Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (hợp tuyển truyện tích)

47. Truyện 70, tr 727

Phật dạy 1 ông vua trẻ
Xưa, có ông vua thống trị quốc gia bằng chánh pháp. Dân chúng cảm mến cái đức của ông. Nhưng ông không có thái tử, vì thế mà lo rầu. Phật đến nước ông, ông ra đón hầu, tôn kính. Nghe Pháp của Phật nói, ông đẹp dạ, lĩnh thọ 5 giới, một lòng kính giữ. Ong ước mong có con, nên ngày đêm siêng năng ; đầu, giữa, cuối, cả 3 buổi như vậy mỗi ngày hay mỗi đêm, ông không kể mệt nhọc. Ông có 1 người hầu, thiếu niên 11 tuổi, thường được ông sai sử. Thiếu niên trung tín, giữ phép, cử động đáng trọng. Biết khiêm tốn, nhịn nhục, siêng năng, chuyên chú học thuộc kinh hoặc chỉnh cú trong kinh. Biết giữ đúng thì giờ, dậy trước, lo xong hương đèn. Mấy năm đều như vậy, không tỏ vẻ mệt nhọc. Đột nhiên bịnh nặng đến nỗi chết mất. Nghiệp thức của thiếu niên trở lại làm con vua. Năm 16 tuổi, vua lập làm thái tử. Vua chết, thiếu niên mà nay là thái tử, thừa kế dòng dõi chính thống mà làm vua. Nhưng làm vua rồi đâm ra kiêu căng, tự chuyên, dâm dật, dục lạc, ngày đêm đam mê, không lo việc nước. Đến nỗi triều đình hoang vắng, dân tình khốn đốn. Phật biết ông ta như thế là vì không hiểu đời trước của mình. Ngài cùng một số đệ tử đến nước ông. Nghe tin Phật đến, ông giữ phép của vua cha, cùng 1 đoàn nhiều người, đi ra kính cẩn rước Phật. Ông cúi đầu rất sâu, nhưng tự giữ địa vị vua chúa mà ngồi. Phật hỏi, nước nhà, dân chúng, quần thần, bình thường cả không ? Ông nói, tôi tuổi trẻ, chưa rành việc, nhưng nhờ "thánh ân" mà nước nhà không sao cả. Phật hỏi, ông có biết các đời trước đã làm gì mà đời này được làm vua, hay không? Ông nói không biết, ngu ngơ không rõ. Thưa ngài, không biết các đời trước tôi đã làm gì? Phật nói, ông nhờ 5 việc mà được làm vua. Một là bố thí, nên đời này làm vua thì dân chúng hiến cho cung điện, tài sản bất tận. Hai là kiến thiết tự viện, thờ phụng Tam bảo, nên đời này làm vua ngồi ở chính điện mà lo việc nước. Ba là đích thân kính lạy Tam bảo, các vị tuổi cao đức lớn, nên đời này làm vua thì dân chúng ai cũng lạy ông. Bốn là nhịn nhục, giữ thân miệng ý không ác, nên đời này làm vua thì ai thấy cũng vui vẻ. Năm là học hỏi, thường cầu trí tuệ, nên đời này làm vua, phán truyền việc nước thì ai cũng làm theo. Đó là 5 sự làm cho được làm vua đời đời. Ở đây Phật nói 4 pháp cú như sau.

Pc 719. Ai biết quí trọng quân sư phụ ; và quí trọng tăng sĩ, những vị (1) tin tưởng Phật pháp, (2) giữ giới Phật pháp, (3) san sẻ của cải, (4) học rộng giáo lý, (5) lý giải giáo lý, thì quyết định được hạnh phúc, an toàn. Pc 720. Nhờ phước các đời trước mà ngày nay làm vua, có hạnh phúc tốt, được trọng vọng, biết đem đạo lý mà làm yên thiên hạ, biết phụng hành Phật pháp, nên ai cũng thuận tùng. Pc 721. Vua là người lớn của thần dân, phải thường đem lòng hiền từ mà thương mến người dưới. Phải đích thân làm gương mẫu mà đốc suất dân chúng sống theo giới luật của Phật pháp, chỉ cho họ biết thế nào là yên lành, thế nào là tai họa. Pc 722. Lúc bình yên, ông không được quên nguy biến. Phải sáng suốt lo nghĩ cho dân để phước đức thêm lên. Phải ý thức phước đức báo đáp thì bất kế người trên kẻ dưới.

Phật bảo vua, đời trước ông làm người hầu hạ của vua cha. Biết tin tưởng thờ Phật, biết trong sạch thờ Pháp, biết kính trọng thờ Tăng, biết trung thành thờ vua. Ông thường chú trọng tinh tiến, bố thí; mệt thân, khổ xác, mà chưa bao giờ biết nhác, biết mệt. Chính do bao điều phước đức trên đây mà được làm con vua, rồi làm vua. Nhưng nay sang giàu thì biếng nhác. Này ông, làm vua thì phải thường xuyên làm 5 việc. Một là lãnh đạo muôn dân, không để oan ức. Hai là nuôi dưỡng tướng sĩ, tùy lúc điều động. Ba là làm theo phước cũ, phước đức không mất. Bốn là tin tưởng tôi trung can gián ngay thẳng, không nghe gièm pha, thương tổn chính trực. Năm là tiết chế dục vọng, không hề buông thả. Làm theo 5 sự ấy thì thanh danh lan khắp bốn biển, phước lộc tự đến. Bỏ 5 sự ấy thì giềng mối hư hỏng. Dân chúng khố thì nghĩ đến chống đối, tướng sĩ mệt thì thế nước mong manh. Vô phước thì thần linh không giúp, độc đoán thì lẽ phải vất bỏ, trung thần ai màng can gián nữa. Vua phóng túng thì nước hỏng, quan nghiệt ngã thì dân oán. Đến thế thì đời này tan nát tiếng tốt, đời sau hết sạch phước phần. Ớ đây Phật nói 2 pháp cú như sau.

Pc 723. Ông là tổng thống quốc dân của ông. Phải tuân theo sự nghiêm chính, gạt bỏ dua nịnh. Phải nhớ tâm tính thuần hóa thì thắng mọi điều ác. "Ông vua đúng Pháp" là như vậy. Pc 724. Quan điểm chân chính. San sẻ của cải. Nhân ái. Thích làm lợi người. Lợi ấy rất công bình. Vua mà như vậy, ai không thân thiết, phò tá.

Những pháp cú Phật nói đem lại sự đại hoan hỷ cho ông vua trẻ. Ông đứng lên trước Phật, cả người phục xuống lạy Ngài, sám hối sự non nớt của ông, cảm tạ sự giáo hóa của Phật, xin thọ 5 giới. Phật thuyết Pháp thêm nữa cho ông. Ông thành bậc Tu đà hoàn.

