Đại Tập 45 · Bộ Bảo Tích IV · Số 313–320

Phật Thuyết Đại Thừa Bồ-Tát Tạng Chánh Pháp Kinh - Quyển 17 - Phẩm 5: Từ Bi Hỷ Xả (Phần 2)

PHẬT THUYẾT ĐẠI THỪA BỒ-TÁT TẠNG

CHÁNH PHÁP KINH

QUYỂN 17

Phẩm 5: TỪ BI HỶ XẢ (Phần 2)

Lại nữa, Đức Đại Uẩn Như Lai bảo thái tử Tinh Tấn Hạnh:

–Sao gọi là tâm đại Bi của Bồ-tát? Là vì khi Bồ-tát cầu quả Chánh đẳng Chánh giác với tâm đại Bi là trước nhất. Thí như sĩ phu có mạng căn là lấy hơi thở ra vào là trước hết. Bồ-tát tích tập Đại thừa lấy tâm đại Bi làm đầu cũng lại như vậy. Lại như Chuyển luân thánh vương dùng luân bảo là trước hết thì mới có thể được các báu khác. Bồ-tát viên mãn lấy đại Bi làm đầu thì mới có khả năng đạt được tất cả pháp Phật. Vì thế nên biết, Bồ-tát đại Bi không bao giờ rời bỏ tất cả chúng sinh.

Lại nữa, này thái tử! Sao gọi là Bồ-tát chuyển tâm đại Bi đối với chúng sinh? Vì Bồ-tát quán thấy tất cả chúng sinh ở thế gian chấp chặt vào các hữu thân kiến. Không những thế, lại còn bám theo các kiến rồi bị nó trói buộc. Bồ-tát vì nói pháp đoạn trừ chấp trước, cho nên đối với chúng sinh chuyển tâm đại Bi.

Lại nữa, Bồ-tát quán thấy tất cả chúng sinh ở thế gian sống trong điên đảo, vô thường lại tưởng là thường, khổ tưởng là vui, vô ngã tưởng là ngã, bất tịnh tưởng là tịnh. Bồ-tát vì nói pháp đoạn trừ điên đảo, cho nên đối với các chúng sinh chuyển tâm đại Bi.

Lại nữa, các Bồ-tát quán thấy các chúng sinh ở thế gian điên đảo, chấp trước các việc nhiễm dục, đối với mẹ và các chị em lại khởi tâm tham nhiễm. Bồ-tát suy nghĩ như vầy: “Quái thay! Chúng sinh tội nghiệp thế gian ái trước cảnh dục, không phải việc làm của bậc Thánh, tà hạnh lan tràn, nguyên do đầu thai vào thai mẹ, sau mẹ sinh ra, sao hôm nay trở lại sinh dục ý, chị em cùng thể đồng sinh

một thai mẹ lẽ nào vì nhiễm duyên mà cùng hòa hợp? Hoại cực phá hoại, tối cực phá hoại; tham, sân, si nổi lên phá hoại thân tâm, vô trí phá hoại hủy diệt chánh pháp, kiến lập phi pháp, thực hành pháp hiểm nạn, rơi vào cảnh giới địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh.”

Ví như đêm tối, bầy chồn đi vào nghĩa địa, khởi tướng hung ác, tìm kiếm thức ăn. Chúng sinh thế gian nhiễm trước điên đảo cũng lại như vậy.

Ví như người mù ở thế gian, không thấy được các sắc tướng rơi vào đường hiểm ác. Chúng sinh nhiễm trước cũng lại như vậy.

Ví như bầy heo ăn các thức ăn bất tịnh dư thừa. Chúng sinh nhiễm trước cũng lại như vậy. Vì nhiễm duyên điên đảo, nên bị ô nhiễm làm hại, rơi vào cảnh giới ma, bị dây ma trói buộc, rơi vào bùn dục. Bồ-tát vì nói pháp đoạn trừ nhiễm ái, nên khởi tâm đại Bi đối với chúng sinh.

Lại nữa, Bồ-tát quán thấy tất cả chúng sinh ở thế gian bị năm triền cái che lấp, tên dục bắn vào, đắm trước các cảnh, mắt thấy sắc rồi đắm trước vào cảnh ái, tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân cảm xúc, tùy theo cảm hứng yêu thích mà sinh ra chấp trước. Khổ thay! Chúng sinh làm tổn hại quá lắm, gần gũi bạn ác, mưu cầu tài lợi lẫn nhau, nhận thức theo lối của bạn ác, được cái lợi vô nghĩa, làm tổn hại khổ não cho nhau, chứa đầy ác pháp hôn trầm, thùy miên, biếng nhác, mê muội, vô trí cứ đuổi mãi theo các việc làm ác. Các chúng sinh này là khách trần phiền não, làm nhiễm ô tâm, khởi các nghi hoặc; các chúng sinh này nhất định không thể được pháp Phật thậm thâm tối thượng, Bồ-tát vì thế mà nói pháp để đoạn trừ ngăn che. Đây là Bồ-tát chuyển tâm đại Bi đối với chúng sinh.

Lại nữa, Bồ-tát quán thấy tất cả chúng sinh thế gian khởi tâm kiêu mạn như: Mạn, quá mạn, mạn quá mạn, ngã mạn, tăng thượng mạn, ty mạn, tà mạn. Đó là bảy mạn:

1. Đối với thấp kém mà chấp là tối thắng.

2. Đối với tối thắng mà chấp là bằng.

3. Đối với tối thắng chấp là tối thắng.

4. Nương cậy chấp ngã.

5. Chấp mình nhiều đức, đối với pháp công đức tăng thượng khởi tâm kiêu mạn.

6. Chấp người khác không bằng mình.

7. Cho mình có đức.

Vì tâm kiêu mạn, cho nên việc đáng xưng tán lại không xứng tán, đáng được đảnh lễ cung phụng lại không lễ phụng, không kính bậc Lão túc, không ghi nhận những gì Tôn sư dạy, không thỉnh hỏi bậc Trí giả về cái gì là thiện, cái gì là bất thiện, nên thân cận ai và không nên thân cận ai, điều nào nên làm và điều nào không nên làm, việc nào có tội, việc nào không có tội, cái gì là chánh đạo, cái gì là Tam-ma-địa, cái gì là giải thoát. Các pháp như vậy không chịu thỉnh hỏi. Bồ-tát vì nói pháp đoạn trừ tất cả ma chướng, cho đến chuyển tâm đại Bi đối với chúng sinh.

Lại nữa, Bồ-tát quán thấy tất cả chúng sinh ở thế gian bị dây ái trói buộc, tham ái đắm vào trai, gái, thê thiếp, tài lợi. Vì tham ái cho nên đắm vào ba đường ác hiểm nạn sinh tử ba cõi trói buộc, câu thúc thân tâm, không được tự tại. Do không tự tại, cho nên tạo ra các tội nghiệp. Bồ-tát vì muốn khiến chúng sinh đều hướng đến Thánh đạo Niết-bàn nên nói chánh pháp. Đó là Bồ-tát chuyển tâm đại Bi đối với chúng sinh.

Lại nữa, Bồ-tát quán thấy tất cả chúng sinh ở thế gian, xa lìa Thiện tri thức, gần gũi ác tri thức. Do gần ác, cho nên nhiễm trước mười pháp bất thiện. Đó là sát sinh, trộm cắp, tà nhiễm, nói dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi, nói ác khẩu, tham dục, sân nhuế, tà kiến. Bồ-tát muốn khiến tất cả chúng sinh được Thiện tri thức nhiếp thọ, dứt trừ tất cả nghiệp bất thiện, tích tập mười thiện nghiệp thanh tịnh, tuyên nói chánh pháp. Đó là Bồ-tát chuyển tâm đại Bi đối với chúng sinh.

Lại nữa, Bồ-tát quán thấy tất cả chúng sinh ở thế gian bị si che lấp, vô minh đen tối luôn theo đuổi, chấp trước ngã, nhân, chúng sinh thọ giả, Bổ-đắc-già-la, tác giả, thọ giả, ngã, ngã sở. Bồ-tát vì muốn khiến tất cả chúng sinh như vậy được tuệ nhãn thanh tịnh, đoạn diệt các kiến, nên tuyên nói chánh pháp. Đó là Bồ-tát chuyển tâm đại Bi đối với tất cả chúng sinh.

Lại nữa, Bồ-tát quán thấy tất cả chúng sinh ở thế gian, chìm đắm sinh tử không thể giải thoát, thường bị năm uẩn giết hại. Bồ-tát vì khiến giải thoát năm uẩn, vượt khỏi đồng hoang hiểm nạn luân hồi, thoát khỏi ba cõi, tuyên nói chánh pháp. Đó là Bồ-tát chuyển tâm đại Bi đối với chúng sinh.

