Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (hợp tuyển truyện tích)

Truyện 44, tr 210

Phật tham vấn, thực hiện
"thiền định thế gian",
nhưng thấy vẫn còn ở
trong phạm vi luân hồi
Pc 102 Chúng sinh ham vùi mình vào niềm vui thiền định thế gian. Họ luân lưu trong phạm vi luân hồi, chịu tai họa vì vẫn còn ở trong thế giới tối tăm ấy.

[Xưa, sau khi thoát ly hoàng cung dòng họ Thích ca, cũng đến ẩn tu trong Tuyết sơn], bấy giờ Bồ tát tìm đến tham vấn ông A lan, rằng ngài khổ tu lâu nay, là thích thú cái gì ngài đã đạt được ? Ông nói, tôi vượt sắc chất mà lên phi sắc chất (không vô biên xứ định). Bồ tát nghe thế, nghĩ ông A lan không có tuệ giác với niềm tin cao lớn mà còn được thiền định ấy, huống chi ta tu để cầu Vô thượng giác (tuệ giác tối thượng) ! Bồ tát tức thì tư duy từ sắc chất đến phi sắc chất, thực hiện thiền định ấy. Rồi hỏi ông A lan, ngài chỉ được ngang đây, hay còn được gì trên nữa ? Ông nói, tôi chỉ được thiền định ngang đây.

Bồ tát cáo từ ông A lan, tìm đến ông Uất đầu lam phất, cũng hỏi như đã hỏi ông A lan. Ông này nói, tôi vượt tư tưởng mà lên phi tư tưởng (phi phi tưởng xứ định). Bồ tát nghe thế, tức thì tư duy từ tư tưởng đến phi tư tưởng, thực hiện thiền định ấy. Rồi nghĩ, ông Uất đầu lam phất không có tuệ giác với niềm tin cao lớn mà còn được định ấy, huống chi ta tu để cầu Vô thượng giác! Nhưng được thiền định ấy rồi, Bồ tát thấy không thể do đó mà được Vô thượng giác, nên nói Pc 102 như trên.

Truyện 45, tr 212

Phật thề tự tìm cho được
phương pháp thực hiện Niết
bàn, giải thoát luân hồi

Pc 103 Tôi nguyền rã thân xác, nát xương cốt, đi nữa, cũng tìm cho được phương pháp hủy diệt cái gốc của nỗi khổ sinh già bịnh chết.

Bồ tát xét thiền định thế gian, cao nhất như phi tưởng định của ông Uất đầu lam phất, vẫn không phải là phương pháp chính yếu thực hiện Niết bàn. Bồ tát, qua Pc 103 như trên, nói với ông, tôi quyết chí tìm cho được phương pháp ấy.

Truyện 46, tr 213

Phật xác quyết "khổ hạnh
cực đoan" không thành tựu
tuệ giác tối thượng

Pc 104 Ái dục là gốc của luân hồi, phải đem tuệ giác của Tâm mà nung cho khô, chặt cho đứt hẳn, cái gốc ấy. Như vậy, Tâm là tổng thể của tư tưởng ; còn Thân, cũng như Tâm, xét ra, không phải là thù địch. Bấy giờ Bồ tát đi đến một nơi thanh vắng, siêng năng trong sự tu khổ hạnh, bằng cách mỗi ngày chỉ dùng một chút mè và gạo. Khổ hạnh như vậy đến 6 năm. Đến nỗi đứng thì ngã xuống, ngồi thì ngửa ra. Khi ấy chư thiên Đâu suất xuống hầu hạ Bồ tát. Thấy ngài không thở ra hay thở vào, họ nghĩ ngài chết hay nhập diệt. Họ khóc, "Ngài vốn quyết tâm cứu vớt nhân loại lên cảnh giới vô biên, nên từ bỏ Đâu suất thiên cung mà hạ sinh xuống đây, không ngờ bây giờ mệnh chung ở đây"! Họ hỏi Bồ tát, nếu ngài không dùng thực phẩm tốt của nhân gian, thì chúng con xin hiến thực phẩm tốt của chư thiên. Bồ tát từ chối. Ngài xác định khổ hạnh cực đoan không thể thành tựu Vô thượng giác. Như vậy ta nên dùng sữa và loại gạo ít nhựa. Pc 104 như trên, được ngài nói trong trường hợp này. (*) (*)

Pc 104 nói lên sự xác định của Bồ tát, về mục tiêu và phương tiện, trong sự tu tập. Mục tiêu ấy là ái dục ( chứ không như thiền định thế gian). Phương tiện ấy là tuệ giác (chứ không phải khổ hạnh cực đoan). Trong phương tiện này, ngài nhận định Tâm là gốc, Thân chỉ phụ thuộc. Tâm mà gốc, là gốc của tư tưởng ; tư tưởng có vọng có chân. Vọng là vọng niệm, nhất là vọng niệm ái dục. Chân là chánh tư duy, nhất là tư duy chỉ quán. Còn Thân cũng có 2, ấy là khéo dùng hay dùng sai. Dùng sai cái Thân thì biến nó thành kẻ thù sống chung như Pháp cú đã ví dụ. Khéo dùng cái Thân là như ở đây, như Bồ tát, thì nó là công cụ không thể thay thế trong sự tu tập và viên thành Vô thượng giác, và sau này hóa độ chúng sinh.

Truyện 47, tr 215

Phật thắng Ma vương, thành
Phật tuệ, chuyển Pháp luân,
trải rộng hóa độ, gặp Bình
sa vương

Pc 105 Không dục vọng đem lại sự thán phục, đem lại cho người trí lý giải mọi vấn đề. Không buông thả thì mọi vấn đề đều phong phú, đều được người trí tiếp thu.

Bồ tát nhận sữa bò đã đông đặc. Dùng rồi, ngài đem đồ đựng sữa ấy thả xuống nước, thì Đế thích đón lấy, đem về trên thiên cảnh. Với khí lực được có, Bồ tát qua sông Ni liên thiền, gặp 1 người tên Cát tường vì chuyên cắt cỏ này. Ngài xin một ít đủ để trải lót đất mà ngồi. Được người này hiến cho, ngài đem lại bên gốc Bồ đề đại thọ, trải ra, ngồi kiết già rồi, ngài thề, "bao giờ viên thành Vô thượng giác, ta mới đứng lên".

Khi ấy Ma vương, vốn là kẻ khốn nạn, đến chỗ Bồ tát, với 18 ức ma quân, cùng [người con gái rất đẹp của hắn, tên] Tát đà. Ma quân của hắn đủ mọi hình dạng và vũ khí khủng khiếp. Chúng diễn đủ màn càng khủng khiếp hơn. Vừa khủng bố, [vừa quyến rũ bởi ma nữ Tát đà]. Bồ tát, với cái lực của đức Từ, 1 máy lông cũng không lay động. Và ngài viên thành Vô thượng giác, "tuệ giác tối thượng, toàn hảo, chính xác" Ma vương, ma quân, ma nữ, tan biến tự bao giờ rồi. Bồ tát Tất đạt đa trở thành bậc Như lai, Thế tôn. Đức Thế tôn đăm đăm nhìn Bồ đề đại thọ, không chớp mắt.

Có 3 thương khách, trên đường về nước, chư thiên làm cho xe bò của họ khựng lại, bảo, Phật thành đạo 7 ngày nay rồi, các người hãy đến hiến cúng Ngài, đầu tiên. Họ mừng lắm, lấy đồ đựng sữa đông đặc, đến dâng. Nhưng Phật chưa nhận, vì đưa tay nhận thì là cách nhận của ngoại đạo. Phật đang xét coi chư Phật quá khứ đã nhận thực phẩm bằng gì. Chư thiên trong không trung thưa Ngài, chư Phật quá khứ dùng bát ứng khí mà nhận. Bấy giờ 4 vị Thiên vương cùng hiến bát ứng khí, không do thợ giỏi chế tạo mà là tự nhiên có ra. Phật nghĩ 4 Thiên vương hiến 4 bát ứng khí, nếu Như lai nhận 1 bỏ 3, hay nhận 3 bỏ 1, đều không thích đáng. Ngài nhận cả 4 cái. Chồng lại, ấn xuống thành 1 cái. Các thương khách phụng hiến, Phật ứng thọ rồi, chú nguyện, rằng sự hiến cúng này làm cho người hiến cúng sung mãn khí lực ; làm cho đời đời hạnh phúc, an toàn, không đau ốm, bảo đảm tuổi thọ, chung cuộc cát tường ; đi xa yên ổn, ở nhà yên ổn ; đêm yên ổn, ngày yên ổn, trọn ngày yên ổn, trọn đêm yên ổn ; ngũ cốc an toàn; nhà cửa yên ổn, ăn uống yên ổn ; bà con quen biết yên ổn tất cả ; thực phẩm an toàn ; mùa màng và khí hậu rất thuận lợi ; tất cả sinh vật cùng được chia xẻ yên ổn...