48. Truyện 72, tr 736

Quỉ La sát đầu hàng Phật
Xưa, Phật ở trong Linh sơn, nước La duyệt kỳ. Bấy giờ vua nước này là Bình sa, có 1 đại thần phạm tội. Vua bãi chức, cho ra ở trong vùng núi phía nam, cách quốc đô 1 ngàn dặm. Tại đây, xưa nay không có ai ở, ngũ cốc có mà không chín được. Đại thần đến đó, làm cho nước suối tràn đầy, ngũ cốc chín cả. Các xứ khác, ai đói lạnh đều đến ở đây, trong mấy năm mà có 3, 4 ngàn gia đình. Ai cũng được cấp phát ruộng đất để sinh sống. Trong vùng cũng có 3 quốc lão, bàn với các bậc tuổi tác, rằng nước không có vua như thân không có đầu. Họ đem nhau đến chỗ đại thần, tôn ông làm vua. Ông nói, nếu tôn tôi làm vua thì phải làm cho đúng phép làm vua. Phép ấy là tả hữu thừa tướng, văn võ tướng sĩ, triều đình trên dưới, hoàng phi cung nữ, tất cả, ai cũng phải nạp thuế y như dân chúng. Các vị quốc lão cùng thưa, dạ, kính xin vâng mệnh. Rồi tôn đại thần làm vua, xử lý quần thần các cấp văn võ. Điều động dân chúng, đắp thành lũy, xây cung điện. Dân tình khốn đốn, ai cũng muốn bỏ vua. Gian thần đưa vua đi săn, cách thành trì 3, 4 mươi dặm, nơi chỗ hoang vu, trói lại để giết. Vua hỏi, tại sao giết ta? Gian thần nói, dân khổ thì làm loạn. Vua nói, mọi sự do các người bày ra, không phải do ta bảo. Giết ta thì thần linh biết hết. Hãy nghe ta có 1 lời nguyền, rồi chết cũng cam. Vua nguyền rằng, tôi khai hoang, đắp suối sâu, sản xuất ngũ cốc để nuôi dân. Ai cũng sinh sống, giàu có. Tự họ cử tôi làm vua - làm cho đúng cách làm vua. Nay phản tôi, giết tôi. Tôi vô tội đối với dân chúng. Tôi chết thì nguyền làm quỉ La sát, trở lại thân cũ mà báo thù. Ông bị thắt cổ giết chết, quăng thây mà về. Sau đó 3 ngày, nghiệp thức ông làm La sát, trở lại thân cũ với cái tên A la bà. Tức khắc đứng lên, vào cung, thắt cổ giết chết vua mới, giết hết hậu cung, thể nữ. Gian thần bị giết sạch. La sát vẫn thịnh nộ, muốn ra ngoài giết dân. Ba vị quốc lão trói mình bằng dây cỏ, đến La sát nói khó, rằng mọi việc do gian thần hành động, không phải thường dân được biết. Xin ngài tha thứ, trở lại quản trị quốc gia. La sát nói, ta là La sát, đâu có như loài người mà cùng làm việc. Ta phải ăn thịt người, tính lại nóng. Ta không ưa suy nghĩ lôi thôi. Ba quốc lão thưa, miễn là ngài chịu làm vua. Mọi sự sẽ như cũ. Còn chuyện ăn uống thì xin theo thứ tự mà cung tiến. Ba quốc lão bước ra, tuyên bố với dân chúng, hãy bắt thẻ, theo thứ tự mà cung cấp 1 đứa bé sống cho vua La sát ăn. Nay ông làm vua : vua La sát.

Trong 3, 4 ngàn gia đình, có 1 gia đình là Phật tử. Cả nhà tinh tiến, không phạm 5 giới. Cũng rút thẻ như dân chúng. Rút nhằm thẻ thứ nhất. Nhà có 1 bé nhỏ, phải hiến cho vua La sát ăn trước hết. Cả nhà bi thảm, gào khóc, từ xa hướng về Linh sơn, lạy Phật mà tác bạch. Phật, với "mắt Phật" của Ngài, thấy cái khổ của họ. Ngài nói với một số đệ tử hiện diện, nhân cháu bé này mà lắm người được hóa độ. Ngài một mình phi đến cửa La sát, biểu hiện ánh sáng, chiếu vào trong cung. La sát thấy ánh sáng, tưởng là người lạ, chạy ra thấy Phật thì nổi dữ, muốn sấn tới, hút Phật vào mồm. Không ngờ ánh sáng của Phật chiếu vào mắt nó. Nó vác núi, nhả lửa, chỉ thành bụi nhỏ hại cho mắt nó. Nó mệt ngất, hồi lâu mới đầu hàng, thỉnh Phật vào ngồi, đem đầu mặt lạy ngang chân Ngài. Ngài nói Pháp cho, nó nhất tâm lắng nghe. Và xin thọ 5 giới mà làm Phật tử tại gia.

Quay lại gia đình của Phật tử, thị vệ đến thúc dục, giật cháu bé mà đi. Cả nhà gào khóc, chạy theo. Người coi nhiều lắm, ai cũng xót thương. Thị vệ đặt cháu bé trước La sát. La sát bế đến trước Phật, quì dài, thưa rằng, bạch đức Thế tôn, đây là cháu bé, người trong nước theo thứ tự nạp cho con ăn. Nhưng nay con thọ 5 giới của Ngài rồi, không ăn cháu nữa. Con xin hiến cháu lên đức Thế tôn, để lớn lên làm thị giả cho Ngài. Phật tiếp nhận, và chú nguyện cho La sát được như lời La sát phát nguyện. La sát mừng lắm, tức thì được thánh quả Tu đà hoàn. Phật đặt cháu bé vào trong ứng khí của Ngài, ra khỏi cửa cung, cho lại cha mẹ của cháu, bảo hãy khéo nuôi con, đừng buồn đừng lo nữa. Mọi người thấy Phật, ai cũng kinh ngạc, không biết là vị thần nào, cũng không biết cháu bé nhờ phước gì mà được ngài cứu thoát. Đức Thế tôn đứng giữa đại chúng đông đảo, nói 2 pháp cú như sau.

Pc 727. Hãy trông cậy vào sự hộ trì của giới đức. Phước báo giới đức không bao giờ bỏ ta. Phải lĩnh hội Pháp mới đáng làm quốc trưởng, và chung cuộc cách ly 3 nẻo đường ác nhất. Pc 728. Thận trọng giữ Giới thì hết sợ khố. Phước đức của Giới tạo nên bậc Cao nhất ba cõi. Quỉ ác, rồng ác, tà ma, chất độc, không thứ nào phạm đến người giữ Giới.

Phật nói 2 pháp cú rồi, vô số người thấy ánh sáng và sắc tướng của Phật, mới biết Ngài là bậc chí tôn, 3 cõi không ai sánh bằng. Họ qui y, làm Phật tử. Và sự thích thú nghe pháp cú làm cho họ bước được cả vào "dấu chân của Pháp".

49. Truyện 74, tr 747

Cát tường xuất sắc nhất
Xưa, Phật ở Linh sơn, nước La duyệt kỳ, vận chuyển bánh xe diệu pháp đủ cả Thanh văn thừa, Duyên giác thừa, Bồ tát thừa, hóa độ cho chư thiên, nhân loại, dị loại. Phía nam Linh sơn là bờ sông Hằng, có Bà la môn Ni kiền là bậc kỳ cựu, được 5 thần thông, quán thông kim cổ. Đệ tử có 5 trăm, được dạy cho biết thiên văn, địa lý, họa phước, tốt xấu. Nhóm đệ tử này đến bờ sông Hằng, hội thảo chủ đề "các nước lấy gì làm cát tường". Họ đem hỏi thầy về chủ đề ấy. Thầy khen đó là câu hỏi tốt, và nói tiếp, cõi Diêm phù này có 16 nước lớn, cho cát tường là những thứ vàng ngọc, ngọc nữ, âm nhạc, kịch nghệ, phụng hoàng, khổng tước. Đó là tài sản hay điềm lành mà có là có cát tường. Đệ tử hỏi, ngoài ra có sự cát tường nào đặc biệt, lợi ích cho bản thân sinh lên chư thiên, hay không ? Thầy nói, thầy trước chưa biết, sách vở chưa ghi. Đệ tử thưa, nghe nói dòng họ Thích ca có vị xuất gia, chiến thắng ma vương mà thành Phật, quán triệt mọi vấn đề. Chúng ta nên đến hỏi, coi có bằng thầy hay không ? Thế là thầy trò 5 trăm người, vượt qua đường núi, đến Phật, lạy Ngài, kể sở thích cát tường của các nước, rồi hỏi Phật, có hay không có, sự cát tường xuất sắc nhất ? Phật nói với Ni kiền, cát tường mà thầy trò ông nói, thuận theo thì cát tường, trái lại thì tai họa, không làm cho con người cứu lấy tinh thần của mình vượt qua khổ não. Còn tôi thì tôi nói cát tường phải là làm theo thì được phước, rồi được đến Niết bàn. Ớ đây Phật nói những chỉnh cú như sau.

