Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (hợp tuyển truyện tích)

TỔNG TẬP

PHÁP CÚ

Pc Bắc tông

(Hợp tuyển truyện tích)

Trưởng lão Tỷ kheo

Trí quang biên dịch

Nhà xuất bản Hồng Đức

TỔNG TẬP PHÁP CÚ

Tập 4

Hợp tuyển

Truyện tích PcBt
Trưởng lão Tỷ kheo Trí quang

biên dịch 2556 (2012)

Nhà xuất bản Hồng Đức

1. Lược truyện Pc Bt

Mục lục

1. Truyện 2, tr 413

Thương thì làm phước mà truy tiến cho người quá cố …… 13

2. Truyện 3, tr 415

Chớ chết ngu như bò …… 14

3. Truyện 5, tr 418

4 sự không thể ỷ lại …… 16

4. Truyện 6, tr 423

4 kẻ trốn tử thần …… 19

5. Truyện 9, tr 431

Thà độc cư …… 21

6. Truyện 10, tr 438

Hãy bỏ khí giới trong lòng …… 23

7. Truyện 11, tr 442

Ban ngày mà cầm đuốc soi đường cho người …… 27

8. Truyện 12, tr 444

Thà chết …… 29

9. Truyện 13, tr 449

Phải dùng vũ lực …… 32

10. Truyện 17, tr 462

Hãy biết về thân. "Biết về thân thì khác gì gặp Phật" …… 35

11. Truyện 18, tr 468

Cái phép của Phật là không được ăn thịt …… 39

12. Truyện 19, tr 472

Sát sinh để cầu sống là đi xa lẽ sống …… 43

13. Truyện 20, tr 478 "Con người ở đời, búa nằm trong miệng" …… 47

14. Truyện 23, tr 494

Con người vốn sạch sẽ …… 50

15. Truyện 25, tr 503 "Hãy học con rùa" …… 54

16. Truyện 26, tr 507

Ai là người biết lựa chọn …… 56

17. Truyện 27, tr 512

Nước trong bàn tay và nước trong biển cả, nước nào nhiều hơn ? …… 60

18. Truyện 28, tr 517

Đắc đạo rồi hóa độ mọi người, khác gì hương sen át hết hôi tanh …… 64

19. Truyện 29, tr 521

Ông đã đi qua đời khác rồi …… 67

20. Truyện 31, tr 531 "Trong trời đất này ai hơn ta" …… 71

21. Truyện 33, tr 544

Nô lệ Phân na …… 76

22. Truyện 34, tr 550

Ám độn như vậy dễ có mấy ai ? …… 81

23. Truyện 35, tr 556

Cúng tế như vậy dễ có mấy ai …… 86

24. Truyện 36, tr 560

Thờ tốn như núi mà tội bị như biển …… 90

25. Truyện 39, tr 576

Nghệ thuật đánh roi …… 93

26. Truyện 41, tr 588

Cười gì ? …… 97

27. Truyện 42, tr 591

Bốn thì gian thích đáng tu hành …… 99

28. Truyện 43, tr 596

Lại 1 trường hợp ám độn ngoại hạng nữa …… 103

29. Truyện 44, tr 600

Không còn gọi là thợ thịt nữa …… 106

30. Truyện 45, tr 604

Vô vi : cái đạo không ham nữa cuộc đời tục lụy …… 109

31. Truyện 46, tr 608

Như lai dồn lại cái "hạnh duy nhất" - cái hạnh đồng nhất với Tâm …… 112

32. Truyện 48, tr 616

Hội thoại về Khổ …… 115

33. Truyện 49, tr 621

Hội thoại về ưa thích …… 119

34. Truyện 50, tr 626

Phật : không nhớ oán thù, lỗi cũ …… 122

35. Truyện 51, tr 632

Cầu đạo thì phải sạch sẽ …… 127

36. Truyện 52, tr 637

Ni kiền phát "tâm bồ tát" …… 130

37. Truyện 53, tr 642

Ngốc nghếch hết ngốc nghếch …… 133

38. Truyện 54, tr 648

Ba tư nặc vương phát tâm vô thượng bồ đề …… 138

39. Truyện 56, tr 659

Cái MỘT …… 141

40. Truyện 57, tr 664

Hãy giữ miệng lưỡi …… 144

41. Truyện 58, tr 668

Thuần hóa voi được, mà tự thuần hóa được không ? …… 148

42. Truyện 59, tr 673

Khác gì con khỉ ? …… 151

43. Truyện 63, tr 689

Xóa hết 20 ức tội ác …… 155

44. Truyện 65, tr 698

Cái phước Bát quan trai (hay cái lực của Phật) …… 159

45. Truyện 67, tr 710

... Niết bàn ấy đâu có phù hợp bản thể "tánh không" 165

46. Truyện 68, tr 717

Lớn nhỏ trọng nhau, nước nào cũng thịnh vượng …… 170

47. Truyện 70, tr 727

Phật dạy 1 ông vua trẻ …… 173

48. Truyện 72, tr 736

Quỉ La sát đầu hàng Phật …… 178

49. Truyện 74, tr 747

Cát tường xuất sắc nhất …… 183

1. Truyện 2, tr 413

Thương thì làm phước mà truy tiến cho người quá cố
