo lý do Ta nói ra chỉ bằng nắm lá trong tay, còn giáo lý mà Ta đã chứng ngộ được bằng lá giữa rừng cây”. Như vậy lời nào

của Ngài nói, mà phù hợp nhất với căn cơ trong hiện thời thì áp dụng; để đem đến sự giải thoát cho người đương cơ thì Ngài nói, còn điều gì Ngài chứng ngộ mà nói ra không có lợi cho sự giải thoát của người đương cơ, thì Ngài không nói. Trong giáo lý Đại thừa với tinh thần đó, lời Đức Phật dạy hàm tàng rất nhiều ý sâu sắc hơn nữa chứ không phải chỉ ngang tầm với lời Ngài nói ra lúc đó. Không phải nói một chỉ là một, mà nói một là tất cả. Khi xưa Đức Phật nói một là một chứ có nói, một là tất cả đâu. Không nói tất cả là một, một là một, tất cả là tất cả, không nói tất cả tức một, một tức tất cả, không có cái “tức” đó, mà Đức Phật nói rằng giáo lý Ta nói ra là chỉ một phần nhỏ của điều Ta chứng ngộ.

Như vậy, chúng ta phải hiểu ngầm trong lời nói đó của Đức Phật cũng có nghĩa một tức tất cả. Ngài nói ra một lời nào đó tức là bao hàm tất cả giáo lý mà Ngài đã chứng ngộ được. Bởi vì sao ? Bởi lời Ngài nói ra đó cũng mang cái tính chất giải thoát, mà lời Ngài chưa nói cũng mang tính chất giải thoát giác ngộ chứ không có gì khác hơn. Chẳng qua Ngài chỉ nói ít hay nhiều mà thôi. Cũng như một gáo nước, một thùng nước, một hồ nước, một bể nước, nhưng nước nào cũng có khả năng để giải khát. Vậy uống một gáo nước giải khát được thì tốt, nếu chưa giải khát được thì uống một thùng, nếu uống một thùng chưa giải khác được thì uống một lu, uống một lu chưa giải khát được thì uống một hồ. Từ đó chúng ta suy ra rằng : Câu một tức tất cả thì có thể hiểu, chính ngay lời Đức Phật nói ra, ta nghe chừng mức nào đó, như một câu, năm câu,

mười câu, hai ba chục câu, nghĩa là có giới hạn trên ngôn ngữ, nhưng sự liễu ngộ thì tùy theo từng người, cũng như người uống nước trên kia, ý nghĩa sâu xa không phải chỉ nằm giới hạn trong ngôn ngữ đó mà thôi. Thế thì, nếu lấy cái lý mà nói trong ngôn ngữ giới hạn đó, nó có bao trùm một lý nghĩa không có giới hạn, như vậy là một tức tất cả. Một câu nói đó bao hàm tất cả lý nghĩa cũng là một tức tất cả. Như vậy khi Đức Phật nói : Khổ là Khổ, Tập là Tập, Diệt là Diệt, Đạo là Đạo, không phải chỉ ngang tầm của mấy chữ đó, trong câu nói đó, và đóng khung vào trong câu nói đó mà thôi. Nhưng đằng sau câu nói đó cũng một tức tất cả. Vì vậy trong kinh Đại thừa diễn ra như vậy.

Do đó mới phân ra : Tạng, Thông, Biệt và Viên. Tạng giáo thì nói Tứ đế sanh diệt : Khổ ra Khổ, Tập ra Tập, Diệt ra Diệt, Đạo ra Đạo, cái nào ra cái đó. Thông giáo thì cùng nói chung, thông cả trước sau, thông cả Tạng giáo, Biệt giáo, thông cả hai phía. Vì vậy Thông giáo cắt nghĩa Tứ đế là Vô lượng Tứ đế. Khổ không phải chỉ cái khổ sanh tử mà còn có Biến dịch sanh tử nữa. Tập không phải chỉ là tham ái mà có vô minh nữa. Diệt không phải là Hữu dư Niếtbàn, Vô dư Niết-bàn mà còn có Vô trú xứ Niết-bàn, Tự tánh Niết-bàn, Vô lượng tứ đế. Đạo không phải ngang tầm 37 đạo phẩm, bởi vì Phật nói 37 đạo phẩm là với căn cơ

chúng sinh chừng đó, tu chừng đó là được rồi. Nói nhiều nữa cũng không ích gì, vì họ không thể lãnh thọ thêm được. Nhưng đối với căn cơ khác, Phật nói nhiều hơn nữa. Cho nên không thể đặt Đạo đế chỉ ngang tầm 37 trợ đạo

mà thôi, nên gọi là Vô lượng Tứ đế. Vô lượng Tứ đế nói rằng tất cả các pháp đều là duyên sinh, đã do duyên sinh tức vô tự tính, thế thì Khổ đó cũng vô tự tính, Tập, Đạo cũng vô tự tính, chứ không phải cái khổ đó mới là duyên sinh, Tập không phải duyên sinh, Đạo đế không phải là duyên sinh vì Đạo đế thuộc về hữu vi. Trừ Diệt đế mới là vô vi vô lậu, còn 3 đế kia là : Đạo đế thuộc hữu vi vô lậu, hai đế còn lại vừa là hữu lậu, vừa là hữu vi. Trong 4 đế đó vừa là hữu lậu, vừa là hữu vi. Đạo đế hữu vi nhưng vô lậu. Diệt đế vô lậu và vô vi, có sự khác nhau. Như vậy khổ tập đạo đã là hữu vi tức có sanh diệt, đã là hữu vi tức duyên sinh, mà duyên sinh thì vô tự tính, cho nên là vô sinh. Vì vậy Biệt giáo cắt nghĩa Tứ đế là Vô sinh Tứ đế, không có thật sinh. Đó cũng là lý duyên sinh do Phật nói áp vô đó, áp qua lý Tứ đế mà thôi, chứ còn lý duyên sinh không phải tách rời Khổ Tập Đạo. Thường thường chúng ta cắt nghĩa lý duyên sinh là vật nọ vật kia, pháp nọ pháp kia, ít khi áp lý duyên sinh vào Khổ Tập Đạo trừ Diệt là vô vi, không nói. Bây giờ áp lại lý duyên sinh vào nơi Khổ Tập Đạo, như vậy các pháp khác là duyên sinh vô tự tính, thì Khổ Tập Đạo đế cũng là duyên sinh nên vô tự tính. Vô tự tính là vô sinh – nên gọi là Vô sinh Tứ đế. Cũng đều là Tứ đế nhưng giáo lý mỗi tầng bậc có khác nhau, có sâu cạn như vậy. Rồi đến Viên giáo nói Vô tác Tứ đế, vô sinh thì có tác gì, đã vô sinh thì vô tác. Vô sinh thì Tập đế, Đạo đế không tác, nó đi dần tới, đưa tới pháp giới tính bổn vô sinh diệt, bất cấu, bất tịnh, bất tăng, bất giảm. Như vậy nó là vô tác (vì không sanh không diệt), bất cấu bất tịnh thì đâu có Khổ, có Tập. Bất tăng bất giảm đứng vào trong tự tính

thực tính của các pháp vốn là bình đẳng, vốn là yên lặng, vốn là vô sinh, vốn là như tính Niết-bàn, là bất sanh bất diệt, bất tăng bất giảm, bất cấu bất tịnh, rồi đến Vô tác Tứ đế.

