Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (hợp tuyển truyện tích)

Truyện 109, tr 688

Kẻ sống có quan điểm
chính xác thì hiếm như
đất trong móng tay

Pc 488 Con người phần nhiều sống mù mờ, kẻ có mắt sáng thì ít lắm. Bầy chim sa lưới, chỉ có vài con thoát được mà bay lên ; ngụ ngôn này cho thấy chỉ việc sinh lên chư thiên mà đã hiếm đến nỗi không đủ để nói đến.

"Con người phần nhiều sống mù mờ, kẻ có mắt sáng thì ít lắm", là sống theo bản năng mà thôi, ít có tư tưởng gì đáng kế. Trong Trường a hàm, Phật nói với Phạn chí Trường trảo, những kẻ sống không có quan điểm chính xác, tức không chánh tín, không hiếu thảo, không trật tự, thì nhiều như khối đất lớn. Những kẻ sống có quan điểm chính xác thì hiếm như đất trong móng tay.

Truyện 110, tr 692

Công chúa nhóc đòi bong bóng nước

Pc 494 Hãy quan sát bong bóng nước, hãy quan sát ảo tưởng nước của ngựa hoang lúc khát. Hãy như thế mà quán sát cái thân 5 uẩn thì không còn thấy mặt tử thần nữa.

Xưa, có công chúa con vua, được vua thương lắm. Gặp lúc mưa lớn, nước đổ xuống, bong bóng nối lên. Công chúa thấy, thích lắm, thưa với vua cha, con muốn lấy bong bóng ấy làm vòng hoa trên đầu. Vua nói, bong bóng ấy không nắm được, làm sao làm vòng hoa ? Công chúa nhõng nhẽo, không được thì con chết cho coi ! Vua đành gọi những chuyên viên làm vòng hoa, bảo, hãy lấy bong bóng nước làm vòng hoa cho con ta, không thì ta chặt đầu ! Họ tâu vua, chúng tôi thật không biết làm sao lấy được bong bóng ấy. Trong nhóm có 1 chuyên viên già, tâu vua, tôi có thể lấy được. Vua mừng lắm, bảo con gái, có 1 chuyên viên già có thể lấy bong bóng nước, xâu lại làm vòng hoa. Con hãy đi theo ông ấy, đích thân nhìn cho biết. Công chúa vâng lời, đi theo. Bấy giờ chuyên viên già nói với công chúa, tôi không phân biệt được, theo ý công chúa, bong bóng ấy cái nào đẹp cái nào xấu. Xin công chúa đích thân chọn lấy, đưa cho tôi xâu. Nhưng công chúa đưa tay chạm cái nào vỡ cái đó, suốt buổi mà không được 1 cái. Công chúa bỏ về, thưa với vua cha, bong bóng nước trong ngoài rỗng cả, chỉ lừa mắt người chư không có gì. Xin cho con vàng tía làm vòng hoa thì hoa ấy không khi nào khô héo.