Phật ở Xá vệ, thuyết Pháp cho nhân loại và dị loại. Hoàng thái hậu của Ba tư nặc vương tuổi quá 90, bịnh nặng, qua đời. Vua và quần thần hỏa táng rồi rước tro thiêng vào lăng mộ. Xong việc, ông trở về, đi qua chỗ Phật, cởi hết lễ phục, giày dép, kính lạy ngang chân Ngài. Ngài mời ngồi, và hỏi, vua từ đâu đến đây, với sắc phục khác thường như vậy ? Vua bạch Phật việc ông mới làm. Phật nói, xưa nay con người có 4 nỗi lo sợ to lớn, đó là lớn thì phải già khô, bịnh thì hết tươi sáng, chết thì nghiệp thức thoát đi, người thân thì phải ly biệt. Cả 4 sự không hẹn với ai hết. Vạn sự vô thường, không có thứ gì còn mãi. Một ngày qua đi thì sinh mạng qua theo. Nước của 5 dòng sông chảy quên đêm ngày, sinh mạng cũng có tốc độ như vậy. Phật nói pháp cú như sau.

Pc 3. Như dòng sông chảy xiết, chảy đi chứ không chảy lại. Mạng sống con người cũng vậy, đi qua mà không trở lại.

Phật nói, đại vương, đời là như thế, không ai trường tồn. Ai rồi cũng chết, không sao khỏi được. Vua chúa xưa nay, đến nỗi thân hình các bậc giải thoát, cũng qua đi cả. Như vậy bi cảm mà thôi, thì chẳng có ích lợi gì. Người hiếu thảo thì nên làm phước báu để truy tiến cho tiên linh. Phật nói như vậy, vua và quần thần ai cũng vui mừng. Tất cả người có mặt, ai cũng được "dấu đi đầu tiên của đạo quả".

2. Truyện 3, tr 415

Chớ chết ngu như bò
Phật ở vườn tre, thành La duyệt kỳ. Cùng các đệ tử, Ngài nhận lời vào thành thuyết Pháp. Xế bóng trở về, gặp một người xua bầy bò nhiều con, ngược đường vào thành. Bầy bò béo mập, hăng say húc nhau. Phật thấy vậy nói các pháp cú như sau.

Pc 4. Như kẻ cầm gậy đi chăn bầy bò, chăn cho mập để giết lấy thịt. Mạng sống của con người cũng vậy, cưng dưỡng đến mấy, già và chết cũng xua đi. [khỏi cuộc đời này]. Pc 5. Không phải một người mà hàng trăm, hàng ngàn người, nam có, nữ có, con nhà dòng dõi, tích trữ tiền của cho nhiều, nhưng rồi không một ai không suy yếu, chết mất. Pc 6. Mạng sống thì cả ngày liền đêm, bản thân của nó tự đánh phá nó, tự tước lột nó, nên sự sống lâu tự tiêu mòn và hủy diệt, như nước bị tát cạn.

Phật về vườn tre, rửa chân mà ngồi. Tôn giả A nan hỏi Ngài về 3 pháp cú. Ngài nói, tôn giả thấy bầy bò bị xua đi hay không ? Dạ, con thấy. A nan, bầy bò ấy của người thợ thịt. Vốn có cả ngàn con, người thợ thịt hằng ngày bảo người làm xua ra ngoài thành, tìm cỏ và nước tốt nuôi cho lớn, mập. Mỗi ngày chọn con mập nhất mà lôi đi giết. Giết hơn một nửa rồi mà những con còn lại không hay biết gì, chỉ rống và húc nhau. Như lai xót thương chúng ngu ngơ nên nói 3 pháp cú mà tôn giả đã nghe.

Nhưng, tôn giả A nan, đâu phải chỉ bầy bò như vậy. Người đời cũng tương tự. Nắm chắc cái Ta, đâu có kể đến cái Chết. Cưng dưỡng cái thân bằng 5 thứ thỏa mãn giác quan, khoái trá tàn hại lẫn nhau. Nhưng cái chết ập đến đâu có được hẹn trước. Ngu ngơ như vậy khác gì bầy bò. Bấy giờ hiện diện có đến hai trăm vị Tỷ kheo chỉ lo cưng dưỡng bản thân, nghe Pháp Phật dạy thì tinh tiến vượt bậc, được liền 6 khả năng thần kỳ, tức khắc trở thành bậc A la hán. Cả chúng hội vừa buồn vừa vui, cùng nhau lạy Phật.

3. Truyện 5, tr 418

4 sự không thể ỷ lại
Phật ở Linh sơn. Bấy giờ có dâm nữ Liên hoa, đẹp nhất nước. Con vua cháu chúa tranh nhau quị lụy. Nhưng dâm nữ Liên hoa tự sinh thiện niệm, muốn bỏ việc đời mà làm Tỷ kheo ni. Liên hoa đến Linh sơn tìm Phật. Nửa đường có dòng suối, Liên hoa uống nước, rửa tay, thấy bóng mình quá đẹp, trong lòng ăn năn. Rằng ta đẹp thế này, sao bỏ mà đi tu ! Hãy khoái lạc đã ! Liên hoa quay về.