Nhưng lý Tứ đế của Phật nói bao trùm hết nhơn sinh, vũ trụ, y báo chánh báo gì nó cũng trùm hết trong lý Tứ đế. Nhất thiết pháp trùm hết trong lý Tứ đế chứ không có gì ngoài Tứ đế. Tỷ dụ như nói Khổ đế. Khổ đế là nói y báo chánh báo của chúng sinh; còn y báo chánh báo của Phật, ý nghĩa của nó rất rộng. Khi chúng ta nói vũ trụ nhơn sinh là nói con người, nhơn sinh quan chỉ nhắm con người mà nói, không kể các loài vật khác. Trong Phật giáo không nói nhơn sinh quan là vì nghĩa như vậy. Nhơn sinh quan là quan niệm về con người. Còn Phật nói chúng sinh hữu tình là bao quát hết chứ không phải nói nhơn sinh mà thôi, cho nên dùng chữ chánh báo y báo. Y báo Chánh báo là chỉ chung cho tất cả chứ không phải riêng cho con người, mà tất cả các loài đều nằm trong đó cả. Y báo chỉ cho tất cả vũ trụ, vạn vật, cái gì nó làm chỗ nương dựa cho chánh báo, bên ngoài con người, phụ thuộc con người, thì cái đó gọi là y báo. Vậy y báo chánh báo đau khổ của thế gian là Khổ đế. Cho nên nói Tứ đế là nó bao trùm hết cả vạn pháp, chứ không có gì lọt ra khỏi Tứ đế. Do đó trong 4 tạng giáo này cũng chỉ nói Tứ đế, nhưng Tứ đế ở Tạng giáo gọi là Sanh diệt Tứ đế. Tứ đế ở nơi Thông giáo thì gọi là Vô sanh Tứ đế, Tứ đế ở nơi Biệt giáo thì gọi Vô lượng Tứ đế, Tứ đế ở nơi Viên giáo gọi là Vô tác Tứ đế. Cũng là tính cách Tứ đế nhưng cách nhìn Tứ đế là cách

nhìn về sanh diệt, hay vô sanh, hay vô lượng, vô tác. Hiểu như vậy để có sự thâm nhập, không cách ngại ai cả, không chướng chi nhau, cũng Tứ đế cả chứ không đi ngoài lý Tứ đế như Đức Phật nói. Nhưng Tứ đế có tầng bậc, nghĩa lý nó khác nhau mà các Tổ phán ra 4 cách. Do sự phán xét đó, nên khi đọc sách, nhất là kinh sách giải thích kinh điển Đại thừa hay nhắc đến thì phải phân biệt cho được. Đó là cách giúp cho ta hiểu giáo lý một cách thông suốt khỏi bị trở ngại, khỏi bị mâu thuẫn lẫn nhau. Đó là một điều quan trọng. Tôi nói như vậy để giúp cho quí vị hậu học có cơ duyên đi sâu vào kinh sách, giáo lý nhất là kinh sách Hán tạng. Còn kinh tạng Pali thì chúng ta chưa thông hiểu nhiều. Nếu dựa vào Hán tạng thì hay vấp các lý luận trên, nếu không thông hiểu thì sẽ bị trở ngại.

Nhân đây tôi cũng nói để quí vị biết, khi Hòa thượng Minh Châu dịch Nikàya ra Việt ngữ, Hòa thượng Hộ Giác có tâm sự rằng : Hòa thượng Minh Châu dịch kinh Nikàya thì tôi cũng đọc cả rồi, nhưng tôi dịch không được là vì tôi thiếu một phần chữ Hán. Hòa thượng Minh Châu sở dĩ dịch được Nikàya là vì Hòa thượng thông hiểu chữ Hán, đã biết từ ngữ bên chữ Hán, nên khi dịch Nikàya, Hòa thượng dùng từ đã có sẵn bên Hán tạng đem qua áp dụng dịch nên nó mau. Nếu không hiểu từ ngữ bên chữ Hán, như Pãncaskandha tương đương với chữ Hán là ngũ uẩn … thì chúng ta ngồi nghiền ngẫm cho ra từ tương đương đó ở trong tiếng Việt biết chừng nào cho ra, khó lắm. Ai có dịch mới biết, tìm cho ra một danh từ mới thích hợp đôi khi mất cả tháng trời. Phải tài ba như ngài Huyền Tráng, La Thập

thì may ra dịch mới mau, chứ không cách gì dịch được hết. Vì vậy các thầy phải có vốn cổ ngữ kha khá để sau này có cơ hội nghiên cứu sâu, rộng thêm nữa chứ

không phải ngay chừng này mà cho là đủ thì thật đáng hổ thẹn thay.

Kinh Thủ Lăng Nghiêm (Quyển I) - Giải Thích Đề Kinh

KINH THỦ LĂNG NGHIÊM

(Quyển I)

Thông thường một cuốn kinh bao giờ cũng có 3 phần :

- Thông tựa : Tựa chung mà kinh nào cũng có.

- Biệt tựa : Tựa riêng.

- Chánh tông : Hiển bày Như Lai tạng diệu chơn như tánh. Viên tam đế lý (đủ cả 3 đế lý). Ba đế lý là : Không, giả, trung. (Không đế, Giả đế, Trung đế).

Giải thích đề kinh

Đề kinh này có 19 chữ là “Đại Phật Đảnh Như Lai Mật Nhơn tu chứng liễu nghĩa, chư Bồ-tát vạn hạnh Thủ Lăng Nghiêm” mà sao lại chỉ nói ba chữ Thủ Lăng Nghiêm ?

Thủ Lăng Nghiêm

Vì ba chữ Thủ Lăng Nghiêm là tôn chỉ của kinh này. Thủ Lăng Nghiêm (Súramgama) là tên của cái thể thường định của chơn tâm; toàn cả bộ kinh chỉ dạy về định Thủ Lăng Nghiêm, cho nên đề mục tuy dài, mà cốt lõi ở ba chữ Thủ Lăng Nghiêm mà thôi.

Định Thủ Lăng Nghiêm rốt ráo bền chặt không thể lay động, không thể dời đổi, không phải như các định

khác, khi nhập định thì có hiện, đến khi xuất định thì không có hiện.

Định Thủ Lăng Nghiêm là tánh bản nhiên của chơn tâm chúng ta. Chơn tâm vẫn ra ngoài phạm vi của không gian và thời gian, không có lớn nhỏ, không có xưa nay, không phải vì nhiếp niệm mà định, cũng không phải vì không nhiếp niệm mà không định; dầu cho chúng ta mê lầm theo cảnh giới luân hồi mãi mãi trong ba cõi, nhưng cái tánh bản nhiên thường định của chơn tâm chúng ta cũng chẳng vì cái mê lầm kia mà tán loạn.

Đại Phật đảnh

Định Thủ Lăng Nghiêm huyền diệu rộng lớn như vậy nên lấy đảnh tướng của Phật mà ví dụ : Tướng trên đảnh Phật, con mắt chúng sanh không thể thấy được.

Như Lai Mật Nhơn

Các đức Phật đều nhơn nơi định Thủ Lăng Nghiêm mà tu hành cho đến quả Phật. Tâm chúng ta vẫn có định Thủ Lăng Nghiêm, chỉ vì vọng tưởng ngăn che nên không tự biết; nhưng đến khi trừ hết vọng tưởng rồi, thì định Thủ Lăng Nghiêm của tâm chúng ta hiện ra liền, không có gì là bí mật cả.

Tu chứng liễu nghĩa

Đã được định Thủ Lăng Nghiêm, tu cũng tu theo nghĩa duy tâm là nghĩa rốt ráo; chứng cũng chứng theo nghĩa duy tâm là nghĩa rốt ráo; từ khi phát tâm cho đến khi

thành Phật, toàn là một thể duy tâm, chẳng còn thối thác, chẳng

còn nghi ngờ, không bị ma ngoại quấy rối và cũng không mắc vào từng bực nào cả.

Chư Bồ-tát vạn hạnh

Đã tu chứng theo lý duy tâm thì người người cũng là tâm, vật vật cũng là tâm, nên thường hành động đủ cách đặng làm lợi cho tất cả chúng sanh. Tuy làm lợi ích cho tất cả chúng sanh, nhưng không thấy ai làm, không thấy làm việc gì, không thấy làm lợi ích cho ai; vì muôn sự muôn vật đều là do tâm, ngoài tâm ra không có một sự nào, một vật nào cả.

Biết tâm mình có định Thủ Lăng Nghiêm là thành Phật, không biết tâm mình vốn sẵn có định Thủ Lăng Nghiêm là chúng sanh; mê ngộ khác nhau nhưng tâm của

chúng sanh cũng tức là tâm của Phật.

Phần Thông tự

Trong hội Niết-bàn, trước khi Phật nhập diệt, Ngài A-nan bạch Phật có hỏi rằng khi kiết tập kinh, trước đầu các kinh nên để những câu gì, thì Phật dạy phải đề : “Như thị ngã văn nhứt thời Phật tại, v.v…”, nghĩa là như vầy tôi nghe một thuở Phật ở chỗ nào, thính chúng là bực nào, v.v…, cho nên đầu các kinh, lệ phải có những câu như vậy, gọi là thông tự.