Vào lúc bấy giờ đức Thế tôn yên lặng 49 ngày, chưa mở đầu thuyết Pháp. Nghi thức thuyết Pháp của chư Phật trong lần mở đầu này là phải có người đến thỉnh cầu để lãnh thọ. Khi có người đến làm như vậy, và đức Thế tôn mở đầu thuyết Pháp rồi, tiếp theo, Ngài hóa độ tuần tự, làm cho đại lục Diêm phù có 60 vị La hán, với Ngài nữa là 61 vị. Đức Thế tôn dạy chư vị Tỷ kheo, trong đó có chư vị Tỷ kheo La hán, rằng đi khất thực thì Như lai qui định phải 2 người đi chung, để tránh những điều phải tránh nếu đi riêng 1 người.

Đức Thế tôn đến 1 thôn Phạn chí, hóa độ 1 ngàn Phạn chí rồi, Ngài đến thành La duyệt kỳ. Bình sa vương, hoàng đế ở đây, nghe Phật đến khất thực, thì ngự giá với 4 binh chủng, để ra ngoại thành đón Ngài. Nhưng cửa thành không mở được. Vương hỏi cận thần thì chư thiên trên không trung nói, xin hoàng thượng đại xá những người bị giam cầm trong lao ngục thì ra được. Bình sa vương tức thì hạ lịnh như vậy, và đi ra ngoại thành đón đức Thế tôn. Ngài thấy Bình sa vương từ xa, thì đến ngồi bên gốc đại thọ Ni câu lưu. Bình sa vương cũng xuống xe, đi đến chỗ Ngài, đầu mặt lạy ngang chân Ngài, 3 lần tự xưng danh tánh, rằng con là Bình sa vương nước Ma kiệt đà. Đức Thế tôn nói, Như lai biết trước rồi. Ngài mời Bình sa vương ngồi, tuần tự thuyết Pháp cho ông, làm cho 10.000 người Ma kiệt đà, và 80.000 chư thiên trên không trung, cùng hết bụi trần, được mắt Pháp. Việc này được mô tả rằng người Ma kiệt đà do sự không buông thả mà cùng sinh lên chư thiên. (*) (*)

Các truyện 43 - 46 là nói cuộc đời của Phật. Nói vào đây là để thấy cuộc đời ấy do sự bất phóng dật mà thành tựu.

Truyện 48, tr 223

Bài học từ con voi

Pc 107 Tỷ kheo là biểu tượng niềm vui của sự thận trọng, buông thả là cái khối tai họa của sự lo âu. Xác định như vậy giúp ta có đủ dũng khí thoát khỏi biển cả tai họa, khác nào voi chiến to lớn vọt khỏi bùn sâu.

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Bấy giờ quốc vương nước ấy là Ba tư nặc, có 1 con voi dữ, thường xông pha chiến trường, đánh đâu cũng thắng. Voi này 1 hôm uống nhiều rượu, sa xuống bùn sâu. Được nhiều voi lớn khác, và lắm người, kéo nhưng không lên được. Có 1 người trí thức thấy, hỏi, và biết như vậy, nói, con voi sa lầy này trước đây mạnh không, được cho biết nó mạnh vô giới hạn. Người trí thức nói, các người ngừng lại đi. Tôi có thể làm cho nó vọt lên. Ông yêu cầu tập hợp từ xa, những quân hiệu như tù và, trống đại, chuông lớn ; cọng với một số quân lính vũ trang đầy đủ. Viên quản tượng càng sẵn sàng làm phận sự. Thế rồi người trí thức ra hiệu. Tức thì vũ khí khua lớn, quân hiệu gióng vang, ầm ào xông đến, với tiếng trống thúc quân dữ dội. Voi nghe, tưởng là giặc lớn đến đánh nước mình, tức thì vùng mình vọt lên, tìm đánh. Thế là nó thoát nạn... Ba tư nặc vương ban thưởng, mời người trí thức làm phụ tướng đại thần cho vương.

Nhiều vị Tỷ kheo mắt thấy tai nghe việc này, nghĩ, voi là súc vật, sa xuống bùn lầy sâu hiểm, chỉ nghe âm thanh chiến trận mà vọt lên, thoát nạn. Còn con người sa vào biển cả luân hồi, chết thân này sinh thân khác, liên kết với tội ác, vậy mà không tìm cách thoát ra cho được. Chư vị Tỷ kheo này do việc này mà tinh tiến quên ngày quên đêm, quên cả ăn uống ngủ nghỉ, đem Pháp mà tự cứu như cứu đầu cháy, hoát nhiên đại ngộ, thành bậc La hán, có vị La hán đủ cả lục thông.

Truyện 49, tr 227

Hình dung đẹp che đậy thì ái dục đoạt hết điều thiện (1)

Pc 108 Tỷ kheo là biểu tượng niềm vui của sự thận trọng, buông thả là cái khối tai họa của sự lo âu. Buông thả thì tản ra, thấm đượm cho đủ loại điều ác. Nhưng rồi như gió thổi thì lá rụng cả.

Xưa, Phật ở trong động Thạch thất, vườn lê ngọt, nước Ma kiệt đà. Bấy giờ nhiều Tỷ kheo ở chung một chúng với nhau, tu hành liền ngày liền đêm. Nhưng lá cây sum sê, che phủ âm u, họ không thấy nhau. Lũ trộm thừa cơ hoành hành, hù dọa các vị. Đến mùa thu, gió thối lá rụng, các vị thấy nhau, lũ trộm trốn biệt. Các vị Tỷ kheo nghĩ, việc ngoại giới như vậy thì việc nội thân cũng tương tự. Hình dung rất đẹp, che đậy kiết sử, thì ái dục, kẻ gian ngoa này được cơ hội, đoạt mất đủ loại điều thiện. Các vị trở về tinh xá, khuyến khích nhau đoan tọa tư duy, sử dụng "chỉ quán" tấn công lũ giặc kiết sử, kết liễu mọi sự luyến ái thế giới tình dục, thế giới hình sắc, thế giới phi hình sắc.

Truyện 50, tr 229

Hình dung... (2)

Pc 109 Tỷ kheo là biểu tượng niềm vui của sự thận trọng, buông thả là cái khối tai họa của sự lo âu. Buông thả làm ta tự cuốn gói mình lại cho lửa dữ đốt hết.

Xưa, Phật ở trong động Thạch thất, vườn lê ngọt, nước Ma kiệt đà. Bấy giờ nhiều vị Tỷ kheo ở chung một chúng với nhau, tu hành liền ngày liền đêm. Nhưng các loại cỏ như cỏ tranh, vừa lớn vừa rậm, làm cho họ không thấy nhau. Lũ trộm thừa cơ hoành hành, hù dọa các vị. Đến mùa thu cỏ cũng điêu tàn, các vị thấy nhau, lũ trộm trốn biệt. Các vị Tỷ kheo nghĩ việc ngoại giới như vậy thì việc nội thân cũng tương tự. Hình dung rất đẹp, che đậy kiết sử, thì ái dục, kẻ gian ngoa này được cơ hội, đoạt mất đủ loại điều thiện. Các vị trở về tinh xá, khuyến khích nhau đoan tọa tư duy, sử dụng "chỉ quán" tấn công lũ giặc kiết sử, kết liễu những sự luyến ái thế giới tình dục, thế giới hình sắc, thế giới phi hình sắc.

Truyện 51, tr 231

Kho báu của đấng
Pháp vương

Pc 110 Tỷ kheo là biểu tượng niềm vui của sự thận trọng, buông thả là cái khối tai họa của sự lo âu. Hãy tuần tự mà hủy diệt cho hết kiết sử.

Xưa, Phật ở trong động Thạch thất, vườn lê ngọt, nước Ma kiệt đà. Bấy giờ có nhiều vị Tỷ kheo ở chung 1 nhóm với nhau, tu hành liền ngày liền đêm. Gần đến giờ ngọ, các vị vào thành khất thực. Trên đường thấy nhân viên thu thuế nạp vào công khố. Các vị nghĩ, so với kho báu của đấng Pháp vương thì kho tàng ông vua đáng gì mà nói. Kho báu của đấng Pháp vương thật vô số lượng, với 37 nhân tố tuệ giác :

4 niệm xử: chủ đề tư duy,
4 chánh cần : siêng năng chính xác,
4 như ý túc : chân đứng thần thông,
5 căn: căn bản,
5 lực : năng lực,
7 giác chi : thành phần tuệ giác,
8 chánh đạo : đại lộ chuẩn xác.
Đó là những nhân tố tận diệt kiết sử, những nhân tố tốt, đẹp, không gì hơn nữa.