Truyện 111, tr 698

Ông hoàng Nan đà

Pc 504 Đã ra khỏi hoa viên rồi trở lại hoa viên ấy, thì hãy coi người này thoát vòng ràng buộc lại mắc vào vòng ràng buộc ấy. Xưa, Phật về thăm cố quốc Ca duy la, tạm trú trong lâm viên Ni câu loại. Bấy giờ sắp đến giờ ngọ, Phật chỉnh lại pháp y, tay cầm bát ứng khí, cùng thị giả A nan vào khất thực trong hoàng thành Ca duy la. Thanh niên Nan đà ở trên lầu cao, nhìn thấy thì đi mau đến chỗ Phật, lạy Ngài rồi thưa, gia tộc Ngài hào hùng nhất nước, Ngài vốn sẽ là vị Chuyển luân thánh vương, tại sao tự làm nhục mình, mang bát đi khất thực như vậy ? Ông đỡ lấy bát của Phật, vào để đầy thực phẩm quí. Phật bảo ngài A nan, Như lai trở lại lâm viên Ni câu loại. Nan đà ra, ông bảo hãy trực tiếp trao bát cho Như lai. Ông đừng cầm giúp. Nan đà trở ra, nghe lịnh của Phật, đành mang bát đi theo sau Ngài. Vợ ông chạy theo, bảo, Nan đà, về gấp với em. Em chờ cơm đấy. Đi được 1 lát, cô lại cho người chạy theo, nhắn bảo về gấp, đừng ở lại chút nào. Cô quay quắt như thế vì sợ chàng bỏ nhà mà học đạo. Nan đà mang bát đến chỗ Phật, tự tay nâng bát trao cho Ngài, thưa, xin Ngài nhận liền cho, con phải trở về. Phật dạy, Nan đà, ông đã đến đây, thì, ngay bây giờ, hãy xa gia đình, cạo tóc, mặc pháp y. Tại sao muốn trở về? Bấy giờ Phật dùng oai thần của Ngài, ép ông xuất gia, tu học theo Pháp. Ông bị ở trong tịnh thất, không được ra ngoài. Cứ như thế cả tháng. Hôm nay, theo thứ tự, ông được đưa thẻ trực nhật. Ông mừng thầm, hễ rảnh việc thì chạy trốn về nhà. Thế là ông chấp tác rất chu đáo và nhanh chóng, kể cả việc lấy nước và quét dọn. Rồi cởi bỏ pháp phục, mặc đồ trắng, và sợ gặp Phật, ông đi đường nhỏ. Thế nhưng đi chưa được bao nhiêu thì thấy Phật ngược đường đi lại. Ông chạy đến ẩn mình nơi 1 thân cây lớn, thì cây biến ra sau ông. Ông chạy ngược lại, thì cây trốc gốc thành cái hố. Ông ẩn mình trong hố ấy thì Phật đã đến gặp ông, hỏi, Nan đà, ông làm gì mà ở đây? Ông xấu hổ, lặng thinh. Phật hỏi đến lần thứ 3 ông mới thưa, con muốn về nhà gặp vợ con. Phật nói, Nan đà, học Đạo mà nghĩ đến Dục, ông không sợ cái họa đốt mình trong đời sau hay sao? Phật nói cho ông Pc 504 như trên.

Phật lại bảo, Nan đà, Như lai sẽ đưa ông du ngoạn trên chư thiên. Ông đừng sợ. Phật nắm tay ông thăng lên chư thiên, thấy vô lượng cung điện nguy nga, tráng lệ. Trong đó có 1 tòa được làm toàn bằng vàng ngọc. Bên trong có nhiều ngọc nữ, không có người nam nào, cũng không có chồng. Nan đà hỏi Phật. Phật bảo cứ đến hỏi họ. Họ bảo, ông không biết sao ? Phật có ông em tên Nan đà, sau khi chết sẽ sinh lên đây. Ông ấy sẽ là chồng chúng tôi. Nan đà nghe thế, mừng thầm. Trở lại thưa Phật, họ bảo, tòa cung điện ấy, và cả nhóm họ, toàn sẽ là của con. Phật bảo, rán tu thiện hạnh đi, không bao lâu nữa sẽ lên đó hưởng hạnh phúc ! Còn bây giờ, Như lai đưa ông xuống du ngoạn địa ngục. Ngài lại nắm tay dắt ông xuống đó. Trên đường đi, qua vùng núi Thiết vi, thấy 1 con khỉ mù. Phật hỏi, Nan đà, so với con khỉ này thì vợ ông thế nào? Nan đà thưa, xin Phật đừng đem vợ con so sánh với con khỉ. Vợ con đẹp lắm lắm, thông minh cũng không vừa ! Phật hỏi, nếu so sánh với ngọc nữ chư thiên thì thế nào ? Dạ, thưa, trăm ngàn vạn ức phần cũng không bằng phần nào ! Phật vẫn nắm tay Nan đà dẫn qua các địa ngục. Khí cụ hành hình, sự hành hình, tội nhân gào thét vì bị hành hình, tất cả, thảm khốc đến nỗi không đem cái gì ở trên nhân gian mà so sánh được phần nào ở đây. Trong số khí cụ hành hình có 1 chảo lớn, lính ngục vây quanh, quạt lửa cho sôi lên, nhưng không thấy có ai trong đó. Nan đà hỏi Phật. Phật bảo cứ hỏi những kẻ đang làm việc ở đó, họ sẽ nói cho ông biết. Ông đến hỏi, họ bảo, Phật có ông em tên Nan đà, mê vợ, ỷ sắp làm vua... Chúng tôi chờ ông ấy chết xuống đây, bắt bỏ vào cái vạc này mà nấu. Nấu đến mấy kiếp, không ít đầu. Nan đà nghe nói, rùng rợn cả người, run rẩy, tái mặt, chạy lại thưa Phật, xin Phật cứu con... Xin Phật chứng biết cho con, Nay con thề nguyền
bỏ hẳn hạnh phúc
trong chốn trần gian,
hạnh phúc chư thiên
con có thế có
con cũng không màng.
Con nguyện vĩnh viễn
không gây thêm nữa
gốc ngọn tội ác
trong chốn luân hồi.
Con xin khẩn thiết
cầu cho thân con
và bao kẻ khác
không đọa xuống nữa
vào chốn địa ngục
thảm khốc muôn vàn.
Lạy Phật từ bi
chỉ cho con rõ
lĩnh vực Niết bàn,
cái Pháp cam lộ
trong lắng, mát mẻ,
hết mọi nhiệt độ !

