Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (hợp tuyển truyện tích)

Truyện 89, tr 502

Hai cánh cửa đầu tiên của Niết bàn bất tử

Pc 286 Hãy nhớ hơi thở ra, hơi thở vào, chuyên chú cho đủ cho chắc. Từ lúc bắt đầu đến lúc thành thuộc, phải đúng với sự chỉ dẫn của Như lai.

Tu học Pháp thì xét cho khéo, về 2 cánh cửa đầu tiên, của Niết bàn bất tử, đó là chuyên chú vào hơi thở (tức Sổ tức quán) và xét thân không tinh khiết (tức Bất tịnh quán). [Pc 286 nói khá nhiều về Sổ tức quán], khởi sự theo dõi hơi thở mà đếm để tập định tâm. (Còn Bất tịnh quán, Pc 286 chưa nói, nhưng phần Giải thích có nói, đại lược như sau). Ai tu pháp hạnh ấy thì hãy đến những khu rừng thây chết (của Ân độ cổ), nhìn cho rõ hình hài người chết bộc lộ cả ra. Rồi về tinh xá, tưởng nhớ lại, thấy thân mình cũng sẽ như vậy, chẳng khác gì cả. Đó là khởi sự quan sát thân thể không tinh khiết để khống chế sắc dục.

Truyện 90, tr 506

Vị Tu đà hoàn mà làm như vậy sao ?

Pc 292 Đánh thức ý nguyện và tư duy, cảm nhận lạc thú Giải thoát, thì tiến tu cho kịp và đủ. Như thế sẽ vượt khỏi lãnh địa của già và chết.

Giải thích Pc 292 có vài chi tiết đáng chú ý. Một, cốt yếu của sự tu tập là "buộc ý thức vào sự sáng", không dám ngủ nghỉ tùy thích. Ngủ nghỉ không đem lại thành công nào về Pháp. Phật mà nằm xuống là nghiêng hông bên phải, 2 chân chồng nhau, "nghĩ tưởng sự sáng" '. (Sự sáng, chứ không phải ánh sáng, nên bất kể ngày đêm).

Hai, (sự tu học có trường hợp vượt cả con người của mình). Xưa, có anh chồng ham dâm dục, đến nỗi làm cho cô vợ phiền bực, đổ bịnh. Cô chân thành xin phép thưa với Trưởng lão. Ngài bảo, khi anh ta yêu sách, cô hỏi cho ôn tồn, rằng "vị Tu đà hoàn mà làm như vầy sao". Cô làm theo. Anh chàng nghe hỏi, tức khắc không muốn nữa, tìm chỗ mà tư duy tu, mau chóng chứng Tu đà hoàn, rồi Tư đà hàm, rồi cả A na hàm, (vì anh là tại gia, nếu không thì đã chứng A la hán).

Truyện 91, tr 507

. Cái lẽ thức ngủ .
Niết bàn hiện thực (diệt kiết sử và diệt
dữ kiện tái sinh)

Pc 293 Tỷ kheo đánh thức ý nguyện và tư duy, làm cho thích ứng với "tư duy tu", thì tất cả vừa vặn với sự vất bỏ luân hồi, làm giới hạn cuối cùng của cái Khổ.

Nói đến sự đánh thức thì có ngụ ngôn như vầy. Xưa, có đoàn khách buôn đi qua vùng hoang vắng. Họ mệt, ngủ suốt đêm. Đạo tặc muốn đến cướp của. Thần không gian đánh thức, rằng "Anh thức thì người ngủ là ai ? Anh ngủ thì người thức là ai ? Ai biết thì người biết là ai ? Xin giải đáp cho tôi nghe coi". Trong đoàn khách buôn có 1 Phật tử tại gia, giải đáp với Thần không gian, "Tôi thức thì người ngủ cũng là tôi. Tôi ngủ thì người thức cũng là tôi. Tôi biết thì người biết cũng là tôi. Ngài muốn biết thì đó là ý nghĩa tôi giải đáp". Thần không gian lại hỏi, "Thức mà ngủ là thế nào ? Ngủ mà thức là thế nào? Biết là biết thế nào ? Tôi muốn nghe giải đáp về ý nghĩa ấy". Bấy giờ người Phật tử tại gia giải đáp, "Biết bát chánh đạo là đấng Chánh giác tuyên thuyết ; đối với điều cần thức này thì tôi lại ngủ ! Không biết bát chánh đạo là đấng Chánh giác tuyên thuyết ; đối với điều phải ngủ này thì tôi phải thức ! [Ngủ với Thức là như vậy]". Thưa ngài Thần không gian, Tôi thức thì ngủ cũng tôi ! Tôi ngủ thì thức cũng tôi. Biết là tôi, biết tôi biết cũng là tôi ! [Mê hay Ngộ là ở Tôi cả], đó là ý nghĩa nên biết, thưa ngài ! Thần không gian thán phục rằng Hay thay, thức mà ngủ ! Hay thay, ngủ mà thức ! Hay thay, biết giải đáp ! Hay thay, biết nghe ra !

Người Phật tử tại gia lại nói, nhờ ơn ngài làm cho trộm cướp không biết chúng tôi ở đâu, nên trở về được an toàn. Đó là sự giải thích phần đầu của Pc 293, từ Tỷ kheo đến tư duy tu. Bây giờ giải thích phần sau của Pc 293, từ vừa vặn đến cái Khổ. Tức là nói về Niết bàn. Niết bàn ở đây có 1 giới nghĩa rất rõ, đó là dứt trừ kiết sử (mà Ái là gốc rễ). Niết bàn này là ngay trong hiện pháp (tạm hiếu là ngay trong hiện thực). Trong hiện thực, Niết bàn vĩnh diệt "thọ sinh phần", (tức dữ kiện tái sinh trong 3 cõi). Phật nói, chư vị Tỷ kheo, ngay trong hiện pháp, hãy nhổ cái gốc của sự tái sinh ấy.

Truyện 92, tr 519

Ghi chú về Niết bàn

Pc 304 Ai tự giác tưởng nhớ thì người ấy là đệ tử của Như lai đặc hiệu Cù đàm. Ngày đêm hãy nhớ như thế để hội nhập Niết bàn thường lạc.

Bản thể chúng sinh là 1 cái lực, nay được cho là cái lực mạnh nhất, kỳ diệu nhất, hơn bất cứ cái lực nào đã tìm thấy. Cái lực này bảo trì cho trình độ hạ đẳng, hạ đắng đến mấy cũng không thương tổn Nó ; tác động cho trình độ thượng đẳng, thượng đẳng đến tuyệt đối của Nó. Nó là Niết bàn.

Phật viên chứng Niết bàn, đó là Nó viên hiển; Phật phước độ chúng sanh, đó là Nó diệu dụng. Như vậy, Niết bàn không là lãnh địa, vùng đất, càng không chỉ là 1 trạng huống. Nó là cái Lực. Nói cho cùng, tưởng nhớ Niết bàn là tưởng nhớ Nó, cái Lực ấy.

Thế nhưng Nó thanh tịnh tuyệt đối bao nhiêu thì đời sống bình dị bấy nhiêu, như Nó. Đời sống ấy không nóng bức, không loạn động, bình dị hết cỡ để "làm việc Phật làm" '. Nhớ về Niết bàn là nhớ như vậy - cái nhớ của hàng Xuất gia.

Truyện 93, tr 526

Ương quật ma la

Pc 310 Người mà trước làm ác, sau đó ngừng lại, không làm ác nữa, thì người ấy chiếu sáng cuộc đời, như vầng trăng khi tan hết mây mù.