Phật biết Liên hoa đã đến lúc siêu thoát trần gian. Ngài biến thể 1 phụ nữ đẹp hơn Liên hoa ngàn vạn lần, đi ngược đường với Liên hoa. Gặp nhau, Liên hoa mến liền, hỏi từ đâu cô đến đây ? Chồng con, cha anh, nội ngoại đâu cả mà đi một mình ? Cô nói tôi đi về nhà. Nhà tôi ở trong thành. Ta chưa quen nhau, nhưng sẽ cùng đường về nhà. Hãy đến bên suối, trò chuyện đã. Liên hoa khen phải. Dắt nhau đến đó, hàn huyên một lúc, cô gái buồn ngủ, ngủ vùi trên về Liên hoa. Đột nhiên như trúng gió độc, cô gái chết liền. Cũng đột nhiên sình lên. Tất cả nét đẹp tan biến tức khắc. Liên hoa kinh hoàng : mới đó mà bây giờ thế này ! Đẹp như cô này mà còn chết đột ngột, huống chi ta, còn lâu sao được? Ta phải đến Phật liền. Liên hoa phục xuống lạy Ngài, kể lại mọi việc vừa rồi. Phật nói, con người có 4 sự thể không thể ỷ thị được. Đó là trẻ phải già, mạnh vẫn chết, thân thiết phải ly biệt, của cải phải tan hoang. Phật nói những pháp cú như sau.

Pc 13. Già thì sắc thân suy biến, bịnh làm cho nó tự hủy hoại : sắc thân mục nát thì chết là sự tự nhiên. Vì vậy, hãy vận dụng sắc thân ấy sống đúng với Pháp để khắc phục sinh già bịnh chết]. Pc 14. Sắc thân này dùng được việc gì, khi nó thường xuyên rỉ lọt ra toàn là những thứ hôi thối, dơ bẩn. Bị bịnh hành hạ thì nó sẽ đi đến cái họa già và chết. Pc 15. Đam mê dục vọng thì tăng thêm mọi sự phi pháp, không thấy không nghe sắc thân biến đổi, sự sống lâu phải kết thúc (một cách đáng tiếc]. Pc 16. Không phải con, không phải cha, anh, khi cái chết bức xúc thì không người thân nào có thể cậy nhờ được.

Nghe những pháp cú ấy, Liên hoa vui lên, cởi mở. Cô ý thức thân thể là ảo hóa, sinh mạng không lâu dài, chỉ Niết bàn mới vĩnh an. Cô xin Phật cho làm Tỷ kheo ni. Tỷ kheo ni Liên hoa chỉ quán không ngừng, thành bậc La hán. Những người hiện diện ai cũng vui vẻ, khi nghe Phật dạy.

4. Truyện 6, tr 423

4 kẻ trốn tử thần
Phật thuyết Pháp tại vườn tre thành Vương xá. Bấy giờ có 4 anh em Phạn chí, ai cũng được 5 khả năng thần kỳ. Họ biết sau 7 ngày nữa sẽ phải chết cả, nên bàn nhau, rằng khả năng thần kỳ như anh em ta có thể đảo lộn trời đất, dời núi lấp sông, sá gì cái chết mà không tránh được. Một người nói, tôi vào biển cả, sâu lưng chừng thôi, tử thần làm sao tìm ra. Một người nói, tôi vào núi Tu di, núi liền lại thì tử thần làm sao tìm được. Một người nói, tôi tàng hình trong không gian, tử thần hết cách tìm thấy. Một người nói, tôi sẽ vào chợ lớn, tử thần tóm được ai là được rồi, cần gì tìm ra tôi. Bốn anh em bàn nhau rồi vào từ biệt quốc vương, mong rằng về lại sau 7 ngày nữa. Họ xin quốc vương giữ sức khỏe và đạo đức. Rồi 4 anh em làm theo dự tính của họ. Nhưng sau 7 ngày, viên quản lý chợ tâu vua 1 Phạn chí đã chết. Vua tỉnh ngộ, nghĩ 1 người đã chết thì 3 người kia tránh sao cho khỏi tử thần. Ông trang trọng đến yết kiến Phật, kể rõ toan tính của 4 anh em Phạn chí, và thưa, không biết họ trốn thoát tử thần hay không? Phật nói, con người có 4 sự thể không thể tránh khỏi. Đó là nghiệp thức đã đến thì không thể không thọ sinh, sinh đã sinh thì không thể không già, già đã có thì không thể không bịnh, bịnh đã có thì không thể không chết. Phật nói những pháp cú sau đây.

Pc 18. Không phải không gian, không phải biển cả, không phải núi đá, [không phải chợ đông], thế giới này không có chỗ nào thoát khỏi tử thần. Pc 19. Ta phải làm việc này, ta phải làm cho xong việc kia, con người vì vậy mà lăng quăng, dẫm đạp nhằm sự lo sợ vì già và chết. Pc 20. Biết làm như thế nào là tự thanh tịnh, biết làm như thế nào là hết sinh tử, vị Tỷ kheo chế ngự quân đội của Ma vương, từ sinh tử mà vượt qua bờ bến bên kia.