Lại nữa, Bồ-tát quán thấy tất cả chúng sinh trong thế gian, làm các việc bất thiện, như cây gai nhọn, tuy có mọc nhưng không ai dùng. Chúng sinh tạo nghiệp bất thiện cũng lại như vậy, đời này, đời khác luân hồi năm nẻo, không thể thuận hướng đến Thánh đạo Niết-bàn. Bồ-tát vì muốn mở cửa Niết-bàn để chúng sinh bước vào, cho nên tuyên nói chánh pháp. Đó là Bồ-tát chuyển tâm đại Bi đối với chúng sinh.

Lại nữa, này thái tử! Bồ-tát quán sát chúng sinh trong thế gian như vậy, nên dùng mười tướng chuyển tâm đại Bi:

1. Tâm không dối trá chuyển, xuất ly hư dối trống rỗng.

2. Tâm sâu xa, kiên cố chuyển, có khả năng xuất ly.

3. Thần thông không hư dối chuyển, chánh đạo xuất ly.

4. Tâm không quanh co chuyển, chấm dứt các tâm quanh co khéo xuất ly.

5. Tâm chân thật chuyển, đối với các chúng sinh đều không cao thấp bình đẳng xuất ly.

6. Tùy hộ tha chuyển, tự tâm thanh tịnh khéo xuất ly.

7. Tâm tuệ kiên cố chuyển, lìa tâm động tĩnh, luôn luôn an trụ khéo xuất ly.

8. Xả bỏ cái vui riêng mình chuyển, xuất ly đắm trước.

9. Vui với cái vui người khác chuyển, lợi tha xuất ly.

10. Gánh vác sự nặng nhọc của chúng sinh chuyển, tinh tấn kiên cố khéo xuất ly.

Đại Bồ-tát đem mười tướng thù thắng như vậy chuyển tâm đại Bi đối với chúng sinh. Hoặc có chúng sinh đáng dùng pháp Đại thừa để được xuất ly Bồ-tát liền khởi tâm đại Bi vì độ xuất ly. Đây là đại Bi của Bồ-tát.

Lại nữa, nếu có chúng sinh đáng dùng pháp tu Bố thí, Tịnh

giới, An nhẫn, Tinh tấn, tĩnh lự, Tuệ thù thắng, Bồ-tát liền khởi tâm đại Bi tùy theo trình độ thích ứng mà độ xuất ly. Đó là đại Bi của Bồ-tát.

Lại nữa, nếu có chúng sinh đáng dùng tu Niệm xứ, Chánh cần, Thần túc, Căn, Lực, Giác, Đạo, hoan hỷ, căn bản, sự nghiệp tối thắng, kế đến là các định, cho đến mười thiện nghiệp đạo chương cú rộng lớn. Bồ-tát tùy theo trình độ thích ứng mà chuyển, từ tâm đại Bi khởi trí tự nhiên của Phật, ăn uống là vì để nuôi dưỡng tuệ mạng. Đó là đại Bi của Bồ-tát.

Lại nữa, Bồ-tát từ nơi các việc làm cực thiện mà khởi tâm đại Bi, tùy các chúng sinh nên làm việc gì, tất cả Bồ-tát đều nhắm vào làm sao cho chúng sinh được ý vui trọn vẹn. Đó là đại Bi của Bồ-tát.

Nếu các Bồ-tát đầy đủ tâm đại Bi như vậy thì có khả năng quán sát chúng sinh, đều khiến được các pháp như vậy. Đây là Bồ-tát khởi tâm đại Bi suy nghĩ thương nhớ chúng sinh.

Lại nữa, này thái tử! Sao gọi là Hỷ tâm của Bồ-tát? Là vì Bồ-tát đối với các thiện pháp tùy theo suy nghĩ hoan hỷ vui thích, nghe các pháp thiện không kinh sợ, không sinh mệt mỏi, trừ khử tất cả tâm sai khác an nhiên hâm mộ tất cả pháp lạc, tâm vui vẻ, thân tùy thuận, tự tâm thanh tịnh, ý sinh hoan hỷ, thấy được thân tướng tốt đẹp trang nghiêm của Như Lai, cần cầu ái mộ, càng tăng vui vẻ, nghe pháp không chán, y pháp tu hành, hoan hỷ vui thích, hoan hỷ nhẫn chịu những lời ác độc đưa đến. Từ đó sinh khởi các pháp hoan hỷ, khởi tâm vô ngại đối với tất cả chúng sinh, tuyên nói triển khai để mọi người được hiểu, không có tâm keo kiệt, nhiếp phục xan lận, tùy người mong cầu mà hoan hỷ bố thí, nét mặt luôn vui vẻ, nhiếp hộ người hủy giới, tôn kính người trì giới, thường sinh thanh tịnh, tự tu hành được thanh tịnh rồi, vượt khỏi mọi sợ hãi ác thú, hoan hỷ an ủi tất cả chúng sinh, hoan hỷ nhẫn chịu những lời ác độc quấy nhiễu. Khi Bồ-tát bố thí mắt và các chi tiết trên thân phần nên sinh hoan hỷ cam nhận, tâm không gián đoạn, luôn sinh vui thích, khởi tâm hoan hỷ; tôn kính sư trưởng, tôn trọng kỷ linh, không sinh khinh mạn, mặt luôn vui vẻ và nở nụ cười trước khi muốn nói điều gì, lìa mọi tâm ý quanh co ganh ghét, hoan hỷ trừ khử lời lẽ tạp loạn, hỷ tâm vui thích

các pháp xuất ly; cung kính Tôn sư như cung kính các vị Bồ-tát, kính trọng chánh pháp cũng như bảo hộ thân mình, tôn trọng cung phụng Như Lai như tiếc mạng mình, vâng giữ sư phạm như là cha mẹ, thương nhớ tất cả chúng sinh như con đẻ, tuân theo phép tắc như bảo hộ tròng mắt, tôn kính người tu hành như bảo hộ đảnh đầu, tin thọ các Ba-la-mật-đa như tay chân kiên cố, lập lại lời của Pháp sư như thích báu vi diệu, cần cầu chánh pháp như trọng thuốc hay, tán thán cung phụng y vương như nước trên đầu nguồn.

Này thái tử! Như vậy là ta đã nói tâm Hỷ của Bồ-tát. Nếu Đại Bồ-tát trụ tâm Hỷ, thì lúc nào cũng được hoan hỷ, cần cầu chánh pháp chưa từng mệt mỏi, khởi tâm hoan hỷ tu hạnh Bồ-tát.

Lại nữa, này thái tử! Sao gọi là tâm Xả của Bồ-tát? Xả có ba thứ:

1. Xả phiền não.

2. Xả tự tha tùy hộ.

3. Xả thời tùy thời.

Sao gọi là xả phiền não? Là cung kính không cao, cung kính không thấp, được lợi không lãnh nạp, mất lợi không nổi cáu, thấy người trì giới và người hủy giới tâm luôn bình đẳng, được khen không mừng, bị chê không giận, an nhiên trước mọi sỉ nhục, không lay động trước lời tán dương, đối với các pháp khổ khéo biết lực chọn, đối với các pháp vui thường hay suy xét, không đắm trước tùy thuận, không đoạn trái nghịch tàn hại, đối với bạn tốt bạn xấu luôn giữ tâm bình đẳng, đối với người làm thiện làm ác lại cũng không hai, đối với cảnh thích không thích bình đẳng mà xả, đa văn vô văn đều không lãnh thọ, nói thiện nói ác đều không trái thuận, an ủi, hay lỗi lầm cả hai đều bình đẳng, tâm bình đẳng thương nhớ tự, tha chúng sinh không tiếc thân mạng; đối với tất cả chúng sinh thượng, trung, hạ đều chiếu sáng bình đẳng, đối với tướng đẹp xấu đều trụ pháp bình đẳng, đối với chơn vọng tự thật thanh tịnh.

Này thái tử! Như vậy là ta đã nói Bồ-tát không có phân biệt chủng loại, xả tâm thanh tịnh. Đó là xả các phiền não.

Sao gọi là tự tha tùy hộ xả? nghĩa là khi Bồ-tát cắt thịt thân mình bố thí cho người khác thì luôn trụ xả tâm, không có sự mong

cầu, thân không làm gì khác, miệng không nói gì khác, không bao giờ lay động, không nhãn tướng, không sắc tướng, cho đến không có ý tướng, không có pháp tướng, tất cả đều không lay động, đây gọi là xả. Làm ác không thể hại cũng gọi là xả, làm thiện không lay động cũng gọi là xả, tự tha đều nhẫn cũng gọi là xả, trụ tâm bình đẳng trước việc nhiêu ích và không nhiêu ích cũng gọi là xả, không có các việc tranh cãi, đây là xả tối thượng. Tự tâm quyết định cũng gọi là xả, suy xét mình, người đều không bị hại. Bồ-tát trụ tâm thiền định mà hành xả. Nhưng hành xả của Bồ-tát không giống với pháp hành xả của Như Lai. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát đối với pháp xả ấy hiện tiền biết rõ, luôn luôn tu tập thực hành, đối với các thiện pháp luôn cần cầu, biết thời tùy thời mà hành xả.