Như trong kinh Thủ Lăng Nghiêm này, nói Phật ở thành Thất La Phiệt, nơi tinh xá ông Cấp-cô-độc lập ra, trong rừng của Thái tử Kỳ-đà; thính chúng thì có 1.250 vị Tỳ-kheo đã chứng quả A-la-hán, có những bực Duyên giác

Vô học và Sơ tâm, và có các vị Đại Bồ-tát số kể không xiết từ mười phương đều nghe pháp.

Như thị

Trong thông tự cốt yếu nhất là hai chữ “Như thị”. Hai chữ này có ý nghĩa trùng trùng, dầu dịch nghĩa là “như vậy”, “như thiệt”, “thiệt như vậy” cũng không sao đúng được. Như là như như không khác, lớn nhỏ như nhau, dài ngắn như nhau, xưa nay như nhau, muôn sự muôn vật như 90 nhau, cho đến Phật với chúng sanh cũng như nhau không khác. Tuy chỉ một thể như nhau không khác, mà tùy theo nhơn duyên vẫn in tuồng hiện ra đủ muôn sự muôn vật. Tuy in tuồng hiện ra đủ muôn sự muôn vật mà thiệt ra cũng một thể như như không khác, ấy là lý chơn như của đạo Phật.

Thị là tướng chơn thiệt của chơn tâm, là tướng chơn thiệt của các pháp, không còn là những tướng giả dối, những thói quen mê lầm, những nguồn gốc mê lầm, dầu ngã chấp hay pháp chấp; ấy là thiệt tướng của đạo Phật.

Chơn như tức là thiệt tướng, thiệt tướng tức là chơn như; chơn như là thể như như của tướng chơn thiệt, thiệt tướng là tướng chơn thiệt của thể như như. Song chơn như có nhiều từng bực : Sanh không chơn như, Pháp không chơn như, Tuyệt đãi chơn như ; mà thiệt tướng là thiệt tướng, không bao giờ dời đổi. Vậy mới biết chơn như vị tất là thiệt tướng, thiệt tướng vị tất là chơn như. Học kinh cần phải xét lý, chẳng nên câu nệ nơi lời nói. Vì, dầu nói “như thị”, hay “thiệt tướng” cũng chỉ là lời nói, chớ không khi nào chỉ rõ được cái chơn như thiệt tướng của tâm ;

vì thiệt tướng chơn như của tâm vẫn ra ngoài các tướng đối đãi (như tướng dài ngắn, tướng vuông tròn, tướng cao thấp v.v…).

Lại nữa, chữ “như thị” có ý nghĩa trùng trùng, nội hai chữ ấy là gồm đủ giáo lý của Phật. Toàn cả các bộ kinh, chữ nào câu nào cũng là “Như thị”. Như trong sáu chữ : “Như thị ngã văn nhứt thời …” mà cũng có thể chẻ ra là : “Như thị như”, “như thị thị”, “như thị ngã”, “như thị văn”, “như thị nhất”, “như thị thời”.

Như thị như là trong chơn như không còn cái chi là không như, như thị thị là trong tướng chơn thiệt không còn cái chi là giả dối; như thị ngã là lấy thể thiệt tướng chơn như làm ngã, trong cái ngã ấy không còn cái chi là không phải ngã; như thị văn là tuy không có năng văn (tánh có khả năng nghe) và cũng không có sở văn (được nghe) mà tùy theo nhơn duyên in tuồng là có nghe; như thị thời là không có lâu mau, không có xưa nay; một nháy mắt tức là không lường kiếp, không lường kiếp tức là một nháy mắt, toàn thể pháp giới đều là thiệt tướng chơn như, đều là thường trụ không thay không đổi.

Hai chữ “như thị” ý nghĩa vô cùng vô tận, dầu nói bao nhiêu cũng được, dầu nói thế nào cũng không đúng, nhưng thiệt ra không một tiếng nói nào, không một câu nói nào là không phải “như thị”.

Phần Biệt tự

Trong các kinh Phật nói, đều có chỗ sở do : như Phật nói kinh Hoa Nghiêm, chỉ rõ Phật tánh là vì Phật thấy

chúng sanh đều có Phật tánh; Phật nói kinh A Di Đà, dạy phép niệm Phật là vì Phật thấy chúng sanh ở thế giới này đều có cơ duyên với đức Phật A Di Đà, v.v… Đến như kinh Thủ Lăng Nghiêm này là vì những bậc thông minh như ngài A-nan mà nói. Nguyên vua Ba-tư-nặc, nhơn ngày húy kỵ, đã thỉnh Phật, các vị Bồ-tát và cả Đại chúng vào trong vương cung để cúng dường. Ngày ấy ngài A-nan đi khỏi chưa về kịp nên phải đi khất thực một mình; vừa đi ngang nhà Ma-đăng-già, ngài bị nàng ấy dùng phép huyễn thuật bắt vào phòng, toan làm cho ông phá giới. Phật đương ở trong cung vua, biết ngài A-nan bị nạn, nên thọ trai rồi, liền về tinh xá, không thuyết pháp như lệ thường. Phật hiện thần thông, đọc chú Thủ Lăng Nghiêm, khiến ngài Văn Thù Bồ-tát đem thần chú đến diệt trừ tà thuật, dẫn A-nan cùng Ma-đăng-già đồng về chỗ Phật.

Lúc A-nan về đến nơi, giận mình học rộng nghe nhiều mà không đủ nội lực chống lại sức mê hoặc của tà thuật để đến nổi bị nạn, nên lạy Phật, tủi khóc, cầu Phật dạy cho phương pháp tu hành mau thành đạo quả.

Vì vậy mà có kinh Thủ Lăng Nghiêm này.

Bổn nguyện của ngài A Nan

Về việc A-nan bị nạn, theo ý kiến hẹp hòi của chúng ta thì tợ hồ A-nan là một bực tầm thường, nhưng thiệt ra không phải. Ngài A-nan là một vị Bồ-tát, vì thương xót chúng sanh, nên thị hiện ra những lầm lỗi để giúp đức Thích Ca khi thuyết pháp.

Trong kinh Pháp Hoa, Phật nói rằng : “Ông A Nan với Ta đồng thời phát tâm tu hành từ đời Đức Phật Không Vương; nay Ta thành Phật thì ông A-nan hộ trì Phật pháp vì bổn nguyện của ông là hộ trì chánh pháp của đức Phật”.

Như vậy thì biết ngài A-nan bị nạn, ngài hỏi Phật, Phật dạy bảo ngài A-nan, đều là một phương tiện để giáo hóa chúng sanh; nếu không có A-nan bày nạn phương

tiện, hoặc hỏi qua gạn lại thì chúng sanh khó bề hiểu được Phật pháp.

Vậy nên chúng ta phải đội ơn công đức của ngài A-nan mà không nên phán đoán sai lầm, mang lấy tội lỗi – (Kinh Lăng Nghiêm - Tâm Minh dịch, 1949)

Trong kinh Lăng Nghiêm có hai chỗ phải chú ý, đó là Phật đề cập đến bảy chỗ gạn tâm và mười phen hiển tính thấy. Bảy chỗ gạn tâm hoặc bảy chỗ hỏi tâm ở đâu ? (Thất xứ trưng tâm). Nó tương đương với kinh Pháp Hoa ở chữ Khai. Trong kinh Pháp Hoa có 4 chữ : Khai, Thị, Ngộ và Nhập.

Ở đây tôi áp dụng chữ Khai vậy. Khai cái gì ? Khai cái vọng, có nghĩa quét bụi bặm nhơ nhớp của phiền não. Trong phần khai này có 7 đoạn. Bảy đoạn này Phật hỏi A-nan về cái tâm ở đâu ? Thứ nhất, Tôn giả A-nan chấp tâm ở trong thân. Phật bác cái chấp tâm ở nội thân, tức phá vọng chấp tâm ở trong thân. Thứ hai, chấp tâm ở ngoài thân. Phật bác luận chấp tâm ngoài thân. Thứ ba, chấp tâm núp sau con mắt, Phật bác. Thứ tư là phá chuyển kế tâm

kiến nội (tức chấp nhắm mắt thấy tối là thấy bên trong thân), cũng bị Phật bác. Thứ năm là phá chuyển kế tâm tùy sinh, tức chấp tâm hợp với chỗ nào thì liền có ở chỗ ấy, cũng bị Phật bác. Thứ sáu là phá chuyển kế tâm tại trung gian (chấp tâm ở trung gian, cũng bị Phật bác). Thứ bảy, phá chuyển kế tâm vô trước (chấp tâm không đắm trước chỗ nào hết) cũng bị Phật bát. Đó là 7 chỗ gạn tâm.