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, thuộc nước Xá vệ. Bấy giờ cách nước ấy không xa, có người con trai Phạn chí, tên Vô hại (Ương quật ma la), thường theo thầy bạn học kinh sách Phạn chí. Thầy anh là 1 trưởng lão hơn 80 tuổi, lấy cô vợ trẻ, đẹp. Ương quật ma la cũng là chàng trai trẻ, đẹp. Cô vợ thầy có 1 lúc lửa dục bùng lên, nắm tay Ương quật ma la mà rằng tôi thích anh, muốn giao tình với anh, chịu không ? Ương quật ma la nghe thế, lấy tay bưng tai lại mà rằng, con thà chết, không dám chịu, thưa sư mẫu. Cô vợ thầy nói, đói khát thì ăn uống, anh từ chối sao? Lửa dục của tôi đang bùng lên đây, phải có nước dục của anh rưới tắt giúp. Anh không thỏa thích cho tôi, hả? Nếu vì anh mà tôi phải chết, thì anh học kinh sách Phạn chí làm gì mà không làm theo kinh sách ấy ? Ương quật ma la thưa, con làm theo ý sư mẫu thì vi phạm phép Phạn chí, chết xuống địa ngục, như vậy không oan uổng sao ? Ương quật ma la vùng chạy ra ngoài cửa. Cô vợ thầy bèn tự làm đầu bù, tóc rối, lấy đất bôi mình, xé áo quần, ngồi khóc lu loa. Phạn chí cao tuổi về, thấy, hỏi ai hành hung cô đến thế ? Cô đáp, tên học trò thân tín của ông đấy ! Nghe thế, ông nghĩ không nên để lộ ra ta biết việc này. Lộ ra, nó biết, nó giết, chắc chắn. Ta phải có kế hoạch. Phải tế nhị dụ nó, mới bắt được thân nó, giết được mạng nó. Tức thì ông gọi Ương quật ma la vào mà bảo, từ trước đến nay con học giỏi đủ loại chú thuật rồi, nay phải chọn ngày tốt, cúng tế chư thần. Rồi tay trái nắm tấm chắn, tay phải cầm gươm sắc, đến những đường chính và đường hiểm, gặp người là giết. Giết cho đủ ngàn người. Giết rồi cắt mỗi người 1 đốt tay. Giết gấp, xâu gấp, kẻo thịt đốt tay thối rã. Xâu thành 1 "vòng hoa đốt tay". Như vậy chú mới linh. Bấy giờ Ma vương sai quỉ Cưu bàn trà hộ vệ không ra mặt cho Ương quật ma la tung hoành giết người. Đến nỗi đường sá không ai qua lại. Từ chỗ Ương quật ma la khởi sự đến vườn Xà lê vi, dân chúng hoang vắng, cả nước hoảng sợ. Ương quật ma la giết dữ dội. Nhưng vẫn thiếu 1 đốt tay. Mẹ ruột Ương quật ma la nghĩ, con mình đi đâu qua nay, chắc phải đói khát. Bà mang thức ăn đến vườn Xà lê vi, tìm kiếm. Ương quật ma la ẩn núp kín đáo, rình người qua lại. Từ xa, thấy mẹ, anh nghĩ, mình tuân lịnh thầy, giết người để làm vòng hoa đốt tay. Nay chỉ thiếu 1 đốt mà không kiếm được ai để giết cho đủ số. Bấy giờ thấy mẹ mang thức ăn đến tìm, anh nghĩ không giết mẹ thì không còn ai nữa, giết mẹ thì phạm tội đại nghịch...

Thế nhưng Ương quật ma la là người có thể đắc độ. Phật biết rõ như vậy. Lại thấy anh, túng quá, có thể giết mẹ. Phạm tội đại nghịch như vậy thì ức kiếp cũng chưa cứu được. "Như lai nay phải đến cứu khổ cho cả mẹ con". Tức thì Phật biến thể làm 1 vị Tỷ kheo, tay cầm bát Ứng khí, nhìn xuống đất mà thung dung đi đến Xà lê vi. Mấy người chăn bò thấy vậy, thưa, xin Ngài dừng lại, vị Đại sa môn ! Ngài chớ đi theo đường này. Đăng trước đường này có tên giặc tàn bạo. Chúng con đã gọi nó là Vòng hoa đốt tay. Qua nay nó giết người hết kể. Chúng con sợ, không ai dám đi tới đằng trước đường này. Ngài gầy yếu. Nó hại Ngài, chắc chắn dễ dàng, bi thảm. Vị Tỷ kheo biến hóa nói với mấy người chăn bò, không sao đâu. Giặc không hại tôi được. Tôi có thần chú khống chế nó. Và vị ấy cứ đi tới vườn Xà lê vi. Ương quật ma la nhìn thấy Ngài, 1 vị Tỷ kheo gầy yếu, thì mừng hết cỡ. "Ước nguyện của ta thành rồi ! Vòng hoa ngón tay sẽ có ngay ! Ta khỏi giết mẹ mà chú thuật của ta vẫn linh ! Hãy mặc mẹ ở đây, với đồ ăn mang đến cho ta. Ta hại vị Tỷ kheo này rồi ăn". Toan tính rồi, Ương quật ma la tay nắm gươm sắc, tay nắm tấm chắn, chạy lại, ngược đường với vị Tỷ kheo. Ương quật ma la vốn là 1 tráng sĩ. Anh chạy như ngựa phi, nhắm vào vị Tỷ kheo. Vị này làm cho chỗ đất nơi anh co lại, chỗ đất nơi Ngài giãn ra. Anh chạy mệt gần xỉu, vẫn không kịp vị Tỷ kheo. Anh lớn tiếng, gọi, nói, xin Ngài đứng lại, cho tôi hỏi nghĩa lý của việc này. Vị Tỷ kheo nói, tôi đứng lại từ lâu rồi, chỉ anh không đứng lại, mà thôi ! Ương quật ma la hỏi, Ngài đi mà nói đứng, tôi đứng mà Ngài nói tôi không đứng. Xin Ngài nói cho tôi biết, "Ngài đứng, tôi không đứng" là thế nào ? Vị Tỷ kheo trả lời, tôi đứng lại từ lâu rồi, không sát hại ai hết. Còn anh, hỡi kẻ hung ác, sao không đứng lại, ngừng hung ác đi ? Nghe vị Tỷ kheo hỏi như thế, Ương quật ma la, kẻ bị gọi là Vòng hoa đốt tay, lập tức đưa gươm bứt vòng hoa ấy, ném xuống khe sâu, chắp tay lại, hướng về vị Tỷ kheo mà sám hối :

Con xin qui y bậc Đại hùng lực ! Con xin hầu cận đấng Đại sa môn ! Con xin sám hối bao nhiêu tội ác từ lâu đến nay con đã gây ra !

Bấy giờ Phật trở lại sắc tướng và uy thần rực rỡ, đưa tay dẫn Ương quật ma la về tinh xá Kỳ hoàn, bảo chư vị Tỷ kheo, hãy tiếp độ cho anh làm Tỷ kheo. Lời Phật được phụng hành. Anh được làm người Xuất gia. Sau đó, sáng sớm, Tỷ kheo Ương quật ma la mặc pháp y, cầm ứng khí, vào khất thực trong hoàng thành Xá vệ. Gặp lúc 1 con voi sinh con mà không sinh liền được. Chủ nó thấy từ xa có vị Tỷ kheo đi tới. Ông đứng lên, chạy ra đón tiếp, xin giúp cho con vật. Tỷ kheo nói, tôi chưa học chú thuật về việc này. Hãy đợi chốc lát. Tôi về hỏi Phật rồi trở lại giúp ông. Tỷ kheo Ương quật ma la về, lạy sát chân Phật, bạch rõ lý do. Phật dạy, ông trở lại nơi ấy, lấy lời này mà chú nguyện. Rằng "từ lúc mới sinh cho đến giờ này, tôi không bao giờ giết ai" ! Chỉ cần chí thành nói như thế là đủ. Tỷ kheo Ương quật ma la làm đúng lời Phật. Con voi sinh con, mau chóng và an toàn. Những người chứng kiến cùng khen "tốt quá, lành thay" ! Đời này mà có chuyện lạ như vậy ! Ương quật ma la đã giết người hết kể, nay lại nói, "mới sinh đến giờ chưa hề giết ai" ! Chỉ nói có thế mà con voi sinh được, không cần làm gì khác nữa. Nhưng khi vào hoàng thành khất thực, dân chúng thấy ông, nhớ thân nhân bị ông giết trước đây thì xúm lại trả thù. Họ đánh ông bằng dao, bằng đùi, bằng cả gạch đá. Đánh nhừ tử. Ông rách đầu, cả người bị thương trầm trọng. Y bát dĩ nhiên bể nát cả. Ông chạy ra khỏi hoàng thành, bỏ cả việc khất thực, về với Phật. Phủ phục lạy Phật rồi, ông tự bạch rõ việc làm trước đây của ông. Phật biết ý ông, biết ông sớm chịu khổ báo, mà được chịu chứ không phải bị chịu. Phật tuần tự thuyết Pháp cho ông, làm cho ông ngay nơi chỗ đang ngồi mà đạt được các thánh quả Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm, và cuối cùng đạt được thánh quả A la hán mà là A la hán đủ hết 6 thần thông. Trong lúc đó, Ba tư nặc vương huy động cả 4 quân chủng, đến vườn Xà lê vi tìm bắt ông. Nhưng ra khỏi hoàng thành, Vương đã nghe người đi đường nói, đại tặc Ương quật ma la đã được nhận vào chánh pháp của Phật, làm bậc Tỷ kheo. Vương tức khắc dừng quân, vào tinh xá Kỳ hoàn, yết kiến Phật về việc này. Phật biết lý do Vương đến, nên dùng thần lực tàng hình Ương quật ma la. Vương đến, thành kính lạy Phật rồi, ngồi qua 1 bên. Phật hỏi, đại vương huy động quân đội để đánh ai thế ? Vương bạch, trong nước có đại tặc tên Ương quật ma la, dựa vào chỗ hiểm mà bạo hành quá ác. Con phải huy động quân đội để lùng bắt. Nhưng đi nửa đường, con nghe nói anh ta đã tiếp thọ Phật hóa, đã ở trong hàng ngũ Xuất gia. Không rõ anh ta bây giờ ở đâu. Phật biết ý Vương nên thu thần lực lại để Vương thấy Ương quật ma la. Vương thấy mà muốn xỉu. Cận thần đỡ Vương, lấy nước mát lạnh hầu Vương rửa mặt. Phật nói, may lắm cho đại vương ! Đại vương mới nhìn mà đã kinh hãi chút xíu. Nhưng con người này nay đã là 1 vị A la hán. Nếu trước đây, đại vương đến vườn Xà lê vi thì thấy hình thù của anh lúc đó : đầu đội "vòng hoa đốt tay" máu người bị anh giết vấy khắp người anh. Anh cầm gươm sắc, mặt hầm hầm. Đại vương nhìn thấy, chắc tim gan cùng lên cơn, có thể nguy đến tính mạng. Vương bạch Phật, "Phật đã thuần hóa cho người chưa chịu thuần hóa, đã cứu vớt cho người chưa chịu cứu vớt" ! ...