Vua nghe Phật nói, than rằng quả đúng như đức Thế tôn nói. Anh em Phạn chí 1 người đã chết trong chợ thì 3 người kia tất cũng đã chết. Quần thần nghe Phật dạy, nghe vua nói, ai cũng thấy rất đúng.

5. Truyện 9, tr 431

Thà độc cư
Phật ở Linh sơn, nước La duyệt kỳ, thuyết cái Pháp ngọt như nước cam lộ, cho chư thiên, nhân loại, quốc vương và quần thần của họ. Bấy giờ có 1 Tỷ kheo rất mạnh bạo. Phật biết rõ ông. Ngài bảo ông đến nơi có tên hang Quỉ thần, sau núi, tĩnh tọa đếm hơi thở để cầu định tâm, từ đó bước dần đến Niết bàn. Tỷ kheo vâng lời, đến hang Quỉ thần, muốn ngồi thiền để định tâm. Nhưng nghe tiếng mà không thấy hình thù quỉ thần. Tiếng thật ghê rợn. Ông hối tiếc. Rằng mình giàu lớn, bà con thịnh vượng. Miễn cưỡng xuất gia làm gì để lâm vào cảnh cô độc hãi hùng này. Ông muốn hoàn tục. Mới nghĩ như thế mà Phật đã đến, hỏi ông ở đây một mình, thấy sợ không ? Dạ, đúng như vậy, con rất sợ, bạch đức Thế tôn. Một lát sau đó, một con voi đến nằm bên gốc cây lớn, trông có vẻ rất thích thú. Phật hỏi Tỷ kheo, ông biết con voi này từ đâu đến đây không? Dạ, con không biết. Phật nói nó là voi chúa. Bầy của nó, kể cả lớn nhỏ, có đến hàng trăm con. Nó bực mình vì bầy của nó, đến đây thích thú một mình. Voi là thú vật mà thích yên tĩnh, huống chi ông, 1 vị xuất gia, rời bỏ hết cả để mong vượt khỏi trần gian. Thà sống đơn độc, chớ đồng bạn với người ngu. Phật nói các pháp cú như sau.

Pc 33. Tu học thì không theo bạn bè không tốt. Tu học mà không gặp bạn tốt thì thà là đơn độc, giữ lấy sự hiền minh, không di với người bất trí. Pc 34. Thích thú giới hạnh. Học hành pháp hạnh. Thì cần gì bạn bè bất đáng. Hãy độc thiện, vô ưu, như voi lớn rừng hoang !

Phật nói pháp cú như vậy. Tỷ kheo cởi mở tâm ý. Từ bên trong, ông tư duy thánh huần và thành bậc La hán. Quỉ thần trong hang cũng hiểu lời Phật, hiện hình xin làm Phật tử, thề không khủng bố ai nữa. Phật bảo vị Tỷ kheo theo Ngài trở về tinh xá.

6. Truyện 10, tr 438

Hãy bỏ khí giới trong lòng
Xưa, nước Xá vệ có một nhà nghèo. Vợ chồng keo kiết, không biết đạo đức. Phật thương cảm, biến hình làm 1 Tỷ kheo, đến khất thực trước cửa. Chồng đi vắng, vợ mắng vô lý. Tỷ kheo nói, tôi là tăng sĩ, khất thực chứ không xin lời mắng nhiếc. Bà lại mắng, chết ra đó tôi cũng không cho gì đâu. Đi đi, đừng đứng đó mất thì giờ. Tỷ kheo vẫn đứng đó, nhưng mắt lồi, thở dốc, và chết. Mình phình lên, mũi miệng ra giòi, bụng nứt, ruột đổ, dơ bẩn vung vãi. Bà vợ sợ quá, bỏ chạy. Tỷ kheo sống lại, bỏ đi, ngồi thư thái bên gốc 1 đại thọ. Người chồng về, giữa đường gặp vợ hốt hoảng, nói, 1 Tỷ kheo làm tôi sợ hãi như vầy đây. Người chồng giận lắm, hỏi ông ta ở đâu? Vợ nói, vụt chết ghê rợn, vụt sống như cũ, bỏ đi rồi. Chắc đi chưa xa đâu. Chồng cầm cung, vác dao, theo dấu chân tìm thấy, chạy lại định bắn, định chặt. Nhưng vị Tỷ kheo biến hiện cái thành nhỏ, bằng ngọc lưu ly trong suốt, và ở trong đó. Anh chồng vòng quanh mấy vòng cũng không xông vào được, hỏi, sao ông không mở cửa? Tỷ kheo bảo, bỏ cung bỏ dao đi, tôi mở cho. Anh nghĩ thầm, cứ làm theo lời ông ta. Vào rồi vung tay đánh cũng chết. Nghĩ như thế nên bỏ khí giới xuống. Nhưng cửa vẫn không mở. Hỏi, Tỷ kheo nói, tôi bảo bỏ là bỏ cung đao trong lòng anh, không phải cung đao trong tay anh. Anh kinh hoảng. Tỷ kheo thần thánh mới biết ý ta toan tính. Anh cúi đầu, tạ tội, nói con có người vợ tệ quá, không biết sự thần thánh của ngài, làm con nổi dữ lên. Xin ngài đừng bỏ con. Con xin về nói cho vợ con biết để chữa lỗi. Về, vợ hỏi, anh tán tụng thần đức của ngài. Và nói, ngài đang ngồi chỗ cũ. Đến sám hối đi. Vợ chồng cùng đến, phục lạy sát đất, xin làm đệ tử. Rồi quì dài, hỏi, ngài thần thánh như vậy là do đạo đức gì mà có? Tỷ kheo nói, tôi không chán học rộng, không nhác phụng hành Pháp, tinh tiến giữ Giới, không hề phóng túng. Do vậy mà tự chứng Niết bàn. Tỷ kheo nói những pháp cú như sau.