Sao gọi là thời tùy thời xả? nghĩa là, Bồ-tát quán thấy chúng sinh không phải là pháp khí, là kẻ vô văn, xả trụ tâm xả. Lại đối với suy, hủy, cơ, khổ, tất cả chúng sinh cũng trụ xả tâm. Lại đối với pháp Thanh văn thừa quyết định vượt qua, vượt nhưng xả. Khi bố thí, hành trì giới xả; khi nhẫn nhục, hành bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn xả; lúc tinh tấn, hành trì giới xả; lúc thiền định hành bố thí xả, đối với trí tuệ, hành năm Ba-la-mật-đa, đều viên mãn xả. Đây gọi là thời tùy thời xả. Các việc nên làm và không nên làm, tất cả pháp đó đều trụ bình đẳng cũng gọi là xả. Các Đại Bồ-tát trụ xả hạnh, cho đến đối với các thiện pháp cũng đều gọi là xả.

Này thái tử! Các điều đã nói trên đều gọi là Đại Bồ-tát đối với tất cả chúng sinh khởi tâm Từ, Bi, Hỷ, Xả.

Khi ấy, Đức Thế Tôn Thích-ca Mâu-ni Như Lai bảo Xá-lợi Tử:

–Lúc Đại Uẩn Như Lai nói pháp Từ, Bi, Hỷ, Xả cho thái tử Tinh Tấn Hạnh rồi, lại nói sáu Ba-la-mật-đa như: Bố thí ba-la-mật-đa, Trì giới ba-la-mật-đa, Nhẫn nhục ba-la-mật-đa, Tinh tấn ba-la-mật-đa, Thiền định ba-la-mật-đa, Thắng tuệ ba-la-mật-đa. Đức Đại Uẩn Như Lai nói sáu Ba-la-mật-đa này khiến thái tử Tinh Tấn Hạnh siêng năng tinh tấn như lý tu hành.

❧

Phẩm 6: BỐ THÍ BA-LA-MẬT-ĐA (Phần 1)

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Sao gọi là đối với Ba-la-mật-đa siêng năng tinh tấn?

Này Xá-lợi Tử! Nếu người nào đối với sáu Ba-la-mật-đa này mà siêng năng tinh tấn, thì gọi là Bồ-tát hạnh. Sáu Ba-la-mật-đa đó là:

1. Bố thí ba-la-mật-đa

2. Trì giới ba-la-mật-đa.

3. Nhẫn nhục ba-la-mật-đa.

4. Tinh tấn ba-la-mật-đa.

5. Thiền định ba-la-mật-đa.

6. Thắng tuệ ba-la-mật-đa.

Này Xá-lợi Tử! Các Đại Bồ-tát thấy Sa-môn, Bà-la-môn nghèo cùng một mình đứng xin giữa đường, tùy theo những gì họ mong muốn đều ban cho. Hoặc xin đồ ăn, thức uống, y phục, hương xoa, tràng hoa và chỗ ở, hoặc xin thuốc thang, đèn đuốc, âm nhạc, vợ con, nô tỳ, vườn rừng, đài quán, vàng, bạc, lưu ly, xa cừ, mã não, san hô, hổ phách, ma-ni, trân châu và các loại báu khác như voi, ngựa, xe cộ, tiền tài, lúa thóc, kho chứa, cho đến ngôi vị chủ luân vương trong bốn đại châu giàu có vui thích sung sướng, kể cả tay chân tai, mũi, mắt, thân phần máu thịt, xương tủy, những gì có ở thế gian đều cho hết.

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Có mười pháp, Bồ-tát nếu thực hành đầy đủ mười pháp ấy thì mới có thể thanh tịnh đầy đủ, thường hành bố thí.

1. Bồ-tát thọ dụng thí không sợ gian nan.

2. Bồ-tát không ép bức chúng sinh thí.

3. Bồ-tát không kinh sợ người khác thí.

4. Bồ-tát luôn xả sự thỉnh thí.

5. Bồ-tát không hiện tướng thí.

6. Bồ-tát đối với các chúng sinh không có dị tưởng thí.

7. Bồ-tát không tổn hại thí.

8. Bồ-tát không phân biệt quốc độ hoàn cảnh thí.

9. Bồ-tát thí chúng sinh nhưng không tác ý.

10. (*)

Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát nếu có khả năng thanh tịnh được mười pháp này thì mới có thể bố thí.

Lại nữa, có mười pháp, nếu Bồ-tát có thể thanh tịnh đầy đủ thì mới có khả năng thực hành bố thí.

1. Bồ-tát không trái nghiệp báo thí.

2. Bồ-tát không tà ý vui thí.

3. Bồ-tát đều hiểu biết thù thắng thí.

4. Bồ-tát không mệt mỏi thí.

5. Bồ-tát thí nhưng không mong người khác biết đến.

6. Bồ-tát thí không não hại.

7. Bồ-tát thí không thoái lui.

8. Bồ-tát không vì khen ngợi trì giới mà thí.

9. Bồ-tát không khinh mạn phá giới mà thí.

10. Bồ-tát thí không mong cầu quả báo.

Bồ-tát nếu có khả năng thanh tịnh được mười pháp như vậy thì mới có thể thực hành bố thí.

Lại có mười pháp, Bồ-tát nếu có khả năng thanh tịnh đầy đủ thì mới có thể thực hành bố thí.

1. Bồ-tát thí không hủy báng.

2. Bồ-tát thí không trái nghịch.

3. Bồ-tát thí không tỳ vết.

4. Bồ-tát thí không giận dữ.

5. Bồ-tát thí không ganh ghét.

6. Bồ-tát thí không có sân nhuế.

7. Bồ-tát thí một cách cung kính.

8. Bồ-tát tự tay thí.

———

(*) Pháp thứ mười nguyên trong bản Phạm đã thiếu.

9. Bồ-tát tùy sự thích ứng với tâm lượng rộng mở.

10. Bồ-tát đối với chỗ sinh ra thí không mong cầu.

Bồ-tát nếu có khả năng thanh tịnh được mười pháp như vậy thì mới có thể thực hành bố thí.

Lại có mười pháp, nếu Bồ-tát có khả năng thanh tịnh đầy đủ thì mới có thể thực hành bố thí.

1. Bồ-tát bền vững thí.

2. Bồ-tát thí không cùng tận.

3. Bồ-tát thí không phần đoạn.

4. Bồ-tát thí không vì tin người khác.

5. Bồ-tát thí không đắm trước tâm hạ liệt.

6. Bồ-tát hoan hỷ thí chư không mong cầu sắc tướng thọ dụng giàu có.

7. Bồ-tát thí không phải vì mong cầu Phạm vương, Đế Thích, Hộ thế, chư Thiên…

8. Bồ-tát thí không mong cầu địa vị Thanh văn, Duyên giác.

9. Bồ-tát thí không hủy báng trí giả.

10. Bồ-tát thí những việc làm thiện lợi đều hồi hướng nhất thiết trí.

Bồ-tát nếu có khả năng thanh tịnh được mười pháp như vậy thì mới có thể thực hành bố thí.

❧

Phật Thuyết Đại Thừa Bồ-Tát Tạng Chánh Pháp Kinh - Quyển 18 - Phẩm 6: Bố Thí Ba-La-Mật-Đa (Phần 2)

PHẬT THUYẾT ĐẠI THỪA BỒ-TÁT TẠNG

CHÁNH PHÁP KINH

QUYỂN 18

Phẩm 6: BỐ THÍ BA-LA-MẬT-ĐA (Phần 2)

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Có mười pháp khen ngợi, nếu Bồ-tát thanh tịnh đầy đủ thì mới có thể thực hành bố thí. Pháp khen ngợi này vì là hữu vi xuất ly, cho nên được quả hữu vi. Bồ-tát nên bố thí như vậy thì được mười pháp khen ngợi:

1. Bố thí thức ăn thì được sống lâu.

2. Bố thí thức uống thì dứt trừ tất cả phiền não khát ái.

3. Thí các loại xe cộ thì sẽ được các việc lợi lạc.

4. Thí y phục đẹp liền khởi lên tàm quý như được lọng vàng.

5. Thí các loại hương xoa, tràng hoa, liền được trang sức bằng hương giới, văn đẳng trì vi diệu.

6. Thí hương thơm bột hương thì thân được mềm mại thoảng hương thơm phức.

7. Thí các loại ngon thì được vị ngon trung thượng và đầy đủ tướng đẹp.

8. Thí chỗ ở liền được khả năng làm nhà, làm sông, làm nơi cứu giúp, làm chỗ thú hướng cho tất cả chúng sinh.

9. Thí thuốc thang cho người bệnh liền được không già không chết, đầy đủ cam lồ thơm ngọt.

10. Thí các đồ cần dùng liền được pháp phần Bồ-đề thù thắng vi diệu, vật dụng đầy đủ.

Đó là mười pháp khen ngợi bố thí, khi Bồ-tát cầu Bồ-đề sẽ được nhiếp thọ tất cả khen ngợi.