Pc 739. Phật, bậc tôn quí hơn cả chư thiên, thường khai thị về Pháp. Một đạo sĩ đến tham vấn Ngài về sự cát tường. Pc 740. Phật từ bi, nói cát tường là có thật. (Căn bản của cát tường là] tin tưởng và ưa thích Pháp. Đó là cát tường nhât. Pc 741. Không cầu trời với hy vọng hão huyền, cũng không cúng vái đền thờ thần linh. Đó là cát tường nhất. Pc 742. Làm bạn với người tốt. Chọn nơi mà ở. Thường trước nghĩ đến làm phước. Ra lịnh cho bản thân đi theo đạo lý. Đó là cát tường nhất. Pc 743. Xa điều ác. Làm điều lành. Không rượu chè. Sống điều độ. Không nữ sắc. Đó là cát tường nhất. Pc 744. Học rộng. Giữ giới. Tinh tiến tu tập pháp hạnh. Tu rồi không thấy hơn thua với ai. Đó là cát tường nhất. Pc 745. Sống trong gia đình thì hiếu kính phục vụ cha mẹ, lo việc nhà, nuôi vợ con, không làm những điều vô ích. Đó là cát tường nhất. Pc 746. Không kiêu căng. Không tự đại. Biết vừa đủ. Biết trả ơn. Trì tụng kinh pháp theo thì khóa cho phép. Đó là cát tường nhất. Pc 747. Ấn nhẫn khi nghe những điều khó nghe. Thích gặp các vị Tỷ kheo. Sốt sắng nghe và tiếp nhận Pháp mà các ngài trình bày. Đó là cát tường nhất. Pc 748. Ăn chay trường kỳ hay định kỳ. Tập phạn hạnh. Mong ước bái kiến hiền thánh. Thân gần các bậc minh triết. Đó là cát tường nhất. Pc 749. Nhờ chánh tín mà có chánh hạnh. Chánh tâm thành ý, không hề phân vân. Quyết chí thoát 3 nẻo dường ác. Đó là cát tường nhất. Pc 750. Trải rộng tâm ra mà san sẻ của cải. Hiến cúng các bậc hành đạo đắc đạo. Kính trọng chư thiên. Đó là cát tường nhất. Pc 751. Chí nguyện tách rời tham sân si. Tu luyện theo kiến thức chính xác về Pháp. Đó là cát tường nhất. Pc 752. Gác bỏ công việc không cần thiết để nỗ lực tu tập và hoạt dụng về Pháp, phụng sự những vị đáng phụng sự. Đó là cát tường nhất. Pc 753. Tất cả, đều là vì thiên hạ mà phát nguyện đại từ đại bi, thực thi nhân đức mà đem lại an toàn cho chúng sinh. Đó là cát tường nhất. Pc 756. Người trí ở đời thường làm những việc cát tường, tự tạo cho mình thành bậc Thấy biết bằng tuệ giác. Đó là cát tường nhất.

Thầy trò Bà la môn Ni kiền nghe chỉnh cú Phật nói thì thích thú, hiểu ra, cực kỳ hoan hỷ, bước tới thưa Phật, rất là tuyệt diệu, bạch đức Thế tôn. Chúng con lâu nay mù mờ, không được nghe biết. Kính xin đức Thế tôn thương mà cứu độ chúng con. Chúng con xin qui y Phật pháp tăng, được làm Tỷ kheo dầu ở vào hàng thấp nhất. Phật chuẩn nhận, và truyền giới cho, "đến đây tốt lắm, Tỷ kheo". Ngay sau lời Phật, họ thành Tỷ kheo. Xuất phát từ tâm thức sâu thẳm, các vị tu tập "sổ tức quán", mau chóng thành bậc La hán. Và vô số những người nghe pháp thoại này cùng được "con mắt của Pháp". Tuyển chọn : 4.2556
Tỷ kheo Trí quang

2. Trích kinh Xuất diệu

Mục lục

Phẩm 1, VÔ THƯỜNG

Truyện 1, tr 10

Thế giới ngày mai …… 203

Truyện 2, tr 14

Hóa độ 4 kẻ bưng tai …… 204

Truyện 3, tr 15

Bác bỏ 2 quan điểm sai lầm căn bản …… 205

Truyện 4, tr 17

Vui gì? cười gì ? …… 207

Truyện 5, tr 19

Kiện tâm mình …… 208

Truyện 6, tr 23

Nhanh hơn gió …… 210

Truyện 7, tr 31

Như thợ dệt …… 212

Truyện 8, tr 33

Tử tù thoát chết …… 213

Truyện 9, tr 35

Thoát chết nước …… 214

Truyện 10, tr 37

Thân người khó được

Truyện 11, tr 40

Người như bò

Truyện 12, tr 42

Làm khác nhau, thấy cũng khác...

Truyện 13, tr 45

Sao phải đợi đến vị lai ?.

Truyện 14, tr 52

Khỏi chết mà không biết sẽ đi về đâu.

Truyện 15, tr 53

Kiếm tro nhà nào không có người chết.

Truyện 16, tr 57

Không thể nhảy qua đầu Tử thần

Truyện 17, tr 59

Lặng nghĩ khắc phục những thảm họa ấy...

Truyện 18, tr 66

.. như ruộng đất cho nông dân lúa gạo,

như cho người già yếu có cây gậy mạnh

Truyện 19, tr 68

Rán mà nhảy.

Truyện 20, tr 70

"Bất đoạn thánh tộc"

Truyện 21, tr 75

"... Cầu tuệ giác vô thượng của Phật..

Truyện 22, tr 79

Phật chăm sóc bịnh nhân.

216

.219

.221

224

226

228

230

232

234

237

238

241

242

Truyện 23, tr 91

Ác này dễ có mấy ai ?

Truyện 24, tr 94

3 chuyện đọc được

Truyện 25, tr 99

Ai đổi của tôi đâu rồi ?.

Truyện 26, tr 101

Đối phó sự Vô thường thì phải tu tập Tam muội

Phẩm 2, DỤC

Truyện 27 - 28, tr 106

Dục : thật kinh khủng..

Truyện 29, tr 116

Bậc xuất trần thượng sĩ.

Truyện 30, tr 120

"Sắc đẹp không phải ái dục"

Truyện 31, tr 129

Làm vua cả người trời : khoái quá !

Truyện 32, tr 131

Sao cái sống mày không sống cho lâu ?

Truyện 33, tr 132

Thảm kịch của sự tiếc của

Truyện 34, tr 141

Trời con khóc, buồn thảm.

Phẩm 3, ÁI

Truyện 35, tr 165

Đại đạo không cách ta trong gang tấc

246

. 249

252

.254

.256

260

263

265

266

268

273

276

Truyện 36, tr 167

Thợ săn thành La hán

Phẩm 4, VÔ PHÓNG DẬT

Truyện 37, tr 178

Bài học từ sự gảy đàn.

Truyện 38, tr 188

A dục vương dạy em

Phẩm 5, PHÓNG DẬT

Truyện 39, tr 193

Xuýt mất hết lại được hết

Truyện 40, tr 196

Tại sao trước Như lai mà nói không chính xác ?

Truyện 41, tr 199

"Nghĩ về Thân này, là bậc thượng đỉnh"

Truyện 42, tr 201

Sống trong cái Pháp vĩ đại,

sao lại tranh năng, tranh thăng ?

Truyện 43, tr 203

Đa văn Tỷ kheo... sống chết rất tự do...

Truyện 44, tr 210

Phật tham vấn, thực hiện "thiền định thế gian",

nhưng thấy vẫn còn ở trong phạm vi luân hôi

Truyện 45, tr 22

Phật thề tự tìm cho được phương pháp

thực hiện Niết bàn, giải thoát luân hồi

.278

.280

281

.284

..287

.289

.290

..292

..294

.296

Truyện 46, tr 213

Phật xác quyết "khổ hạnh cực đoan"

không thành tựu tuệ giác tối thượng

Truyện 47, tr 215

Phật thắng Ma vương, thành Phật tuệ, chuyển

Pháp luân, trải rộng hóa độ, gặp Bình sa vương.

Truyện 48, tr 223

Bài học từ con voi

Truyện 49, tr 227

Hình dung đẹp che đậy thì ái dục

đoạt hết điều thiện (1).

Truyện 50, tr 229

Hình dung... (2) .

Truyện 51, tr 231

Kho báu của đấng Pháp vương ...

Truyện 52, tr 233

Hiệu năng của sự quán sát Tứ đế

Truyện 53, tr 235

Ma vương chết vì uất ức.

Phẩm 6, NIỆM

Truyện 54, tr 244

Ân ái : thích ? lo ?

Truyện 55, tr 247

"Thì ra ruộng mình con mình còn cả ở đây"...

Truyện 56, tr 255

Lớn tiếng hát rằng toàn phải vất đi !

Truyện 57, tr 266

..