Mười phen hiển tính thấy : 1. Phóng hào quang nêu ra tính thấy viên mãn sáng suốt; 2. Chỉ hai thứ cội gốc để phân biệt mê và ngộ; 3. Nương cái thấy, gạn hỏi cái tâm; 4. Chỉ cái biết suy xét có thể tính; 5. Chỉ rõ tính thấy không phải là con mắt; 6. Gạn hỏi ý nghĩa hai chữ khách trần để chỉ ra cái thấy là chủ là không; 7. Chỉ tính thấy không sinh không diệt; 8. Chỉ chỗ trái ngược nhau; 9. Lựa bỏ tâm phan duyên để chỉ tính thấy không thể trả về đâu; và 10. Lựa riêng trần cảnh để chỉ tính thấy.

Kinh Lăng Nghiêm có 10 quyển, chia làm hai phần. Phần đầu là phần Lý ngộ gồm 4 quyển đầu. Phần thứ hai là Sự tu gồm 6 quyển sau.

Trong phần Lý ngộ của Lăng Nghiêm cũng y như trong kinh Kim Cương có hai câu mà ngài Tu-bồ-đề đã hỏi : “Vân hà ưng trụ, vân hà hàng phục kỳ tâm ?” Phật trả lời 2 câu hỏi đó bằng cách diễn dịch thành bộ kinh Kim Cương. Lý nghĩa trong đó là vậy. Nắm được yếu nghĩa như vậy, ta học Kim Cương sẽ nắm được yếu lý của kinh, nếu

nếu không thì cứ từng câu từng câu mà học, nó mù mù mịt mịt, không biết đâu là điểm chính, đâu là phụ ở trong đó.

Trong kinh Lăng Nghiêm này cũng vậy, phần Lý ngộ cũng chỉ có 2 câu hỏi thôi. Thay vì trong kinh Kim Cương ngài Tu-bồ-đề hỏi Phật thì trong Lăng Nghiêm

Phật hỏi tôn giả A-nan : “Tâm hà sở tại ? Dĩ hà vi tâm ?” Chỉ 2 câu đó thôi. Tâm hà sở tại nó tương đương như Tâm tại hà xứ (Tâm ở đâu). Câu Tâm ở đâu, đại khái trong Lăng Nghiêm là thất xứ trưng tâm (7 chỗ gạn tâm hay Phật 7 lần hỏi A-nan tâm ở đâu ?). Tôn giả A-nan nói loanh quanh 7 lần. Đó là câu hỏi thứ nhất. Câu hỏi thứ hai là Dĩ hà vi tâm ? (Lấy gì làm tâm ?). Chữ Hán gọi là Như hà thị tâm (Tâm như thế nào ?). Trong phần lý ngộ chỉ có 2 câu hỏi như vậy. Phụ theo 2 câu hỏi đó có những lý lẽ khác, nhưng những phần lý lẽ đó cũng cốt để diễn tả, để cắt nghĩa, giải thích 2 câu hỏi đó. Sau khi hiểu rõ tâm tại hà xứ, dĩ hà vi tâm xong rồi ngộ. Ngộ rồi thì tu. Áp dụng câu khai, thị, ngộ, nhập trong kinh Pháp Hoa qua đây, ta có thể nói rằng trong phần lý ngộ của Lăng Nghiêm tương đương với 3 chữ : Khai, Thị, Ngộ và đến tu là Nhập. Như vậy 6 quyển sau của Lăng Nghiêm là phần tu (sự tu) tương đương với trong kinh Pháp Hoa là nhập. Còn phần lý ngộ gồm : Khai, Thị, Ngộ.

Trong phần này : Tâm tại hà xứ gọi là phần Khai (mở). Nhưng khai cái gì ? Khai ở đây như vạch bờ, vạch đất, vạch cát ra, đừng để nó lấp khuất, lu mờ đi. Cho nên trong 7 chỗ hỏi tâm đó, Tôn giả A-nan trả lời ra sao Phật cũng đều bác hết. Tâm ở trong cũng bác, tâm ở ngoài cũng bác,

tâm ở chặng giữa cũng bác, tâm vô trước cũng bác, tâm tùy theo tiếp xúc xuất hiện cũng bác … Bác như vậy có nghĩa là Khai. Tức là cái gì sai lầm, không cho nó

dính vào đó, vất nó đi. Khi hết sai lầm vọng tưởng, ô cấu rồi, mới hiển lộ sự sáng suốt, cái chơn chính, cái cần thiết ra gọi là Thị. Nhưng khi hiện ra rõ ràng như vậy mà hành giả cũng không biết, nên phải Thị. Hiện rõ ràng, ví như bao nhiêu đất cát, rác rê lấp trên thỏi vàng đã bị hất tung đi rồi, thì thỏi vàng hiện ra. Vàng hiện ra rồi nhưng hành giả cũng chẳng biết đó là vàng, nên phải Thị cho biết đích thị đó là vàng.

Trong kinh Lăng Nghiêm nhằm vào thập phiên hiển kiến (10 phen chỉ tánh thấy). Chữ hiển ở đây tương tợ như chữ thị trong kinh Pháp Hoa (thị Phật tri kiến, khai Phật tri kiến, ngộ Phật tri kiến, nhập Phật tri kiến). Thay vì trong kinh Pháp Hoa gọi là tri kiến thì trong kinh Lăng Nghiêm gọi là chơn tâm, là Như Lai tạng. Hiểu như vậy là có thể hiểu đại thể kinh Lăng Nghiêm.

Đó là đại ý kinh Lăng Nghiêm. Tóm lại, kinh Lăng Nghiêm gồm 4 quyển đầu là Lý ngộ, 6 quyển sau là Sự tu.

Phần Tựa Chung

Phần Tựa Chung

Theo kinh Trường bộ thuộc kinh tạng Pàli, trước khi đức Phật sắp Niết-bàn, Tôn giả A-nan-da có thưa với Phật nhiều Phật sự cần làm sau khi Ngài Niết-bàn, trong đó có việc kiết tập kinh điển thì nên để câu gì trước tiên … Phật dạy nên để câu : “Như vậy tôi nghe, một thời Phật ở tại … có bao nhiêu thính chúng dự nghe, họ là những ai …” để chứng thực kinh ấy là có thực và có nhiều người nghe biết. Kinh Thủ Lăng Nghiêm này cũng vậy, Ngài nói kinh này ở tại Tinh xá Kỳ-hoàn, trong thành Thất-la-phiệt, Đại chúng gồm có 1250 vị Tỳ-kheo đã chứng A-la-hán. Trong chúng này có các vị Trưởng lão là Tôn giả Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên … lại có các vị Duyên Giác, các hàng Bồ-tát, trong đó có ngài Văn-thù-sư-lợi là vị đại Bồ-tát làm thượng thủ. Ngoài ra còn có vô số Bích-chi Phật, các hàng Tỳ-kheo mãn hạ từ 10 phương đến hầu Phật xin Ngài giải quyết nghi hoặc. Tất cả đều thỉnh cầu được nghe Phật giảng nghĩa lý thâm mật của kinh.

Phần Chánh kinh

Câu đầu là Như thị ngã văn…

Như vậy tôi nghe, một thời Đức Phật ở tại thành Thất-la-phiệt, tinh xá Kỳ Hoàn cùng với đại chúng Tỷ-kheo 1250 người đông đủ, đều là bậc Đại A-la-hán vô lậu, là những vị Phật tử trú trì, khéo vượt qua các cõi, ở nơi các

quốc độ thành tựu oai nghi, theo Phật chuyển pháp luân, khéo kham nhận lời di chúc nhiệm mầu của Phật, nghiêm trì giới luật thanh tịnh để làm khuôn phép cho tam giới, ứng thân vô lượng độ thoát chúng sinh, cứu vớt vị lai, vượt khỏi trần lụy. Những vị đó là đại trí Xá-lợi-phất, Ma-ha Mục-kiền-liên, Ma-ha Câu-hy-la, Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử, Tu-bồ-đề, Ưu-ba-ni-sa-đà làm bậc thượng thủ.

Lại có vô số Bích-chi vô học và hàng sơ tâm đồng đến chỗ Phật.

Nhằm ngày Tự tứ của các thầy Tỳ-kheo mãn hạ, các vị Bồ-tát từ mười phương đến xin Phật giải quyết nghi hoặc, kính vâng đức Từ nghiêm, thỉnh cầu nghĩa thâm mật.