Truyện 94, tr 549

Lúc trẻ không lo

Pc 327 Không lo tu tập phạn hạnh. Lúc trẻ, cũng không lo cất đặt tài sản. (Bây giờ về già], kẻ ngu chỉ biết ngủ, cố bám cái cũ, không làm được gì khác hơn.

Phật ở lâm viên Chiến thắng Thiện thí. Ngài bảo tôn giả A nan đi khất thực với Ngài, thấy 2 cụ già còng lưng mà đi. Tôn giả hỏi, Phật nói, 2 cụ già này nếu lúc trẻ biết cất giữ tài sản nguyên vẹn, hoặc biết xuất gia học đạo, thì họ ở ngay tại xứ này mà làm phú ông nhất nước, hoặc đã thành vị A la hán. Cũng từ lúc trẻ ấy, nếu họ biết cất giữ tài sản vừa phải, hoặc biết xuất gia học đạo, thì họ cũng ở ngay tại xứ này mà làm phú ông vừa phải, hoặc đã thành vị A na hàm. Nếu 2 cụ già khi ở tuổi trung niên, biết cất giữ tài sản cho đến nay, thì cũng đủ làm phú ông bậc thấp, hoặc biết xuất gia học đạo thì đã là Tu đà hoàn. Nhưng 2 cụ già này, Như lai thương họ từ nhỏ đến nay không sống lối sống có cơ bản, chỉ sống lối sống buông thả, nên về già mới khổ, và khổ một cách vô ích. Như lai muốn cống hiến cho những thế hệ sau này cái ánh sáng vĩ đại của Pháp, nên đã nói Pc 327 như trên.

Truyện 95, tr 555

Vua dang tức giận, nghe Pháp sao được ?

Pc 334 Suối sâu thì nước trong suốt. Sự nghe Pháp cũng sâu như vậy thì người trí thích thú.

Xưa có ông vua chán ngán sách đời, mệt mỏi việc tục. Ông đến chùa để nghe Pháp. Đến phiên thuyết Pháp là Tỷ kheo Trượng lực, đã là 1 vị La hán. Vua lấy khăn trùm đầu, đi guốc gỗ, vào nghe Pháp với thính chúng. Tỷ kheo La hán nói, xưa, Phật qui định không được thuyết Pháp cho ai đi guốc. Vua tức lắm, trút guốc. Tỷ kheo La hán lại nói, Phật cũng hạn chế thuyết Pháp cho ai trùm đầu. Vua càng tức. Tỷ kheo này muốn làm nhục ta ! Muốn coi cái đầu trắng hếu của ta đây ! Được rồi ! Nếu thuyết Pháp không lọt tai ta, ta lấy đầu ! Vua tức khắc bỏ khăn trùm đầu, bảo, Tỷ kheo thuyết Pháp cho ta ! Mau lên ! Nhưng Tỷ kheo nói, Phật cũng dạy rằng, không được thuyết Pháp cho ai tức giận. Vua đang tức giận, tôi đâu được phép thuyết Pháp. Xin vua sửa ý mình lại, nghe tôi nói 1 ngụ ngôn. Đó là con suối nước đục không ngừng sôi sục. Vua đang như vậy đấy ! Tâm vua đang đảo lộn, nghe Pháp sao được ! Vua, bấy giờ, xấu hổ lắm. Lòng kính trọng nổi lên. Vị Tỷ kheo này là bậc Thánh mới biết tâm lý sâu kín của người khác. Vua lập tức đứng lên, phủ phục lạy ngài sát đất, bạch rằng, xin vị tôn sư thuyết Pháp cho con ! Cho cái thân hình dơ bẩn của con được che phủ ! Thỉnh cầu rồi, vua xin ngồi để nghe Pháp. Vị Tỷ kheo La hán nói cho vua nghe Pc 334 như trên. Ngài thuyết Pháp thêm nữa cho vua. Vua nghe mà thích thú, phấn chấn, "lòng tin không dao động".

Truyện 96, tr 566

Phật hóa độ 1 tiện dân gánh phân

Pc 347 - 348 Từ rãnh nước của đồng ruộng mà mọc lên hoa sen thơm tho, tinh khiết, làm đẹp lòng người. Cũng là như vậy, từ trong chốn luân hồi, kẻ ngu thích ở mà người trí kiệt xuất, thành đệ tử của Như lai.

Xưa, Phật ở lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Thiên nhãn minh của Phật thấy trong hoàng thành nước này có 1 anh giai cấp tiện dân, sống bằng nghề làm thuê dọn phân người, phân súc vật. Phật vào hoàng thành, tuần tự khất thực để đến nhà anh. Từ xa nhìn thấy, anh lớn tiếng xin Ngài đi qua ngõ khác. Nhưng bất ngờ Phật đi ngược lại. Anh nghĩ, mình gánh phân, dơ bẩn hôi hám, làm sao nhìn Ngài. Anh chạy, đến nhằm chỗ đất của cái ao lớn. Rủi dây dứt, lu bể, phân tràn ra trên đất sạch. Sợ chủ đất tức giận, anh sắp chạy nữa. Phật vẫn theo anh, từ xa gọi bảo, Như lai cố đến với anh, anh chạy đi đâu nữa ? Anh thưa, mình mẩy của con dơ lắm ! Con không dám đến gần Ngài nên chạy tránh. Chỉ vì như vậy mà thôi ! Xin Ngài biết cho con. Con bị cha mẹ chết sớm, 5 bên bà con xiêu lạc cả. Con cũng chẳng thể có vợ con. Cô đơn, khốn cùng, con phải làm thuê, gánh đổ phân để sống. Con không rõ Ngài muốn dạy bảo gì mà thương con, nói chuyện với con? Phật bảo, anh hãy đi theo Như lai ! Như lai muốn cứu anh làm bậc Tỷ kheo ! Anh thưa, [con như vầy đích thực là] địa ngục, quỉ đói, loài vật, vậy mà cũng được xuất gia học đạo hay sao, thưa đức Chí tôn ? Phật bảo, Như lai tu hành lắm kiếp, mong thành bậc Đại giác, chính là vì bao người khốn đốn như anh. Phật liền dùng thần lực cầm tay anh, thăng lên không trung, đến sông Hằng, tắm rửa sạch sẽ cho anh hết hôi, rồi dùng thần lực đưa anh về tinh xá Kỳ hoàn, dạy chư vị Tỷ kheo độ cho người này làm Tỷ kheo! Chư Tỷ kheo phụng mạng, và anh thành bậc Tỷ kheo liền. Được như vậy rồi, anh nghĩ, mình xuất thân khốn khố, may có chút phước đời trước mà được hưởng ân huệ của Pháp. Nếu mình không thiết tha mà cầu lĩnh hội Pháp thì sau này lại tồi tệ hơn đời này. Nghĩ như vậy nên anh khẩn thiết tinh tiến. Chưa đầy 1 tuần sau đó, anh thành Tu đà hoàn, thành Tư đà hàm, thành A na hàm, sau hết thành A la hán mà là Lục thông La hán, đi lại ra vào, không có gì cản trở được.