297

..297

.299

304

. 306

..308

309

. 310

..312

314

.317

.319

Chuyện 1 người có tên Chuông khánh …… 320

Truyện 58, tr 269

Tiếp tục chuyện Chuông khánh …… 323

Phẩm 7, GIỚI

Truyện 59, tr 274

Người trí nếu muốn có 3 sự …… 324

Truyện 60, tr 275

Cái gì lửa không cháy ? …… 326

Truyện 61, tr 279

Tỷ kheo đối với 2 sự …… 327

Truyện 62, tr 290

Đế thích chăm sóc bịnh cho ngài Đại ca diếp …… 329

Truyện 63, tr 295

Những người mặc áo hoại sắc này …… 332

Truyện 64, tr 296

Hai nhóc con mặc áo hoại sắc …… 333

Truyện 65, tr 302

Hai ông lớn …… 337

Truyện 66, tr 305 "Cái áo này loài vật cũng tin tưởng" …… 340

Phẩm 8, HỌC

Truyện 67, tr 316

Tất cả mẹ con không chịu phạm giới …… 345

Truyện 68, tr

Cái họa miệng lưỡi …… 347

Phẩm 9, PHỈ BÁNG Truyện 69, tr 331

Cái chết của Ma na kỳ

Truyện 70, tr 334

Cái búa nằm trong miệng.

Truyện 71, tr 342

Cha mẹ thành kẻ thù...

Truyện 72, tr 347

Xin Phật chớ thuyết Pháp...

Phẩm 10, HÀNH

Truyện 73, tr 361

Phật dạy tôn giả La vân

Truyện 74, tr 365

Đã có 5 sứ giả báo tin...

...... .. .. .. ..... .....

Truyện 75, tr 375

Tự thương hay ghét mình là thế nào ?

Phẩm 11, TÍN

Truyện 76, tr 385

Phật hóa độ Thống soái quỉ ăn thịt người ...

Truyện 77, tr 395

Tôi có mắt tuệ rồi ! Tôi đang đứng trên đất cứng !.

Truyện 78, tr 406

Ba chuyện vui dầu ngắn quá..

Phẩm 12, SA MÔN

Truyện 79, tr 416

Việc làm của bậc Sa môn

Truyện 80, tr 422

.352

354

360

.362

. 364

365

366

368

.373

.380

.381

Không vì tuổi cao mới thành Phật.

uyện 81, tr 42

ác người chỉ quấy rối đao pháp của Như lai

Phẩm 13, ĐẠO

Truyện 82, tr 436

Ái dục là mũi tên thường xuyên bắn ta

Truyện 83, tr 442

Phật chuyển Pháp luân

Phẩm 14, LỢI DƯỠNG

Truyện 84, tr 452

Đề bà

Truyện 85, tr 461

Người tu hành ăn mặc

Phẩm 15, PHẪN NỘ

Truyện 86, tr 475

Tha giết kẻ đại thù tàn ác

Truyện 87, tr 488

Đề bà

Truyện 88, tr 496

Khoái thay, bậc đại ngộ !

Phẩm 16, DUY NIỆM

Truyện 89, tr 502

Hai cánh cửa đầu tiên của Niết bàn bất tử

Truyện 90, tr 506

.382

....384

385

386

390

393

397

405

409

412

Vị Tu đà hoàn mà làm như vậy sao ?.

Truyện 91, tr 507

. Cái lẽ thức ngủ

. Niết bàn hiện thực

(diệt kiết sử và diệt dữ kiện tái sinh)

Truyện 92, tr 519

Ghi chú về Niết bàn ...

Phẩm 17, TẠP

Truyện 93, tr 526

Ương quật ma la.

Phẩm 18, THỦY

Truyện 94, tr 549

Lúc trẻ không lo

Truyện 95, tr 555

Vua đang tức giận, nghe Pháp sao được ? ...

Phẩm 19, HOA

Truyện 96, tr 566

Phật hóa độ 1 tiện dân gánh phân.

Phẩm 20, MÃ DỤ

Truyện 97, tr 580

Bàn đặc.

Phẩm 21, KHUỂ

Truyện 98, tr 589

Tôi không muốn làm vua lũ ác

Phẩm 22, NHƯ LAI

413

415

417

419

..................428

429

.431

436

439

Truyện 99, tr 596

Thủ lãnh 6 giáo phái lớn tìm hiểu Phật ... Truyện 100, tr 601

Những chi tiết liên quan sự
chứng ngộ độ sinh của Phật. Truyện 101, tr 610

Truyện tích này có thể liên quan đến đảo quốc Tích lan hay không ?...

Phẩm 22, VĂN

Truyện 102, tr 628

Tụng tán quá hay - Triết lý của sự nghe tiếng..

Phẩm 24, NGÃ
Phẩm 25, QUẢNG DIỄN

Truyện 103, tr 642

Nói "đạo lý sinh diệt" rất xuất sắc..

Phẩm 26, THÂN

Truyện 104, tr 657

"Không phải của ông thì bỏ đi" .....

Phẩm 27, NÊ HOÀN

Truyện 105, tr 662

Định "Từ bi Nhẫn nhục". Truyện 106, tr 670

Chính cái Thân tạo ra bất hạnh, tạo ra hạnh phúc, tạo ra Niết bàn Truyện 107, tr 672

Thiền tông rán mà học phong cách của Phật, ở đây.

.440

.444

.448

...457

460

463

464

466

.467

Truyện 108, tr 683

"Tôi thắng, thì ra chỉ nhờ ngài không đánh" !.

Phẩm 28, QUAN

Truyện 109, tr 688

Kẻ sống có quan điểm chính xác thì hiếm như đất trong móng tay

Truyện 110, tr 692

Công chúa nhóc đòi bong bóng nước.

Truyện 111, tr 698

Ông hoàng Nan đà

Truyện 112, tr 706 ...Hãy nhớ chạy qua phía tay phải...

Truyện 113, tr 710

Ai nấy nên tự thét hỏi lấy

Phẩm 29, ÁC HÀNH

Truyện 114, tr 713

Tôn giả Mục liên dạy em

Truyện 115, tr 718

Ai cũng phải tự biết.

Truyện 116, tr 721

Đề bà tự kết thúc đời mình

Truyện 117, tr 729

Hai cái chết...

Truyện 118, tr 731

Đem Pháp mà biến đổi lòng người.

Phẩm 30, SONG YẾU

469

471

472

474

479

480

481

483

484

486

487

Phẩm 31, LẠC

Truyện 119, tr 760

Tâm với ý của ông chiến tranh với nhau …… 491

Truyện 120, tr 769

Cấp cô độc gặp Phật …… 493

Phẩm 32, TÂM Ý

Truyện 121, tr 783

1 tâm 2 đường …… 495

Truyện 122, tr 785

Vua đi dép, trùm đầu, thì không được nghe Pháp ! …… 497

Phẩm 34, PHẠN CHÍ

Truyện 124, tr 822

Linh thị …… 499

Truyện 1, tr 10

Thế giới ngày mai

Khi nhân loại sống lâu 84.000 tuổi thì toàn cõi Diêm phù thành 1 xứ, lúa gạo sung túc, dân chúng phồn thịnh. Con gái 500 Tuổi mới kết hôn. Ông vua bấy giờ tên Tương khư, [là Chuyển luân thánh vương], đủ cả thất bảo, thống trị bằng chánh pháp. Có cỗ xe với 2 cánh quí báu, cao lớn cả ngàn khuỷu tay, trang trí bằng chuỗi ngọc. Ông tự làm và đốc suất dân chúng hiến cúng những vị hành đạo đắc đạo, chu cấp không tiếc lần cho những ai có nhu cầu. Thời đại này có đức Phật xuất thế, danh hiệu Di lạc, tiếp độ vô số trăm ngàn Tỷ kheo tăng. Sự thể ghi rõ trong kinh "Di lạc thế tôn sinh xuống thế giới này".