Lại có mười pháp khen ngợi, nếu Bồ-tát có khả năng thanh tịnh thì mới có thể hành bố thí:

1. Nếu bố thí đèn sáng thì được ngũ nhãn thanh tịnh của Như Lai.

2. Nếu thí tiếng ca hay thì được Thiên nhĩ thanh tịnh.

3. Nếu thí vàng, bạc, lưu ly, xa cừ, mã não, san hô, hổ phách, ma-ni, trân châu và các thứ báu khác thì được ba mươi hai tướng đại trượng phu của Như Lai.

4. Nếu thí các món báu quý, các loại hoa đẹp thì được tám mươi vẻ đẹp của Như Lai.

5. Nếu thí voi, ngựa, xe cộ thì được đông người vây quanh.

6. Nếu thí vườn rừng đẹp thì được thiền định giải thoát đẳng trì đẳng chí viên mãn đầy đủ.

7. Nếu thí tiền tài, lúa thóc, kho chứa thì được viên mãn đầy đủ các pháp bảo tạng.

8. Nếu thí nô tỳ và các người phục dịch thì được tự tại đầy đủ trí tự nhiên viên mãn của Phật.

9. Nếu thí vợ con quyến thuộc thì được Chánh đẳng Chánh giác viên mãn tối thắng khả ái.

10. Nếu thí vương vị giàu có làm chủ bốn đại châu, thì được tất cả thiện pháp, thành tựu đầy đủ nhất thiết trí của Bồ-tát.

Nếu Bồ-tát thực hành đầy đủ viên mãn mười pháp khen ngợi này thì khi cầu Bồ-đề sẽ được nhiếp thọ tất cả khen ngợi.

Lại có mười pháp khen ngợi, nếu Bồ-tát có khả năng thanh tịnh thì mới có thể thực hành bố thí.

1. Nếu thí cái vui của năm dục thì được giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, các uẩn thanh tịnh, cho đến các việc vui chơi thích thú đều được như ý.

2. Nếu thí hai chân thì được đầy đủ pháp thiện, đến Bồ-đề tràng.

3. Nếu thí hai tay thì được pháp thủ, thường hay trao truyền cho người khác viên mãn trọn vẹn.

4. Nếu thí tai thì các căn được đầy đủ không có khiếm khuyết.

5. Nếu thí mũi cũng được các căn đầy đủ.

6. Nếu thí các chi phần trên thân thì thân không có các khiếm khuyết thanh tịnh như thân Phật.

7. Nếu thí mắt thì được Pháp nhãn thanh tịnh.

8. Nếu thí máu thịt thì được thân mạng chân thật của tất cả chúng sinh, nuôi dưỡng mạng sống bằng sự bố thí chân thật.

9. Nếu thí tủy thì được thân kim cang kiên cố bất hoại.

10. Nếu Đại Bồ-tát thí đảnh đầu thì được an trú ba cõi tối thắng vô thượng, hiện chứng viên mãn Nhất thiết trí.

Này Xá-lợi Tử! Nếu Đại Bồ-tát cầu Bồ-đề thì nên bố thí như vậy, các tướng như thế mới có khả năng viên mãn tất cả pháp Phật, nhiếp thọ khen ngợi.

Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát trí tuệ dùng tuệ thù thắng thậm thâm, không vui với cái vui vật chất tầm thường thế gian, mà chỉ cần cầu Chánh đẳng Chánh giác, cầu pháp cam lồ, cầu trí đại giác, cầu Niết-bàn vắng lặng, Bồ-tát luôn xả mọi thú vui và các thứ âm nhạc hay ở thế gian, tất cả đều hướng về nương tựa Chánh đẳng Chánh giác.

Này Xá-lợi Tử! Ví như người nông phu cày cấy trồng trọt ở thế gian, mỗi khi muốn cày ruộng, trước hết phải chọn cày cho chắc, thứ đến là lắp ráp các dụng cụ, móc trâu vào đầu cày rồi mới cày ruộng, có lao nhọc mới có vật dụng nuôi dưỡng mạng sống. Người cày cấy trồng trọt kia vì muốn tồn tại mạng sống cũng có thể làm ra vàng, bạc các loại châu báu, cho đến lúa thóc, y phục, các vật. Vì sao? Vì tiền tài không bằng lúa thóc, lúa thóc là chính. Đại Bồ-tát cũng như vậy, nếu y thời y xứ, dùng cái vui vật chất tiền tài ở thế gian mà bố thí, thì có thể nương vào Chánh đẳng Chánh giác.

Này Xá-lợi Tử! Ví như bầy trâu trước ăn cỏ xanh rồi uống nước trong mát. Nước và thức ăn quân bình thì mới có sữa, rồi mới thành tô, sau thành sinh tô, kế nữa thành thục tô, như vậy lần lượt đều được đầy đủ. Đại Bồ-tát cũng như vậy, trước đem cái vui vật chất tiền tài ở thế gian ra bố thí thì phải nương vào Chánh đẳng Chánh giác, tùy theo sự vui thích mong muốn đều được thành tựu; hoặc làm Chuyển luân thánh vương, hoặc thành tựu ba tướng thù thắng là Thập địa Bồ-tát, mười Lực, bốn Vô sở úy của Như Lai.

Lại nữa, sẽ được thành tựu ngàn sự nghiệp, đạt được mười tám pháp Bất cộng Phật. Lại nữa, được thành tựu ngàn sự nghiệp, đạt được sáu mươi âm thanh vi diệu thanh tịnh của Phật. Lại nữa, được thành tựu trăm sự nghiệp thì được một đại nhân tướng của Như Lai. Lại nữa, nếu thành tựu hai trăm sự nghiệp thì được đảnh tướng Ô-sắc-nị-sa thanh tịnh tối thượng của Như Lai. Lại nữa, nếu thành tựu trăm thứ công đức diệu tướng thì có khả năng viên mãn âm thanh đại pháp loa của Như Lai. Lại nữa, nếu thành tựu trăm thứ câu-chi diệu tướng công đức thì được răng bằng khít, trắng tinh vi diệu tối thượng.

Này Xá-lợi Tử! Vì thế nên biết, nghiệp quả báo thù thắng của Như Lai, Bồ-tát đều có thể thành tựu. Nếu có thể phát khởi một niệm Từ tâm, bố thí những gì mong muốn cho những người hành khất, thì đồng với những ai phát tâm hằng hà sa số không khác, như vậy mới có thể thành tựu Tam-ma-địa phất. Nên biết, chư Phật khi xả Tam-ma-địa, trong mỗi sợi lông của Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Chánh Giác đều có thể hóa hiện hàng trăm Tam-ma-địa hóa hiện tự tại.

Này Xá-lợi Tử! Như Lai đã có tất cả pháp Phật sự nghiệp thần thông tướng thù thắng như vậy, đều là đại hạnh mà Bồ-tát đã tu từ trước. Đem cái vui vật chất tiền tài ở thế gian phụng cúng Như Lai, là vì nhiếp thọ, cần pháp cam lồ, cầu Niết-bàn vắng lặng. Này Xá-lợi Tử! Vì lý do đó cho nên Đại Bồ-tát đem cái vui vật chất ở thế gian mà hành bố thí thì nên nương tựa quả Chánh đẳng Chánh giác.

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Ta nhớ đời quá khứ trước vào kiếp a-tăng-kỳ, lại quá vô lượng vô biên kiếp chẳng thể nghĩ bàn, lúc đó có Đức Phật ra đời tên là Phước Sinh Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Đức Phật ấy sống đến ngàn năm, trong hội Phật có trăm ngàn đại chúng Bí-sô, đều là đại A-la-hán, đã hết các lậu, không còn phiền não, tâm được tự tại, đến bờ giác ngộ. Lúc đó có một người đánh sợi, sắc tướng đoan nghiêm, ai nấy đều thích ngắm nhìn. Chỗ người ấy ở cách chỗ du hóa của Đức Thế Tôn không xa. Người ấy khi làm xong công việc của mình rồi, liền đến chỗ của Đức Thế Tôn Phước Sinh Như Lai,

đến rồi, phát tâm thanh tịnh dâng cúng Thế Tôn một sợi chỉ, thưa rằng: “Nay con dâng cúng Thế Tôn một sợi chỉ này, cúi xin Đức Thế Tôn thương xót con mà thọ nhận, con nguyện đem thiện căn này đến đời vị lai được các nhiếp pháp.”