Truyện 52, tr 233

Hiệu năng của sự quán sát Tứ đế

Pc 111 Tỷ kheo là biểu tượng niềm vui của sự thận trọng, buông thả là khối tai họa của sự lo âu. Hãy tu hành qua sự lý giải ý nghĩa của Pháp, qua sự phân tích văn từ của Pháp - tu hành hủy diệt kiết sử thì vĩnh viễn an toàn.

Xưa, Phật ở trong động Thạch thất, vườn lê ngọt, nước Ma kiệt đà. Bấy giờ nhiều vị Tỷ kheo, gần đến ngọ trai, đi vào khất thực trong hoàng thành La duyệt kỳ, thấy vài mươi vương tử và con thương hào học cách bắn tên. Các vị nghĩ, những người con trai quí tộc này học cách bắn tên, nhưng chưa phải là nghệ thuật. Phải như sự phân tích kỹ lưỡng về "tứ đế" (4 chân lý chắc thật của các vị Thánh), lý giải, tư duy, buộc vào tâm trí, như thế mới là nghệ thuật. Các vị khất thực rồi trở về tinh xá, ngọ trai xong, rửa tay chân, trải phu cụ, ngồi kiết dà, tập trung tư tưởng lại như đối diện trước mặt, ngày đêm không ngừng, liền chứng ngộ Tứ đế, [ gồm có nhận thức Khổ ; nhận thức nguyên nhân của Khổ ; hủy diệt nguyên nhân ấy của Khổ ; tu hành phương pháp hủy diệt nguyên nhân ấy của Khổ].

Thiên nhãn của Phật thấy biết các vị Tỷ kheo khuyến khích nhau "chỉ quán" như vậy, trừ khử được sự luyến ái 3 cõi.

Truyện 53, tr 235

Ma vương chết vì uất ức

Pc 112 Tỷ kheo là biểu tượng niềm vui của sự thận trọng, buông thả là cái khối tai họa của sự lo âu. Biến sự tranh cãi nhỏ thành lớn, thì thế là dồn cái ác lại mà lao vào đống lửa đang cháy.

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Bấy giờ Phật tử Câu đề, đối với đạo quả La hán, 6 lần được rồi mất, đến lần thứ 7 ông tự biết chứng được, nhưng sợ mất nữa nên kiếm dao sắc tự kết liễu sắc thân của mình. Ma vương chạy kiếm khắp nơi, không thấy thần thức của ông tái sinh chỗ nào. Hắn chạy đến hỏi Phật, Phật nói ông ấy thể nhập Niết bàn rồi. Hắn uất ức. Với cái độc tố uất ức đó, hắn nhảy vào hồ sen xanh. Nước hồ sôi lên, hắn chết trong đó. Nhưng việc Tỷ kheo Câu đề e ngại thoái thất đạo quả La hán cũng làm cho các vị La hán quan tâm, tinh tiến ngày đêm, tuệ giác của Pháp thường trực đối diện trước mắt. Bấy giờ thiên nhãn siêu phàm của Phật thấy biết tất cả việc này. Ngài vì 3 ý nguyện, nên ở giữa đại chúng đông đảo nói Pc 112 như trên. Ngài cũng nói 1 chỉnh cú dành cho Ma vương, như sau, "Tức giận bùng lên thì nước lạnh thành nước sôi, tội ác lôi kéo đến hậu quả bất tận".

Truyện 54, tr 244

Ân ái : thích ? lo ?

Pc 119 Nhớ nghĩ cái mừng thì sinh lo, sinh sợ. Không nhớ nghĩ cái mừng ấy thì lo gì, sợ gì ?

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Bấy giờ có ngoại đạo Bà la môn chỉ có đứa con trai duy nhất, chết khá đột ngột. Ông ngày đêm nhớ con, không thiêt ăn, mặc, trần mình mà khóc nơi chỗ chôn con. Ông không quên được cử động và những chỗ nó thường lui tới. Ông đến tinh xá Kỳ hoàn, yết kiến Phật. Phật hỏi, ông có việc gì không mà cả người có vẻ bất ổn ? Ông thưa rõ tình trạng của ông. Phật nói, quả là như vậy, do ân ái mà lo rầu. Ông thưa, con không dám nghĩ khác lời Ngài dạy, nhưng thấy ân ái thì ai cũng thích. Ông khiêm tốn cáo biệt. Trên đường về, ông đi qua 1 xóm ăn chơi, thấy 2 người chơi cờ. Ông nghĩ chơi cờ thì nghĩ ngợi cao sâu lắm. Đem lời Phật hỏi họ, họ bảo ông nói đúng đấy. Ông nghĩ, thế là ta có người đồng cảm. Ông vui hẳn lên. Và hỏi lần cho đến khi nghe nói về Ba tư nặc vương ...

Ba tư nặc vương nói với hoàng hậu Mạt lị, có nghe ngài Cù đàm nói ân ái sinh lo rầu không ? Dạ, đúng, quả là ân ái thì lo rầu. Vương nói, hoàng hậu là đệ tử của Ngài, Ngài là thầy của hoàng hậu, làm sao không nói ân ái sinh lo rầu. Nhưng, này, hoàng hậu phải biết ân ái thì vui thích, sao lại bảo lo rầu ? Hoàng hậu thưa, hoàng thượng cho phép, thần thiếp mới dám nói. Vương bảo, cứ nói tự do. Hoàng hậu hỏi, hoàng thượng còn nhớ công chúa Kỳ lợi, đại tướng Lưu lý, phu nhân Vũ sí, hay không? Nhớ, nhớ không quên được. Vậy nếu các người này qua đời, hoàng thượng buồn khổ không? Buồn khổ hết nói. Hoàng hậu lại hỏi, hoàng thượng thương thần thiếp không ? Thương, rất thương. Vậy nếu thần thiếp phải xa hoàng thượng, hoàng thượng lo rầu không ? Rất lo rầu. Chắc lo rầu đến điên cuồng. Khải tấu hoàng thượng, hoàng thượng có nhớ dân chúng nước Câu tát la này không ? Không những nhớ, mà còn trọng nữa. Có họ, ta mới được như ngày nay. Thế nếu dân chúng ấy biến đổi, hoàng thượng buồn khổ không ? Làm sao không buồn khổ cho được. Ấy thế, chính hoàng thượng tự chứng minh "ân ái mà biệt ly là khổ, oán ghét mà sống chung là khổ" đấy. Phật nói, là nói ý nghĩa này. Bấy giờ Ba tư nặc vương nghe ra, hiểu rõ. Vương nói với hoàng hậu, từ nay ta là đệ tử của đức Cù đàm, đức Cù đàm là thầy của ta. Bây giờ, Mạt lị, ta bái vọng từ xa mà qui y đức Cù đàm, qui Pháp và Tỷ kheo tăng của Ngài, suốt đời ta, ta nguyện không hại ai... Phật từ xa mà thấy nghe tất cả, và nói Pc 119 như trên.

Truyện 55, tr 247

"Thì ra ruộng mình con mình còn cả ở đây"..

Pc 120 Nhớ nghĩ cái mừng thì sinh lo, sinh sợ ; sự nhớ nghĩ cái mừng được từ bỏ thì từ bỏ được hết bao nỗi cuồng loạn, bị mê hoặc. Tâm ý phục hồi nguyên trạng là nhờ thần lực của Phật ; không gặp Phật thì không thành gì hết.

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Bấy giờ có Bà la môn làm ruộng, với qui mô lớn lắm. Ông có người con trai duy nhất, ra đồng coi ruộng. Bất ngờ mưa đá rất lớn, hư hại hết lúa, lại làm chết người con. Bà la môn quá khổ não, chạy ra thành phố mà mình trần chân trụi, không kể gì sang hèn nữa. Lần hồi, ông chạy đến tinh xá Kỳ hoàn. Phật biết ông vẫn có thể đắc độ. Ngài biến hóa trước, ngoài cửa tinh xá thành ruộng cả, lại biến hóa 1 người giống con ông. Khi đến, ông thấy, "thì ra ruộng mình con mình còn cả, ở đây, vậy mà mình chạy tìm quá mệt" ! Tâm ý ông ổn định trở lại, không còn cuồng loạn, bị mê hoặc. Ông đến chỗ Phật, đầu mặt lạy ngang chân Ngài, rồi xin ngồi qua 1 bên.