Một hôm anh ngồi trên tảng đá lớn, cứng và dày, chằm vá đồ mặc đã cũ. Bấy giờ quốc vương Ba tư nặc nghe nói Phật đã cứu độ cho 1 tiện dân làm thuê dọn phân. Vương nghĩ, Phật sinh từ dòng họ Thích ca, gia tộc cực quí. Đệ tử của Phật toàn xuất từ các giai cấp Trưởng giả, Bà la môn, Sát đế lợi. Họ được mọi người quì lạy sát đất. Nay, đức Thế tôn lại cứu độ 1 kẻ tiện dân, chúng ta làm sao tôn kính được đây. Ta phải đến hỏi để Ngài dạy cho về việc này. Xa giá nghiêm chỉnh, Vương đến Phật. Trong khi chờ đợi yết kiến Ngài, Vương mục kích 1 vị Tỷ kheo ngồi vá y trên đá. Vương nói, phiền ngài vào bạch Phật, có Ba tư nặc vương đến xin yết kiến. Vị Tỷ kheo nghe Vương nhờ, thì biến mất vào trong tảng đá, xuất hiện trên đất tinh xá của Phật, bạch Ngài lời yêu cầu của Vương. Phật bảo, ông cứ như cũ vào đất ở đây mà ra đá ngoài kia, nói với Vương, rằng đức Thế tôn dạy, Đại vương hãy biết đúng lúc Đại vương cần. Vương nghĩ, ta đến đây là muốn hỏi về người làm thuê dọn phân. Nhưng nay hãy gác lại chuyện ấy, để hỏi trước, rằng làm sao mà vị Tỷ kheo vào được trong tảng đá cứng, biến mất và xuất hiện một cách rất ư tự do? Cũng phải hỏi vị Tỷ kheo ấy là ai ? Vương bỏ hết phục sức và nghi vệ đế vương, đến trước Phật, đem đầu mặt lạy sát chân Ngài, rồi xin ngồi một bên. Giây lát sau, Vương đứng lên, thưa, vị Tỷ kheo vừa rồi là gì mà có thần lực đến như vậy, bạch đức Thế tôn ? Phật nói, vị ấy là tiện dân làm thuê dọn phân, và nay là "Lục thông La hán" có thần lực như vậy đấy ! Bấy giờ Phật nói Pc 347 và Pc 348 như trên, và rằng "rãnh nước dơ bẩn mà mọc hoa sen thơm tho" ! Thế nào, Đại vương, kẻ mắt sáng, thấy rõ như vậy, có bỏ hoa ấy đi không ? Vua thưa, hoa ấy đẹp, thơm, và tinh khiết lắm, phải dùng mà trang sức và làm đẹp. Còn rãnh nước dơ bẩn thì hãy coi như thai mẹ mà từ đó sinh ra "bậc hoa sen công đức" ! Bạch Phật như vậy rồi, Vương lại chấp tay mà thưa, chính xác là như thế, kính bạch đức Thế tôn ! Người này được ích lợi tốt lành thật thú vị ! Nhờ ơn Phật mà ông được xuất gia ! Xuất gia rồi ông được đắc Pháp ! Đắc Pháp rồi, thần lực của ông siêu phàm đến nỗi ngoài tầm ngôn ngữ và tư duy ! Kính bạch đức Thế tôn, xin Ngài chứng giám cho con ! Bắt đầu từ ngày nay, cho đến hết đời con, con xin hiến cúng vị Tỷ kheo như vậy !

Truyện 97, tr 580

Bàn đặc

Pc 364 Hãy tự làm lấy ! Hãy tự giữ mình ! Hãy tự qui y ! Hãy tự cứu độ ! (Muốn thuần hóa] thì chính mình phải tự thận trọng mà chuyện "người buôn ngựa" là 1 ngụ ngôn cảnh giác.

Xưa, Phật ở trong vườn tre Ca lan đà, quốc đô La duyệt kỳ. Bấy giờ Kỳ vực, vị y sĩ vua, mời Phật và Tỷ kheo tăng để hiến cúng. Nhưng ông không mời Bàn đặc, 1 vị học 4 tháng vẫn không nhớ 2 chữ "chổi quét". Phật cùng Tỷ kheo tăng đến nhà Kỳ vực, thứ tự ngồi rồi, ông đứng lên đưa nước sạch mời các ngài. Nhưng mời Phật thì Ngài không nhận. Kỳ vực thưa hỏi thì Ngài nói, trong thánh chúng này không có Tỷ kheo Bàn đặc, nên Như lai không nhận. Lý do chỉ có như vậy. Kỳ vực thưa Phật lý do ông không mời vị này. Nhưng Ngài vẫn nói, ông không mời vị ấy thì Như lai làm sao rửa tay thọ thực ? Kỳ vực vâng ý Phật, nhờ người đi mời liền. Phật bảo tôn giả A nan đưa bát ứng khí của Ngài cho Bàn đặc, và bảo ông, không cần đứng lên khỏi chỗ ông ngồi. Hãy từ xa mà đặt bát ấy vào tay Như lai. Bấy giờ, Kỳ vực thấy thần lực đến như vậy của Tỷ kheo Bàn đặc [và trong mẩu chuyện này], thì hối hận lắm, tự mắng mà rằng, "sao tôi lầm lẫn, xúc phạm thánh hiền đến mức này" ? Bây giờ thì tôi sáng mắt ra, "phải giữ lấy miệng lưỡi" ! Và ông sinh tâm tôn kính ngài Bàn đặc, không phải chỉ biết trọng vọng hàng trăm vị khác. Còn Phật, do việc này mà Ngài kể chuyện cổ. Chuyện ấy là khá xa xưa, Kỳ vực buôn ngựa, xua 1 bầy cả ngàn con đến nước khác, yết kiến vua nước ấy. Ông này bảo, ta có 1 khả năng kỳ lạ, là nghe tiếng ngựa kêu ngựa hý thì biết con ngựa ấy thế nào. Ta nghe trong đàn ngựa của ông có tiếng kêu đặc biệt, cho ta biết 1 con ngựa mẹ sắp sinh con, mà con nó sinh là ngựa câu đấy ! Ngựa câu này giá trị bằng cả bầy ngựa của ông. Ông nuôi nó lớn, đem bán cho ta, thì ta mua nó, và mua cả bầy ngựa của ông. Kỳ vực trước trọng bầy ngựa, nay quí con câu hơn. Kỳ vực, do chuyện cũ đời trước mà có chuyện mới đời này. Đời này ông nhất tâm kính trọng Tỷ kheo tăng, mà trước trọng tất cả, sau đặc trọng Tỷ kheo Bàn đặc ! [Nhưng không phân biệt như vậy thì ông xứng đáng hơn với chính ông].

Truyện 98, tr 589

Tôi không muốn làm vua lũ ác

Pc 374 Tôi với anh cùng như nhau, làm theo lẽ phải. [Cảm nhận như vậy], nên biết người tức giận thì mình lặng lẽ mà bỏ những tì vết trong con người của mình.

Câu này, ở đây, có 1 chút truyện tích. Biết đối phương tức giận, đương sự cũng chuẩn bị đối phó. Cây gậy trong tay đối phương biến thành cây dao, nhưng người này liệng cây dao ấy xuống đất. Ông vua đứng trên lầu cao, thấy thế, cho người xuống mời lên, hỏi tại sao liệng vũ khí đi, không dùng để chiến thắng, dầu biết chiến thắng thì ta mất ngôi? Người này trả lời, tôi nghe kinh Phật nói, Như lai nhập diệt rồi, khi thời kỳ "ngũ trược" sôi sục, thì con người chiến tranh với nhauu, đến nỗi ngói đá bể cũng biến thành dao kiếm. Tôi làm lành lâu rồi, không muốn làm vua lũ ác, nên liệng vũ khí đi. Vua nghe nói, rất cảm kích, chia đất cấp dân cho người ấy.

Truyện 99, tr 596

Thủ lãnh 6 giáo phái lớn tìm hiểu Phật

Pc 385 Như lai đã tự đạt được tuệ giác rất chính xác, đã không ô nhiễm toàn bộ các pháp, đã không e ngại còn nhược điểm nào về sự toàn giác như vậy. Sự toàn giác của Như lai là tự ngộ, không nương tựa ai, không do ai bảo chứng.