Lúc đó Đức Thế Tôn liền tiếp nhận. Người đánh sợi này từ đó về sau cho đến khi thành Phật, như vậy lần lượt đã cúng dường năm trăm sợi chỉ cho Thế Tôn, nhờ đó mà trong mười làm kiếp không đọa đường ác. Lại nữa, nhờ thiện căn này mà trong ngàn câu-chi kiếp được làm Chuyển luân thánh vương. Lại nhờ thiện căn này mà trong ngàn câu-chi kiếp, người ấy được làm Thiên chủ Đế Thích. Lại nhờ thiện căn này mà thân được mềm mại, tướng rất thương yêu. Người này sớm tu hành sự nghiệp tối thắng, thân cận cúng dường ngàn câu-chi Đức Phật, tôn trọng cung kính, cúng dường hương hoa, đèn, đuốc, đồ ăn thức uống, y phục, tràng phan, bảo cái, thuốc thang và các vật dụng khác. Cúng dường rồi, về sau lại quá a-tăng-kỳ kiếp sẽ chứng quả Chánh đẳng Chánh giác hiệu là Thiện Nhiếp Thọ Như Lai, Ứng Cúng Chánh Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Đức Phật ấy sống đến hai mươi câu-chi tuổi, trong hội Phật có hai mươi câu-chi na-do-tha chúng đại Bí-sô, đều là đại A-la-hán, đã hết các lậu, không còn phiền não, tâm được tự tại, đến bờ giác ngộ; có năm câu-chi chúng Đại Bồ-tát đều an trụ Chánh đẳng Chánh giác tuyên nói chánh pháp, hóa độ vô lượng chúng sinh, làm lợi lạc rồi nhập đại Niết-bàn. Sau khi Đức Thế Tôn ấy nhập Niết-bàn, chánh pháp trụ thế trọn một ngàn năm, rộng làm Phật sự, như ta hiện nay sẽ nhập Niết-bàn không khác.

Này Xá-lợi Tử! Ngươi thấy người dệt sợi phát tâm thanh tịnh như vậy, dùng một sợi chỉ dâng cúng Như Lai, như vậy lần lượt thành tựu pháp Phật, đều là do tâm thanh tịnh rộng lớn.

Này Xá-lợi Tử! Vì thế nên biết, nếu tâm không rộng lớn, lại không siêng năng thì không được quả báo thù thắng. Nếu tâm thanh tịnh đem cái vui vật chất ở thế gian, tùy theo khả năng dù cúng ít, nhưng lại được tất cả quả vui đáng quý.

Lại nữa, Bồ-tát trí tuệ đem trí lực tăng thượng làm nhiều việc

lợi ích thù thắng. Vì sao? Vì lực rộng lớn sức hồi hướng vô lượng.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa trên, liền lập lại bằng kệ rằng:

Bố thí không cầu nơi sắc tướng

Không cầu thọ dụng hay giàu có

Chỉ cầu Vô thượng Phật Bồ-đề

Dù là thí ít được lợi lớn

Không cầu danh tiếng và tiếng khen

Cái vui thế gian cũng không cầu

Dứt luôn hy vọng về sinh diệt

Cầu Phật đại quả không gì khác

Ăn uống y phục và vật dụng

Đối nhất thiết xứ không mong cầu

Phát tâm thí như đầu sợi lông

Cầu cửa cam lồ luôn mở rộng

Phát tâm bố thí không cao thấp

Cũng không quanh co hay xan lận

Trừ khử tất cả mọi biếng nhác

Mạnh mẽ làm lợi khắp thế gian

Hoặc tiền hoặc thóc nuôi thân mạng

Và mọi thứ khác đều bố thí

Thí rồi sinh niềm vui phấn khởi.

Bồ-đề giải thoát rất dễ được

Cha, mẹ, con, cùng người yêu nhất

Nhưng ai đến xin đều ban cho

Ai thí cũng không tâm ganh ghét

Nhờ tu hạnh Bồ-đề tối thượng

Những gì thấy được không giận dữ

Bạn ác, bạn thiện xem như nhau

An ủi những ai hay sợ hãi

Không chấp trước vào các sự pháp

Không cầu vương vị sinh pháp dục

Tuyên nói chánh pháp môn xuất ly

Pháp thí phổ cập các chúng sinh

Lợi ích thế gian thường không xả

Không cầu vui thích ở chư Thiên

Chỉ cầu Vô thượng Phật Bồ-đề

Bố thí không mong danh tiếng lớn

Xả bỏ thân mạng và các pháp

Nhưng mà không xả Phật Bồ-đề

Không phải cầu nhãn thức sắc tướng

Cũng lại không cầu sinh chư Thiên

Chỉ cầu Niết-bàn vui tối thượng

Không chấp vào những gì mình thí.

Hoặc thành hoặc hoại đều không cầu

Người trí thường sinh tâm chánh trí

Hiểu rõ tất cả pháp chánh đạo.

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Vì thế nên biết, các Đại Bồ-tát siêng năng thực hành tu tập Bố thí ba-la-mật-đa như vậy chính là tu hạnh thù thắng của Bồ-tát.

❧

Phẩm 7: TRÌ GIỚI BA-LA-MẬT-ĐA (Phần 1)

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Sao gọi là các Đại Bồ-tát tu tập Trì giới ba-la-mật-đa, tức là rộng tu hạnh thù thắng của Bồ-tát?

Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát có ba pháp hành thiện là thân, miệng, ý đều hành thiện.

Sao gọi là thân hành thiện? nghĩa là, Bồ-tát xa lìa sát sinh, trộm cắp, tà nhiễm. Đây gọi là thân nghiệp hành thiện.

Lại nữa, Bồ-tát xa lìa nói dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi, nói ác. Đây là ngữ nghiệp hành thiện.

Lại nữa, Bồ-tát không tham, không sân, chánh kiến. Đây là ý nghiệp hành thiện.

Bồ-tát suy nghĩ như vầy: Làm sao thân, miệng, ý thường làm

thiện? Nếu thân không tạo nghiệp thì không có sát sinh, trộm cắp, tà nhiễm. Đây là thân hành thiện. Nếu miệng không tạo nghiệp thì không nói dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi, nói ác. Đây là miệng hành thiện. Nếu ý không tạo nghiệp thì không có tham, sân si, tà kiến. Đây là ý hành thiện.

Lại nữa, Bồ-tát quán sát như thật. Nếu thân, miệng, ý không tạo nghiệp thì đối với các pháp làm gì có biểu hiện; đối với thân, miệng, ý làm gì có tạo tội. Nếu các màu xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, tía, biếc, lục sẽ biểu hiện thế nào, thì không có nhãn thức biểu hiện, không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức biểu hiện. Vì sao? Vì không có năng sinh hay sở sinh, năng khởi và sở khởi. Nếu nó đã không thì làm gì có tạo nghiệp. Bồ-tát nghĩ như vậy rồi, biết rõ giới tướng hiện tiền không có sở tác. Nếu không sở tác thì làm gì có biểu hiện. Nếu không biểu hiện thì làm gì có chấp trước. Như vậy mới gọi là Bồ-tát hành thiện đối với giới tướng cũng không có sở quán. Nếu đối với giới tướng không có thú hướng thì không có sở quán. Nếu quán như vậy thì không khởi hữu thân kiến. Nếu không khởi hữu thân kiến thì đối với trì giới, phá giới như lý suy xét đều không thấy. Nếu quán như vậy đối với cảnh giới giới pháp, phép tắc không có liễu tri. Như vậy, trì giới đối với mình, đối với người đều không sở đắc, cũng không sở hành. Nếu đối với mình và người không sở hành thì đối với giới không hủy phạm khiếm khuyết, cũng không chấp thủ, hoặc mình hoặc người đều không sở đắc, giới không sở đắc. Nếu giới không sở đắc thì giới học không hủy phạm. Nếu giới học không hủy phạm thì giới cũng không hủy phạm. Như vậy tức là giới không sở thủ. Cớ gì không thủ? Vì tất cả pháp đều không sở thủ. Thế nên tất cả pháp không tự cũng không tha, đối với vô ngã nên thủ thế nào?

Khi ấy Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa trên, liền lập lại bằng kệ rằng:

Thân nghiệp thanh tịnh miệng cũng vậy

Ý thường thanh tịnh tu tịnh hạnh

Cấm giới thanh tịnh lại thường hành

Đây là Bồ-tát trì tịnh giới

Mười thiện nghiệp đạo rất thù thắng

Bồ-tát trí tuệ khéo quán sát

Đối thân, miệng, ý đều không tu

Đây là người trí trì tịnh giới

Không tu không thắng cũng không thọ

Hình sắc hiển sắc cũng lại không

Nếu quán không hình hiển sắc tướng

Làm sao thấy rõ được các cảnh

Nếu giới vô vi không tu tập

Mắt đối sắc cảnh không thể quán

Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng vậy

Các cảnh không thể làm biểu thị

Căn thức nếu không tướng có ra

Bi tâm nên quán sát như vậy

Đối với thanh tịnh giới cũng không

Giới không sở đắc lại không trụ

Hiểu rõ như vậy không ngã tưởng

Giới không sở hộ khéo hộ giới

Không tưởng giới lại không tu giới

Trọng hạnh Bồ-đề lìa các kiến

Nếu đối các kiến không sở quán

Không thấy, cũng lại không hiểu biết

Đây là không thấy, xứ cũng không

Trong đó trì phạm không lãnh thọ

Nếu rõ không hộ lý chánh pháp

Pháp tắc của giới chẳng nghĩ bàn

Khéo hay biết rõ môn chơn hộ

Không giới, cũng lại không sở đắc

Vì không ngã tưởng giới không đắc

Không ngã, cũng lại không có giới

Đã nói thường sinh tâm lìa sợ

Tịnh giới chính là lời vô ngã

Giới không lãnh thọ là vô ngã

Giới lại cũng không có y chỉ

Không giới, không cầu, không ngã ngôn

Không trì không phạm không sở thủ

Vì giới không ngã nên không khởi

Không ngã tức là không giới tưởng

Hạnh Bồ-đề là tuệ sâu xa

Như vậy giới tướng được vô úy

Những ai khuyết phạm cũng không được

Người trì đều nhờ sức thánh hộ

Các pháp không được cũng như vậy

Vì kẻ ngu si nói trì phạm

Lành thay, người khéo hộ tịnh giới

Đối giới thắng quả không trói mở

Vì đoạn các kiến tội không sinh

Cho nên không đọa ba đường ác

Giới không sở trì, không sở thọ

Ngã kiến không sinh tức không đọa

Như vậy đã biết rõ về giới

Đó là không trì cũng không phạm

Nếu đối ngã pháp không thể thấy

Đối với ba cõi cũng không quán

Huống lại trì phạm có sở hành

Như vậy người thấy khéo trì giới.