Phật tuần tự tuyên thuyết cho Nan đà cái Pháp tinh tế, mầu nhiệm, đặt ông vào "đạo tràng thường lạc".

Truyện 112, tr 706

... Hãy nhớ chạy qua phía tay phải...

Pc 509 Qui y Tam bảo như vậy là rất cát tường, rất cao siêu, và chỉ có sự qui y như vậy mới trọn vẹn giải thoát cái Khổ.

Xưa, nước Nhục chi có vua tên Ác thiểu vương. Ông thống lý quốc gia rất được thán phục. Mẹ ông dạy ông, con nhớ khi bị nạn, có thể mất mạng đi nữa, chạy qua chùa tháp thờ Phật, đừng chạy qua phía bên trái, hãy nhớ chạy qua phía bên phải. Lại phải nhớ niệm thầm "con qui y Phật, đấng vô thượng cát tường". Hãy nhớ cẩn thận, đừng quên lời mẹ dạy. Sau đó, khi Ác thiểu vương cất quân đánh vùng Tây vức, ban đầu ông thắng, sau bị bất lợi. Ông cỡi voi mà chạy. Nhìn thấy chùa tháp, nhớ lời mẹ, ông quay voi qua phía bên phải, và niệm thầm con qui y Phật... Địch quân thấy vậy, lui quân cả. Ác sinh vương an toàn, và biết vì sao.

Truyện 113, tr 710

Ai nấy nên tự thét hỏi lấy
Pc 513 Tại sao thấy Pháp thanh tịnh là Tứ đế mà nói không thấy gì hết ? Tại sao thấy cái thấy đồng nhất với đối tượng được thấy mà nói không thấy gì cả ? Tại sao thấy ở trong lĩnh vực luân hồi, nhưng không sợ hãi gì vì vẫn diệt trừ kiết sử, mà nói không thấy gì hết ? Tại sao thấy đặc tính chủ yếu của cái Pháp hiền thánh tu chứng là ở trong luân hồi mà siêu việt luân hồi, lại nói không thấy gì cả ?

Phật đã thét hỏi 4 câu như vầy. Nay thì ai nấy nên tự thét hỏi lấy.

Truyện 114, tr 713

Tôn giả Mục liên dạy em

Pc 517 Huệ thí thì được phước báo. Huệ thí làm cho con người không cất giấu sự phẫn nộ, khéo hủy diệt điều ác, dâm nộ si rồi cũng không còn sót lại.

Tôn giả Đại mục liên có người em rất giàu. Ngài khuyên nên huệ thí. Ngài dẫn giải, chính Phật thường dạy huệ thì thì phước vô số. Người em vâng lời, mở kho cũ, đặt kho mới, ai đến xin cũng cho, chưa đầy 1 tuần mà hết cả. Ông thưa với tôn giả, vâng lời anh, em cho hết. Nhưng tài sản cũ thì hết, tài sản mới đâu không thấy. Anh dạy có lầm không ? Tôn giả nói, phước báo nếu có hình chất thì không gian làm sao chứa cho hết. Mà thôi, để anh tạm chỉ cho chú. Ngài dùng thần lực nắm tay em thăng lên 1 trong 6 tầng trời cõi Dục. Tại đây có 1 tòa cung điện đặc biệt : đẹp nhất, sang nhất, ngọc nữ nhiều nhất mà không có chồng. Ông hỏi tôn giả. Ngài bảo cứ hỏi thẳng họ thì biết. Ông hỏi, họ bảo, đức Phật Thích ca, người nước Ca tì la, thuộc đại lục Diêm phù, có vị đại đệ tử thần thông bậc nhất, đó là tôn giả Đại mục liên. Ngài có 1 người em là 1 trưởng giả rất giàu, vui vẻ huệ thí, cho bất cứ ai nghèo túng. Ông này chết thì sinh lên đây, làm chồng chúng tôi. Cung điện đặc biệt này, và chị em chúng tôi, là phước báo huệ thí của ông. Em ngài Đại mục liên nghe biết như vậy, thiện tâm huệ thí càng tăng lên. Trở lại thưa thật lòng mình với tôn giả. Ngài bảo, thế nào, chàng trai con nhà dòng dõi nổi tiếng, huệ thí có phước báo hay không đấy ? Anh xấu hổ, lạy ngài, hối lỗi. Trở về nhân gian, anh càng huệ thí hơn lên.