Xưa, thủ lãnh của 6 giáo phái chuộng danh lợi, đua nhau tự xưng mình là độc tôn. Khi nghe Phật xuất thế, thần đức hơn người, 6 thủ lãnh họp lại, kết ước với nhau. Rằng chúng ta là siêu đẳng, nghe nói Phật có thần đức oai lực hơn chúng ta. Chúng ta hãy đồng lòng, phát ngôn chớ mâu thuẫn, mới thắng được vị này. Lần thứ nhất, họ phái 1 người đến coi sắc tướng của Phật có phải là loài người, hay không? Coi rồi nhìn không chán, về thưa, ngài Cù đàm là người, mà là người oai phong rực rõ, không gì so sánh được. Họ nói, vị ấy sinh từ gia tộc đế vương, sắc tướng như vậy cũng không lạ lùng gì. Lần thứ hai, họ phái 1 người đến coi cử động đỉnh đặc của Phật, không có vẻ khúm núm ké né với ai, như thế có phải bị bịnh co rút cơ bắp, hay không? Coi rồi, về nói, ngài Cù đàm như sư tử chúa đối với các loài thú. Họ nói, dân chúng khờ đại, khoái ánh sáng của vị này nên đến vây quanh ông. Thế cũng chẳng có gì lạ. Lần thứ ba, họ nghĩ ngài sinh ra trong hoàng cung, vui thú với bao nhiêu thể nữ, chắc chắn chưa học hỏi gì, ta nên phái 1 vị thông thái, đến nghe ngài nói có đạo lý của kinh điển, hay nói tầm thường như phàm phu. Vị này đến quan sát và lắng nghe rồi, về nói, ngài Cù đàm quán cổ bác kim, quá khứ thì biết vô tận, vị lai thì nhìn bất tận, và trình bày thì giản dị, nhẹ nhàng. Lần thứ tư, cũng với phúc trình như trên, họ nói, đời này thiếu gì người nói năng hoạt bát, ai cũng thích thú, nhưng thật ra trống rỗng, chẳng có chân lý gì đáng cứu xét. Họ phái 1 người đến quan sát, coi ngài Cù đàm nói mà người nghe yên lặng lắng nghe, hay náo động, không nghe gì hết ? Quan sát thấy công chúng đông đảo khao khát mà nghe, với sự chăm chú nhìn ngài không chớp mắt. Trở về phúc trình, rằng ngài Cù đàm thuyết pháp ngọt như nước cam lộ, ai nghe cũng khao khát không chán. Lần thứ năm, họ nói dân chúng tập hợp, mới đến thì rất hăng, ngồi lâu thì phát chán, cũng không có gì lạ. Họ phái 1 người xuất sắc nhất, đến coi ngài Cù đàm nói mà nói nghĩa lý thâm thúy hay nông cạn vô nghĩa? Quan sát lắng nghe rồi, về phúc trình rằng, ngài Cù đàm thuyết pháp sâu rộng như biển, còn kiến thức của tôi chỉ như nước nơi dấu chân trâu. Ngài Cù đàm là như vậy, ai muốn băng Ngài cũng chưa bằng được, huống chi muốn hơn Ngài mà hơn được sao! Cá nhân tôi muốn xin làm đệ tử mà chưa xong, còn đâu dám nghĩ cho ai ! Nhưng trước sau những người được phái đến Ngài, ai cũng muốn theo Ngài cả. Và Ngài đã nói cho Pc 385, như trên.

Truyện 100, tr 601

Những chi tiết liên quan
sự chứng ngộ độ sinh
của Phật

Pc 388 Như lai không có thầy dạy, không do ai bảo chứng. Như lai sống đơn độc, không bạn bè. Như lai tích lũy cái "hạnh duy nhất", (hạnh đồng nhất với Tâm], tự nhiên mà viên thành tuệ giác vô thượng, đồng nghĩa viên chứng pháp tánh chân như.

Bấy giờ Phật ngồi dưới bồ đề đại thọ, nhận lời thỉnh cầu của các Đại phạn thiên vương, đứng lên đi đến nước Ba la nại. Phạn chí Ưu tì từ xa thấy Phật đi đến, thầm nghĩ, đức Cù đàm trông thật thanh thản; là vì gì thế? thầy ngài là ai ? học cái gì ? tu cách nào ? Phật đã trả lời cho ông, bằng Pc 388, như trên. Pc 389 Như lai đã loại [những chiến lược và chiến thuật] độc ác. Cứ như thế mà Như lai thành bậc xuất sắc nhất trần gian. Tuệ giác Như lai thênh thang không có cục bộ. Thế nên khai hóa cho người ngay từ trình độ ấu trĩ, Như lai cũng đã là bậc xuất sắc trong sự nghiệp này.

Phạn chí Ưu tì, khi ấy thưa Phật, ngài thật là xuất sắc chăng ? Phật trả lời ông bằng Pc 389, như trên.
Pc 390 Bấy giờ Như lai đi đến Ba la nại, gióng lên tiếng trống của Pháp cam lộ, "Pháp bất tử". Như lai sẽ chuyển đẩy Pháp luân, "Bánh xe của Pháp" - Pháp luân chưa có ai chuyển đẩy được.

Phạn chí Ưu tì hỏi Phật, thưa ngài Cù đàm, bây giờ ngài muốn đi đâu và làm gì? Phật trả lời ông bằng Pc 390 như trên. Phạn chí hỏi lại, chắc chắn ngài làm như vậy? Phật nói, Như lai thì không nói hai lời. Phạn chí nghe rồi, gật đầu, thở dài mà đi.
Pc 391 Bậc tuệ giác không xử sự một cách bất minh. Các vị quan sát thế nhân, tùy trình độ của họ mà giáo hóa. Và trình độ nào cũng được nói cho cái Pháp không có tì vết dơ bẩn, vĩnh viễn diệt sạch những gì phải diệt, và tối thượng đến nỗi không có gì trên nữa.

"Cái Pháp không có tì vết dơ bẩn" là Bát chánh đạo. "Vĩnh viễn diệt sạch những gì phải diệt" là Niết bàn.
Pc 394 Đối với chư thiên và nhân loại, các vị tuyên dương và biện giải tuệ giác của đấng Chánh biến tri, mau chóng tự ngộ, bản thân là cái thân cuối cùng do thai mẹ sinh ra.

"Mau chóng tự ngộ" là tự tỉnh ngộ rằng phẩm chất của Phật rất kỳ lạ, "Chúng ta thấy thì thấy Phật ở đây, ngồi nơi đây, đâu có ngờ Ngài đang giáo hóa không mệt mỏi cho chúng sinh trong vô lượng quốc độ".

Pc 395 Các vị xác quyết rằng, các đấng Chánh biến tri, trong quá khứ, hiện tại và đương lai, đấng nào cũng hủy diệt đại đa số các dạng lo rầu cho chúng sinh.

Kinh bộ Tạp a hàm ghi chép như sau. Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí. Ngài dạy, chư vị Tỷ kheo, Như lai thường nghĩ, đời này có ai, có Sa môn hay Bà la môn nào hơn Như lai, thì Như lai phục vụ, hiến cúng và kính lạy người ấy. Nhưng không có ai như vậy. Như lai lại nghĩ, Như lai thành đấng Chánh biến tri là do cái Pháp nội dung có 37 giác phần. Như lai hãy tôn thờ, kính lạy Pháp này. Bởi vì tam thế Như lai toàn do Pháp này mà thành đấng Chánh biến tri. Nay, Như lai cũng là như vậy, lại đích thân phân tích và giảng dạy Pháp này. [Như vậy Pháp này là Thầy của Phật]. Như lai phải hiến cúng, phụng thờ Pháp này.
Pc 397 Muốn thể hiện cái chủ yếu của Pháp thì đứng đầu là sự "tự sửa bản thân", rồi sát đó là tôn thờ Pháp, là tưởng nhớ Phật. Tu học thì phải đón bắt cho được, nắm giữ cho vững, cái chủ yếu này của Pháp.

Truyện 101, tr 610

Truyện tích này có thể liên
quan đến đảo quốc Tích lan
hay không ?

Pc 398 Ai không tin Phật thì người như thế là dấn thân vào tai họa, như thể khách buôn gặp phải qu' La sát ăn thịt người.