Thấy ông định tĩnh rồi, Phật, như chư Phật, thuyết cái Pháp "4 thánh đế của Chân như", đó là (1) Khổ ;

(2) Khổ tập hợp ;

(3) Khổ tận diệt ;

(4) Phương pháp làm Khổ tận diệt. Phật thuyết rành rẽ về Pháp như vậy. Bà la môn hoát nhiên đại ngộ, sạch hết bụi trần, được mắt Pháp trong sáng. Ông thủ đắc Pháp, hoàn thành Pháp - cái Pháp không trống rỗng, cái Pháp không hoài nghi, nói tóm, ông sống trong "cái Pháp không còn lo sợ của chư Phật". Ông đứng lên, kính lạy ngang chân Phật, 3 lần tự xưng tên mình, nói, từ ngày nay sắp đi, con qui y Phật, qui y Pháp của Phật, qui y Tỷ kheo tăng của Phật, cho đến hết đời sống của con, con nguyện không còn sát sinh, trộm cắp, hoang dâm, dối trá, say sưa. Phật chứng minh cho ông, nói cho ông và những người hiện diện, Pc 120 như trên.

Truyện 56, tr 255

Lớn tiếng hát rằng toàn phải vất đi !

Pc 126 Nghĩ nhớ sắc tướng thì phải biết về sắc tướng. Chư thiên mà vẫn bị hậu quả riêng. Vui tột độ thì họa áp đến, và bị Diêm vương lục sổ mà xét.

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Bấy giờ Phật nói với chư vị Tỷ kheo, Sắc giới có thiên nhân tên Vui thích, suốt ngày ca nhạc, vui quá nên chết ở đó và sinh xuống nhân gian. Chư vị Tỷ kheo, lại có thiên nhân tên Thích cười, vui vẻ cả cười suốt ngày, cười quá nên chết ở đó và sinh xuống nhân gian. Hai thiên nhân này không lý gì đến cái chết. Họ cho hạnh phúc chư thiên là vô cùng. Nhưng vui thích cùng cực thì tai họa áp đến. Họ lớn tiếng ca hát, hát rằng toàn là tai họa, toàn phải vất đi ! Thế nhưng Diêm vương vẫn làm việc. Ông xét tội phước. Rồi nặng thì giao cho địa ngục lớn, nhẹ thì giao cho địa ngục nhỏ. Cái cân của ông bằng phẳng như mặt nước, tội phước ông cân thật công băng.

Truyện 57, tr 266

Chuyện 1 người có tên
Chuông khánh

Pc 135 Như người đi xa lâu ngày, trở về an toàn. Bà con đón tiếp, vui vẻ tất cả.

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Bấy giờ trong hoàng thành nước này có 1 người tên Chuông khánh, bà con rất đông, nhưng bản thân rất nghèo. Bà con gặp, ai cũng ngoảnh mặt làm ngơ. Chuông khánh nghĩ mình vô phước, sinh không nhằm lúc. Anh biết vì nghèo khó nên bà con tệ bạc. Ra đường người cười, về nhà vợ con hất hủi. Thôi, thà đi xứ khác, sống chết nhờ trời. Thà chết xứ người, còn hơn ở đây. Thế là anh đi. Anh làm thuê. Nhớ nỗi tệ bạc của bà con, anh siêng ngày siêng đêm. Lần hồi anh dồn được tài sản vô số. Bạc vàng châu ngọc, lấy xe mà chở, trở về quê cũ. Bà con nghe anh về mà lắm của, nên ai cũng đi đón. Xa nhà lâu ngày, đi bộ chở của, anh tóc rối, râu dài, áo quần dơ bẩn. Bà con không nhận ra, hỏi Chuông khánh ở đâu, anh nói đi ở sau, chốc lát sẽ đến. Bà con đứng chờ, hỏi nữa, anh nói đi ở trước. Tốp trước hỏi, anh nói ở sau. Tốp sau hỏi, anh nói ở trước. Anh về đến nhà, họ vẫn không biết. Họ níu người giúp việc, hỏi, người này chỉ. Họ nói anh đi lâu quá, không ai còn nhớ mặt. Sao anh khác đến thế này ? Bà con đón anh, sao anh lừa họ, nói ở sau rồi nói ở trước ? Anh nói, tôi không phải Chuông khánh. Chuông khánh là cái xe chở vàng ngọc kia kìa ! Xưa, tôi nghèo khốn, bà con ngoảnh mặt làm ngơ, nay vì gì mà tìm? Họ nói, nếu chúng tôi hậu đãi anh, làm sao ngày nay anh giàu? Thôi, ngày mai hãy thăm và mừng nhau. Nhưng, làm sạch râu tóc, tắm gội sạch sẽ, mặc đồ mới rồi, anh xin từ chối lời hẹn của bà con để đến hầu Phật, sau bao ngày xa cách. Bà con cũng muốn đi theo. Họ cùng nhau đến Phật, phục xuống lạy ngang chân Ngài, rồi xin ngồi qua 1 bên. Trong dịp này, Phật nói Pc 135 như trên.

Truyện 58, tr 269

Tiếp tục chuyện
Chuông khánh

Pc 136 Làm phước thì từ chỗ này đến chỗ khác, [từ đời này đến đời khác], hạnh phúc đến với người làm như người thân gặp người thân.

Mở đầu kính vâng lời Phật mà tự cấm làm ác, thân với người gần Pháp, xa với người xa Pháp.

Gần Pháp và xa Pháp, chỗ họ đến rất khác nhau : gần Pháp sinh chư thiên, xa Pháp đọa địa ngục.

[Tiếp tục truyện tích Pc 135], Chuông khánh và bà con của anh, nghe Pc 135 thì vui thích, phấn chấn. Họ đứng lên, quì dài, thỉnh Phật và Tỷ kheo tăng đến nhà mà hiến cúng. Phật yên lặng nhận lời. Hôm sau, gần giờ ngọ trai, Phật chỉnh pháp y, cầm ứng khí, cùng chư vị Tỷ kheo tăng, đến nhà Chuông khánh, an tọa theo thứ tự. Anh đích thân hầu Phật ngọ trai. Trai xong, anh bưng nước đến. Phật rửa tay rồi, chú nguyện bằng Pc 136 như trên. Chuông khánh, và bà con của anh, nghe Phật chú nguyện thì lòng mở ra, ý hiểu rõ. Ngay nơi chỗ đang đứng ngồi, họ được "đức tin cùng tột đối với Pháp".

Truyện 59, tr 274

Người trí nếu muốn có 3 sự

Pc 141 Người trí giữ Giới, cái phước này dẫn ra ba sự đáng quí, đó là nổi tiếng, được lợi, sinh thiên.

Giữ Giới thì thường xuyên thấy Pháp. Nên giữ Giới là sáng tỏa, thành bậc thấy biết chính xác. Đó là cát tường nhất trong mọi sự cát tường.

Giữ Giới thì an lạc. Thân thể không rối loạn, đêm thư thái, ngày yên vui.

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Bấy giờ Ngài nói với chư vị Tỷ kheo, người trí muốn có 3 sự sau đây thì phải thường xuyên giữ Giới. Một, nối tiếng, là người lành thán phục sự cẩn trọng của họ đối với giới luật của Pháp. Hai, được lợi, là được nhu dụng không thiếu, không phải không san sẻ cho ai. Ba, sinh thiên, là ít nhất chết rồi cũng sinh lên chư thiên. Cái phước giữ Giới là như vậy. Bấy giờ, ở giữa đại chúng đông đảo, Phật nói Pc 141 như trên. Và ai nghe cũng thích thú, phụng hành.

Truyện 60, tr 275

Cái gì lửa không cháy... ?

Pc 142 Cái gì già cả vẫn an lạc? Cái gì vững vàng? Cái gì là ngọc trong loài người ? Cái gì trộm cướp không chiếm đoạt ?

Giữ Giới thì già cả vẫn an lạc. Giữ Giới thì vững vàng. Trí là ngọc trong loài người. Phước thì trộm cướp cũng không chiếm đoạt.