Đức Như Lai trải tọa cụ, ngồi khoan thai, vì các người trong hội chúng, tỏ bày nghĩa sâu. Cả hội chúng thanh tịnh, đặng pháp chưa từng có. Giọng nói của Phật hòa nhã như tiếng chim Ca-lăng-tần-già, nghe khắp mười phương. Các bậc Bồ-tát nhiều như số cát sông Hằng, đều đến đạo tràng, có ngài Văn Thù Sư Lợi làm thượng thủ.

Một số từ nên biết : Phật Đảnh là tướng tốt trên đảnh Phật. Kinh này cao siêu hơn các kinh khác nên ví dụ với đảnh tướng của Phật. Mật Nhơn là nhơn kín nhiệm. Liễu Nghĩa là nghĩa rõ ràng rốt ráo. Thủ Lăng Nghiêm (tiếng Phạn : Sùramgama) nghĩa là rốt ráo bền chặt, tức là một loại định rất cao thâm không thể lay động của đạo Phật. Sa-môn (Sramana), nghĩa là siêng năng tu hành chánh đạo, dứt trừ phiền não, tức chỉ cho các người xuất gia. Kỳ Hoàn tinh xá là nhà của Phật và Tăng chúng ở, được dùng làm nơi để giảng kinh, tọa lạc trong rừng (Vana) của thái tử Kỳ

Đà (Jeta). Tỳ-kheo (Bhiksu) gồm 3 nghĩa : Khất sĩ, các thầy đi khất thực, cầu pháp; Bố Ma, làm cho tà ma hãi sợ; Phá ác, là dẹp trừ tội ác. Vô lậu (Anàsrava) nghĩa là không mê lầm. Phật tử nghĩa đen là con Phật, vì nhờ Phật giáo hóa, chứng đặng pháp tánh về sau noi dấu thành Phật, nên gọi là Phật tử. Chư hữu nghĩa là các cõi có danh tướng. Giải thoát (Mukti) là không bị gì ràng buộc. Uy nghi là những hành vi đúng đắn của tu sĩ, gồm đủ tám vạn bốn ngàn uy nghi. Bánh xe Chánh pháp : Chánh pháp của Phật vẹn toàn không khuyết, hay phá dẹp các thứ phiền não, tà ngoại nên ví dụ với bánh xe; chuyển bánh xe chánh pháp tức là tuyên truyền chánh pháp của Phật. Di chúc nghĩa là lời dặn cuối cùng. Phật di chúc cho các đệ tử gắng sức hoằng truyền Phật pháp để hóa độ chúng sinh. Tam giới là ba cõi Dục, Sắc và Vô sắc giới. Hiện thân là hóa thân này hoặc thân khác theo cơ cảm của các loài. Trần lụy là sự ràng buộc của trần cảnh. Thượng thủ là bậc trưởng thượng trong hội chúng. Bích-chi nghĩa là Duyên giác. Vô học nghĩa là dứt vọng chứng chơn không tu học nữa. Sơ tâm là người mới phát tâm. Tự tứ là ngày các thầy Tỳ-kheo ra hạ, được phép cùng nhau chỉ những sự lỗi lầm cho nhau sau khi mãn ba tháng trong mùa hạ. Hạ nghĩa là thời kỳ ở yên tu hành lúc mùa hạ. Hạ từ 16 tháng 4 đến rằm tháng 7, các thầy Tỷ-kheo ở tu nơi chùa không đi đâu xa. Từ nghiêm nghĩa là cha hiền lành, vì Phật thương chúng sanh như con nên xưng Phật là Từ nghiêm. Nghĩa thâm mật là nghĩa lý thâm sâu nhiệm mầu. Tọa cụ là đồ để lót ngồi. Pháp chưa từng có là sau khi nghe Phật dạy mới chứng đặng pháp ấy. Ca-lăng-tần-già (Kalavinka) là thứ chim ở xứ Ấn Độ,

tiếng kêu thanh tao dịu dàng hơn các loài khác. Sông Hằng (Gangà) là một con sông lớn nhất ở Ấn Độ, lòng sông có nhiều thứ cát nhỏ như bột, khó nỗi kể xiết. Đạo tràng (Bodhimandala) nghĩa là chỗ tu học và giảng kinh pháp. Sau đây tôi sẽ đi vào nội dung của kinh.

Như thị ngã văn : Theo ngài Thiên Thai, đề Tựa chung của các kinh gồm có 6 chứng tín. Như thị, ngã văn, nhất thời, Phật, tại đâu và chúng Tỷ-kheo bao nhiêu vị. Đây là một cách nói, lời Phật ở đây nói là hết sức xác đáng, chứ không nói theo lối mặc khải, không phải nói theo lối tôi nằm mộng tôi nghe (nằm mộng nghe thì không có chuyện này). Ở đây có nơi, có chốn, có lúc, có chúng nghe đàng hoàng.

Thường thường trong kinh khi vào đầu kinh có phần tựa, chánh tông và lưu thông. Trong phần tựa có hai : phần tựa chung và phần tựa riêng. Phần tựa chung là kinh nào cũng có phần tựa như vậy, còn phần tựa riêng là do duyên gì để Phật nói lên kinh đó. Kinh Lăng Nghiêm cũng có 2 phần như vậy.

Ở đây tôi đang nói về Phần Tựa Chung.

Phật ở nơi thành Thất-la-phiệt, tinh xá Kỳ Hoàn. (Có 2 tinh xá mà Phật thường trú nhiều nhất là tinh xá Kỳ Hoàn và tinh xá Trúc Lâm). Nơi đó có chúng Đại Tỷ-kheo (chữ đại có khi có nghĩa nhiều, có khi được dùng để chỉ cho những vị trưởng thượng, Tỷ-kheo lớn gọi là đại) gồm 1250 vị. Nên nhớ đệ tử của Đức Phật gồm mấy ngàn chứ không phải 1250 người, nhưng người ta thường nêu tiêu biểu 1250 là có lý do của nó. Các vị này đều là A-la-hán, các lậu đã

sạch. Những vị đó là những vị Phật tử trú trì. (Phật tử nghĩa là tùng Phật khẩu sanh, tùng pháp hóa sanh, đắc Phật pháp phần. Hai chữ này ở trong kinh Pháp Hoa đã có nói). Cho nên sau này các kinh phần nhiều dùng chữ Phật tử trong kinh Pháp Hoa để cắt nghĩa. Hàng Phật tử đây là hàng hộ trì chánh pháp. Thiện siêu nghĩa là khéo vượt qua. Chư hữu là 3 cõi. Thiện siêu chư hữu là ngụ ý chỉ cho chúng Đại Tỷ-kheo này đã khéo vượt qua các cõi, (vượt qua các cõi này cũng khéo lắm, tinh tấn lắm mới vượt, chứ nằm ngủ cả ngày thì không vượt được, vụng về không vượt được, giải đãi không vượt được, lêu lõng, nhác nhớm càng không vượt được). Nghĩa thứ hai là vượt 3 cõi không có nghĩa là bỏ chạy trốn, ngay trong 3 cõi đó mà vượt khỏi 3 cõi nên gọi là Thiện siêu chư hữu, thành tựu oai nghi của mình nơi các quốc độ và theo Phật chuyển pháp luân. Chữ theo Phật chuyển pháp luân ở đây có 2 nghĩa. Một là đi theo Phật để nghe lời của Phật, nghe pháp luân của Đức Phật chuyển nói; và cũng có nghĩa là giúp cho Đức Phật chuyển pháp luân. Có những trường hợp giữa đại chúng không ai hỏi được, thì họ có khả năng đứng dậy phát biểu xin thỉnh hỏi. Lối hỏi như vậy cũng giúp Phật chuyển pháp luân. Ngài có cớ để giải đáp câu chuyện đó, pháp đó, cho nên cũng có nghĩa là giúp Phật

chuyển pháp luân. Chữ tùng Phật chuyển pháp luân này có 2 nghĩa như vậy.

Diệu kham di chúc, chúc pháp linh tuyền, chúc sanh linh độ (di chúc của Đức Phật là di chúc như vậy). Ngài di chúc truyền bá chánh pháp và di chúc độ thoát chúng sinh (cứu độ chúng sinh). Đó là một lời di chúc lớn lao, theo cái hạnh nguyện : thượng cầu hạ hóa. Khéo kham nhận được

lời di chúc đó nên gọi là Diệu kham di chúc. Di chúc là truyền pháp một cách rất khéo và độ chúng sinh cũng rất khéo chứ không phải độ chúng sinh rồi để chúng sinh độ lại !