Pc 50. Đa văn làm bờ chắc, kính Pháp làm vách tường, tinh tiến giữ cho không bị vượt qua, không bị phá hỏng, và rồi từ đó mà viên thành giới hạnh và tuệ giác. Pc 51. Đa văn làm cho trí nhớ sáng lên. Trí nhớ sáng lên thì tuệ giác tăng lên. Tuệ giác tăng lên thì biết nhiều, hiểu rộng, đem lại sự thư thái vì thấy Nghĩa, tu Pháp. Pc 52. Đa văn làm tan biến lo buồn, đem lại nỗi đẹp dạ về sự thiền định, về sự khéo diễn nói cái Pháp ngọt như nước cam lộ, và sự tự đưa đến Niết bàn. Pc 53. Đa văn biết pháp luật thế gian, giải thể hoài nghi, nhận thức đường chánh. Chính từ đa văn mà xóa bỏ những gì phi- Pháp, bước đến chốn bất tử.

Tỷ kheo nói pháp cú rồi trở lại nguyên hình của Phật, tướng hảo trang nghiêm, ánh sáng rực rỡ. Vợ chồng nhà nghèo quá sợ lại quá mừng, cúi đầu lạy chấm đất, tiêu được 20 ức tội ác, đạt được đạo quả Tu đà hoàn.

7. Truyện 11, tr 442

Ban ngày mà cầm đuốc soi đường cho người
Phật ở tinh xá Mỹ âm, nước Câu diệm ni, thuyết cái Pháp vĩ đại cho 4 bộ đệ tử. Bấy giờ có 1 Phạn chí trí thức bao la, thông hiểu chủ thuyết của mọi giáo phái, không việc gì không rành, cống cao tự đại, cho mình không ai bằng. Tìm người đối địch, không ai dám nhận lời. Ban ngày, cầm đuốc cháy sáng, đi vào thành phố. Ai hỏi thì nói, đời này tối tăm cả, ta cầm đuốc mà soi sáng cho họ. Ai thấy cũng không dám nói gì.

Phật biết Phạn chí này tuy ngông như vậy mà có phước đời trước, đáng được hóa độ. Chỉ vì cao ngạo, cầu cái danh hơn người, không lý gì đến sự vô thường, tử vong. Kiêu căng thả giàn đến mức này thì ác báo địa ngục Thái sơn chờ ông đến ở đó, không biết mấy kiếp. Ngài biến mình làm 1 hiền sĩ, ngồi ở chỗ đông người, gọi lớn ông mà hỏi, làm như ông để làm gì ? Ông nói ai cũng mù lòa, ngày như đêm, không thấy ánh sáng, nên tôi cầm đuốc soi sáng cho họ. Hiền sĩ lại hỏi, kinh sách giáo phái ông nói có 4 học khoa, ông biết chăng ? Ông trả lời, quả thật không biết. Hiền sĩ nói 4 học khoa ấy, một là biết thiên văn địa lý, cách điều hòa bốn mùa; hai là biết tinh tú, điều tiết ngũ hành ; ba là biết chính sách, quản lý quốc gia, giáo dục quốc dân có phương pháp; bốn là tinh thông điều binh khiển tướng, phòng thủ thì vững chắc, chiến đấu thì không bại trận. Ông là Phạn chí mà không rành 4 học khoa ấy sao ? Phạn chí xấu hổ, vất đuốc, chấp tay, thú nhận sự bất cập của mình. Phật biết tâm trí của ông, phục hiện thân Phật, ánh sáng sáng trời sáng đất, rồi dùng Phạn ngữ nói cho Phạn chí bài chỉnh cú như sau.

Pc 56. Nếu ít nhiều có đa văn mà tự tôn, khinh người, thì là kẻ mù cầm đuốc, đuốc soi cho người khác mà kẻ mù không tự thấy gì cả !

Phật nói pháp cú ấy rồi, bảo Phạn chí, mù tối nhất không ai hơn ông ! Ai lại ban ngày ban mặt mà cầm đuốc đi vào một quốc gia lớn ! Những gì ông biết quả thật không bằng 1 hạt bụi ! Phạn chí nghe mà xấu hổ, cúi đầu lạy Phật, nguyện làm đệ tử. Phật chuẩn nhận cho làm Tỷ kheo. Và rồi tâm ý của ông cởi mở, vọng động của ông hết sạch. Ông trở thành bậc A la hán.