Truyện 115, tr 718

Ai cũng phải tự biết

Pc 525 Ai cũng tự biết việc làm của mình. Làm lành thấy lành, làm dữ thấy dữ.

"Làm lành thấy lành" là làm lành thì khi sắp chết tâm thần không rối loạn, thấy hiền thánh đón, thấy nhà cửa, lâu đài, ao vườn đàng hoàng, thấy quần áo và phục sức tự nhiên mặc vào mình, thấy thân mình phát sáng, nhìn rõ tất cả, thấy gì cũng sạch sẽ. "Làm dữ thấy dữ" là làm dữ thì sắp chết tâm thần bấn loạn, thấy lửa dữ, thấy kiếm kích, thấy yêu quỉ, thú dữ, thấy núi dao rừng kiếm, thấy chông gai, hầm hố, thấy ác quỉ vây quanh, thấy gì cũng dơ bẩn.

Truyện 116, tr 721

Đề bà tự kết thúc đời mình

Pc 530 Thân không thương tích thì không bị hại vì chất độc. Chất độc không làm gì được khi thân không thương tích. Không cái ác nào làm gì được người không ác.

Đề bà bấy giờ ở trong hoàng thành La duyệt kỳ. A xà thế vương nói với ông, ông nên đi khỏi nước tôi. Tất cả 16 nước lớn đều kinh ngạc biết nước tôi có ông, kẻ đã mưu hại đức Thế tôn. Đề bà vừa tức vừa lo, trở về nước mình, xông vào cung thái tử Tất đạt, nói với công chúa Cù di, tôi muốn chọn cô làm đệ nhất phu nhân, cô bằng lòng không ? Công chúa nói, đưa tay phải của anh ra, ta muốn nắm nó. Đề bà đưa ra, công chúa nắm thì cả 5 ngón tay đều bật máu. Đề bà chết ngất, một lát mới tỉnh. Công chúa bảo, trừ thái tử Tất đạt, không ai mạnh hơn ta đâu. Nhưng hắn vẫn đi lần vào, định ngồi trên long sàng của thái tử, thì cung nữ xúm lại túm hắn ném xuống dưới long sàng. Chân trái hắn bị thương, không đi được, người nhà của hắn phải chở về. Thanh niên họ Thích bảo, anh nên đổi tính, sám hối Phật đi. Nhưng nghe thế thì hắn thầm nghĩ 1 âm mưu. Hắn bí mật làm móng tay bọc sắt, dùng chất độc chết người bôi lên. "Rồi ta làm bộ đến xin sám hối với Phật, cúi lạy sát đất, đưa móng tay quào chân Ngài. Chân bị sướt, độc dính vào, Phật phải chết". Hắn nghĩ thế. Và bảo người nhà chở hắn đến Phật. Cách Ngài 21 nhận, [mỗi nhận chừng 6th48], hắn bảo người nhà dìu xuống để đi bộ. Không ngờ chân hắn chấm đất thì lửa dữ vọt lên, gói trọn thân hắn xuống địa ngục.

Truyện 117, tr 729

Hai cái chết

Pc 545 Tạo ra sự lo rầu thì đời này lo rầu, đời sau lo rầu. Kẻ làm ác thì đời nào cũng lo rầu. Kẻ ấy lo rầu vì thấy tội mình làm ra mà lo sợ.
Pc 546 Tạo ra sự vui mừng thì đời này vui mừng, đời sau vui mừng. Người làm lành thì đời nào cũng vui mừng. Người ấy vui mừng vì thấy cái phước mình tạo ra mà yên tâm.

Pc 545 nói cái lo của tên Lưu ly vương. Hắn cướp ngôi của cha, bạo sát họ ngoại. Hắn lo lửa địa ngục đốt, trốn tránh giữa sông lớn. Nhưng lửa địa ngục vẫn rất ấm áp ôm hắn xuống Vô gián ngục. Hắn chết trong sự kinh sợ sự việc hắn làm.