Tạp a hàm ghi, có 1 thiên nhân đến hỏi Phật, rằng cái gì lửa không cháy, gió không lay, nước không rã, đất không tiêu? Cái gì vua quan, giặc cướp, kẻ trộm, sét lớn, không thể gây thương tổn ? Cái gì trong kho, không giữ cũng không mất ? Phật trả lời, Phước thì lửa không cháy, gió không lay, nước không rã, đất không tiêu. Phước thì vua quan, đạo tặc, không chiếm đoạt được. Phước thì sấm sét dữ dội cũng không hại được. Phước trong kho, không giữ cũng không mất. Vị thiên nhân nghe Phật dạy thì hoan hỷ, phấn chấn, tán dương rằng, "Tốt thay, đấng Xuất sắc nhất đời ! Ngài đã phóng ánh sáng lớn cho trần gian ! Chúng con nhờ phụng hành về Phước mà được hưởng phước ở chư thiên". Tán dương Phật như vậy rồi, vị thiên nhân lại hỏi Ngài, và được Ngài trả lời bằng Pc 142 như trên. Vị thiên nhân nghe thì nhớ kỹ trong lòng, đứng lên đi nhiễu quanh Phật 3 vòng, rồi ẩn mất, trở về chư thiên.

Truyện 61, tr 279

Tỷ kheo đối với 2 sự

Pc 144 Tỷ kheo sống trong giới luật, chế ngự toàn bộ giác quan, ăn uống biết chỉ vừa đủ, cảnh tỉnh ý thức như vậy.

Tỷ kheo đối với 2 sự : ăn và ngủ.
Ăn thì tự lượng dạ dày mà ăn, không cất lại, không hám ăn. Tôn giả Đàm ma nan đề nói, "Ăn nhiều thì bịnh hoạn, ăn ít thì mất sức, nên ăn vừa đủ sống, như cân không cao thấp". Tôn giả Tăng già la sát cũng chép như vầy, khi viết bản kinh Tu hành : Người ta bắt chim nhốt vào lồng lớn, săn sóc, cho ăn uống. Rồi con nào béo mập thì đem vào bếp, mỗi ngày. Có 1 con nghĩ, ăn nhiều thì chết, ăn ít cũng ngủm, chỉ ăn vừa đủ thì thoát. Nghĩ sao làm vậy, nó thoát được. Hành giả cũng phải như thế. Phải nghĩ ăn nhiều thì béo tốt, không thể hành đạo, không thế chỉ quán, cái ác tăng lên ngày đêm. Tham vọng, thịnh nộ, mù quáng, toàn do ăn nhiều, đến nỗi cả đời không thành đạt gì hết. Chính đức Thế tôn cũng dạy như sau, trong khế kinh của Ngài, "Ăn nhiều có 5 cái khổ, đó là đại tiện luôn, tiểu tiện luôn, ngủ nghỉ nhiều, thân nặng nhọc, lo khó tiêu. Với 5 cái khổ như vậy thì tự nhận xuống giới hạn cuối cùng của cái khổ mà không thành gì cho trọn vẹn".

Ngủ thì ngày đêm cảnh tỉnh, buộc ý thức vào thiền tư. Ngồi thiền tư mà buồn ngủ thì buông xuống 1 chân. Vẫn buồn ngủ thì buông cả 2 chân. Buồn ngủ quá lắm thì đứng lên, đi kinh hành. Buồn ngủ trầm trọng thì lấy nước rửa mặt. Như vậy mà vẫn buồn ngủ thì bước ra, ngước lên nhìn bầu trời lồng lộng hay đầy trăng sao mà tự cảnh tỉnh cho được như thế. Làm sao cho ngày đêm không nhác, [ngủ nghỉ vừa phải cho đến bỏ hẳn].

Truyện 62, tr 290

Đế thích chăm sóc bịnh cho ngài Đại ca diếp

Pc 154 Hơi của những loại hoa thơm nhất, cũng không bay được ngược gió. Hơi của những loại cây thơm nhất, cũng không bay được ngược gió. Chỉ có hơi thơm của giới đức mới bay được ngược gió, chỉ có người có giới đức mới vang danh khắp nơi. Xưa, Phật ở trong vườn tre Ca lan đà, thành La duyệt kỳ. Bấy giờ tôn giả Đại ca diếp ở Linh sơn. Tôn giả vốn sinh trưởng trong gia tộc hào quí, thân thể thanh tú, ăn đồ nhẹ nhàng. Nhưng theo Phật rồi, ý muốn hóa độ người nghèo, tôn giả đến khất thực nhà họ, được thực phẩm thô xảm, ăn vào đố bịnh, bất ổn sự bài tiết. Bấy giờ Phật bảo tôn giả Đại mục liên, hãy đi với Như lai thăm các bịnh nhân. Tôn giả vâng lời. Phật cùng tôn giả đến Linh sơn. Tôn giả Đại ca diếp ngồi một mình trong phòng, không ai chăm sóc. Phật đến, tôn giả muốn đứng lên lạy Ngài. Phật bảo thôi, tôn giả đang bịnh. Như lai có tọa cụ rồi. Ngài biết, nhưng vẫn hỏi tôn giả, sao nằm một mình như vậy, không ai chăm sóc cả ? Bấy giờ Đế thích đứng sau tôn giả. Tôn giả thưa Phật, có thiên vương Đế thích làm phước không mệt mỏi. Ông đang hoan hỷ giúp con. [Đế thích hiện thân]. Phật bảo, thân thể chư thiên sạch sẽ, nức hơi hương thơm, sao ông hạ mình, săn sóc cho cái thân nhân loại dơ bẩn hôi hám ? Đế thích chắp tay thưa Phật, kính bạch đấng Xuất sắc bậc nhất ! Xin Ngài biết cho con ! Con biết hương thơm giới đức thì không gì sánh bằng. Con đang ngửi hương thơm giới đức, không kế gì hình hài thô lậu. Kính bạch đấng Cao cả nhất trần gian ! Hương thơm chư thiên, cái thơm ấy tăng thêm ngọn lửa thường bùng lên của bao kiết sử. Còn hương thơm giới đức thì dập tắt kiết sử ấy ! Kính bạch vị Thầy của chư thiên và nhân loại ! Hương thơm chư thiên là hương thơm tục lụy, luân hồi biết bao đời kiếp. Còn hương thơm giới đức thì ngàn vạn ức năm mới có, mà có thì làm tan biến cái kiếp luân hồi, đưa đến Niết bàn vĩnh viễn. Nghe Đế thích trình bày, Phật nhìn ông, mỉm cười, nói, lành thay Đế thích ! Kiến thức của ông thật hiếm có ! Ông, trong cảnh sống buông thả của chư thiên mà vẫn chú ý làm phước !

Bấy giờ đức Thế tôn nhân gốc tích này mà nói Pc 154 như trên.

Truyện 63, tr 295

Những người mặc áo hoại sắc này...

Pc 157 Giới luật toàn hảo, thiền định siêu thoát, thì Ma vương lạc đường : Ma vương không biết được đường đi ấy.

Đệ tử của Phật, dầu xuất gia như Tỷ kheo, Tỷ kheo ni, dầu tại gia như Ưu bà tắc, Ưu bà di, mà giới luật và thiền định toàn hảo, thì Ma vương, kẻ thống lĩnh tình dục, không thể biết được các vị tu pháp hạnh gì, diệt kiết sử nào, được đạo quả gì. Ma vương miệng nói với tâm, rằng những người mặc áo hoại sắc này đi khỏi lĩnh vực dơ bẩn của ta chăng? Họ qua lại đây mà không còn nghe ta khuyến dụ chăng? Họ chết, ta hết còn biết họ đến đâu, ở đâu chăng ? [Ta hết ma lực rình rập và quấy phá họ rồi chăng] ?

Truyện 64, tr 296

Hai nhóc con mặc áo hoại sắc

Pc 158 Đường này rốt ráo. Đường này tối thượng. Đường này đưa đến tu chứng tận gốc. Và thiền định của đường này cột trói cả Ma vương.