Nghiêm tịnh Tỳ-ni : Nghiêm trì giới luật, thanh tịnh, làm Thầy mô phạm rộng rãi cho 3 cõi, mực thước, khuôn mẫu cho ba cõi noi theo. Ứng thân vô lượng (ứng thân không có ngằn mé, không lường, độ thoát chúng sinh, cứu vớt đời vị lai). Vượt khỏi trần lụy (vượt khỏi cái hệ lụy của trần lao). Những vị đó là đại trí Xá-lợi-phất (Sàriputra), Đại Mục-kiền-liên (Mahàmaudgalyàyana) Đại Câu-hy-la (Mahàkausthila).

Lại có vô lượng hàng Bích-chi vô học và những người mới phát tâm cầu đạo đồng đến chỗ Phật.

Những vị này thuộc vào các hàng Tỷ-kheo sau khi hạ An cư (Varsa hoặc Varsàvasana) xong Tự tứ (Pravàrana).

Đây là Bồ-tát thừa : Và 10 phương Bồ-tát cầu hỏi để giải quyết các nghi ngờ trong tâm. Kính vâng đức Nghiêm từ, xin cầu nghĩa bí mật. Liền khi ấy đức Như Lai trải tọa ngồi thư thái, vì trong các hội chúng tuyên thị nghĩa thâm áo, các pháp hội chúng thanh tịnh đó được điều chưa từng có, nghe Đức Phật dạy những điều chưa từng được nghe. Cái tiếng Ca-lăng-tiên (Kalavinka) (Ca-lăng-tầng-già là một loài chim mà nó đủ các đức tính rất tốt, tiếng hót êm dịu, ngọt ngào, thanh tao, rõ ràng, vang dội khắp. Loài chim này khi còn ở trong trứng mà nó đã kêu tiếng hay hơn các loài chim khác). Ở đây ví cho âm thanh của Phật

như là âm thanh của Ca-lăng-tầng-già, biến khắp 10 phương. Câu này ta nhớ khi Đức Phật nói lý Tứ đế thì âm vang của Ngài khắp đến cõi trời 33 và chư Thiên truyền lên đến Phạm thiên. Hằng sa Bồ-tát đều nhóm đến đạo tràng (khi nghe âm thanh vang dội thì các hàng Bồ-tát đều nhóm đến đạo tràng).

Ngài Văn-thù Sư Lợi (Mãnjusrì) làm bậc thượng thủ trong hàng Bồ-tát đó.

Đó là hết Phần Tựa Chung (tức Phần Mở đề).

Phần Tựa Riêng

Phần Tựa Riêng

Chư Phật ra đời thuyết pháp đều do nhân duyên. Khi Phật nói pháp gì, dù cao hay thấp đều tùy theo căn cơ của người nghe, cốt là chỉ rõ những điều mê lầm và dạy bảo cho họ phương pháp để tu hành cho thích hợp.

Trong Phần Tựa Riêng này của Kinh Thủ Lăng Nghiêm, có kể việc Tôn giả Ananda đi khất thực một mình, bị mắc phải tà chú của Ma-đăng-già, suýt phá giới

thể. Phật biết và sai Bồ-tát Văn Thù đem chú đến cứu thoát. Sau khi được Phật cứu thoát, Tôn giả tự giận mình học rộng nghe nhiều mà không đủ định lực chống lại tà thuật của ngoại đạo, nên khẩn thiết cầu Phật chỉ cho phương pháp tu hành để mau thành Chánh quả. Đó là lý do riêng biệt phát khởi ra Kinh Thủ Lăng Nghiêm này.

Lúc ấy vua Ba-tư-nặc (Prasenajit) [một vị vua sau trở thành đệ tử thuần thành của Phật, ông có bà vợ là Mạtlợi phu nhân cũng là một đệ tử tại gia thuần thành, hết sức mộ đạo, vua và hoàng hậu có một người con gái là Thắng Man (Màlysrì) phu nhân, dựa vào thần lực của Phật thuyết kinh (Thắng Man), nhân ngày húy nhật của phụ vương, sửa soạn trai nghi, thỉnh Phật đến cung cấm (hậu cung, thâm cung) tự mình đón rước Phật, thiết đãi nhiều thứ diệu vi, trân báu tối thượng, đồng thời cũng đích thân mời các vị đại Bồ-tát khác đến cung cấm thụ trai.

Trong thành lúc ấy còn có các hàng trưởng giả cư sĩ đồng thời cũng trai tăng, chờ Phật đến chứng. Phật mới bảo Văn-thù phân lãnh chúng Bồ-tát và A-la-hán ứng đến các trai chủ. (Vì không phải vua mời mà còn các trưởng giả cư sĩ cũng mời nữa). Cho nên Phật mới sai Ngài Văn-thù phân chia chúng Bồ-tát và A-la-hán đi các chỗ mời đó.

Duy chỉ có Tôn giả A-nan trước đã nhận lời thỉnh riêng (biệt thỉnh : có trai chủ thỉnh trước và đã nhận lời rồi), đi xa chưa trở về, nên không kịp theo hàng Tăng chúng. Khi đi A-nan đã không có vị Thượng tọa và A-xà-lê đi theo, giữa đường trở về một mình, ngày đó không có ai cúng.

Bây giờ A-nan cầm bình bát đi đến nơi thành, thứ lớp tuần tự khất thực, trong tâm ban đầu chỉ mong cầu có hàng đàn-việt cuối cùng, xưa nay chưa từng bố thí để làm trai chủ, không kể sang hèn, dòng Sát-đế-lỵ hay Chiên-đàla. Ông đang thực hành từ tâm bình đẳng, (đó là dòng Sátlợi tôn quí hay là Chiên-đà-la. A-nan nghĩ rằng mình thực hành tâm từ bi bình đẳng chứ không lựa chọn sang hèn), phát tâm muốn làm thành tựu viên mãn tất cả chúng sinh đều đặng vô lượng công đức. A-nan đã biết đức Như Lai Thế Tôn quở trách ngài Tu-bồ-đề và ngài Đại Ca-diếp làm A-la-hán mà tâm không công bằng, nên ông kính ngưỡng lời dạy vô giá của đức Như Lai đặng khỏi mọi điều chê bai nghi hoặc. Trải qua trong thành hoàng kia bước từ từ vào cửa, nghiêm chỉnh oai nghi cung kính giữ pháp hóa trai.

Bấy giờ A-nan nhơn khi đi khất thực qua nhà dâm nữ, gặp phải chú đại huyễn thuật Ma-đăng-già nữ, dùng chú

Sa-tì-ca-la Tiên Phạm thiên, thâu nhiếp vào nơi dâm sàng, đích thân vuốt ve sắp hủy phá giới thể của A-nan.

Một số từ nên biết : Ba-tư-nặc (Prasenajit) là Vua thành Thất-la-phiệt. Thượng tọa là vị Tỷ-kheo tu hành nhiều hạ hơn mình. A-xà-lê dịch là Quỉ phạm sư, nghĩa là thầy làm khuôn phép cho trong chúng. Phàm Tỳ-kheo đi xa, theo luật phải có hai thầy cùng đi, đặng phòng sự lỗi lầm. Đàn Việt nghĩa là người thí chủ. Sát-đế-lỵ (Ksatriya) là dòng quí tộc. Chiên-đà-la (Sùdra) là người hàng thịt, là dòng hèn hạ. Từ tâm bình đẳng nghĩa là lòng thương yêu chúng sanh như nhau, làm cho tất cả chúng sanh đều được an vui. Chẳng quân bình : nghĩa là chẳng cân bằng, như ông Tu-bồ-đề cứ xin nhà giàu, ông Ca-diếp chỉ xin nhà nghèo, cả hai đều còn thiên vị. Vô giá nghĩa là không ngăn ngại. Chê bai nghi hoặc : thấy xin nhà giàu thì chê bai, thấy xin nhà nghèo thì nghi hoặc. Phép hóa trai nghĩa là những lễ phép phải giữ trong khi đi khất thực. Gần phá giới thể nghĩa là bấy lâu gìn giữ giới luật, nay bị dâm nữ gần muốn phạm giới, nhưng chưa phạm. Hóa thân của Phật, nghĩa là vị Phật của đức Thích-ca biến hóa ra cũng đủ tướng tốt và đi đứng nói năng như Phật.