Pc 546 nói cái vui của thái tử Chiến thắng. Ông bị Lưu ly kết liễu sinh mạng một cách rất hèn. Ông chết với tiếng nhạc của ông ca tụng Phật, lại tái sinh trong tiếng nhạc ấy ở chư thiên. Ông chết trong sự yên tâm việc ông làm.

Truyện 118, tr 731

Đem Pháp mà biến đổi lòng người

Pc 548 Làm lành, không làm ác, toàn được tác động bởi quá khứ đã tu theo Pháp. Tu theo Pháp thì không sợ gì khi đi trên đường dẫn đến cái Chết, như thuyền rẽ nước mà đi qua sông.

Phật khi tu Bồ tát hạnh, đã làm 1 quốc vương tên Cho tất cả. Vị quốc vương này vì cứu 1 người Bà la môn mà tự trói mình, đi đến cửa khuyết của vua thù nghịch. Ông này nói, nay sợ ta hả? Quốc vương Cho tất cả đã trả lời bằng Pc 548 nói trên.

[Đến đời khác, Phật cũng làm Bồ tát hạnh với thân hình quốc vương, tên Thiện túc, cũng sử dụng Pc 548. Truyện tích như thế này]. Xưa, có 1 nhóm quí La sát ăn thịt người, ở trong loài người mà làm vua, và dĩ nhiên cũng thường ăn thịt người. Nhóm vua quỉ đánh các lân quốc, bắt được 99 vua người. Nhóm 99 vua người này tâu với vua quỉ La sát, lân quốc có vua tên Thiện túc, tu Bồ tát hạnh qua sự huệ thí, ai xin gì cũng cho. [Họ nói khích], nếu đại vương bắt được ông ấy thì chúng tôi chết cũng đành lòng. Vua quỉ La sát tức khắc huy động lính quỉ đến nước vua Thiện túc, rình cơ hội. Thì đúng lúc ông vua này đang bơi tắm trong công viên sau hoàng cung.

Trong thì gian này, tại nước khác có 1 thanh niên Phạn chí, muốn rời nhà du học. Phép của Phạn chí muốn du học như vậy phải thưa cha mẹ. Và bàn, nếu không lo đủ chi phí thì vay công khố của vua, nhưng phải trả đúng kỳ hạn. Thanh niên học xong, về nhà. Không thấy ai, hỏi hàng xóm, mới biết hết kỳ hạn không trả được, nên vua bắt cả nhà giam vào lao ngục rồi. Anh nghĩ đến thăm cha mẹ lúc này, thế nào cũng bị bắt. Thà trốn tránh ở ngoài, lo cho có tiền để trả rồi đến. Và người anh nghĩ có thể giúp anh là vua Thiện túc. Anh đến xin yết kiến để giải bày nguyện vọng. Nội thị đã được lịnh không để ai chờ đợi như trường hợp của anh. Ông bảo ra nói anh, ông hứa giúp đỡ. Nhưng lỡ đang tắm. Xin chờ cho ông, một lát thôi. Ông nói ông không phụ lòng tin tưởng của ai đâu. Nhưng ông tắm chưa xong thì lính quỉ, rình từ lâu, đã bắt được. Nhìn lui, ông khóc. Vua quí nói, chúng tôi nghe nói ông huệ thí, bị nạn cũng không quản, sao bây giờ buồn đến thế? Ông trả lời, tôi huệ thí từ nhỏ, chưa hề từ chối ai. Vừa rồi có 1 thanh niên Phạn chí cần giúp đỡ. Tôi hứa mà chưa giúp được thì bị nạn, nên buồn mà thôi. Vua quỉ nói, nhà vua quả thật là người thành tín. Bây giờ tôi để nhà vua vào làm việc huệ thí rồi ra liền, tôi mới đích thân tin lòng nhà vua. Nhà vua trở vào hoàng cung, mở kho cho thanh niên lấy mấy tùy ý. Xong rồi, ông đến ngay chỗ vua quỉ. Vua quỉ hỏi, nhà vua không sợ chết hay sao mà trở lại đây? Để giải đáp, vua Thiện túc nói cho vua quỉ nghe Pc 548, như trên. Nghe rồi, từ trong thâm tâm, vua quỉ rất hổ thẹn, quyết chí thay đổi tâm tính mà làm lành. Vua quỉ nói với vua Thiện túc, nghe ngài nói mới thấy ngài là người hiếm có. Tôi xin buông thả ngài, phóng thích luôn 99 vị vua người. Còn tôi, tôi từ bỏ ngôi vua của tôi. Xin ngài thống lĩnh toàn bộ lĩnh địa này, đem Pháp mà biến đổi lòng người. Tôi đem hết bộ hạ của tôi trở về chỗ cũ. Ngài với tôi, khi nào còn mạnh, tôi xin đến hầu thăm ngài. Ấy thế là 2 vị từ biệt nhau, dân chúng thích thú. Riêng quốc vương Thiện túc không ngừng tích lũy Bồ tát hạnh, cho đến lúc thành bậc Chánh biến giác, ngồi dưới cây Bồ đề đại thụ, cũng nói lại Pc 548.