Tôn giả Xá lợi phất có 1 Sa di tên Thuần đầu. Chú mới 8 tuổi mà được đủ 6 loại thần thông. Chú lưt không gian, đến suối A nâu. Lại có 1 Phạn chí tên Tu bạt, được 5 loại thần thông. Ông cũng đến suối A nâu. Quỉ áo xanh giữ suối, đuổi ông. Chúng ném ngói đá, không cho ông đến bên suối. Khi Sa di Thuần đầu đến, đám quỉ áo xanh ào ra đón tiếp. Họ giúp chú chỉnh pháp y, rửa tay chân cho chú, đưa khăn cho chú lau đầu lau mặt, đem nước thơm ấm cho chú lau mình. Phạn chí Tu bạt lớn tiếng, nói, ta cũng được 5 thần thông. Ta dời núi lấp sông, như thể xoay viên ngọc trong bàn tay ta. Ta tu đến nay hơn 120 năm, khổ hạnh rất khổ. Ta thờ 5 nguồn ánh sáng : 4 phía đốt lửa, ở trên mặt trời chiếu xuống. Ta phủ phục trên đất, trên gai, mà cầu nguyện. Ta nếm bao gian nguy, học hết pháp thuật. Vậy mà đuối ta, không cho ta đến bên suối ! Còn chú bé áo hoại sắc này tuổi mới lên 7 lên 8, chưa hết bú sữa. Thân còn hôi mùi sữa. Vậy mà các người kính trọng, đón tiếp quá đáng, là vì gì vậy? Quỉ áo xanh nói, bậc tu chứng này thân hình tuy nhỏ mà xuất sắc hơn cả 3 cõi, sống đúng bát chánh đạo. Còn ông, ông không có những sự ấy thì kính trọng sao được ?

Lại có truyện 1 Bà la môn tên Duyệt xoa, xây cất 1 tự viện cũng lấy tên Duyệt xoa. Ông nguyện thường xuyên cúng dầu để đốt đèn cúng Phật. Bấy giờ có 1 nhóm Bà la môn từ xa đến thăm. Họ nghe tiếng ông tài cao, đức sáng, tín ngưỡng Phật pháp, xây cất tự viện. Họ muốn gặp ông. Ông đang chờ đón 1 chú Sa di đến lấy dầu. Nhóm Bà la môn nói, ông chuẩn bị lạy 1 kẻ mặc áo hoại sắc chăng? Nói chưa xong, chú Sa di đột nhiên xuất hiện, ông ra đón, lạy. Nhóm Bà la môn nói, ông xuất thân từ giai cấp thứ nhất trong 4 giai cấp chính, tài nghệ hơn người. Thiên văn địa lý ông biết hết, bùa với chú ông rành cả. Chú bé áo hoại sắc kia là con nhà thường dân đông đúc, dòng họ giai cấp không chân chính, tại sao ông làm trái qui tắc của giai cấp mà lạy chú ấy? Còn nữa, ông là 1 Phạn chí, hành vi trong sạch, tinh thông nội điển Bà la môn, tinh thông sấm truyền và bí pháp của ta. Làm theo là có phước, muốn gì mà không được. Ông còn rành văn chương, nghệ thuật. Hành pháp của Phật thì nghèo nàn, có gì đáng quí. Ông bỏ đạo gốc, theo đạo vặt, đó là điều chúng tôi rất bất bình. Sa môn Tỷ kheo sống thiểu dục, tri túc, chỉ lo thuần hóa bản thân. Họ không với tới cái phước sinh lên Phạn thiên. Gặp họ, đưa tay nắm quyền lên là đủ, cần gì cả người quì lạy sát đất ? Chúng tôi thấy mà đã quái lạ, huống chi các ngài đại nhân túc học, làm sao dung thứ cho ông? Duyệt xoa nói, xin các vị bình tĩnh nghe cho. Tôi xin thưa 1 lời chỉnh cú : Cái đức của hiền thánh thật khó ước tính cho cùng. Bởi vì các vị sống theo bát chánh đạo. Sống theo bát chánh đạo mới là Sa môn, là Tịnh hạnh. Chính đức Phật thế tôn đã tuyên bố như vậy. Thân hình vị Sa di đang nhỏ bé, nhưng đã được đạo quả của hiền thánh. Tôi vì vậy mà qui y, kính lạy, có gì mà quí vị quái lạ ?

Truyện 65, tr 302

Hai ông lớn...

Pc 159 Nghe Pháp dầu ít, nhưng chú ý mà nghe, mà tiếp nhận, thì như thế gọi là người tuân thủ Pháp, trừ khử sắc dục, phẫn nộ, mù quáng. Kiết sử hết hẳn thì gọi là bậc Sa môn.

Xưa, có 2 vị Tỷ kheo ẩn tu trong rừng sâu, 1 vị học rộng, 1 vị ít học. Vị ít học giữ giới trọn vẹn, còn kinh văn chỉ thuộc 1 câu. Ngày đêm nào ông cũng tụng câu kinh ấy. Các vị thần không gian và thần rừng núi [mà thật ra là chư thiên], ngày nào cũng khen hay, và tụng theo rất thú vị. Còn vị học rộng lớn tiếng tụng những câu kinh thâm thúy, nhưng chư thiên không khen hay, cố nhiên cũng không tụng theo. Ông tức giận, nói với họ, Tỷ kheo kia học được 1 câu kinh thôi, mà các vị khen hay và tụng theo. Còn ta, ta học nhiều, chọn những câu hay, tụng cho các vị nghe để tụng theo, tại sao các vị không khen, không tụng theo? Họ nói, này, vị Tỷ kheo, ông nên trách mình, sao quay lại trách chúng tôi. Vị Tỷ kheo kia tụng ít lắm, nhưng tụng thì làm theo, thích ứng với nhau, còn ông, ông tụng nhiều lắm, nhưng việc ông làm không thích ứng với kinh ông tụng. Chính Pc 159, Phật đã dạy như trên, "nghe Pháp ít, nhưng chú ý lắng nghe, tiếp nhận, thì thế là tuân thủ Pháp, trừ khử dâm nộ si". Vị kia sống thích ứng với Pháp, tuy chưa hết dâm nộ si, nhưng ông cố tu cho hết hẳn ; còn ông học rộng, nhưng ngày đêm sống theo dâm nộ si, say đắm "lục trần". Vị kia học ít, nhưng ngày đêm tập định, tư duy không phân tán, nên chúng tôi khen tốt, tốt lắm ; còn ông, ông học rộng nhưng ý không chuyên nhất, nên chúng tôi không khen ông được.

Vị Tỷ kheo học rộng nghe chư thiên nói thì xấu hổ, nghĩ chư thiên mà còn thấy sự dơ bẩn của ta, huống chi các vị tu chứng thần thông, làm sao không thấy ? Ta phải sửa đổi, phải tu. Ông tư duy về "diệu trí", không còn nổi dậy dâm nộ si. Ông nói và làm thích ứng với nhau. Chư thiên khen ông vô cùng, khen hằng ngày. Ấy là con người nhờ thiện hữu khuyến khích mà thiện pháp quyết định, toàn hảo. Nên vị Tỷ kheo học rộng này quyết tâm tinh tiến, được "diệu trí về chân lý phổ thông" do trải qua bất tịnh quán, sổ tức quán, 4 niệm xử quán, 4 thiện pháp gia hành, rồi tuần tự được 4 đạo quả, hoàn thành "diệu trí về chân lý tuyệt đối". Được diệu trí, tức đắc đạo rồi, ông trở lại báo tin và cảm tạ chư thiên, rằng nhờ các vị mà tôi nhảy vọt đến "cái vực trong mát". Ông biết ơn, và thuyết Pháp cho chư thiên. Chư thiên nhờ Pháp ông thuyết mà ai cũng được "mắt Pháp trong sáng".

Truyện 66, tr 305

"Cái áo này loài vật cũng tin tưởng"...

Pc 160 Không buông thả thì được thán phục, buông thả thì bị chỉ trích. Người Ma kiệt đà nhờ sự không buông thả mà sinh lên chư thiên, [sau đó sinh xuống nước ấy].

Quá khứ rất xa xưa, có đức Phật xuất thế, danh hiệu Ca diếp. Ngài thành tựu Vô thượng giác, hóa độ cho người đáng được hóa độ rồi, nhập vào Niết bàn hoàn toàn. Đệ tử của Ngài hỏa thiêu nhục thân, xây dựng 1 ngôi bảo tháp, trang trí bằng 7 chất liệu vàng ngọc để hiến cúng xá lợi. Một thời gian khá lâu sau đó, bảo tháp hư hỏng. Bấy giờ tiền thân Bình sa vương qui tụ được 92.000 người. Vương nói, chúng ta cố gắng trùng tu bảo tháp của Phật. Được chút phước nào thì cầu xin đừng sa vào 3 nẻo đường dữ và 8 sự tai nạn, được sinh lên chư thiên và trong nhân loại, ở với nhau 1 chỗ. Khi còn tại thế, Phật đã dạy, đương lai có đức Thích ca Thế tôn xuất thế. Chúng con cầu nguyện được sinh cùng thời với Ngài, được gặp Ngài, được dự pháp hội đầu tiên và đắc độ trước hết. Sau lời cầu nguyện ấy, 92.000 người tùy thọ lượng mà mạng chung, cùng sinh lên Đao lợi thiên cung. Qua một thời kỳ khá lâu, đại lục Diêm phù quả có đức Thích ca mâu ni xuất thế, hoàn thành Vô thượng giác, với 10 đức hiệu ; 32 tướng tốt và 80 tướng phụ, toàn màu hoàng kim; vòng ánh sáng trên đầu cao đến 7 thước; âm thanh đủ hết 8 sắc thái. Nhóm 92.000 người như lời cầu nguyện mà cùng sinh xuống nước Ma kiệt đà. Bình sa vương theo dòng họ chính thống, nối ngôi, thống trị bằng Pháp, không nghe lời phi-Pháp. Nhân từ cũng dành cho chúng sinh không thể tự vệ. San sẻ của cải cho dân chúng nghèo khó.