Truyện 2, tr 14

Hóa độ 4 kẻ bưng tai

Pc 2 Các hành vô thường, đầy những thịnh, suy, có sinh thì có chết. Hết thế mới Vui. [Đức Thế tôn còn ở Tỳ xá ly]. Một nhóm 4 người đẳng cấp Bà la môn, nói với nhau, đối với đức Cù đàm, ai hiến cúng thực phẩm thì sinh chư thiên, ai nghe Pháp thì vào cửa giải thoát. Hiện thời chúng ta muốn sinh chư thiên, không muốn nghe Pháp. Họ cùng đem thạch mật tuyệt hảo đến hiến cúng đức Thế tôn. Người thứ nhất vào hiến thạch mật rồi, Ngài nói "các hành vốn vô thường" ", người này lấy tay bưng tai, đi ra. Người thứ hai vào hiến thạch mật rồi, Ngài nói "có sinh thì có diệt" người này cũng lấy tay bưng tai, đi ra. Người thứ ba vào hiến thạch mật rồi, Ngài nói "sinh diệt được diệt hết", người này cũng lấy tay bưng tai, đi ra. Người thứ tư vào hiến thạch mật rồi, Ngài nói "cái Diệt ấy mới Vui" , người này cũng lấy tay bưng tai, đi ra. Nhưng đức Thế tôn biết họ có thể đắc độ. Còn họ, họ đi ra, hội lại, hỏi nhau đức Thế tôn dạy gì không ? Họ tuần tự kể lại, thấy 4 câu họ nghe riêng kết lại thành 1 bài chỉnh cú ý nghĩa rất hoàn chỉnh. Họ mau chóng lý giải ý nghĩa ấy. Tâm họ mở ra, ý họ lĩnh hội, cùng được đạo quả A na hàm. Họ tự trách, xin vào cúi lạy ngang chân đức Thế tôn, nguyện được xuất gia, làm Tỷ kheo. Ngài truyền giới Tỷ kheo cho họ, bằng cách nói "Tốt lắm, Tỷ kheo". Đắc giới rồi, họ tự rụng râu tóc, tự mang pháp y, và được liền đạo quả La hán ngay trước đức Thế tôn.

Truyện 3, tr 15

Bác bỏ 2 quan điểm sai lầm căn bản

Pc 2

Xưa, Bà la môn cùng học 1 thầy mà chia 2 phái, phái nói vạn hữu thực tại, phái nói vạn hữu hư vô. Phái nói thực tại cho vạn hữu diễn ra tự nhiên. Người vẫn là người, vật vẫn là vật. Tội phước nhân quả không chi phối gì vào đây. Đó là chấp thường, chấp có. Phái nói hư vô cho vạn hữu gì đi nữa cũng là trống rỗng. Sống là ảo tượng, chết là biến mất. Đó là chấp đoạn, chấp không. (*)
Ghi chú
(*) Pc 2, dịch chỉnh cú, và đúng điển ngữ, như vầy :
Các hành vốn vô thường,
có sinh thì có diệt ;
sinh diệt được diệt hết,
cái Diệt ấy mới Vui.

Pc 2 như trên bác bỏ cả 2 tà kiến, quan điểm sai lầm ấy, khi nói vạn hữu chuyển biến, có sinh diệt, có thịnh suy. Pc 2 còn xác quyết về cái Vui : cái Vui thật phải là "cái Vui hết khổ", cái Vui phải là của tư tưởng "chân lý bậc nhất".

Truyện 4, tr 17

Vui gì ? cười gì ?

Pc 3 Vui gì, cười gì, khi vọng niệm thường xuyên bùng lên ? Sống trong tối tăm đậm đặc, sao không tìm kiếm đèn sáng ?

Phật ở nước Xá vệ, trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí. Có 7 người đẳng cấp Bà la môn già yếu, chống gậy đến Phật, lạy rồi thưa Ngài, chúng con ở xa, theo Phật pháp lâu rồi, nay đến yết kiến, xin làm đệ tử. Phật chấp nhận, bảo 7 người ở chung 1 phòng. Nhưng 7 người này không nghĩ đến sự vô thường. Họ nghĩ đến việc đời, nói nhỏ và cười lớn. Họ không quan tâm sinh mạng của họ ngắn ngủi, cái chết không hẹn với họ. Phật đến phòng họ, bảo, các người xuất gia để cầu cái đạo vượt khỏi trần đời. Vậy cười lớn là vì gì? Người ta thường ỷ 5 điều : ỷ trẻ, ỷ đẹp, ỷ thế lực, ý tài năng, ỷ dòng họ. Còn các người ỷ vào cái gì mà thì thầm rồi cười lớn ?

Truyện 5, tr 19

Kiện tâm mình...

Pc 4 Có hình hài thì chết rồi hình hài ấy vung vãi ra, xương trắng như bồ câu trắng. Như thế có gì mà ưa thích ?

Phật ở Xá vệ, trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí. Bấy giờ có vị Tỷ kheo lạ, hằng ngày đến khu rừng xác chết. Đường đi phải băng qua ruộng người. Chủ ruộng càu nhàu, vị tăng sĩ này hằng ngày đi đâu về đâu mà không lo tu tập. Ông đón hỏi, ngài là Tỷ kheo, đi đâu mà băng qua ruộng tôi mãi ? Tăng sĩ nói, tôi có việc kiện tụng, đi cầu nhân chứng. Do sự tương quan đời trước xui khiến, chủ ruộng cũng có thể đắc độ, nên lén đi theo tăng sĩ. Thì thấy ngài đến khu rừng xác chết, đủ thứ ghê rợn. Ngài biết chủ ruộng theo dõi, nên đưa tay mời, và nói, những chim và thú đang gặm nhấm xác chết kia kìa, là nhân chứng của tôi đấy. Chủ ruộng hỏi, chim với thú làm sao làm nhân chứng ? mà Ngài thưa kiện ai ? Tỷ kheo nói, sự thể thế này. Tâm tôi gây cho tôi lắm tai họa. Tôi nhìn những xác chết ghê rợn kia, rồi về phòng tự quán sát thân mình, thấy nó chẳng khác gì những xác chết ấy. Nhưng tâm tôi vẫn dông theo đủ thứ khêu gợi giác quan. Tôi răn dạy, nói, ta đang là phàm phu, tâm chớ tống ta xuống địa ngục, ngạ quỉ, súc sinh. Nhưng nó đâu có nghe lịnh tôi. Nên tôi mỗi ngày phải đến khu rừng xác chết này, nói cho tâm tôi biết sự "dơ bẩn phơi bày" ra kia, khuyến khích nó kiềm hãm thác loạn, chớ gây dữ kiện nữa cho tội ác! Chủ ruộng nghe vị Tỷ kheo tự dạy tâm mình như vậy thì gạt nước mắt, nấc lên mà thở dài. Ông vốn đã tu "bất tịnh quán" từ thời đức Phật Ca diếp, nên bấy giờ vị Tỷ kheo và ông cùng được đạo quả Tu đà hoàn, ngay nơi khu rừng xác chết. Và Phật, với thiên nhãn siêu phàm, thấy rõ gốc và ngọn sự đắc đạo của 2 người, lại muốn soi sáng lớn cho tương lai, muốn làm cho Phật pháp lâu dài, nên nói Pc 4 như trên.

Truyện 6, tr 23

Nhanh hơn gió...

Pc 6 Sáng sớm mới thấy, chiều tối đã không còn. Ngày qua đang còn, ngày nay đã mất.

Ta trẻ và khỏe, nhưng không trông cậy được, vì trẻ và khỏe vẫn chết nhiều hơn, bất kể vô vàn trai gái.

Xưa, Phật ở Xá vệ, trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí. Bấy giờ tôn giả A nan, sắp đến giờ ăn, vào khất thực trong hoàng thành Xá vệ, từ xa thấy nhóm thanh niên tấu nhạc diễn kịch để thưởng thức. Tôn giả khất thực rồi ra về, thấy 1 diễn viên chết đột ngột, cả nhóm xúm lại khóc than. Tôn giả nghĩ chết sao mau thế. Về tinh xá Kỳ hoàn, tôn giả lạy Phật, thưa rõ sự việc, và nói thật quái lạ. Phật bảo, trước đây Như lai mục kích sự việc quái lạ hơn tôn giả. Như lai ra đi khất thực, thấy thanh niên ở ngoài cửa tinh xá, tấu nhạc diễn kịch mà thưởng thức. Vào thành khất thực rồi về, thấy họ vẫn làm như vậy. Thế thì lạ hơn tôn giả đã thấy đấy. Tôn giả thưa, như thế là bình thường, có gì là lạ. Phật bảo, sinh mạng nhanh hơn gió, họ còn đó mà không lạ sao? Phật xét gốc ngọn của sự việc, muốn chư Tỷ kheo nhận thức sự việc ấy, lại muốn soi sáng lớn cho tương lai, muốn làm cho Phật pháp lâu dài, nên nói Pc 6 như trên.

Truyện 7, tr 31

Như thợ dệt...

Pc 11 Thợ dệt dùng con thoi mà dệt, dần dần dệt hết sợi tơ. Sinh mạng con người cũng là như vậy.