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Mười thiện pháp của Bồ-tát có ra đều là từ tâm ý thanh tịnh, từ hạnh tinh tấn thù thắng, từ tin hiểu nghiệp báo dục rộng lớn thiện tối thắng. Đối với bậc Thánh luôn thân cận thừa sự, đối với Tôn sư không khởi phân biệt; hoặc Thánh hoặc sư đều lãnh thọ chánh pháp, cần cầu không đắm trước, chí cầu Bồ-đề không tiếc thân mạng.

Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát trì giới, mười pháp thù thắng như vậy đều từ trong tâm Bồ-tát mà có. Nếu ai có khả năng an trụ mười pháp này thì có thể tích tập các thiện pháp.

❧

Phật Thuyết Đại Thừa Bồ-Tát Tạng Chánh Pháp Kinh - Quyển 19 - Phẩm 6: Trì Giới Ba-La-Mật-Đa (Phần 2)

PHẬT THUYẾT ĐẠI THỪA BỒ-TÁT TẠNG CHÁNH PHÁP KINH

QUYỂN 19

Phẩm 7: TRÌ GIỚI BA-LA-MẬT-ĐA (Phần 2)

Này Xá-lợi Tử! Sao gọi là thiện pháp? Nên biết, thiện pháp có ba, đó là thân, miệng, ý hành thiện. Nếu các Đại Bồ-tát an trụ thiện hạnh như vậy, đối với chánh pháp Bồ-tát tạng cần cầu tu tập thì được Bồ-đề.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa trên, liền lập lại bằng kệ rằng:

Thân nghiệp luôn luôn tu thiện hạnh

Là lời chư Phật thường nói thế

Tùy chỗ thân cận A-xà-lê

Thì được đa văn cảnh giới thiện

Bổ-đặc-già-la nghĩa thù thắng

Nên khởi tâm Từ lợi chúng sinh

Lời nói diệu hòa không yêu ghét

Người nghe lời nói sinh vui thích

Tùy các pháp tướng không nhuế ác

Ý vui cực thiện đều bình đẳng

Tu tập không sinh tội dục tâm

Từ tâm quán sát thường tôn trọng

Được nghe lời thanh tịnh Như Lai

Phải nên tôn trọng đối chánh pháp

Do nhân tôn trọng với chánh pháp

Cho nên chóng được quả Bồ-đề.

Nếu Bồ-tát có thể an trú mười pháp này rồi, thì đối với chánh

pháp Bồ-tát tạng siêng năng cần cầu tu tập, thân cận hầu hạ các bậc A-xà-lê, làm những việc cần làm, cho đến dâng trà nước.

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Bồ-tát có mười thứ phát tâm.

Một là, Bồ-tát phát tâm như vầy: “Đau đớn thay! Thân của tất cả chúng sinh bệnh tật sầu khổ áo não, bốn con rắn độc thay nhau làm hại, tích tập các khổ, sinh nhiều tội lỗi, nhiều thứ bệnh trạng xảy ra như ung thư, ghẻ lở, bệnh nhọt, đờm giải, ngứa ngáy. Khi chịu các căn bệnh như vậy, phải trải qua nhiều gian khổ, càng ngày càng gay gắt, do vậy mà mau chóng tổn hoại, thật là không chắc chắn, ốm yếu gầy mòn, mau đưa đến tử vong, rồi đem vứt xác ngoài nghĩa địa không có một chút vui nào, vậy ta nên làm cho tất cả chúng sinh nhàm chán cái thân giả tạm không chắc chắn này, mà nên mong cầu cái thân chắc chắn chân thật.”

Này Xá-lợi Tử! Đây là phát tâm thứ nhất của Bồ-tát. Do phát tâm này, nên Bồ-tát có khả năng cần cầu tu tập chánh pháp Bồ-tát tạng, thân cận hầu hạ các bậc A-xà-lê, làm những việc cần làm, cho đến dâng trà nước.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa trên, liền lập lại bằng kệ rằng:

Các cõi như rắn độc dữ tợn

Bốn thứ làm chỗ nương cho nhau

Mỗi mỗi khởi lên nhiều nhuế hại

Thân này mang nhiều bệnh khổ não

Mắt, tai hai chỗ sinh các bệnh

Mũi, lưỡi sinh bệnh cũng như vậy

Môi, răng sinh bệnh khổ quá nhiều

Khắp thân mang đủ các căn bệnh

Ung thư mới phát sinh đau khổ

Ghẻ lở lan tràn càng nhức nhối

Còn các bệnh khác lại quá nhiều

Do đó buộc trói khắp toàn thân

Thân này sinh các bệnh khổ não

Tích tập các khổ trên thân này

Không nghĩa, không lợi tổn hại nhiều

Mau chóng tiêu vong thân này diệt

Ném vào nghĩa địa có gì vui

Vô thường mau chóng không chắc chắn

Quán kỹ thân này thối như vậy

Lại thêm chứa nhóm các bệnh khổ

Nên tu hiền thiện các sự nghiệp

Làm nhân thân Phật ở đương lai

Vứt bỏ các thân ác như vậy

Phá hủy suy tàn lại mau chóng

Thành tựu thân Phật đủ các đức

Chẳng thể nghĩ bàn Đại Pháp thân

Nhìn lại thân chịu khổ như vậy

Đầy cả các lậu không thể vui

Nên biết không có lậu pháp khác

Tức lấy thân này làm nhân lậu

Tạm ở chỗ nóng muốn mát mẻ

Hoặc ở lạnh buốt muốn che chở

Thương thay! Thân này có gì vui

Già chết thường trói tổn hại nhiều

Chán lạnh sợ nóng làm khổ tâm

Tất cả đọa lạc đều phá hoại

Người trí nên tu nghiệp sĩ phu

Nguyện được thân chân thật tối thượng

Kham nhận thân cận A-xà-lê

Nhàm chán thân này thể hư huyễn.

Này Xá-lợi Tử! Đây là phát tâm thứ nhất của Bồ-tát.

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Hai là, Bồ-tát phát tâm như vầy: Thương thay! Thân của tất cả chúng sinh ở thế gian không chắc thật, đoạn diệt hủy hoại ly tán.

Này Xá-lợi Tử! Ví như người thợ gốm tay nghề khéo léo, làm ra các loại bình tùy cở lớn nhỏ, tuy thấy có thành đó, nhưng đều quy về phá hoại. Thân của chúng sinh ở thế gian từ hư huyễn mà thành,

không chắc thật cũng như vậy. Như cây đại thọ, cành nhánh hoa quả sum xuê, tuy được mọi người chăm sóc yêu thích, nhưng lại quy về rơi rớt. Thân không chắc thật của chúng sinh ở thế gian như quả chín mùi cũng như vậy. Như trời đêm thanh, các ngọn cỏ đọng từng giọt sương long lanh, sáng ra, mặt trời chiếu vào làm tan mất tất cả. Thân không chắc thật của chúng sinh ở thế gian không có lâu dài cũng như vậy. Lại như biển cả, sông ngòi, kênh rạch, dòng nước cứ chảy mãi; trong nước lại nổi lên những bọt nước, nhưng bọt nước đó có rồi lại không. Thân của chúng sinh ở thế gian như là bọt nước không có bền lâu cũng như vậy. Lại như trời đổ cơn mưa, nước nổi lên bong bóng, cứ diệt rồi sinh, không thể tụ lâu. Thân không chắc thật của chúng sinh ở thế gian tự tánh yếu kém cũng như vậy.

Này Xá-lợi Tử! Bồ-tát muốn khiến tất cả chúng sinh nhàm chán thân không chắc chắn như vậy, mà mong cầu thân chắc chắn chân thật. Đây là phát tâm thứ hai của Bồ-tát.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa trên, liền lập lại bằng kệ rằng:

Như người thợ gốm muốn làm bình

Trộn đất vào khuôn làm thành bình

Tất cả đều quy về hoại diệt

Thọ mạng chúng sinh cũng như vậy.

Lại như đại thọ cành rễ tốt

Nhành lá sum suê hoa trái nhiều

Tất cả đều quy về rơi rụng

Thọ mạng chúng sinh cũng như vậy.