Diêm phù có nhiều khách buôn ra biển kiếm ngọc. Thuyền họ thường bị đánh vỡ bởi nước xoáy, gió dữ. Cũng có thuyền vỡ, nhưng gặp gió thuận thì thường bị trôi vào lãnh địa La sát. Bọn gái La sát người đẹp, trang điểm sang, đón khách buôn mà rằng, tốt quá, các chàng trai ! Ở đây lắm ngọc, ngọc minh châu rất quí, ngọc tạp rất quí, mặc sức mà lấy. Còn bây giờ, bọn em không chồng, bọn anh không vợ, hãy hưởng lạc với nhau. Rồi gặp gió thuận, chuyên viên giỏi, thì trở về, không lâu xa gì. Nhưng các anh nên biết nước biển cuốn xoáy luôn. Nếu thấy bên trái có đường thì chớ đi theo. Chiêm bao thấy bên trái có đường cũng đừng nói ra. Trong đám khách buôn có 1 anh thông minh, nghĩ thầm, bọn phụ nữ này nói đến đường bên trái, như vậy ở đó tất có vấn đề. Anh thầm tính kế. Chiều tối hôm đó ăn nằm với nhau rồi, anh lén dậy, theo đường bên trái mà đi. Mới mấy dặm mà nghe, từ trong 1 thành quánh, có tiếng kêu gào cha mẹ anh em, rằng tại sao bỏ đất Diêm phù mà đến chết ở đây, như vầy ! Anh nghe mà rợn cả người. Định thần, anh đi thẳng đến thành quách ấy, quan sát 1 vòng, thấy thành quách đúc bằng sắt, cửa ngõ không có. Cách đó không xa, có cây Thi lê, rộng, to, cao. Vin cây trèo lên, thấy trong thành quách nhiều người kêu gào. Lại nghe, từ xa, trong đó có người nói, kêu gào làm gì. Lại có người nói, rõ ràng phân trần với anh, rằng chúng tôi cũng ra biển kiếm ngọc, bị gió thổi trôi đến đây, lại bị quỉ cái La sát lừa, nhốt vào thành quách kiên cố này. Trước đây có 500 người, bị giết ăn dần, nay chỉ còn một nửa. Anh đừng gọi đám con gái ấy là người. Chúng là quỉ La sát cả đấy. Anh khách buôn nghe rồi, xuống cây, lén về nằm lại bên người con gái. Sáng ngày bảo nhỏ với đồng bạn, tôi có chuyện kín, hãy kiếm chỗ thật kín mà bàn. Các anh biết không, đêm qua tôi nghĩ, tại sao đám phụ nữ dặn đừng đi theo đường bên trái ? Chờ nó ngủ, tôi lén đi xem. Thấy 1 thành quách bằng sắt, nhốt hàng trăm người đang kêu gào. Tôi vin cây, trèo lên, hỏi, họ bảo, chúng tôi bị cá Ma kiệt đà phá thuyền, gió lớn thổi đến, sa vào chỗ quỉ này, bị nhốt vào thành quách sắt này, cao đến mấy chục trượng. Họ bảo tôi hãy tìm cách mà trốn thoát về nhà. Các anh đồng bạn, các anh nghĩ thế nào ? Các anh này nói, đêm qua sao anh không hỏi luôn, coi họ có biết cách gì không. Anh nói, đúng là tôi vô ý. Để đêm nay tôi lén đi hỏi coi. Tối đó anh vẫn phải nằm với người con gái, chờ nó ngủ say, anh lại lén đến, trèo cây, hỏi người trong thành quách sắt, "có biết cách gì để trở về Diêm phù không" ? Họ nói, họ cũng mới nghĩ như vậy. Nhưng thành quách sắt này không đập phá được. Người bị nhốt ở đây phải chịu chết tuần tự theo mỗi ngày. Chỉ có anh đang ở ngoài, có thể tìm cách mà trở về Diêm phù. Cách đó là ngày Rằm này, sáng sớm, có Ngựa thần sẽ đến tại đây, lãnh địa của quỉ La sát, đứng trên đỉnh núi cao, 3 lần kêu lên "ai muốn trở về đại lục Diêm phù" ? Nghe tiếng kêu ấy, mọi người hãy đến kính lạy, cầu xin trở về. Ngày Rằm quả nhiên Ngựa thần đến, đứng trên đỉnh núi cao, 3 lần kêu lớn, rằng ai muốn trở về Diêm phù ? Tiếng kêu vang động rất xa. Khách buôn nghe kêu, tuôn đến trước Ngựa thần, xin được đưa về. Nhựa thần bảo, các người muốn về thì hết sức chú ý nghe ta căn dặn, "tâm ý chân chính thì về được, không thì không về được đâu". Đám nữ nhân sẽ bồng bế con cái gào khóc đuổi theo các người. Các người ai lưu luyến thì ngồi trên lưng ta cũng không về được. Ai không lưu luyến, chí thành mà nắm 1 cái lông của ta, cũng vẫn được về. Đúng như Ngựa thần nói, đám nữ nhân này xông đến, nói với chồng, đành rằng cho tôi hư hèn mà ruồng bỏ đi nữa, thì tại sao ruồng bỏ cả con cái? Chúng đã dạy trước, nên con chúng chạy lại ôm cổ cha mà kêu khóc, "cha bỏ con thì muốn đi đâu" ? Những khách buôn lưu luyến vợ con thì không ai về được. Về được chắc chắn, chỉ có anh khách buôn thông minh, gan dạ và làm việc như Sư tử, mà thôi.

Thế đấy, nhờ Ngựa thần cứu độ, trở về an toàn, thì chỉ có "con người Sư tử". Những kẻ luyến ái vẫn bị hãm vào cái họa La sát. Đám vợ La sát bồng bế con cái đuổi theo anh khách buôn "thông minh và can đảm như Sư tử ấy". Chúng đuổi theo khắp nơi, rêu rao với xóm làng, rằng anh ta là chồng chúng tôi, chung với chúng tôi mà sinh ra lũ con cái này. Nay bỏ chúng tôi mà trốn chạy, là trốn chạy đi đâu ? Dân chúng nghe rêu rao như vậy, hỏi anh, rằng những người vợ của anh trông đẹp lắm, con cái của anh trông cũng dễ thương, tại sao anh ruồng bỏ cả ? Anh nói, bọn chúng không phải người, mà là ác quỉ. Quỉ La sát ăn thịt người đấy. Chúng ở trong các cồn đảo ngoài biển, giết mà ăn biết bao khách buôn rồi. Chúng nhốt hàng trăm đồng bạn của tôi vào thành quách bằng sắt, chỉ 1 mình tôi thoát được. Nay, đám quỉ cái này đuổi theo tôi là quyết chí hại tôi. Nói rồi, anh cứ đi tới để về xứ mình. Quỉ cũng cứ đuổi theo sau để đến tận xứ anh. Chúng vào tâu vua, chúng con cùng "anh chàng như Sư tử" này làm chuyện vợ chồng, sinh ra lũ nhỏ này với hy vọng được nhờ về sau, nào ngờ ngày nay anh ta ruồng bỏ mẹ con chúng con. Sư tử không cần chúng con đi nữa, cũng phải cáng đáng lũ con cái. Còn chúng con, chúng con vẫn còn trẻ đẹp, thiếu gì kẻ muốn làm chồng ? Vua triệu Sư tử, hỏi thật, vợ anh trẻ đẹp, con anh có tướng quí, tại sao anh ruồng bỏ ? Sư tử tâu, bọn nó không phải người, mà là quỉ La sát ăn thịt người. Chúng đuổi theo tôi, hy vọng tôi cảm động, để rồi giết mà ăn. Trước đây, 500 đồng nghiệp của tôi bị lũ qu' La sát này giết mà ăn cả, chỉ có tôi trốn thoát. Nay cố đuổi theo tôi, tôi đang nghĩ cách đối phó đây. Vua phán, anh không cần chúng nữa thì để chúng cho tôi. Anh tâu, chúng thật là quỉ, không phải người. Vua thu nạp thì phải đề phòng. Sau này hậu quả ra sao, xin chớ trách tôi. Sư tử lại nói với quần thần 2 bên của vua, rằng lũ quỉ này đến tận đây là trong lòng chúng có ý hại vua. Vua không tin lời tôi, thu nạp chúng vào thâm cung, tôi e rằng, không bao lâu, vua và nội cung sẽ bị hại cả. Vua nổi giận, bảo Sư tử, nó đẹp như ngọc nữ, tại sao anh gọi là quỉ La sát? Anh đi đi cho mau! Ta tự xét lấy việc của ta ! Vua đem lũ quỉ cái vào nội cung, đóng kỹ cửa ngõ. Như thế qua 1 đêm. Sáng ra đến giờ ăn, cửa cung vẫn không mở. Quần thần suy đoán, vua mới có vợ mới, ham vui với nhau nên không mở cửa chứ gì ! Sư tử nói, tôi không nghĩ như các vị nói. Tôi e rằng vua với hoàng hậu, thể nữ, bị lũ quỉ La sát ăn thịt cả rồi ! Tức thì thang cao được dựng lên, trèo tường mà vào, chỉ thấy xương với xương ! Quần thần hỏi Sư tử, vua chết, nội cung chết, xương cả đống như vây, thì làm sao phân biệt được để hỏa táng vua? Sư tử nói, gom hết xương lại mà hỏa táng, tuyên ngôn chỉ hỏa táng vua, mà thôi. Hỏa táng rồi, quần thần trách Sư tử, rằng chính vì đuổi theo anh mà lũ quỉ đến đây, mang theo cái chết cho vua, và làm cho xứ này không có vua ! Bây giờ anh nghĩ sao? Sư tử nói, tôi đã nói với các vị, bọn chúng không phải người, mà là quỉ, quỉ La sát ăn thịt người ! Vua, và cả các vị nữa, dung nạp chúng mà có hậu họa gì thì xin chớ oán trách tôi. Sao bây giờ các vị lại trách? Quần thần, và dân chúng, trịnh trọng bước tới, thưa với Sư tử, vua mất mà không có hậu duệ nối ngôi. Vậy xin ông nhận lấy ngôi vua, thống lý việc nước việc dân cho thích đáng, để chúng tôi được quốc dân cho là chọn vua đúng người. Sư tử nói, các vị muốn chọn tôi làm vua thì phải theo huấn lệnh của tôi. Nếu không theo thì rồi sẽ bị quỉ La sát ăn hết. Chúng khẩu đồng từ, họ khen tốt lắm, và xin làm theo huấn lệnh. Sư tử, mà bấy giờ đã là "Vua Sư tử", bảo quần thần, rằng quỉ La sát ngủ có giờ giấc. Chúng ta huy động quân đội, dùng nhiều thuyền ra biển mà tấn công. Lệnh được tuân hành lập tức. Kết quả cuộc tấn công là quỉ La sát bị giết, trai gái lớn bé chết vô số kể, không sót một mống. Lại tấn công đập phá thành quách sắt, cứu thoát những người bị nhốt trong đó. Và định cư luôn ở đó, thành ra 1 nước dân chúng phồn thịnh, hạnh phúc phong phú, ngọc quí vật lạ bất tận, quốc đô được đặt tên "Hoàng thành Sư tử". Những quỉ La sát không can dự sự việc vừa rồi thì được dời qua vùng núi phía tây. Từ đó, Phật giáo thịnh hành, lắm người đắc đạo. Phép nước còn có cái lệ : vua sinh con thì đông đến mấy cũng được đưa vào chùa để học kinh điển. Học tinh thông cả 3 tạng thì hoàn tục, làm vua. Nếu ngữ văn Phật giáo không thông, kinh sách Phật giáo không rành, thì không được nối ngôi vua. Quốc gia này vì là quần đảo ngoài biển, nên gọi là đảo quốc Sư tử.