Truyện 119, tr 760

Tâm với ý của ông chiến tranh với nhauu

Pc 601 Huệ thí và chiến tranh xảy ra cùng 1 chỗ, đó là điều người trí không tán thưởng được. Lúc huệ thí cũng là lúc chiến tranh, 1 việc mà có 2 mặt đồng đẳng như vậy [thì tán thưởng sao được) !

Xưa, trong hoàng thành Xá vệ có 1 trưởng giả tên Rất hơn, lại có 1 trưởng giả nữa tên Khó thua. Đó là 2 người giàu nhất nước mà keo cũng nhất nước. Bấy giờ 5 vị Đại thanh văn tuần tự đến nhà họ, bằng cách từ đất vọt lên, trình bày sự huệ thí về Pháp. Họ nghe mà không tiếp nhận. Phật đến, ngồi trong không gian, phóng ánh sáng lớn, nói cho họ cái Pháp nhiệm mầu. Họ nghe mà tâm không đạt. Trưởng giả Rất hơn nghĩ thầm, đức Thế tôn đến đây, ta nên hiến Ngài 1 xấp vải trắng. Vào kho, ông chọn xấp vải xấu, nhưng cầm lên lại là vải tốt. Để xuống, chọn nữa, lại được xấp tốt hơn nữa. Tâm với ý của ông chiến tranh với nhauu. Ông không quyết định được. Hôm ấy, A tu la đánh với Đao lợi thiên, bên nào cũng có lúc hơn lúc thua. Thiên nhãn minh của Phật thấy thế, lại thấy tâm trưởng giả Rất hơn khi thì keo lẫn hơn huệ thí thua, khi thì keo lẫn thua huệ thí hơn. Phật nhân đó nói Pc 601 như trên. Trưởng giả Rất hơn đang phân vân trong kho mà xa nghe được pháp cú Phật nói, tâm và ý của ông hết chiến tranh, sự huệ thí đã thắng. Ông vui lắm, đem xấp vải trắng, tốt đẹp nhất, ra dâng Phật. Trưởng giả Khó thua cũng biến đổi tâm ý, hiến Phật 500 lạng vàng. Cả 2 ông tâm mở, ý thông, ai cũng thấy được "dấu chân của Pháp", [thành bậc Tu đà hoàn].

Truyện 120, tr 769

Cấp cô độc gặp Phật

Pc 618 (Trưởng giả Thiện thí] ! Như lai ngủ nghỉ yên lành. Bởi lẽ Như lai không nhiễm ái dục ; không bận tâm nơi cư trú ; không còn bao kiết sử không cát tường ; không còn mọi nhiệt độ của phiền não. Như lai ngủ nghỉ trong trạng huống thanh tịnh, toàn bộ tâm thức tuyệt đối trong lắng.

Xưa, Phật thành tựu tuệ giác tối thượng rồi, không bao lâu Ngài hóa độ cho 5 người, rồi 5 người, 13 người, 37 người, cùng Ngài nữa là 61 vị. Bấy giờ Ngài bảo các vị đệ tử hãy đi giáo hóa khắp đại lục Diêm phù, còn Như lai qua sông hóa độ cho 3 anh em các ông Ca diếp. Kế đến Ngài hóa độ 2 tôn giả Xá lợi phất và Mục kiền liên, rồi hóa độ Bình sa vương. Ngài tạm trú tại thành La duyệt kỳ. Bấy giờ trưởng giả Thiện thí, thường gọi là Cấp cô độc, có việc riêng đến đây, ở trọ tại nhà 1 trưởng giả khác, đúng vào lúc cả nhà ông này cùng chuẩn bị tấp nập, cực kỳ trang nghiêm. Thiện thí hỏi, ông sắp đón vua, hay cưới vợ gả chồng cho con hay sao mà chuẩn bị linh đình đến thế ? Ông này nói, có việc mà quan trọng hơn nhiều nữa dấy, ông bạn. Ấy là sáng mai, tôi kính mời Phật và Tỷ kheo tăng về đây mà hiến cúng... Trưởng giả Thiện thí nghe ông bạn nói danh hiệu Phật và Tỷ kheo tăng thì cả người chấn động, mừng mừng tủi tủi, chưa bao giờ như thế. [Ông nói ông bạn, tôi phải đến Phật ngay. Ra cửa thành chờ mở cửa, ông đi liền khi chưa sáng hẳn]. Và ông gặp Phật, nào ai tả được nỗi mừng của ông. Ông phủ phục lạy ngang chân Ngài. Ông lặng người nhìn Ngài, giây lát bạch rằng, kính thưa đấng Chí tôn, Ngài khỏe không? Tạm trú ở đây, Ngài ngủ được không ? Phật trả lời ông bằng Pc 618 ở trên.