Xưa có người thợ dệt rất khéo. Ông có đứa con hay nhác, thường nói với ông, dệt mau làm gì ! Xong rồi việc đâu nữa mà làm ? Ông bảo, xong việc này có việc khác. Cãi cọ qua lại, tâm thần đứa con hết bình tĩnh, vỡ gan chết trước mặt ông. Thấy con chết, ông bỏ nghề, xuất gia học đạo. Nhưng quá nhớ con, ông không nghĩ gì làm gì được trong việc cầu cái Pháp tăng thượng. Phật biết tâm ông xoay về đâu, biết nguồn ngọn của việc này. Muốn làm cho chư vị Tỷ kheo tâm lĩnh, muốn soi sáng lớn cho tương lai, Phật pháp lâu dài, nên ở giữa công chúng, Phật nói Pc 11 như trên. Những người được nghe pháp cú ấy biết ai rồi cũng chết, biết gì rồi cũng không còn, và chết thì vất vào khu rừng thây chết. Chư vị Tỷ kheo thấm thía đạo lý vô thường, trở thành La hán ngay trước đức Thế tôn.

Truyện 8, tr 33

Tử tù thoát chết

Pc 12 Như người tử tù bị dẫn ra phố chợ, thì mỗi bước là bước đến cái chết. Sinh mạng con người cũng là như vậy.

Phật ở nước Xá vệ, trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí. Bấy giờ Ba tư nặc vương nước Câu tát la lịnh cho viên quản ngục, rằng những kẻ trộm được xử theo pháp luật thì đem ra phố chợ mà hành hình. Có 1 tên thừa lúc đông người nhốn nháo mà thoát được, kiếm pháp y, làm Tỷ kheo. Cố nhiên anh ta không nghĩ gì khác, cho rằng thoát chết là đủ rồi. Anh nghĩ anh tu chỉ cần có thế, không gắng bước tới cầu cái Pháp thượng nhân. Phật biết anh nên được hóa độ từ từ, gọi mà bảo, anh thoát cái họa làm kẻ trộm, nhưng cái họa "thân thể 5 uẩn" của anh, anh vẫn bị, và bị lắm kiếp. Cảnh giác cho anh rồi, Phật, vì biết gốc ngọn của việc này, lại muốn làm cho chư vị Tỷ kheo thấu triệt vấn đề, muốn làm cho tương lai được ánh sáng to lớn, Phật pháp lâu dài, nên, ở giữa đại chúng, Ngài nói Pc 12 như trên. Vị Tỷ kheo, mà gốc là kẻ trộm, nay lặng yên suy xét, tự trách sâu xa, lý giải lĩnh hội cái sự thịnh suy vô thường là có từ bao giờ kia, chẳng phải nay mới được nói đến. Anh, với sự tự giác sâu xa như vậy nên được đạo quả La hán, ngay trước đức Thế tôn.

Truyện 9, tr 35

Thoát chết nước
Pc 13 Dòng sông chảy xiết, chảy tới chứ không chảy lui. Sinh mạng con người cũng vậy, đi qua mà không trở lại.

Xưa có một nhóm người ngồi bên sông nước, nhìn mà nghĩ nước hại người không ít. Rơi xuống mà thoát chết thì vạn người may thoát được một. Có 1 người thoát chết nơi chỗ nước sâu nhất, chạy đến chỗ Phật xin làm Tỷ kheo. Phật nhận. Nhưng anh không nghĩ gì cần nghĩ. Anh cho khỏi chết đuối là đủ, không gắng cầu cái Pháp thượng nhân. Phật biết anh cần được hóa độ từ từ. Ngài bảo, thân anh khỏi bị chết nước, nhưng vẫn chìm ngập trong chốn luân hồi, nơi ác hành tàn hại anh, ác báo nhận chìm anh. Phật biết nguồn ngọn của sự việc này, lại muốn chư vị Tỷ kheo thông đạt vấn đề, muốn tạo ánh sáng to lớn cho tương lai, Phật pháp lâu dài, nên đối trước đại chúng, Ngài nói Pc 13 như trên.

Bấy giờ chư vị Tỷ kheo nghe Phật dạy thì biết ai rồi cũng vô thường, cũng chết ; biết không bản ngã, không tha nhân ; biết nhất quyết đi đến cửa ngõ Niết bàn ; biết nước sông đủ gì mà nói, nói là nói cái biển sinh tử kia kìa, vĩnh kiếp chìm đắm ; biết tìm cách vượt khỏi dòng nước chảy xiết ấy. Huấn dụ của Phật làm cho chư vị Tỷ kheo đang ở ngay trước Ngài mà đã thành bậc La hán, 3 lần kêu lên, "tốt thay phước báo, chí nguyện nào cũng thỏa". Vô số những người hiện diện thấy chư vị Tỷ kheo đắc đạo A la hán, thì ai cũng có ý thức tu hành hạnh thanh tịnh, đắc đạo Tu đà hoàn.

Truyện 10, tr 37

Thân người khó được

Pc 14 Công lao tạo ra thân người thì lâu lắm mới được [thân ấy]. [Nhưng thân ấy chỉ tồn tại] như gậy đánh xuống nước, nước rã ra là hợp lại liền.

Xưa, Phật ở thành Tỳ da lý, trong vườn lê ngọt. Bấy giờ nhiều vị Tỷ kheo thấy nước giàu, dân thịnh, cuộc sống thanh bình, lúa gạo sung túc, thì hết giữ khuôn phép, giỡn với nhau "tôi là giáo chủ". Phật ái ngại cái ngu của họ, tập hợp đại chúng, bảo, chư vị Tỷ kheo, Như lai nói 1 mẫu ngụ ngôn cho chư vị tự hiểu. Giả dụ địa cầu này chỗ nào cũng là nước. Có 1 con ba ba mù, sống nhiều năm trong vùng nước mênh mông đó. Có 1 tấm ván cây mỏng, chu vi 1 khuỷu tay ; chỉ có 1 lỗ nhỏ ; bị gió thổi trôi nổi hoài. Con ba ba mù trăm năm mới nổi lên 1 lần. Nổi lên phía tây thì tấm ván bị gió thổi qua phía nam. Thế nào, chư vị Tỷ kheo, con ba ba mù gặp được cái lỗ nơi tấm ván, hay không ? Không, kính bạch Thế tôn. Sau đó trăm năm nổi lên phía nam, thì tấm ván bị gió thổi qua phía tây. Thế nào, chư vị Tỷ kheo, con ba ba mù gặp được cái lố, hay không? Không, kính bạch Thế tôn. Cứ như thế, 4 phía cùng 1 tình trạng. Thế nào, chư vị Tỷ kheo, con ba ba mù gặp được cái lỗ, hay không? Không, kính bạch Thế tôn.

Chư vị Tỷ kheo thưa Phật, như thế con ba ba mù với cái lỗ nơi tấm ván, có bao giờ gặp nhau, hay không ? Phật nói, có, nhưng rất khó, lâu lắm lắm mới gặp được 1 lần. Nên thân người rất khó được. Khó được, nhưng sống còn rất ngắn, không lâu dài như cổ nhân. Cổ nhân như thời đức Tỳ bà thi, nhân loại sống 70.000 năm. Thời đức Thi khí, nhân loại sống 60.000 năm. Thời đức Tỳ xá phù, nhân loại sống 50.000 năm. Thời đức Câu lưu tôn, nhân loại sống 40.000 năm. Thời đức Câu na hàm mâu ni, nhân loại sống 20.000 năm. Thời đức Ca diếp, nhân loại sống quân bình 100 năm. Thời Như lai, Thích ca mâu ni, nhân loại sống lâu lắm cũng thỉnh thoảng mới có người sống 100 năm. Cổ nhân tích đức mới sống lâu, không có bịnh, không có bịnh thời khí, chỉ có 3 chứng là tính dục, đói khát, già yếu. Còn nay, chư vị Tỷ kheo, thời kỳ mà 5 thứ vẩn đục sôi sục cả lên; sống lâu rất ngắn ; 404 thứ bịnh tràn ngập thân thể. Thân thể ấy ai ham cho nổi, trừ kẻ phàm phu cam tâm sống trong tam giới. Nghe Phật nói như vậy, người nghe lúc ấy ai cũng phát ra cái hạnh thanh tịnh bất thoái.

Truyện 11, tr 40

Người như bò

Pc 15 Như người cầm gậy chăn bầy bò thịt, già và chết cũng vậy, là loài sâu bọ rúc rỉa sinh mạng con người.