Bồ tát tối hậu thân của Phật, tuổi trẻ mà bỏ ngôi vua, bỏ hàng vạn thể nữ, vào lúc đêm xuống, thoát bỏ hoàng cung, tự cắt tóc, giao hoàng bào và ngựa trắng cho Xa nặc, về tâu phụ hoàng, rằng con đi cầu đạo, quyết chí thành tựu. Thành tựu rồi, con xin trở về tiếp độ phụ hoàng. Tách rời Xa nặc, Bồ tát đi tới, trên đường gặp 1 thợ săn khoác áo ca sa. Bồ tát hỏi, cái áo anh đang khoác tên là gì ? Tên là ca sa. Khoác áo này thì giống nai tưởng là bậc tu hành, đem nhau chạy đến, không e sợ gì. Nhờ vậy, tôi giết chúng dễ dàng mà nuôi sống thân tôi. Nghe thế, Bồ tát xót xa, cái áo của chư Phật, cái áo bài trừ dơ bẩn mà nay đem làm việc dơ bẩn. Ta phải đổi cái áo còn lại của ta cho anh thợ săn. Anh nói, đổi rồi, hoàng tử lấy gì mặc cho ấm? Bồ tát nói, cứ đối cho tôi, không cần e ngại. Cái áo này loài vật cũng tin tưởng, thì đúng là áo của thánh hiền ! Thợ săn nói, áo hoàng tử quí lắm, giá rất đắt, áo ca sa làm sao bằng được mà đổi? Bồ tát nói, tôi cần áo ca sa, không kể đắt rẻ. Thợ săn nói, áo ca sa này bẩn lắm rồi, tôi không dám đổi. Bồ tát nói, sạch hay bẩn là do ý kiến mỗi người. Cứ đổi cho tôi. Tôi sẽ giặt đi. Thợ săn cởi ca sa, đổi lấy hoàng bào.

Bồ tát khoác ca sa, tay cầm lá sen, vào khất thực trong hoàng thành La duyệt kỳ. Vô số người thấy Bồ tát thì chắp tay, người nói ngài đến đây tốt quá ! Người nói đúng là vầng thái dương ! Người nói thật là vầng trăng ! Người chắp tay qui y, kính lạy ! Một số rất đông hỏi nhau, ngài là Trời ? là Phạn thiên ? là Đế thích ? Dân chúng vây quanh, Bồ tát không đi khất thực được. Ngài cầm lá sen, đi ra ngoại thành, theo lối tắt đi về núi phía đông. Dân chúng ào theo.

Bấy giờ Bình sa vương ở trên lầu cao, thấy thế, hỏi đại thần xung quanh, dân chúng chạy theo người nào vậy ? Một đại thần biết rõ, nói, người này là vương tử dòng họ Thích ca, thoát ly gia đình, xuất gia cầu đạo. Ông đi đây đó như thế, có thể có ý mưu đồ việc nước. Ta nên giết đi. Bình sa vương nói, ông nên nghĩ đến an ninh của dòng họ ông, đừng nói như đã nói. Nếu chính vương tử họ Thích này làm vua, thì đó là ông vua Chuyển luân vương, chúng ta sẽ là đại thần phò tá cho ông. Nếu xuất gia học đạo, thành bậc Vô thượng giác, thì chúng ta xin làm đệ tử thượng túc, được dự pháp hội đầu tiên. Bình sa vương chở thực phẩm tốt, đi vào trong núi phía đông, gặp nhau với Bồ tát. Ong bước tới, lạy ngang chân ngài, tự xưng như vầy, con là vua Bình sa nước Ma kiệt. Bồ tát nói, tôi biết trước rồi. Đại vương không cần xưng báo. Bình sa vương thưa, bạch ngài, nay con xin hiến lên ngài thực phẩm khiêm tốn này. Xin ngài nhận cho lòng thành của con. Bồ tát mặc nhận. Ngài thọ thực rồi, vương chí thành, trang trọng thưa, nếu vương tử thành tựu Vô thượng giác, thì xin hóa độ trước hết cho con giải thoát nỗi khổ của trần gian. Thưa rồi, vương lạy ngài, xin cáo biệt.

Truyện 67, tr 316

Tất cả mẹ con không chịu phạm giới
Pc 167 Nhân từ chứ không sát sinh, thì thường chế ngự thân thể. Đó là bất tử, đến đâu cũng không tai họa.

Xưa, có 1 gia đình Chiên đà lợi, sinh được 7 người con trai, 6 người anh là Tu đà hoàn, chỉ người em út đang là phàm phu. Mẹ thì đã là A na hàm. Tất cả cùng thọ 5 giới, làm đệ tử của Phật. Nhưng phép cũ của nước ấy Chiên đà lợi là phải giết người. Trong nước, ai sát, đạo, dâm, hay có tội nặng khác, thì vua lịnh cho Chiên đà lợi hành hình. Bấy giờ vua gọi người anh cả, bảo có người đáng chết, anh phải giết nó. Người anh cả lạy vua, khẩn thiết xin vua rộng lượng tha cho. Tôi thọ 5 giới, làm Phật tử, không dám giết ai. Vua thịnh nộ, anh là dân nước này, ta là vua nước này. Anh không tuân lịnh ta, lại còn đem sự làm Phật tử ra mà nói. Vua lịnh cho cận thần đem anh ra chợ, giết đi. Anh thưa, thân tôi là dân của vua, nhưng lòng tôi là của tôi. Vua chuyên quyền mà giết, đó là việc của vua. Anh bị đưa ra chợ, chặt đầu. Vua hỏi cận thần, biết gia đình anh có 7 anh em. Lần lượt vua gọi đến. Ai cũng nói như nhau, cũng bị giết như nhau. Cuối cùng, vua đòi người em út. Thì mẹ con cùng đến. Vua càng tức, hỏi người mẹ, tại sao 6 người trước bà không đưa đến, bây giờ người này bà lại đưa ? Bà thưa, xin vua nghe cho lời nói hèn mọn của tôi. Sáu người trước toàn là Tu đà hoàn, vua nghiền nát thân họ, họ cũng không phản ứng mảy may. Nhưng người con út này còn là phàm phu, tuy đã thọ 5 giới nhưng đạo lý chưa thấm nhuần. Tôi nghĩ con tôi có thể sợ vua mà tiếc thân, phá giới, giết người. Giết người thì phải vào địa ngục Thái sơn. Tôi thương con, đi theo để giữ tinh thần cho nó, thà chết, không giết ai. Vua hỏi, 6 người con trai trước đây của bà là Tu đà hoàn cả sao ? Đúng, là Tu đà hoàn cả. Thế còn bà, bà được đạo quả gì? Đạo quả của tôi là A na hàm. Vua nghe thế, ngất xỉu xuống đất. Được cứu tỉnh, ông oán trách mình, sao lại tạo ra tội ác đến mức giết hại 6 vị Tu đà hoàn. Ông phiền bực, bất an. Ông ra lịnh chuẩn bị dầu thơm và củi, thu thập 6 thi hài mà hỏa thiêu, xây 6 ngôi tháp mà thờ, mỗi ngày bái sám 3 lần. Ông chu cấp cho bà mẹ. Những ngày chay thì sám hối, những mong nhẹ bớt tội ác, khỏi xuống địa ngục.

Truyện 68, tr 324

Cái họa miệng lưỡi

Pc 172 Giữ gìn thân miệng ý cho thanh tịnh, bản thân không ác nữa. Thanh tịnh cả 3 nguồn gốc hoạt động như vậy thì đạt đến "con đường của chư Phật".