(Tôn giả vì thọ biệt thỉnh tức thỉnh từng người, tùy theo các tín đồ hay từng sự việc biệt thỉnh).

Hôm đó Tôn giả thọ biệt thỉnh cho nên không kịp đi về để cùng với Tăng chúng đi thụ trai ở trong cung vua, hay trong các nhà trưởng giả. Lúc A-nan đi không có vị Thượng tọa và cũng không có A-xà-lê cùng đi. Tôn giả chỉ đi một mình đơn độc (Ta biết trong kinh Đức Phật dạy cho

các Tỷ-kheo khi đi hoằng hóa thì cứ hai người một đoàn mà đi). Sau khi Đức Phật thuyết pháp cho các đệ tử ở Lộc Uyển xong, Ngài khuyến cáo các vị nên đi hoằng hóa và cùng đi khất thực để mang thực phẩm về cho người ở lại trong Lộc Uyển. Bây giờ A-nan đi một mình chứ không có ai theo. Ngày đó cũng không có ai cúng, vì vua và các trưởng giả cư sĩ bận cúng dường Phật và Tăng chúng, có ai ngờ A-nan đã nhận lời đàn-việt cúng riêng. Do đó A-nan mới cầm bình bát đi vào trong một thành, thứ lớp khất thực, trong tâm lúc đầu không mong gì hơn là làm sao có vị đàn-việt tối hậu để làm trai chủ. (Chữ đàn-việt tối hậu có nghĩa là tất cả những người đàn việt họ đã thiết trai cúng cả rồi. Nếu ai phát tâm cúng nữa thì thật là tối hậu, đó là người sau cùng. Mong có một người nào sót lại để cúng mà thôi, không kể người đó là tịnh hay uế thuộc về dòng tôn quí Sát-lợi hay dòng hạ tiện Chiên-đà-la. Một mặt thực hành tâm từ bi bình đẳng, chứ không lựa chọn kẻ sang người hèn. Phát ý làm sao để viên mãn thành tựu vô lượng công đức cho tất cả chúng sinh. A-nan chỉ cốt chừng ấy thôi, ai cúng dường được thì có công đức, không kể Sát-đế-lỵ, không kể Chiên-đà-la. Tôn giả A-nan đã biết Đức Thế Tôn quở trách ngài Tu-bồ-đề và Đại Ca-diếp là A-la-hán mà tâm không công bằng, đi khất thực thì một ngài cứ lựa nhà giàu mà hóa trai, một ngài cứ chọn nhà nghèo mà đến. Ngài Tu-bồ-đề hay tới nhà giàu vì nghĩ họ giàu, họ mới có để cúng, chứ nghèo quá thì lấy gì mà cúng, nếu có cúng thì cũng bức rức thêm tội. Còn ngài Cadiếp chuyên tới nhà nghèo vì nghĩ rằng thiếu phước nên mới nghèo. Giờ mình tới khất thực để họ làm phước, sau này cầu cho

họ giàu lên, khá lên. Cả hai ý nghĩ đều tốt hết, nhưng mất tâm bình đẳng, vì vậy sinh ra cái nghi, cái báng. Nghi là thế nào ? Có người sẽ nghĩ : À, Ông này có dính líu chi nơi nhà đó, vì nhà đó nghèo mà Ông cứ tới lui mãi, chắc cũng có cái gì đây nên nghi. Còn báng thì thấy người ta giàu cứ tới mãi; vì vậy bị Đức Phật quở.

Tôn giả A-nan biết chuyện đó nên không dám làm theo chuyện nghi báng đó nữa, tuần tự đi trong thành với một dáng vẻ nghiêm chỉnh, oai nghi cung kính theo pháp hóa trai, (chứ không phải vừa đi, vừa cười, vừa nói, vừa giỡn, vừa huýt gió). Nhưng không ngờ trong khi đi khất thực, ngang qua nhà dâm nữ, gặp đại huyễn thuật Ma-đăng-già dùng chú Sa-tì-la (là chú của ông này truyền lại cho dòng họ đó) thu hút, bắt Tôn giả A-nan đi vào nơi dâm phòng. Từ cái thân mình dâm dục của nàng vuốt ve, để A-nan phá giới thể. (Tướng phá giới thể là chưa phá, nếu cứu không kịp thì chưa biết sự thể ra thế nào).

Bữa trước tôi cũng có nói chuyện Tôn giả A-nan rồi. A-nan đi khất thực như vậy thì gặp một cô, cô này thấy Tôn giả đẹp trai quá nên cứ đi theo đến tinh xá mà đợi. Hễ Tôn giả đi đâu thì cô nàng cứ đi theo đến nỗi Phật phải dùng xảo trí dụ cho cô này nghe pháp. Sau khi nghe pháp, cuối cùng người nữ này cũng xin đi tu luôn.

Hai chuyện về Tôn giả là vì nữ nhân mê sắc đẹp của Tôn giả, mà cả hai lần Phật đều ra tay cứu mới thoát. Cả 2 cùng giống nhau và đó là duyên cớ để Phật nói kinh này.

Chuyện đầu khi A-nan gặp người dâm nữ, nàng thích A-nan, Phật kêu hỏi, nàng ưa gì ở A-nan ? Nàng nói, con

ưa cặp mắt. Phật nói, cặp mắt có khi cũng bài tiết hôi hám có gì mà ưa ! Cô ưa gì nữa ? Ưa lỗ mũi. Nhưng nàng có biết hai lỗ mũi bài tiết đồ bất tịnh, có gì mà ưa. Ngài nói cho cô nàng biết, cuối cùng cô nàng ngán ngẫm và hết yêu. Đây cũng là chuyện của A-nan, nhưng ý rằng nhân chuyện A-nan, Phật lấy làm duyên khởi cho cái lý nghĩa mà Phật sắp nói là bộ Lăng Nghiêm này.

Đức Như Lai biết A-nan bị dâm chú dâm thuật gia hại, cho nên thọ trai xong liền quay trở về tinh xá. Vua và đại thần, trưởng giả cư sĩ đều đi theo Phật nguyện nghe pháp yếu.

Bấy giờ Đức Thế Tôn từ trên đảnh phóng ra hào quang vô úy trăm báu, trong hào quang ấy xuất sanh sen báu ngàn cánh, trên mỗi hoa sen ấy có Đức Phật hóa thân, kiết già phu tọa tuyên nói thần chú, sắc bảo Văn-thù-sư-lợi đem thần chú đó đến cứu độ, làm cho thần chú hung ác của Ma-đăng-già bị tiêu diệt, dắt dẫn đem A-nan về và Ma-đăng-già cũng đến chỗ Phật.

Ở đây Ngài sai Văn-thù dùng thần chú để đem A-nan về. Trong chuyện trước thì Phật dùng lối phân tích, Ngài nói : Thôi được, ngươi muốn lấy A-nan làm chồng cũng được, nhưng A-nan cạo đầu mặc áo Ca-sa, mà ngươi để đầu tóc như thế này coi sao được. Vậy muốn lấy A-nan thì phải cạo đầu, đổi áo và về thưa cha mẹ cho phép mới được. Cô ta về thưa mẹ thì bà la làng không chịu. Bà nói nếu con sa vô ảo thuật của Cù-đàm lỡ cạo đầu tu luôn thì sao ? Nhưng nàng yêu A-nan quá nên bất chấp lời can của mẹ, chịu cạo đầu để đi theo A-nan và đến tinh xá hầu

Phật. Một thời gian nghe pháp và liễu đạo và sau đó quả thật nàng tu luôn. Cả hai cùng dùng thần chú, Ma-đăng-già dùng thần chú để thỏa mãn tính dâm của mình, trái lại, Ngài dùng thần chú để kéo Tôn giả ra khỏi cảnh dâm, đưa A-nan đến bờ giải thoát. Chú của Ngài dùng gọi là Vô kiến đảnh tướng.