Truyện 121, tr 783

1 tâm 2 đường

Pc 644 Đối với các pháp, tâm là căn bản, là đứng đầu, là chủ đạo. Trong tâm nghĩ ác thì miệng nói theo, thân làm theo, và đau khổ tự theo người ấy như xe lăn theo vết cũ.

Pc 645 Đối với các pháp, tâm là căn bản, là đứng đầu, là chủ đạo. Trong tâm nghĩ lành thì miệng nói theo, thân làm theo, và hạnh phúc tự theo người ấy như bóng theo hình.

Phật dạy, chư vị Tỷ kheo, ăn thì trước phải đọc "ngũ quán" (xét 5 điều về thực phẩm). Bấy giờ trong hoàng thành Xá vệ có 2 người đến tinh xá hành khất, gặp lúc Thánh chúng chưa đọc Ngũ quán, tức là chưa ăn, 2 người cũng chưa được san sẻ thực phẩm. Thánh chúng đọc Ngũ quán rồi, 2 người được san sẻ nhiều thực phẩm. Một người ganh ghét, thề nếu làm vua thì cho bánh xe cán chết Thánh chúng. Anh được khá nhiều thực phẩm, ăn no rồi, ra ngủ say bên đường, bị đoàn xe đi qua, bánh xe cán chết theo vết xe đi. Một người nghĩ nếu được là vua thì hiến cúng Thánh chúng. Anh cũng được khá nhiều thực phẩm, ăn no rồi đến ngủ nơi gốc cây lớn. Gặp lúc 1 nước vua chết mà tuyệt tự, đình thần bàn đi kiếm ai có điềm làm vua thì rước về lên ngôi. Họ chia nhau đi tìm. Và thấy anh ngủ mà bóng cây không di chuyển theo mặt trời, lại che người anh như cái lọng lớn. Anh được rước về làm vua cho nước ấy. Phật nhân việc này nói Pc 644 và Pc 645 như trên.

Truyện 122, tr 785

Vua đi dép, trùm đầu, thì không được nghe Pháp !

Pc 647 Không nên đem tâm ý dơ bẩn hay tức giận mà đòi biết cái Pháp được tuyên thuyết bởi đức Phật đà chánh biến giác. Trừ khử cao ngạo, tâm ý trong sáng, không hăm dọa ai, những người như vậy mới đáng được nghe Pháp của Phật.

Có 1 vị Tỷ kheo thuyết Pháp rất độc đáo. Vua đến, đòi nghe Pháp mà trùm đầu, đi dép, khí thế đầy tự thị, nói, Tỷ kheo, ông hãy thuyết Pháp cho ta nghe ! Vị Tỷ kheo nói, Phật có dạy, ai đi guốc dép thì không được thuyết Pháp cho người ấy. Vua nghe thế, tức lắm, bỏ dép liền, nói, hãy thuyết Pháp cho ta, mau lên ! Nói cho vừa ý ta ! Nói trái ý ta thì ta chặt đầu ! Vị Tỷ kheo vẫn nói, Phật cũng có dạy, không được thuyết Pháp cho người trùm đầu ! Vua nghe thế càng tức, giương hết cái oai vua chúa ra, nói với vị Tỷ kheo, thì ra ông cố làm nhục ta ! Được, ta để đầu trần mà nghe Pháp. Ông không giải được bao nỗi hoài nghi của ta, ta chặt thân ông ra 3 phần đấy ! Bấy giờ vị Tỷ kheo mới nói cho vua nghe Pc 647 như trên. Vua nghe pháp cú ấy thì xấu hổ hết sức. Ông đứng lên, cả người phục xuống, lạy vị Tỷ kheo, sám hối những lỗi thân miệng ý vừa rồi. Ông lại thưa hỏi ngài, pháp cú vừa rồi chính Phật nói, hay ngài biết tâm ý con rồi nói ra? Vị Tỷ kheo nói, pháp cú ấy Phật nói. Mà nói lâu rồi, không phải mới đây. Vua nghĩ thầm, vĩ đại thay, đức Phật thế tôn ! Ngài biết đến cả tương lai có kẻ giận dữ, hăm dọa, như con ! Con xin tái tam sám hội, nguyện từ nay không còn lếu láo nữa. Bấy giờ vị Tỷ kheo tuần tự trình bày cái Pháp nhiệm mầu cho vua nghe. Và vua, ngay nơi chỗ đang ngồi mà thấy Pháp, được Pháp, không còn e sợ gì nữa.