Truyện 102, tr 628

Tụng tán quá hay -
Triết lý của sự nghe tiếng Pc 413B 1. Trong, dầu biết ; ngoài, vẫn không thấy. Trong, biết như vậy thì cũng chỉ đi theo âm thanh. 2. Trong, không biết ; ngoài, dầu thấy. Ngoài, thấy như vậy nên cũng chỉ đi theo âm thanh. 3. Trong, biết ; ngoài, thấy. Trong ngoài trí tuệ sáng láng như vậy thì không đi theo âm thanh nữa. Trong là 6 giác quan. Ngoài là 6 đối cảnh. Trong và ngoài như vậy tổng thể là con người. Con người biết trong và thấy ngoài như vậy là tuệ giác biết và thấy về mình, thì trong, 6 giác quan không xuất ra nội loạn, ngoài, 6 đối cảnh hết xông vào cướp phá. Áo tưởng, và ngôn ngữ của ảo tưởng, bặt dấu ở đây, được gọi là "không đi theo âm thanh".

Ba tư nặc vương đem theo 1 nhóm binh sĩ của 4 binh chủng, du hành ban đêm. Bấy giờ có Tỷ kheo tên La ba na, tụng tán trong đêm thanh vắng ấy. Tiếng rất trong, nghe suốt khá xa. Binh sĩ của vương nghe rõ cả. Vương nghĩ thầm, nếu gặp vị Tỷ kheo tụng tán này thì Vương hiến 3 trăm ngàn lạng vàng. Vương đi tới, nghe tiếng tụng tán như gần lắm, nhưng vẫn không thấy ai. Đi tới nữa, thấy vị ấy ở trong 1 cái hộp. Vương đổi ý, chỉ tặng 3 bảo bối (tiền vỏ sò). [Sau đây, nhân việc này, Phật nói Pc 413 như trên, với 3 chỉnh cú phụ theo].

Ba tư nặc vương đến yết kiến Phật, thưa Ngài, bạch đức Thế tôn, vị Tỷ kheo tụng tán ấy nay ở đâu, con muốn được thấy ông. Phật nói, đại vương muốn thấy thì chớ khinh thường. Ngài nhờ người mời ông. Thấy ông, Vương vẫn không đổi ý, vẫn tiếc rằng đã quá xa xỉ khi tặng ông 3 bảo bối. Vương thưa Phật, vị Tỷ kheo này đời trước có phước gì mà tiếng tuyệt vời, lại vì tội gì mà thân thấp bé? Phật nói, thời đại đức Ca diếp như lai, khi Ngài nhập diệt, thì quốc vương và thần dân xây ngôi Tháp cao lớn mà tôn thờ. Bấy giờ vị Tỷ kheo này cũng đứng cạnh Tháp ấy, vung miệng mà rủa, "xây chi lớn thế" ! Nhưng rồi đem 1 cái linh treo vào Tháp mà cầu nguyện đời nào tiếng cũng cao vút lên, và gặp Phật mà chứng Niết bàn. Ông buông lời ghét chùa tháp cao, nên thân ông thấp bé ; nhưng biết đem linh treo vào chùa tháp, nên tiếng ông tuyệt diệu.

Truyện 103, tr 642

Nói "đạo lý sinh diệt" rất xuất sắc

Pc 432 Sống lâu trăm năm mà không lý giải sự sinh diệt, thì không bằng sống 1 ngày mà lý giải sự ấy. Pc 432B Lý giải sự sinh diệt, nói cốt yếu, là (1) quan sát cái khố, cái cảnh ngộ mình đang sống đây, được sinh ra như thế nào ; (2) quan sát phiền não tạo ra cảnh ngộ ấy được tận diệt như thế nào ; (3) quan sát " dấu chân bất động", không dao động sự tin tưởng vào Pháp sâu thắm ; (4) quan sát "dấu chân bất tử" của Niết bàn ; (5) quan sát "dấu chân thanh tịnh" của trạng huống không còn ô nhiễm ; (6) quan sát "dấu chân thượng nhân", dấu chân của bậc hoạt dụng trạng huống thanh tịnh.
Pc 433 Sống cả trăm năm, ở trong núi rừng mà thờ cúng thần Lửa, vẫn không bằng trong chốc lát chấp hành điều mình ngưỡng mộ.

Xưa, có 1 Phạn chí ở trong núi rừng mà thờ thần Lửa. Ông thờ rất chân thành, cực nhọc, đúng phép, chỉ mong ơn phước của thần ban cho 1 chút kỹ thuật lạ. Ông nghĩ thờ cúng gần trăm năm rồi, nên tự nghiệm xem. Ông không phòng hờ bất trắc, đưa cả 2 tay mà ôm ngọn lửa. Dĩ nhiên tay ông bị cháy bỏng, đau đớn hết nói. Ông thất vọng, thấy gần trăm năm thờ cúng chỉ được cái đau ông đang chịu ! Cùng ở trong núi ấy, gần ông, là 1 vị Tỷ kheo. Vị này chạy đến giúp đỡ, an ủi ông mà rằng, Phạn chí, ông biết đấy, lửa tính nóng, chỉ biết đốt, đâu có biết ông là ai. Biết trường hợp như ông thì chỉ có Phật. Ông nghĩ xem, tôi nên hay không nên, đưa ông đến gặp Ngài, để nghe Ngài dạy ta "từ bờ sông bên này vượt qua bờ sông bên kia" ? Mới nghe như vậy mà Phạn chí đã cảm thấy lòng thư ra, ý giãn ra. Khi gặp Phật, ông phủ phục lạy Ngài. Ngài biết ông có thể đắc đạo, nên nói cho Pc 433 như trên.

Nghe pháp cú ấy, Phạn chí được "ánh sáng của mắt Pháp". Phật nói với ông, bây giờ thì ông biết, gần trăm năm thờ Lửa, không bằng trong chốc lát, ông biết ông "từ đâu đến đây, từ đây đi đâu". Ông biết, và sống theo, "chân lý đời ông" mà ông ngưỡng mộ. Thêm nữa, cái mà con người phải ngưỡng mộ và làm theo, ấy là Từ tâm : từ bi, bất hại ai. Thờ lửa gần trăm năm, giá trị và phước báu không làm sao bằng làm theo Từ tâm ấy trong chốc lát. Phước báu của Từ tâm làm cho hàng trăm hàng ngàn đời kiếp không rơi vào nữa vị trí phàm phu.