Có 3 sự suy bại, đó là sống lâu suy bại, thời kỳ suy bại, kiết sử suy bại. Đức Thích ca Thế tôn xuất hiện vào thời kỳ vẩn đục, con người sống lâu là 100 tuổi. Phật tử không giữ miệng lưỡi, do đó mà đa số phạm giới. Phật tại thế mà còn phạm giới, huống chi 1.000 năm sau đó ? Trong khế kinh của Phật ghi rằng, 1.000 năm sau khi Ngài nhập diệt, Phật pháp sắp ẩn mất, thì có 7 sự dơ bẩn trải ra khắp cả. Một, giữ giới cả trăm năm, nhưng trong khoảnh khắc bị bạn ác phá hỏng. Hai, thật hành nhân từ lâu lắm, nhưng trong khoảnh khắc cơn thịnh nộ phá hỏng cả. Ba, khinh thường giới luật, không sống theo giáo huấn của Giới. Bốn, chỉ trích phải trái, tranh giành hơn thua với nhau. Năm, ở trong chốn dân cư mà đấu loạn với nhau, lan truyền rất mau chóng. Sáu, vụ lợi, ham ăn, đến nỗi sinh bịnh thời khí. Bảy, phàm phu giới hạnh toàn hảo, cho đến La hán, cũng vì bị phỉ báng mà diệt độ cá. Cái họa không thận trọng miệng lưỡi là như vậy.

Tôn giả La hán Mãn túc thường du hóa ngạ quỉ, thấy 1 ngạ quỉ thân hình xấu đến nỗi ai nhìn cũng rợn người. Thân xuất lửa như 1 khối lửa ngọn. Miệng xuất sâu giòi máu mủ, hôi thối đến nỗi không thể đứng gần từ xa. Miệng phun lửa ngọn dài vài chục trượng. Tai mắt và lóng đốt cả người phóng ra lửa ngọn cao mấy chục trượng. Môi miệng đảo ngược như heo rừng hoang (?). Cả người cao to 1 do tuần. Lấy tay cào cấu vào mình, gào thét mà chạy qua chạy lại. Tôn giả hỏi, đời trước làm tội gì mà nay chịu cái khổ này? Quỉ thưa, đời trước con cũng là 1 Sa môn, quá ham phòng ốc. Không giữ qui tắc, nói năng thối tha, dơ bẩn. Thấy ai tinh tiến giữ giới thì thóa mạ. Miệng nói mỉa, mắt nhìn xéo. Xoay phải ra trái, xoay trái ra phải. Tự thị hào quí, cho mình là bất tử. Tạo ra vô số gốc rễ điều ác. Nay mới biết, thà dùng dao sắc cắt lưỡi đi, khổ hết đời này đến kiếp khác, cũng không nên 1 ngày phỉ báng vị Tỷ kheo giữ giới. Tôn giả trở lại đại lục Diêm phù, xin đem con làm mẫu mà răn chư vị Tỷ kheo, hãy khéo giữ mồm miệng, chớ ăn nói lếu láo. Thấy Tỷ kheo giữ giới thì tuyên dương cái đức của các ngài. Đừng như con đây chịu cái khổ này không biết đến bao nhiêu đời kiếp. Sau đó còn phải đọa địa ngục. Qu nói rồi, khóc rống lên, vật vã xuống đất như thể núi lớn sụp đổ. Chỉ vì miệng mồm mà ra nông nỗi này. Thế nên thận trọng miệng mồm thì phước báo bất tận.

Đức Ca diếp Thế tôn xuất hiện thế giới, phu diễn Pháp, hóa độ những người có thể hóa độ rồi, thể nhập Niết bàn hoàn toàn. Sau đó có vị Tỷ kheo thông suốt 3 tạng, tên Hoàng nhan. Đại tăng lịnh cho ông miễn hết việc khác, chỉ giảng dạy Pháp cho lớp hậu tiến. Tỷ kheo Hoàng nhan khinh thường tăng chúng, điểm người bằng cách hô 1 đầu voi, 2 đầu ngựa, 3 đầu lạc đà, 4 đầu lừa, 5 đầu heo, 6 đầu dê, 7 đầu cừu, 8 đầu sư tử, 9 đầu cọp, 10 đầu gấu... Rồi đến các loại chim... Cứ thế, ông gọi hết các loại cầm và các loại thú, nhiều hết kể. Ông, tự miệng nói ác như vậy, nên dạy Pháp mà không khỏi ác báo. Chết rồi ông xuống thẳng địa ngục, chịu cực hình vô số kiếp. Tội chưa hết. Từ địa ngục thoát ra, ông sinh trong biển cả, làm con cá "1 thân 100 đầu". '. Thân hình cực lớn, sinh vật nào thấy cũng chạy cả.

Bấy giờ đức Thích ca Thế tôn thấy tăng chúng hay chỉ trích nhau, không thận trọng miệng lưỡi. Nói thô lỗ để chọc tức. Nói như nói chơi để khơi oán cũ. Nói khoe khoang trí thức làm cho ai cũng bất phục. Nói dòng họ thấp hèn để làm bỉ mặt đương sự... Nhưng đức Thế tôn biết tăng chúng vẫn sợ ác báo. Ngài dùng thần lực đưa họ đến biển cả để thấy con cá 1 thân 100 đầu. Ngài hỏi nó, con là Hoàng nhan phải không? Cá thưa, phải. Ngài hỏi 3 lần, 3 lần cá xác nhận như cũ. Chúng tăng hỏi Phật, chúng con chưa rõ trường hợp này. Xin đức Thế tôn nói cho chúng con được biết. Phật biết mọi sự. Ai hỏi đế biết mà tu thì Ngài dạy cho cả. Ngài kể rõ nguyên nhân của con cá này. Hậu quả nó chịu ra sao, bao lâu, Ngài cũng nói rõ, như nó đã tự nói. Chư vị Tỷ kheo, Phật nói, phải chú ý và siêng năng thận trọng miệng lưỡi. Đương thời chư vị Tỷ kheo nghe Phật dạy, lại thấy con cá khốn khổ, thì đạo niệm rất chắc. Các vị ăn năn tính cũ, thấy rõ nói năng bất cẩn thì thật đại họa.

Truyện 69, tr 331

Cái chết của Ma na kỳ

Pc 173 Gần với địa ngục nhất là ăn nói gian dối, là làm bậy rồi chối. Hai mặt này làm cho tác giả chết rồi xuống địa ngục, vì tội lỗi ấy tự lôi kéo như vậy.

Bấy giờ Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Ngài đang thuyết Pháp cho một đại chúng đông đảo, quây quần quanh Ngài. Trong hoàng thành Xá vệ có 1 nữ nhân tên Ma na kỳ. Do sự chủ mưu của ngoại đạo, cô lấy cái thau gỗ nhỏ cột vào bụng, dùng áo che lại, đi ra ngoại thành, đến tinh xá Kỳ hoàn. Từ xa thấy Phật thuyết Pháp cho đại chúng đông đảo, cô phấn khởi lắm lắm. Hôm nay ta phải làm nhục Sa môn Cù đàm, ngay giữa đám đông này, để thầy ta, và các vị trưởng giáo tương tự, được cúng phẩm đầy đủ. Với chủ ý đó, cô vào, nói, ông Cù đàm, ông thuyết Pháp ngọt ngào, đẹp dạ người nghe lắm ! Miệng ông tuôn trào biết bao ý nghĩa hay ho ! Nhưng ông làm tôi có mang mà không xấu hổ hay sao ? Ông tính sao đây ?

Phật điềm đạm, nói như Phạn âm Pc 173 ở trên. Lúc này trong đại chúng đông đảo có lắm ngoại đạo. Người tin Phật thì ít, kẻ tà kiến thì nhiều. Nghe nữ nhân nói thì tin, nghĩ cô nói chắc đúng. Ai tin Phật thì nghĩ Ngài đã bỏ bao nhiêu thế nữ, sá gì người con gái dơ bẩn này. Đế thích đứng sau Phật, quạt hầu Ngài, nghĩ cô gái tồi tệ, sao lại phỉ báng Phật. Ông hóa 1 con chuột bạch, cắn đứt cái dây cột giữ thau gỗ. Thau rơi xuống, phát ra tiếng lớn, rúng động cả đại chúng, tiếng vang còn xa hơn nữa. Ai cũng thấy cái thau gỗ. Ai không tin Phật thì bàng hoàng. Ai tin Phật thì hoan hỷ rất nhẹ. Tức thì có 1 người đứng lên, cầm thau gỗ nói với Ma na kỳ, "đây là thai nhi của cô đấy" ! Mặt đất chỗ cô nứt ra, toàn thân cô vùi xuống Vô gián ngục. Bà con cô gào khóc. Ai không tin Phật thì bấy giờ đứng lên sám hối. Ai tin Phật thì bảo nhau, ác báo hiển nhiên đến mức này !