8. Truyện 12, tr 444

Thà chết...
Xưa, nước Xá vệ có 1 đại thương hào tên Tu đạt đa, đã được đạo quả Tu đà hoàn. Ông có bạn thân, tên trưởng giả Hảo thí. Ông này không tin Phật, không tin y khoa. Ông bị bịnh nặng, bà con bạn bè khuyên nên chạy chữa. Ông từ chối, dầu đã gần chết. Ông trả lời với bà con bạn bè, rằng tôi thờ thần mặt trời, thần mặt trăng, hiếu với cha, trung với vua. Tôi kết thúc sinh mạng trong đức tin ấy, không muốn thay đổi. Tu đạt đa đến thăm, nói, thầy tôi là Phật, ai gặp cũng được phước. Ông bạn thử mời, coi Ngài nói và làm ra sao, so với các đạo khác. Rồi theo hay không, hoàn toàn tùy ông. Ông bịnh mãi, không lành, tôi khuyên ông mời Phật để kiếm phước. Hảo thí nói, tốt lắm, ông bạn ! Tôi nghe lời ông. Ông giúp tôi, mời Phật và đệ tử của Ngài. Tu đạt đa nhận lời. Và Phật mới đến ngoài cửa mà ánh sáng đã suốt trong suốt ngoài. Nhìn ánh sáng ấy, Hảo thí mừng lắm, cảm thấy cơ thể nhẹ đi. Ông mời Phật an tọa. Phật an ủi, hỏi bịnh ông thế nào? Thờ thần nào, và chữa trị ra sao ? Hảo thí thưa, cha ông con thờ mặt trời mặt trăng, thờ vua, thờ tổ tiên. Con cầu đảo nhiều lắm mà bịnh không bớt. Y sĩ, thuốc men, châm cứu, thì gia tộc con vốn cấm cửa. Giữ giới, làm phước, thì con vốn không biết đến. Từ ông bà sắp xuống, tử thủ trong niềm tin của mình.

Phật nói, người chết oan uống là vì 3 lý do : có bịnh mà không chữa là 1, chữa không cẩn thận là 2, khinh thường tự chuyên là 3. Bịnh thì mặt trời, mặt trăng, quân vương, tổ tiên, không ai trừ được. Phải dùng học khoa trị bịnh, tùy đó mà xử lý : Một, bịnh vì cơ thể hàn nhiệt thì phải dùng thuốc men, y thuật. Hai, bịnh vì tà ma ác quỉ thì phải giữ giới, trì kinh. Ba, phụng sự hiền thánh, cứu giúp hoạn nạn, dùng phước báu này mà làm cứu tinh hộ mạng. Nói bao quát, vận dụng trí tuệ vĩ đại mà chiến thắng những gì vùi lấp tâm thức và cuộc đời. Phụng hành như thế thì hiện tại đã được cát tường, không tai họa oan uổng. Nên giới đức và tuệ giác trong sáng thì đời nào cũng hạnh phúc an toàn. Phật nói những pháp cú như sau.

Pc 61. Thờ mặt trời là vì ánh sáng, thờ cha mẹ là vì ân đức, thờ vua chúa là vì họ mạnh, vì đa văn mà tôn thờ bộc Giải thoát. Pc 62. Con người vì mạng sống mà cầu y sĩ, vì hơn người mà dựa cường hào. Còn Pháp thì ở nơi tuệ giác, làm phước theo Pháp thì đời đời sáng tỏ. Pc 63. Xét bạn bè ở mưu kế, xét người quen lúc cấp bách, xét vợ chồng ở trong phòng, biết trí thức lúc nói năng. Pc 64. Đa văn đem lại lợi ích trước mắt, lợi ích cho vợ con, anh em, bạn bè. Đa văn lại đem lại lợi ích cho đời sau. Và đa văn được dồn lại thì thành thánh trí. Pc 65. Đa văn giải tán lo buồn, uất hận, trừ khử bao nhiêu tai biến bất tường. Muốn được yên ổn cát tường, hãy tôn kính các bậc đa văn.

Trưởng giả Hảo thí nghe những pháp cú Phật nói thì định kiến và hoài nghi tan biến như mây tan. Ông chịu trị bịnh bằng y khoa và tin tưởng vào đạo đức. Cơ thể yên tĩnh, trọng bịnh tan đi như được uống nước cam lộ. Trong ngoài thư thái, thân tâm ổn định, ông được đạo quả Tu đà hoàn, dân chúng kính mến.

9. Truyện 13, tr 449

Phải dùng vũ lực...
Phía Nam nước La duyệt kỳ có núi lớn, cách đô thành 2 trăm dặm. Thương khách phía Nam phải đi qua núi ấy. Đường núi sâu hiểm. Năm trăm giặc cướp chiếm cứ cái hiểm ấy mà cướp của. Chúng ngày càng lộng hành. Thậm chí thương khách bị cả sự đầu độc của chúng. Vua truy kích cũng không bắt được.