Ví như sương mai đọng ngọn cỏ

Mặt trời chiếu vào hóa ra không

Nhãn, cảnh không dừng trong chốc lát

Thọ mạng chúng sinh cũng như vậy.

Lại như nước biển cả sông hồ

Bọt nước nổi lên mềm không cứng

Thân chúng sinh như huyễn yếu kém

Giống như bọt nước đều không thật

Ví như trời mưa nước lan tràn

Trong nước nổi lên nhiều bong bóng

Sát-na quán cảnh có liền không

Thân không chắc chắn cũng như vậy.

Thân không chắc thật lại tưởng thật

Trong thật lại khởi tâm không thật

Người này không vào môn chân thật

Suy nghĩ tà vạy cảnh giới vọng

Trong thật nếu khởi tưởng chân thật

Không thật sẽ sinh tâm không thật

Người này được vào môn chân thật

Suy nghĩ chân chánh cảnh giới chơn

Nếu khởi tâm tướng chân thật rồi

Hầu hạ Tôn sư dâng trà nước

Nhìn lại thân huyễn không thật này

Thường được thể chắc chắn chân thật.

Này Xá-lợi Tử! Đây là phát tâm thứ hai của Bồ-tát.

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Ba là, Bồ-tát phát tâm như vầy: Thương thay! Tất cả chúng sinh trong thế gian không thể suy nghĩ như vầy: Ta ở trong nhiều kiếp sinh tử, xa lìa Thiện tri thức, thân cận ác tri thức, nổi lên biếng nhác, tinh tấn yếu mòn, tà kiến che lấp, đầy dẫy ngu si, không bố thí, không thương yêu, không làm các việc thiện, chỉ tạo ác nghiệp, quả báo thành thục, thân tướng cảm lấy các bất thiện, tham ái càng tăng, ốm o tiều tụy; hoặc sinh vào ngạ quỷ, không thể nuôi sống, lấy lửa làm thức ăn, trải qua trăm năm, ngàn năm, trăm ngàn năm, không bao giờ nghe đến tiếng nước, huống nữa là được uống. Nay ta lại phát tâm này, nguyện thân cận tu tập thực hành thiện pháp, gần Thiện tri thức. Nhờ thế nên mới được thân người, sống bằng điều thiện, hành các bố thí, cho đến bỏ cả thân mạng, thân cận hầu hạ các bậc A-xà-lê, siêng năng tu tập chánh pháp Bồ-tát tạng, làm những gì cần làm, cho đến dâng trà nước. Đây là phát tâm thứ ba của Bồ-tát.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa trên, liền lập lại bằng kệ rằng:

Thế gian có các Thiện tri thức

Phải nên đến đó luôn thân cận

Không thể tính đếm nhân cận thiện

Do đó không sinh các thiện hạnh

Bởi do thân cận các bạn ác

Cho nên xa lìa người hiền thiện

Tâm hay biếng nhác ít siêng năng

Ganh ghét dối gạt sinh lỗi lầm

Không hành bố thí, không thương yêu

Không thể thực hành các thiện pháp

Quả chín chịu lấy thân ốm gầy

Hoặc sinh các cảnh giới ngạ quỷ

Nhiều kiếp chìm mãi trong sinh tử

Chịu báo tối tăm nhiều sợ hãi

Không được ăn uống đói khát tăng

Phải chịu trọn đủ các khổ não

Trải qua như vậy trăm ngàn năm

Chịu khát không nghe đến tiếng nước

Bố thí điều thiện lại không quán

Không được các thiện tướng thế gian

Ta nay lại phát tâm như vậy

Làm được thân người rất là khó

Thệ nguyện thân cận A-xà-lê

Mau được viên mãn các thiện hạnh

Phải nên xa lìa ác tri thức

Thường luôn thân cận người hiền thiện

Bỏ thân mạng này có khó gì

Điều chính yếu nguyện được Bồ-đề

Khởi lòng tôn trọng A-xà-lê

Cung kính phát sinh tâm thanh tịnh

Đảnh lễ hầu hạ làm các việc

Nguyện được Bồ-đề thật tối thắng.

Này Xá-lợi Tử! Đây là phát tâm thứ ba của Bồ-tát.

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Bốn là, Bồ-tát phát tâm như vầy: Chúng sinh trong thế gian nên nghĩ rằng: Ta trong nhiều kiếp xa lìa Thiện tri thức, thân cận ác tri thức, sinh ra biếng nhác, tinh tấn mòn dần, ngu si tối tăm, không biết nhẫn nhục thương yêu, không có các tướng tốt, tâm bị khốn đốn, thân luôn mệt mỏi, như bị đánh đập, các khổ bức bách, nhiễu loạn chúng sinh, nếu không có duyên ấy thì thà chịu lấy tội báo, do đó tạo ra các nghiệp bất thiện. Từ nghiệp bất thiện đó quả báo thành thục, cho nên phải đọa vào súc sinh làm trâu, lừa, lạc đà, không thể tự nuôi sống, chỉ ăn toàn cỏ cây, gặm nhấm luôn mồm, sợ hãi sự đánh đập, chở nặng khốn khổ, xa lìa tất cả thiện tướng bố thí. Nay ta lại phát tâm này, thân cận bạn tốt, nên được thân người, không tiếc thân mạng, bố thí rộng rãi, làm các nghiệp thiện, thân cận hầu hạ các bậc A-xà-lê, siêng năng cần cầu tu tập chánh pháp Bồ-tát tạng làm những việc cần làm, cho đến dâng trà nước. Đây là phát tâm thứ tư của Bồ-tát.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa trên liền lập lại bằng kệ rằng:

Chúng sinh nhiều kiếp trong đường ác

Không biết gì về các Thánh đạo

Sinh vào súc sinh lừa, lạc đà

Chịu đủ mọi hình thức khổ não

Đương lai nếu được làm thân người

Làm các sự nghiệp mọi hiền thiện

Hướng đến Bồ-đề môn chánh đạo

Là tướng thù thắng của người trí

Ta nên phát khởi tâm tôn trọng

Khéo hay an trụ vào pháp Phật

Vâng lời chỉ dạy của Xà-lê

Nguyện được Bồ-đề thật thù thắng

Trong kiếp quá khứ chẳng nghĩ bàn

Trôi lăn mãi mãi trong sinh tử

Luôn làm các việc không nghĩa lợi

Không thể tu tập hạnh bố thí

Ở đời không thể tự nuôi sống

Biếng nhác xa lìa Thiện tri thức

Mà cứ vâng lời của bạn ác

Do đó trôi dần theo dòng ác

Lạc đà, lừa luôn chịu gông cùm

Trói buộc đánh đập thân chịu khổ

Xa lìa bạn tốt bị quả báo

Trong loài ngưu súc nghiệp không mất

Loài lừa, lạc đà thọ sinh rồi

Cứ mãi chịu trói khổ ác sâu

Lại mang gông ách chở càng nặng

Lúc đó, khó thân cận bạn lành

Làm được thân người rất là khó

Thân cận bạn lành càng khó hơn

Sát-na thân cận bạn hiền thiện

Nhổ sạch khổ não trong nhiều kiếp

Nếu hay tu thiện thân, ngữ nghiệp

Tinh tấn tránh xa các lỗi lầm

Tâm an, mạng sống làm các việc

Ta nhờ thân cận Thiện tri thức

Thờ A-xà-lê không dối trá.

Từ đó ta phát tâm Bồ-đề

Bồ-đề Thánh đạo tuyên dương mãi

Tôn ngưỡng Tôn sư luôn kính trọng

Hương xoa và các hương thơm khác

Các y phục đẹp và hương bột

Trang nghiêm vật lạ tràng hoa báu

Cúng dường Đấng Lưỡng Túc Thánh Tôn

Mười phương hiện trụ tất cả Phật

Khai thị thắng nghĩa lợi chúng sinh

Phóng ánh sáng vàng khắp tất cả

Vô biên sắc tướng vì cúng dường

Đã phóng ánh sáng như Phật rồi

Cúng dường Đấng Nhân Trung Điều Ngự

Bồ-đề chánh đạo nhân thanh tịnh

Đến Bồ-đề tràng nguyện chứng quả.

Này Xá-lợi Tử! Đây là phát tâm thứ tư của Bồ-tát.