Phật ở trong thành La duyệt kỳ, thuộc nước Ma kiệt đà. Ngài cùng tôn giả A nan đi khất thực. Trên đường đi thấy có người xua bầy bò cả ngàn con, đến chỗ cỏ tốt cho ăn. Phật hỏi tôn giả thấy người xua bầy bò hay không ? Dạ, con có thấy. Phật nói, bầy bò ấy vốn có cả ngàn con, chăn giữ không kỹ, bị ác thú như cọp beo ăn mất quá nửa. Chúng vẫn không hay biết. Chỉ biết húc nhau, hoặc chạy nhảy hoặc kêu rống, mà thôi. Sao chúng ngu đần đến mức ấy ! Nhưng, A nan, loài người cũng chẳng khác gì. Phân biệt bản ngã, kỳ thị tha nhân. Nâng niu thân thế, khoái trá lạc thú. Tàn hại lẫn nhau, đấu đá tận lực. Không thiết quan tâm ác thú vô thường. Khác gì bầy bò, cỏ nước cho tốt, béo tốt bao nhiêu, thúc ngắn mạng sống bấy nhiêu, mà thôi.

Phật về tinh xá, đem việc này dạy cho tất cả 4 bộ đệ tử. Trong số đó có hơn 2 trăm người nghe Pháp đắc Đạo, thành bậc La hán, đủ hết tất cả 6 loại thần thông. Phật nói với chư vị Tỷ kheo, có người nghe kỹ mà đắc độ, có người hiểu khéo mà đắc độ, có người do ví dụ mà đắc độ, có người mới nghe 1 lời mà đã đắc độ. Nghe ví dụ mà đắc độ thì như trường hợp pháp cú này là một. Những sự đắc độ như vậy là nói lên ý nghĩa của sự sử dụng cây gậy.

Truyện 12, tr 42

Làm khác nhau, thấy cũng khác

Pc 16 Ngày nay qua rồi, mạng sống bớt theo. Như cá thiếu nước, đâu có vui gì !

Phật dạy, chư vị Tỷ kheo, con người ở đời, việc làm khác nhau, cái thấy cũng khác. Một ngày qua đi, mạng sống bớt theo. Sống lâu trăm năm, nằm mất một nửa. "Người muốn lập công đức, ngày đêm đừng để trống. Ngày đêm mau như điện chớp : mạng sống là như vậy" Phật giải thích Pc 16 bằng chỉnh cú này. Bấy giờ ai đến dự thính, cũng phân tích mà tu hành, vì lý giải rằng, mỗi ngày hay mỗi đêm qua đi, cái chết khó biết lắm. Ngu muội thì y như thói cũ, tham nhiễm để rồi nhận lấy hậu quả. Lý giải thì cố gắng với tâm chí dũng mãnh, đừng để phí mất thân người - như Phật đã dạy Pc 16 trên đây.

Phật lại bảo, chư vị Tỷ kheo, phải hiểu đạo lý pháp cú ấy. Theo đó thì sông sâu nước còn có lúc khô cạn, cá lớn còn phải phơi mình ra, huống chi nước ít. Thế nhưng có lúc mưa lớn, ầm ào vang dội đổ xuống khe suối, thì [nước mênh mông], bờ bên này gọi bờ bên kia không nghe, ngược lại cũng vậy. Rồi có lúc khe suối cạn khô, bao giống thủy tộc mạng sống phải khô theo. Đúng là "như cá thiếu nước, đâu có vui gì" ! [Ớ đây cũng nên biết mạng sống] của chúng sinh. Chư thiên sống 84.000 thời kỳ. Địa ngục sống 1 thời kỳ. Ngạ quỉ sống vô giới hạn, [với cái "triết lý thì gian" trong Truyện tích sau đây]. Tôn giả Mãn nguyện vào thành Phất ca la khất thực gần giờ ngọ. Bấy giờ có 1 ngạ quỉ đứng dựa cửa thành. Tôn giả hỏi, chị cần gì mà đứng đây? Quỉ hỏi lại, ngài thấy con ư? Tôi thấy chị trước khi chị thấy tôi. Quỉ thưa, chồng con vào trong thành này, bây giờ vẫn chưa về, con đứng chờ anh ta. Chồng chị vào thành làm gì? Trong thành này có 1 thương hào lớn, bị ung thư lâu rồi, nay sẽ vỡ, máu mủ tràn ra. Chồng con cùng 2 người bạn vào ăn máu mủ ấy cho đỡ đói. Tôn giả hỏi, chồng chị vào thành bao lâu rồi ? Thành áp gần bờ sông. Quỉ đưa tay chỉ mà thưa, thành này với bờ sông thay đổi đến nay là lần thứ 7. Chồng con vào thành đã có bằng ấy thì gian. [Trong 1 lúc] mà quí sống vô giới hạn, người sống chỉ trăm năm (nhưng không mấy ai được đến số ấy). Ấy là con nói [sự sống trong 1 lúc mà khác nhau đến như vậy giữa quỉ với người], chưa nói giữa người với địa ngục, bàng sinh, tu la, và chư thiên. [Nên ở trên, Phật đã nói với chư vị Tỷ kheo, rằng] "việc làm khác nhau, cái thấy cũng khác".

Truyện 13, tr 45

Sao phải đợi đến vị lai ?

Pc 17 Mất ngủ thì thấy đêm dài ra, mệt nhọc thì thấy đường dài ra, ngu muội, không hiểu gì về Pháp thì thấy luân hồi dài ra.

Xưa, Phật ở Xá vệ, trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí. Ngài nói với chư vị Tỷ kheo, có 4 trường hợp ngủ ít thức nhiều, đó là gái nhớ trai, trai nhớ gái, trộm cướp, Tỷ kheo. Ba trường hợp trước thấy đêm dài ra, trường hợp Tỷ kheo thì không, vì đêm càng tinh tiến tu học. Còn "không biết Pháp mà thấy luân hồi dài ra" thì Truyện tích như sau.

Bấy giờ Phật còn tạm trú chỗ cũ. Có 1 Bà la môn đời trước có công đức nên đời này có thể đắc độ. Đời này ông giàu lớn, gia nghiệp thịnh vượng, và vợ đẹp lắm lắm. Bấy giờ ông nghĩ nên đến hỏi Phật, rằng chư Phật vị lai có bao nhiêu Ngài ? Phật nói chư Phật vị lai nhiều như hằng sa. Ông nghe mà quá mừng, rằng sẽ mặc sức mà tu. Nay, hãy sử dụng những gì mình hiện có mà bố thí. Với lời Phật dạy, với lòng ông nghĩ, ông nhớ nằm lòng, và phấn chấn xin về. Nhưng về chưa bao xa, ông nghĩ mình hỏi chư Phật vị lai mà quên hỏi chư Phật quá khứ. Quay lại, ông hỏi Phật. Phật nói chư Phật quá khứ nhiều như hằng sa. Nghe như vậy, ông bi cảm mà khóc, rằng chư Phật nhiều như vậy mà mình không gặp được Ngài nào! Đời này nếu ta cứ loay hoay trong cương vị phàm phu thì tự xuống địa ngục, ở đó thì hết nói! Rồi nếu được làm người, chắc gì gặp Phật như bây giờ. Ta hãy nương tựa vào Ngài, sao phải đợi đến chư Phật vị lai ! Những gì ta có, là những thứ ngoài thân ta. Ta phải rời bỏ mà lo lấy thân ta. Ông chắp tay, quì dài, thưa Phật xin được đứng vào hàng ngũ xuất gia mà tu phạn hạnh. Phật bảo chư vị Tỷ kheo hãy hướng dẫn cách thức mà truyền Tỷ kheo giới cho ông. Ông, sau đó, ở chỗ trống vắng, tu cái Pháp thượng nhân. Với phạn hạnh vô thượng, ông tự thân tác chứng thành bậc La hán.

Truyện 14, tr 52

Khỏi chết mà không biết sẽ đi về đâu

Pc 20 Còn thì hết. Cao thì rơi. Hợp thì tan. Sống thì chết.

Xưa, Phật ở Xá vệ, trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí. Bấy giờ có 1 Bà la môn lạ, đến chỗ Phật, chào hỏi rồi, thưa Ngài, tại sao loài người thời nay ít dần đi ? Phật nói có 3 nguyên nhân, đó là tham vọng vô lý, keo lẫn chắc cứng, quan điểm sai lầm. Ba nguyên nhân này ảnh hưởng xấu đến thời tiết, khí hậu, mùa màng, lúa gạo. Do ảnh hưởng xấu ấy mà hình thành 3 tai họa. Tai họa thứ 1 là bịnh : bịnh từ cơ thể, bịnh dịch. Tai họa thứ 2 là đói, nhất là đói vì mất mùa. Tai họa thứ 3 là giặc, là nạn chinh chiến do những vua chúa bất đức mà lại ham bành trướng lãnh thổ. Do 3 tai họa như vậy mà loài người thời nay giảm đi.