Truyện 104, tr 657

"Không phải của ông thì bỏ đi"

Pc 450 Một câu mà nghĩa toàn hảo thì câu ấy người trí tu học. Còn người ngu thì ưa đi xa Pháp của Phật thuyết.

Về 1 câu toàn hảo, có truyện tích như sau. Xưa, có 1 vị Tỷ kheo đến xin Phật dạy cho 1 điều nào đó thích hợp với ông. Phật dạy, "không phải của ông thì bỏ đi". Tỷ kheo thưa Ngài, con hiểu rồi. Phật hỏi, ông hiểu thế nào ? Ông thưa, sắc thân vô ngã, cái ngã đã chấp thì phải bỏ đi. Phật dạy, lành thay, ông hiếu rất đúng.

Truyện 105, tr 662

Định "Từ bi Nhẫn nhục"

Pc 458 Chư Phật thường huấn thị : Nhẫn nhục là khổ hạnh tối thượng. Niết bàn là thánh quả tối thượng. Thế nên làm hại người thì không phải là bậc Xuất gia, làm khổ người thì không phải là bậc Sa môn. Khi còn tu Bồ tát hạnh, đức Bổn sư Thích ca Thế tôn ở trong núi sâu, tu tập nhẫn nhục. Bấy giờ vua Ca lam phù đi du hý, mang theo thể nữ tấu nhạc diễn kịch. Vua chơi mệt, ngủ. Thể nữ bủa ra hái hoa, thấy ngài thì chạy lại, cùng nhau quì xuống. Ngài mở mắt, thấy, từ từ nói cho họ cái Pháp mầu nhiệm. Trong khi đó, Ca lam phù tỉnh dậy, nhìn xung quanh không có ai cả, tức khắc tuốt kiếm, cỡi ngựa chạy giỏi, tìm gặp. Thấy ngài sắc tướng không ai bằng, nghĩ tất có chuyện lộn xộn với thể nữ. Tức thì hắn nổi giận, bất kể phải trái, xông thẳng đến, hỏi, anh tu tiên mà được 1 hay cả 4 thiền 4 định chưa ? Chưa. Thế anh tu cái gì? Tôi tu "định Nhẫn nhục". Nghe nói thế, hắn nghĩ anh chàng này thấy ta tức giận, nên nói thế để chọc tức ta. Hắn càng tức, bảo, thế thì, đưa tay phải ra ! Ngài vui vẻ đưa ra, hắn chặt liền. Rồi tay trái, rồi 2 chân, rồi tai và mũi, hắn chặt và cắt hết, rồi hỏi, anh muốn gì ? Chỉ muốn nhẫn nhục. Ông vằm nát thân tôi, tôi cũng không thoái chí "cái định Từ bi Nhẫn nhục". Chứng cứ là thân hình bị cắt bị chặt thì máu huyết phải chảy tràn ra, nhưng tôi, tôi nhờ đức Nhẵn bao bọc nên tất cả vết thương chỉ rỉ ra chút sữa.

Cách hiện trường không xa, có mấy trăm vị tu tiên, nghe ngài bị hủy hoại thân hình thì chạy đến, vây quanh mà hỏi ngài đau không ? Không, ngài nói. Các vị hỏi, thân hình bị hủy hoại đến mức này mà ngài không đau sao ? Ngài nói, tâm đau mà thân không đau thì đọa địa ngục, thân đau mà tâm không đau thì thành Chánh giác. Các vị thán phục, "lành thay, lành thay, ngài nhẫn không ai bằng" ! Cứ như thế này mà đi tới thì chí nguyện của ngài sẽ thành đạt không bao lâu nữa !

Truyện 106, tr 670

Chính cái Thân tạo ra bất
hạnh, tạo ra hạnh phúc,
tạo ra Niết bàn

Pc 465 Có nhân tố sinh chỗ lành. Có nhân tố sinh chỗ dữ. Có nhân tố nhập Niết bàn. Những trường hợp trên đây có nhân tố cả.

Pc 465 này đối kháng tư tưởng của ngoại đạo. Ngoại đạo cho con người vẫn con người, con vật vẫn con vật, khóm hoa vẫn hoa, bụi gai vẫn gai. không có nhân quả tội phước gì chi phối vào đây. Sống, không cần trách nhiệm gì. Thái độ hoàn toàn hoài nghi, phá hoại.

Truyện 107, tr 672

Thiền tông rán mà học phong cách của Phật, ở đây

Pc 468 Tỷ kheo phải tháo cho nước trong thuyền thoát hết ra, thì thuyền sẽ đi nhẹ nhàng. Không còn dục vọng, phẫn nộ, mù quáng, thì đó, đến Niết bàn.

Xưa, có vị Tỷ kheo muốn qua sông mà gặp chiếc thuyền cũ, hỏng, không được sữa chữa. Người điều khiển thuyền ấy nói, ngài muốn qua sông thì phải dùng công sức của mình tháo cho thuyền hết nước, thuyền nhẹ thì đi đâu không thấu? Vị Tỷ kheo vận dụng sức lực của mẹ bú mớm nuôi lớn cho mà tháo hết nước trong thuyền. Và thuyền đi được. Khi qua bờ sông bên kia rồi, vị Tỷ kheo điều chỉnh pháp y và cử chỉ, đi lần đến hầu Phật, lạy Ngài và xin phép ngồi qua 1 bên. Phật biết vị này sẽ đắc độ. Ngài đưa mắt nhìn kỹ, mà thôi, không nói gì cả. Trường hợp vị này, chư vị Duyên giác, La hán, cũng không bằng được. Phật đã dạy Pc 468 như trên. Ngài lại bảo, chư vị Tỷ kheo, hãy lo hiểm họa trước mắt, lại lo hiểm họa đời sau. Thuyền là vật vượt biển. Chư vị phải dùng thuyền mà đưa đón chúng sinh, không mệt mỏi. Thân hình là đồ chứa đựng dơ bẩn, nhưng tại sao không dùng nó, tát bỏ dơ bẩn dâm nộ si đi, để nó thành thuyền của hiền thánh, đưa người đưa ta đến Niết bàn ?

Truyện 108, tr 683

"Tôi thắng, thì ra chỉ nhờ ngài không đánh" !

Pc 483 Huệ thí về Pháp là xuất sắc nhất trong mọi sự huệ thí. Niềm vui về Pháp là cao siêu nhất trong mọi loại niềm vui. Sức mạnh đức Nhẫn là cái lực mạnh nhất trong mọi cái lực. Ái dục hết : Khổ hết, là Diệt đế nhiệm mầu nhất trong Tứ đế.

Xưa, có ông vua huy động quân đội xâm lăng 1 nước mà ông cho là thù địch với ông. Lần thứ nhất, cận thần nước bị xâm lăng tâu vua, giặc áp sát biên giới rồi, xin vua chuẩn bị đánh trả. Vua nói, rõ ràng đã có chủ ý, việc này không đáng cuống cuồng. Lần thứ hai, cận thần tâu, giặc đánh ngoài cửa thành rồi. Vua tự tại, chỉ nói các người nên lo việc nhà đi. Lần thứ ba, họ tâu, giặc hung bạo, ập vào trong cửa thành rồi, vua tính thế nào ? Vua nói, việc nên tế nhị một chút. Bấy giờ vua giặc tiến vào chánh điện, cận thần tâu, vua nói, từ lâu, ta nghĩ sống trong cuộc đời biến động, ta muốn sống không biến động. Ta muốn vào núi rừng, tu dưỡng đạo hạnh. Còn nay, bạo chúa của giặc muốn giết ta để cướp dân cướp nước ta. Ta chết cho dân yên, ta không từ. Vua giặc nghe biết như vậy thì thán phục quá, lớn tiếng mà rằng, lành thay, lành thay đức vua vĩ đại. Tôi thắng, thì ra chỉ nhờ ngài không đánh ! Còn ngài, ngài đã thắng, theo quan niệm và phong cách của ngài - của cái lực siêu phàm. Ngài thay đối từ lâu, còn tôi, tôi mới học được của ngài. Theo đó, tôi xin ngài trở lại thống lý quốc gia của ngài. Tôi triệt thoái, vô điều kiện và ngay bây giờ. Rồi chúng ta kính trọng mà sông với nhau...