Truyện 124, tr 822

Linh thị

Pc 721 Không lưu luyến bản thân, không thuộc lòng những lời lập dị, không 2 việc ấy, gọi là Tịnh hạnh.

Xưa, Phật ở Lộc uyển, nước Ba la nại, chưa mấy ngày sau khi hóa độ 5 vị Tỷ kheo. Bấy giờ có 1 thương hào trẻ tên Da du, sang, giàu, và đẹp. Bỗng 1 hôm có cái nhìn rất lạ, thấy mình và cả nhà đều như thây chết. "Thì ra lâu nay quá lầm, không biết toàn là ảo thuật cả" ! Anh nói với anh như vậy. Và bỏ nhà, lén ra ngoại thành, trút bỏ giày giáp, qua sông, chạy đến chỗ Phật. Phục xuống lạy Phật rồi, anh thưa, sự vật biến hóa quá lắm, không gì tin cậy được ! Hôm nay con tự đến nương tựa đức Thế tôn, để mong tìm thấy sự yên lành. Phật bảo, tốt lắm, người con trai của dòng họ cao quí ! Pháp của hiền thánh rất rộng lớn, đúng là nơi thú vị cho anh. Anh quá mừng. Phật thuyết Pháp cho anh. Anh hết bụi trần, được mắt Pháp trong sáng. Anh thấy Pháp, được Pháp, thành tựu thánh quả Tu đà hoàn liền tại chỗ. Anh đứng lên, tái qui y Phật, xin Phật cho xuất gia, theo chư tăng mà tu học. Phật chuẩn nhận, truyền Tỷ kheo giới cho anh, bằng cách nói, "Tốt lắm, vị Tỷ kheo" ! Phật lại thuyết Pháp cho anh. Anh thành bậc A la hán.

Trong lúc đó, cha anh cũng là 1 thương hào, đốc suất gia nhân cùng ông dò theo đồ anh trút bỏ mà qua sông, đến Phật. Tôn kính lạy Phật rồi, ông thưa, không biết Da du, con trai của con, có đến đây hay không ? Thần lực của Phật làm cho ông không thấy được Tỷ kheo La hán Da du. Phật hỏi lại ông, "ông tìm con, sao không tìm mình" ? Mời ông ngồi đó để Như lai thuyết Pháp cho ông. Tức thì ông cũng được mắt Pháp trong sáng, thành bậc Tu đà hoàn. Phật thu thần lực. Cha con ông thấy nhau. Ông bảo con về gấp, mẹ con rất trông con. Phật bảo, con ông nay là bậc La hán. Nghe biết như vậy, ông mừng lắm. Ông đứng lên lạy con, và rằng, cha xin qui kính bậc A la hán, 1 bậc nay không còn trở lại vướng vào trần gian !

Đầu An cư 2556

Tỷ kheo Trí quang

Tổng tập Pháp cú - PC Bắc tông (Hợp tuyển truyện tích). Trưởng lão tỷ kheo Trí quang biên dịch. Nhà xuất bản Hồng Đức, Số 65 Tràng Thi, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Chịu trách nhiệm xuất bản: GĐ. Bùi Việt Bắc. Chịu trách nhiệm nội dung: TBT. Lý Bá Toàn. Biên tập: Phan Thị Ngọc Minh. Sửa bản in: Quảng Tuấn. In số lượng 1000 cuốn, tại Xí nghiệp in FAHASA, 774 Trường Chinh, phường 15, Quận Tân Bình, Tp. HCM. Số XNĐKXB: 1245-2018/ CXBIPH/76-23/HĐ. Số QĐXB của NXB: 526/QĐ-NXBHĐ, câp ngày 21 tháng 6 năm 2018. In xong và nộp lưu chiểu năm 2018. Mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN) 978-604-89-3659-4.