Phật nói như vậy rồi bảo tôn giả Mục liên hãy hội thoại với khách. Tôn giả vâng lời, và bằng chỉnh cú, nói với khách, "Đất nước này thay đổi không ngừng. Người quản thủ, kẻ quan chiêm, nay đâu còn ai. Hãy tiếp tục chuyển đẩy "bánh xe Pháp" cho chư thiên và nhân loại khỏi chết mà không biết sẽ đi về đâu". Khách nghe như vậy thì lòng thông, ý mở, bước ngay vào "dấu chân của Pháp". Và truyện tích này là ý nghĩa của Pc 20.

Truyện 15, tr 53

Kiếm tro nhà nào không có người chết

Pc 20 Phật còn tạm trú như trên. Bấy giờ có 1 bà mẹ chết con, buồn khổ như điên, chạy đến tinh xá Kỳ hoàn, vì trước đó có nghe người ta nói Phật giải trừ được buồn thảm. Bà xin vào, quì dài mà thưa tình cảnh của bà, và xin Phật cứu khổ. Phật bảo bà đi liền vào thành, hỏi xin cho được 1 nắm tro của nhà nào không có người chết, đem ngay về đây. Bà mừng lắm, vào 1 xóm. Nhà nào bà cũng hỏi, trong gia tộc có ai không chết không? Nhà nào cũng nói không có. Họ bảo bà điên mới hỏi như vậy. Bà thất vọng hết cỡ. Rất mệt, nhưng bà chạy về nhà, ôm xác con chạy đến Phật, thưa không có nhà nào không có người chết. Phật bảo, con người ở đời có 4 trường hợp không thể còn mãi, đó là thường còn sẽ hết, giàu sang sẽ nghèo, sống chung sẽ rã, khỏe mạnh sẽ chết. Chạy đến cái chết, hướng đến cái chết, bị cái chết lôi đi, không ai khỏi cái họa ấy. Bà chớ đau đớn cho lắm ! Hãy giữ giới, ăn chay, làm phước tùy sức để cầu phước cho bà, cho cháu. Bà thưa, hiện giờ con thương cháu đến nỗi không kể đến thân con nữa. Tức khắc một đường hào lửa bao quanh bà, bà nóng quá, lấy con che mình. Phật tắt lửa, nói, bà thấy không, mới nói không kể đến thân mình mà đã đưa con ra che mình ! Nhưng, này bà, đó chỉ là cái lửa trong loài người, đủ gì mà nói ! Cái lửa địa ngục, ngạ quỉ, mới muôn vàn khủng khiếp, mà chỉ có cách làm phước mới tránh được cái lửa ấy, mới hưởng hạnh phúc trên chư thiên và trong nhân loại, mới đi lần đến Niết bàn.

Bà nghe Phật dạy thì tỉnh ra, tỉnh lần đến nỗi nhận ra nỗi khổ gốc gác là chính cái thân "lắm chuyện" ! Và ngay trước Phật, bà đã rũ sạch bụi bặm, được "con mắt của Pháp", thành bậc Tu đà hoàn.

Bấy giờ Phật, do biết rõ nguồn ngọn của việc này mà nói Pc 20, mở "cửa Pháp" cho chúng sinh tương lai.

Truyện 16, tr 57

Không thể nhảy qua đầu Tử thần

Pc 23 Không phải không gian, không phải biển cả, không phải núi đá, [không phải chợ đông], không có chỗ nào thoát được cái chết.

Xưa, Phật ở thành Vương xá, trong vườn tre Ca lan đà. Bấy giờ có 4 anh em đẳng cấp Bà la môn, cùng được 5 loại thần thông, tự biết 7 ngày nữa sẽ chết, bàn với nhau, thần thông anh em ta đủ sức đảo ngược trời đất, dời núi lấp sông, sá gì quỉ chết (ác quỉ Vô thường) mà không khắc phục được! Anh cả nói, anh sẽ vào lưng chừng trong lòng biển cả, quỉ chết làm sao tìm được. Em hai nói, tôi vào trong lòng núi Tu di, núi liền lại không dấu vết, quỉ chết làm sao tìm thấy. Em ba nói, tôi sẽ tàng hình trong không gian, quỉ chết hết cách nhìn thấy. Em tư nói, tôi sẽ lẫn vào chợ lớn ồn ào, ai biết ai, quỉ chết làm sao tìm ra. Bàn định rồi, đem nhau vào cáo biệt vua, kể rõ dự định, và nói, ấy là chúng tôi muốn sống để làm phước cho xứ sở này. Vua nói ngay, cầu chúc các vị tăng tiến phước đức. Họ về, đến những nơi họ chọn. Nhưng ngày thứ 7, người ẩn trong không gian rơi xuống như trái chín rụng, và viên quản lý chợ lớn tâu vua, người lẫn vào đây đã chết. Vua tỉnh ngộ : hai người đã chết, hai người kia làm sao thoát khỏi. Thiên nhãn của Phật thấy họ muốn mà không thể nhảy qua trên đầu ác quỉ vô thường. Ngài vì những chủ ý cần thiết mà nói cho đại chúng đông đảo Pc 23 như trên.

Truyện 17, tr 59

Lặng nghĩ khắc phục những thảm họa ấy

Pc 24 Già thì đau ốm, chết thì nghiệp thức thoát di, thích thú gia đình là tự trói vào lao ngục, thế nhưng người tầm thường không ngưng được sự đam mê cuộc đời.

Xưa, Phật ở thành La duyệt kỳ, trong vườn tre Ca lan đà. [Trước đó], nhiều vị Tỷ kheo đã thưa với Phật, xưa kia, đức Thế tôn vì gì mà bỏ lạc thú siêu đẳng, xuất gia học đạo? Bấy giờ Như lai đã nói cho họ pháp thoại "Bản sanh của Như lai". Pháp thoại như vầy.

Phụ hoàng Chân tịnh vương lịnh cho quần thần chuẩn bị xa giá để du ngoạn hậu viên. Quần thần tâu, thái tử Tất đạt đa cũng muốn như vậy. Phụ hoàng nghe thì mừng lắm, đồng ý nhường liền, vì nghĩ có thể nhờ du ngoạn mà thái tử hết loạn tưởng. Thế là cuộc du ngoạn của thái tử được bố trí với 30 bộ phận quân đội, 2 bên và trước sau đều có 15 bộ phận nữa. Thêm nữa, Chân tịnh vương đã ra lịnh, trên đường đi, không được có cảnh tượng gì không vui. Thần dân chấp hành kỹ lịnh ấy. Và cuộc du ngoạn thứ nhất khởi diễn. Đến hậu viên, thái tử thấy 1 người già với bao điều thê thảm mà thái tử chưa bao giờ mục kích. Thái tử hỏi tùy viên đánh xe, được biết mình cũng sẽ già như vậy. Thái tử bảo quay về, "lắng lòng suy nghĩ". Chân tịnh vương hỏi, và được phúc tấu mọi việc. Vương thất vọng lắm, nói, ta đã có lịnh không được để thái tử thấy gì không vui. Vương hạ lịnh soát lại : thần dân quả thật chấp hành nghiêm túc. Nhưng cảnh tượng người già là Tịnh cư thiên biến ra.

Rồi cuộc du ngoạn thứ hai thấy người bịnh, cuộc du ngoạn thứ ba thấy người chết, đều diễn ra tương tự, và thái tử "lắng lòng suy nghĩ khắc phục những thảm họa ấy". Bấy giờ, chư vị Tỷ kheo, Như lai không luyến tiếc gì hết, rời khỏi gia đình, cầu Pháp vô thượng, thành bậc Tối chánh giác, hóa độ muôn dân.

Bây giờ, Phật cứu xét nguồn ngọn của sự việc, tạo ánh sáng vĩ đại cho tương lai, làm cho Phật pháp tồn tại lâu dài, nên ở giữa đại chúng đông đảo, nói Pc 24 như trên, và chư vị Tỷ kheo nghe Phật nói thì thích thú, lạy Ngài mà cáo thoái.