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Năm là, Bồ-tát phát tâm như vầy: Chúng sinh trong thế gian nên nghĩ như vầy: Ta trong nhiều kiếp xa lìa Thiện tri thức, thân cận ác tri thức, tinh tấn mòn dần, sinh ra biếng nhác, ngu si tối tăm, không biết nhẫn nhục thương yêu, không có các tướng tốt, không biết suy nghĩ. Thương thay! Tất cả chúng sinh trong thế gian không biết suy nghĩ rằng tất cả mạng sống của muôn vật đồng là xác thịt của một thân, hoặc còn, hoặc hoại, thì thịt ấy không khác, ăn thịt chúng sinh lại cho rằng không có tội, cũng không tướng tội, không phước cũng không có tướng phước, cho đến tận mé biển xa thâm thẳm vời vợi, cái thấy của các chúng sinh ấy cũng không khác, không tội, không phước. Vì lý đó cho nên không biết gì về tội hay phước. Do không biết, cho nên gần gũi kẻ ác kiến, càng thêm ngu si tối tăm, không biết đường tốt, chỉ tạo tội nghiệp. Do tạo quá nhiều nghiệp bất thiện, cho nên khi quả báo thành thục phải chịu thân tướng thấp hèn, cho đến đọa vào địa ngục, chịu khổ địa ngục, nuốt hòn sắc nóng, tra khảo đánh đập, trói buộc, treo lên, làm cho chết đi sống lại, trải qua trăm ngàn năm không nghe đến tiếng vui, có đâu được hưởng vui. Đó đều là do không biết tội phước, không tạo nhân bố thí. Người trí nên suy nghĩ: Ta nay phát tâm này, thân cận bạn lành nên được thân người, không tiếc thân mạng, bố thí rộng rãi, làm các nghiệp thiện, thân cận hầu hạ A-xà-lê, siêng năng cần cầu tu tập chánh pháp Bồ-tát tạng, làm những việc cần làm, cho đến hầu hạ trà nước A-xà-lê. Đây là phát tâm thứ năm của Bồ-tát.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa trên, liền lập lại bằng kệ rằng:

Vì do thân cận các bạn ác

Tâm xấu khinh khi dối người khác

Sống trong tội nghiệp và tà kiến

Từ đó tội nghiệp ta càng nhiều

Các loại chúng sinh tận xa thẳm

Ăn uống thỏa thích không biết đủ

Cho rằng tội phước đều không nhân

Cũng không khổ sở các báo ứng

Thấy các tội nghiệp như thế đó

Mỗi mỗi thân cận với bạn ác

Hướng đến gian ác tội càng sâu

Do đó mau đọa vào địa ngục

Dẫu được thân người trải nhiều kiếp

Cứ mãi đọa vào ba đường ác

Không thấy Bậc Chánh Đẳng Chánh Giác

Xuất hiện thế gian xin quy hướng

Cũng không nghe đến Thiện tri thức

Tiếng tốt vang lừng cả thế gian

Nếu ta đương lai được thân người

Rộng tu hiền thiện các sự nghiệp

Thế gian thân người rất khó được

Thọ mạng chúng sinh cũng lại khó

Chánh pháp Như Lai khó được nghe

Chư Phật xuất thế thật khó gặp

Làm được thân người rất là khó

Mau được Thánh đạo càng khó hơn

Nếu ta gặp Phật ở thế gian

Vâng lời Nhất thiết trí thanh tịnh

Ba nghiệp của thân, ngữ và ý

Tạo ra tất cả các tội lỗi

Đối với quả khổ không rốt ráo

Thệ nguyện tu hành không trở lại

Nếu như trong tâm thanh tịnh rồi

Thì tội nghiệp nhân quả cũng vậy

Đối với quả khổ không rốt ráo

Như trong tâm ấy đều thanh tịnh

Ba nghiệp thân, miệng, ý các thiện

Vô trí thế gian thật khó làm

Chỉ trừ thân cận A-xà-lê

Nguyện được Bồ-đề quả thù thắng

Nên biết chánh đạo là Thánh đạo

Ý vui khó tuyên nói như vậy

Vào cửa tinh tấn không dối gạt

Thành Phật Bồ-đề quả thù thắng

Bồ-tát phát tâm như vậy rồi

Tôn trọng Tôn sư hầu trà nước

Trí tuệ phương tiện được viên thành

Đó là đại hạnh của Bồ-tát.

Này Xá-lợi Tử! Đây là phát tâm thứ năm của Bồ-tát.

Lại nữa, này Xá-lợi Tử! Sáu là, Bồ-tát phát tâm như vầy: Chúng sinh ở thế gian nên nghĩ như vầy: Ta trong nhiều kiếp xa lìa Thiện tri thức, gần gũi ác tri thức, không ham thích thiện, đối với bậc Tôn sư trí giả không có tâm khiêm hạ cung kính, tin theo, khen ngợi, thân cận, đảnh lễ cung phụng, chấp tay, làm các nghiệp thiện, chỉ nuôi lớn tâm kiêu mạn, tạo nhiều bất thiện. Do tạo nghiệp bất thiện này, đến khi quả báo thành thục, dù được thân người, nhưng lại bị ốm yếu gầy mòn, không tự nuôi sống, không thể làm việc bố thí, tuy sinh trong loài người nhưng tánh còn xan tham keo kiệt, như vậy càng thêm nghèo cùng khốn đốn, hoặc làm kẻ nô tỳ, đầy tớ, bị người khác sai sử trói buộc. Như loài phi cầm đam mê dục lạc mà bay vào hư không, tùy theo chỗ nó đậu nguy hiểm mà kinh sợ. Chúng sinh tà kiến cũng như vậy, phá hủy tịnh giới, ba căn quen làm bất thiện, ở trong bốn nẻo, năm cái che lấp, thường làm sáu thứ không tôn trọng pháp của sư trưởng, không tuân theo bảy chánh pháp vi diệu, khởi tám tà pháp, nhập tụ tà định, đối với chín phiền não thường khởi lên não hại, thường làm mười nghiệp bất thiện điên dại đi vào đường phi đạo, hướng đến cửa địa ngục, quay lưng với đường thiện, xa Thiện tri thức, gần kẻ ác tri thức, thuận theo ý ma, xả bỏ thiện pháp, làm điều bất thiện, đánh đập sợ hãi, gian khổ sinh ra làm các việc không nhiêu ích, vì lý do đó cho nên không vui với việc làm bố thí. Nay ta lại phát tâm này: Thân cận bạn lành, sẽ được làm thân người, không tiếc thân mạng, bố thí rộng rãi, làm các thiện nghiệp, siêng năng cần cầu tu tập

chánh pháp Bồ-tát tạng, làm những việc cần làm, cho đến hầu hạ trà nước. Đây là phát tâm thứ sáu của Bồ-tát.

Khi ấy, Đức Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa trên, liền lập lại bằng kệ rằng:

Gần bạn ác càng thêm kiêu mạn

Thân cận như vậy trăm ngàn kiếp

Sinh vào loài người làm nô bộc

Luân hồi nhiều kiếp trong ba cõi

Làm được thân người rất là khó

Thân tướng tối thượng càng khó hơn

Sắc tướng tốt đẹp cũng lại khó

Chư Phật ra đời rất khó gặp

Ta nên thân cận bạn hiền thiện

Hiển bày chánh hạnh của Bồ-tát

Tâm Bồ-đề rất là rộng lớn

Nhiều câu-chi kiếp nguyện đạt được

Thân không chắc chắn như bọt nước

Lại như huyễn hóa nô đùa giỡn

Như những gì thấy ở trong mộng

Biết rõ không thật đều hư dối

Tuổi thọ sắp hết mạng rất ngắn

Cũng như điện chớp có gì lâu

Sát-na mạng diệt nên uẩn chuyển

Bỏ thân không thật cầu thể thật

Thời phần chuyển đổi trụ mau chóng

Phải nên xô đổ núi kiêu mạn

Hư giả hòa hợp trong ba đời

Trôi nổi mãi mãi không biết được

Xả bỏ thân này lìa các ái

Cũng không luyến tiếc thân mạng này

Diệt trừ ngông cuồng tâm ngã mạn

Tôn trọng Tôn sư luôn hầu hạ

Thế gian Tôn sư rất tối thắng

Bằng với cha mẹ không khác gì

Dứt trừ ngông cuồng tâm kiêu mạn

Tôn trọng siêng năng làm các việc

Bồ-đề vô thượng của Bồ-tát

Hạnh thù thắng đồng phần Bồ-tát

Ham thích tôn trọng tâm kiên cố

Nguyện làm các việc đều dũng mãnh

Khi hành mạn ái mạn tăng trưởng

Trừ đoạn pháp mạn không thể biết

Nhờ trí kim cang phá không còn

Núi đại kiêu mạn đều xô gãy

Khiến người tu Bồ-đề thù thắng

An trụ Bồ-đề tràng tối thượng

Chánh pháp xô ngã các quân ma

Cứu độ tứ sinh các phiền não

Mười phương tất cả người bệnh khổ

Không chán thân bất tịnh chính mình

Ta nên phát khởi tâm Từ bi

Làm chỗ quy hướng cho ba đời

Bố thí rộng rãi Ba-la-mật

Lại hay học Phật giới công đức

Quán sát nhẫn nhục hành tròn đầy

Ta phát tinh tấn đạo tối thượng

Thiền định đầy đủ Ba-la-mật

Tùy tâm khởi lên khéo an trụ

Phương tiện thắng tuệ cũng như vậy

Nguyện thờ Tôn sư hành bố thí

Tăng trưởng các phước oai lực này

Chẳng thể nghĩ bàn trí tuệ thiện

Mình người ý vui càng thêm cao

Tu học viên thành chân pháp khí.

Này Xá-lợi Tử! Đây là phát tâm thứ sáu của Bồ-tát.

❧