Bấy giờ Phật tạm trú ở đây, thương cả nạn nhân và bọn cướp. Ngài nghĩ phải cứu họ như vớt những tảng đá rơi xuống vực thẳm. Ngài biến hiện 1 người phục sức rất sang, mang kiếm, cầm cung, cưỡi ngựa mà đến. Ngựa thì yên cương bằng vàng, ngọc sáng trang bị cùng mình, rồi dục cho hý vang lên mà vào đường núi. Bọn cướp thấy, mừng rằng làm giặc mấy năm nay mới được mồi tốt. Con mồi này như trứng rơi vào đá đây ! Chúng dàn ra, vây lại, kéo cung, vung đao, muốn thanh toán liền. Người biến hiện dương cung lên, mỗi mạng lãnh 1 mũi tên, hoa kiếm lên, mỗi mạng lãnh 1 vết thương. Chúng gục ngã, quằn quại dưới đất mà đầu hàng. "Ngài là vị thần nào mà uy dũng dường này". Xin ngài tha chết cho chúng con. Xin nhổ tên, cứu thương cho. Chúng con đau không chịu nổi. Người biến hiện nói, mũi tên và vết thương ấy đâu có bằng cái lo cướp của và cái ngu giết người. Các người không bỏ cái lo ấy thì vết thương các người bị, thần y chữa cũng không lành, không bỏ cái ngu ấy thì mũi tên các người bị, tráng sĩ nhổ cũng không lên. Chữa được, nhổ được, phải là đa văn về Pháp và Giới. Thế nên cái trí đa văn là ánh sáng, ánh sáng này mới xóa được tối tăm của cuộc đời. Đa văn mới đem lại yên vui, đem lại sự bền vững cho yên vui. Người biến hiện trở lại thân Phật, với sắc tướng và ánh sáng siêu phàm, và nói những pháp cú như sau.

Pc 66. Dao búa không gì hơn lo buồn. Cung tên không gì hơn ngu muội. Tráng sĩ cũng không trừ được dao búa, cung tên như thế. Trừ được chỉ có đa văn. Pc 67. Người mù nhờ đa văn mà như có mắt, kẻ đi trong bóng tối nhờ đa văn mà như có đuốc. Đa văn lại dắt dẫn người khác như người sáng mắt dắt dẫn người không mắt. Pc 68. Vì thế mà phải trừ khử sự mù quáng, xa rời sự kiêu ngạo, xa rời lạc thú sang giàu. Hãy lo học, lo đa văn, như thế gọi là tích trữ phước đức.

Cả nhóm 5 trăm người thấy Phật, nghe pháp cú Ngài nói, thì phục xuống mà lạy, thề khắc phục tội ác. Mũi tên và vết thương tự biến mất. Vui mừng mở ra, bái lĩnh 5 giới tại gia. Biên giới an ninh từ đó, và ai cũng hoan hỷ.

10. Truyện 17, tr 462

Hãy biết về thân. "Biết về thân thì khác gì gặp Phật"
Khi Phật tại thế, Phất sa vương là bạn thân của Bình sa vương, nhưng Phất sa vương chưa biết Phật pháp. Ông cho làm 1 đóa hoa bằng 7 loại vàng ngọc, đem tặng Bình sa vương. Ông này đem hoa ấy hiến Phật, thưa, bạn con là Phất sa vương, tặng con hoa này. Con hiến lên đức Thế tôn để mong bạn con tâm ý mở ra, biết gặp Phật nghe Pháp quí Tăng. Kính bạch đức Thế tôn, con nên dùng cái gì để tạ ơn bạn con? Phật nói, hãy sao kinh "Nói về 12 chi duyên khởi" mà tặng. Ông ấy nhận được kinh này thì sẽ tin và hiểu. Bình sa vương sao chép kinh này, và kèm theo thư riêng, nói, ông bạn cho tôi hoa báu, tôi xin hiến lại hoa Pháp. Xin ông tường lãm để chúng ta cùng hưởng hương vị của Pháp.

Phất sa vương nhận được bản kinh, đọc đi đọc lại, tin hiểu rất rõ. Ông than, Pháp hóa tinh túy mầu nhiệm đến mức này, làm ta thấy ra, cái vinh dự của ngôi vua, và cái thỏa thích của 5 giác quan, đích thị là đứng đầu gây ra lo âu khổ não. Bao kiếp ta quen sống trong đó, ngày nay mới tỉnh. Nhìn lại dòng đời, chẳng có gì đáng ham cả. Ông triệu tập quần thần, đem quốc sự giao cho thái tử. Rồi tự xuống tóc mà làm tăng sĩ, khoác y cầm bát, đến xưởng thợ gốm ngoài đô thành La duyệt kỳ, xin nghỉ lại để ngày mai vào đô thành ấy khất thực, rồi đến yết kiến Phật, bái lĩnh Pháp và Giới.