Vô kiến đảnh tướng ở đây muốn nói tự thể tính không lay động, tự thể tính thanh tịnh, mà thể tính không lay động này chúng sinh đang mê muội. Vì mê tự thể tính đó nên bị chú thuật khác lôi cuốn. Nếu ngộ được tự thể tính đó thì tự chính nó phát quang, tự nó có thần lực, sẽ làm cho chú thuật tà vọng của Ma-đăng-già phải tiêu tan. Chú thuật này phải tùy theo thời mà nói. Ví như mình nói một câu, câu nói đó có hiệu nghiệm cũng là một chú thuật. Chú thuật đây khi đọc người ta thấy có vẻ thiêng liêng mầu nhiệm nên gọi là chú thuật. Khi mình đọc chú, vậy chú gồm ý gì ? Chú ấy phải thiêng liêng, mầu nhiệm, cải hóa được ta; nó dẹp trừ ác loạn. Vậy thì một câu nói mà dẹp được sự hung ác thì cũng gọi là thần chú. Cho nên Bát-nhã Ba-la-mật-đa Tâm Kinh cũng gọi là thần chú. Nói như vậy để hiểu câu chú của Phật nói trong này.

Sự thuyết pháp của Phật là Pháp thân thuyết, Báo thân thuyết và Hóa thân thuyết. Cả ba thân đều thuyết. Nhưng pháp thân thuyết cho ai ? Báo thân thuyết cho ai ? Hóa thân thuyết cho ai ? Tùy theo mỗi căn cơ mà Phật thuyết pháp khác nhau. Ở đây là hóa thân Phật thuyết thần chú trong trường hợp đối địch lại loại ma chú, ma thuật của Ma-đăng-già.

A-nan về trông thấy Phật cúi đầu đảnh lễ buồn khóc, ân hận từ vô thỉ đến nay, một mặt học rộng nghe nhiều, chưa toàn đạo lực, ân cần thưa thỉnh những pháp

Sa-ma-tha, Tam-ma và Thiền-na (Thiền định) là phương tiện tối sơ của 10 phương Như Lai đắc thành Bồ-đề. Bấy giờ lại có hằng sa Bồ-tát và 10 phương Như Lai đắc thành A-la-hán, Bích-chi Phật v.v… đều mong muốn nghe Phật dạy, lui ngồi tại chỗ mình, lặng thinh để mong nghe thánh chỉ.

Khi A-nan được đem về trước Đức Phật rồi, bấy giờ đầu lễ buồn khóc, hận cho mình từ vô thỉ nhất hướng đa văn, chưa toàn đạo lực, nhưng lúc này chỉ là đa văn chứ không toàn đạo lực được. Cho nên đa văn, không thể tránh được Ma-đăng-già, cũng chưa biết nhiều khi cái đa văn đây là cái mồi, là phương tiện để Ma-đăng-già dễ bắt.

Bữa trước đài BBC nói có một vị sư nào đó, nhờ đài BBC ca một bài theo lời yêu cầu của vị ấy tặng cho người bạn gái 10 năm về trước. (Chắc lúc chưa tu). Vị sư mà yêu cầu như rứa, lạ chưa ! Mà lại còn nhờ đài ngoại quốc đưa tin. Không biết tàm quí ra sao mà họ làm vậy, tôi cũng không hiểu nỗi, chịu thua. Trình độ và tâm tư học đạo của vị ấy ra sao mà làm vậy, tôi cũng quá ngán ! Chuyện làm sai với pháp với luật của Phật mà vị ấy muốn cho cả thế giới biết mới là chuyện lạ ! Họ tu cái hạnh gì mà tôi đọc kinh, luật, luận từ trước tới nay không thấy có trong kinh, hay có lẽ họ nghĩ tặng cho cô bạn gái thuở xưa mới là lợi tha. Cái lợi tha đó chắc chỉ có dưới cõi địa ngục, chứ thế gian này người có tu e không dung nỗi. Đài BBC là đài thông tin của người thế gian, họ có nhiều chương trình

trong đó có chương trình nhạc yêu cầu, nên khi được yêu cầu thì nó đọc, chứ có biết tu sĩ hay không tu sĩ gì đâu. Rồi lại có một vị sư khác, mê đá banh quá, vị sư già không cho coi nên vị ấy nằm mớ và đá vào vách chợt chân, sưng cẳng và câu chuyện cũng gởi cho đài BBC. Tâm lý của các vị sư trên không biết có tụng kinh học kinh không, và mùi đạo không biết có dính nơi họ không ? Tôi chắc những vị ấy khi được hỏi về việc bảo vệ và hoằng dương đạo pháp, thì chắc là đạo pháp theo kiểu mê đá bóng như trên thì thật là lung tung, ngụy tặc vô cùng, hết chỗ nói. Nên chúng ta không học Kinh, Luật, Luận là nguy hiểm vô cùng. Các vị này xét một mặt nào đó, họ cũng đa văn chứ không phải không đa văn đâu, nhưng đa văn theo vô minh. Trái lại những vị không đa văn thì họ không có thì giờ để viết cho đài BBC đâu, và chắc cũng không biết địa chỉ của BBC ở đâu mà gởi. Như vậy họ cũng tinh vi lắm, gởi đúng địa chỉ của đài BBC. Như vậy các vị trên cũng là hạng đa văn chứ không phải không đa văn ! Nhưng đa văn theo kiểu phàm phu ngu muội của thế gian.

Trở lại với Tôn giả A-nan, Tôn giả nghĩ đa văn không làm sao mà địch nghiệp lực được. Cho nên trong kinh có câu : Thông minh bất năng địch nghiệp lực (thông minh không thể địch nghiệp lực), chỉ có tu mới địch được nghiệp lực. Nhiều khi cái thông minh thế trí biện thông nó đẻ ra nghiệp nữa, đã không địch rồi mà nó còn mánh lối đẻ thêm, nhiều nghiệp hơn nữa mà không ai chỉ huy được, có nói thì chỉ nói loanh quanh thôi, chả trúng vào đâu cả. Cho nên có câu thông minh bất năng địch nghiệp, đừng ỷ sức thông minh của mình muốn sao thì muốn. Trường hợp của

Tôn giả A-nan cũng vậy, nên Tôn giả ân hận lắm, cứ nghĩ rằng mình là đa văn mà chưa toàn đạo nghiệp. Nên ân cần xin Phật, xin cái gì ? Xin cái phương tiện tối sơ là Sa-matha (định) (Tam-ma, thiền-na) mà mười phương đức Như Lai, nương nơi đó được thành Bồ-đề. Sámatha, là định nhơn, Samàdhi là định tự tướng, nó khác nhau ở chỗ Samatha là định nhơn, Samàdhi là định tự tướng, và Dhyàna là định quả tướng, tất cả đều là định hết. Sámatha là nhơn (mới bắt đầu), Samàdhi = định, chính ngay tự tướng ở Samàdhi.

Định nhơn tướng, định tự tướng, định quả tướng, trong Duy thức phần A-lại-da-thức, Tạng thức thì cũng có 3 chữ đó để cắt nghĩa sự khác nhau của cái định. Định là từ chung nhưng khi phân tích có phần nhơn, phần tự tướng (chính nó, nó đủ cả nhơn cả quả). Quả tướng nó nặng về quả. Nhơn tướng nó nặng về nhơn, tự tướng gồm đủ cả nhơn cả quả. Chính cái định là phương tiện tối sơ mà thập phương Như Lai dựa vào đó đắc thành Bồ-đề, nên Tôn giả A-nan bây giờ ân hận đa văn, chưa toàn đạo nghiệp, mong Phật chỉ cho cái tối sơ phương tiện mà thập phương chư Phật dựa vào đó để trở thành Bồ-đề. Bấy giờ có hằng sa Bồ-tát và các vị A-la-hán đều mong muốn nghe, đều lui về chỗ ngồi của mình yên lặng để chờ nghe Đức Phật thuyết pháp.

Khi thưa thỉnh như vậy rồi, Phật mới nói có Pháp Sámatha (là định tự tướng, chữ ấy tức gồm cả ba chữ trên). Trước xin hỏi 3 chuyện, ở đây Phật nói một chuyện. Mà một chuyện đó tức gồm cả 3 chuyện. Trong

đó có Định tự tướng. Định tự tướng tên là Đại Phật đảnh Thủ Lăng Nghiêm đầy đủ muôn hạnh, 10 phương Như Lai từ nơi một cửa đó mà ra là tướng Diệu trang nghiêm, từ nơi một cửa đó mà siêu xuất. (Định Thủ Lăng Nghiêm đầy đủ muôn hạnh đó là con đường Diệu trang nghiêm mà 10 phương đức Như Lai từ chính cửa đó mà được ra khỏi tam giới. A-nan cúi đầu đảnh lễ Phật xin nghe.

(Đến đây là hết Phần Tựa, Tựa Chung, Tựa Riêng.)