Nhưng Phật biết ngày mai phất sa vương đã hết nghiệp báo mà không kịp thấy Ngài, không được nghe Pháp. Ngài biến hiện 1 vị Tỷ kheo, đến xin nghỉ cùng chỗ với Phất sa vương, hỏi, ngài ở đâu đến đây ? thầy ngài là ai ? tại sao ngài làm tăng sĩ ? ngài gặp Phật chưa ? Tôi chưa gặp Phật, chỉ đọc kinh Nói về 12 chi duyên khởi mà đi tu. Ngày mai, vào đô thành khất thực rồi yết kiến Phật. Vị Tỷ kheo biến hóa nói, mạng người mong manh lắm, biết đâu sự vô thường tử vong bất thần ập đến ? Ngay lúc nào có thể thì nên quán sát thân thể khó có mà dễ mất. Hãy tư duy nó vô thường, nó bất tịnh, nó trống không, nhưng nó rất hữu ích, biết quí kính Tam bảo, biết làm phước đức... Biết thân như vậy, thì khác gì gặp Phật. Vị Tỷ kheo biến hình tụng lại những pháp cú như sau.

Pc 112. Hãy nhận thức con đường thiết yếu dẫn đến chốn Bất tử. Con đường ấy đưa người đến sự diệt tận mọi thứ phiền não sơ hở, làm cho đạt được lợi ích quí báu là tự đến qui y Phật]. Pc 113. Đạt được lợi ích quí báu, tự đến qui y Phật, thì ban ngày cũng như ban đêm tưởng niệm Phật Pháp Tăng. Biết tự ý thức như vậy thì là con Phật. Pc 114. Con Phật thì ban ngày cũng như ban đêm tưởng niệm Phật, tưởng niệm Pháp của Phật dạy, tưởng niệm Tăng sống theo Pháp ấy; tưởng niệm sự vô thường của thân thế, tưởng niệm sự giữ giới, tưởng niệm sự san sẻ. Hoặc tưởng niệm [3 cái cửa thông đến sự Giải thoát là] biết vốn không thật có, biết toàn là ảo ảnh, biết không đáng lấy làm mục đích của đời sống. Hãy nhiếp niệm (theo một, hay hai, hay dủ cả, về 9 sự] tưởng nhớ như vậy.

Ngay nơi chỗ nghỉ tạm với nhau, vị Tỷ kheo biến hiện giải thích đạo lý "vô thường" cho Phất sa vương. Ông định tâm tư duy, thành bậc A na hàm. Phật biết sự đắc đạo của ông nên trở lại thân Phật cho ông thấy ánh sáng và sắc tướng siêu phàm của Ngài Phất sa vương kinh ngạc, hoan hỷ, phấn chấn, phục xuống kính lạy. Phật lại bảo, nghiệp báo kết thúc là kết thúc nợ cũ, nên mừng, đừng sợ. Ông thưa, con xin tuân lời đức Thế tôn dạy con.

Sáng ngày, gần đến giờ ăn, Phất sa vương vào đô thành khất thực, gặp con bò mẹ mới sinh con, sợ mất con nên húc chết Phất sa vương. Ông sinh lên Bất hoàn thiên. Phật bảo đệ tử hỏa thiêu và xây tháp. Ngài nói với chư vị đệ tử, rằng ác báo không thể không cẩn thận.

11. Truyện 18, tr 468

Cái phép của Phật là không được ăn thịt
Phật ở nước La duyệt kỳ. Cách đô thành này 5 trăm dặm có vùng núi, với 1 xóm 122 người sống ở đó, bằng nghề săn thú rừng. Cơm áo của họ toàn do thịt thú ấy. Họ không biết làm đất làm ruộng. Họ thờ quỉ thần, không biết Tam bảo là gì. Nhưng tuệ giác của Phật biết họ có thế đắc độ. Ngài đến xóm ấy, ngồi dưới gốc cây lớn. Đàn ông cả xóm đi săn, chỉ có phụ nữ ở nhà. Những phụ nữ này thấy hào quang và sắc tướng của Phật chiếu sáng, cây đá rực màu hoàng kim. Lớn cũng như nhỏ, họ biết Phật là bậc thần kỳ. Họ lạy rồi ngồi. Phật nói cho biết cái tội của sự sát sinh và cái phước của sự nhân từ. Họ nghe cái Pháp như vậy thì mừng lắm, thưa Phật, chúng con là dân miền núi, chỉ biết giết thú rừng mà ăn. Chúng con muốn dâng Ngài vật thực khiêm tốn ấy. Xin Ngài thọ dụng cho chúng con. Phật nói, cái phép của Phật là không được ăn thịt. Như lai có đem theo đồ ăn, các người khỏi lo sắp đặt. Ngài nói thêm, con người thiếu gì cái ăn được. Tại sao không ăn những thứ tốt hơn mà cứ phải giết sinh vật để sống và sa vào chỗ khổ ? Chúng ta có thể ăn ngũ cốc. Hãy xót xa mà nghĩ ngay các giống vi sinh cũng muốn sống như ta. Giết chúng để nuôi mình thì tội ác không mất đi đâu cả. Nên nghĩ nhân từ, bất sát, thì không đời nào tai họa. Bấy giờ đức Thế tôn nói những pháp cú như sau.

Pc 115. Nhân từ thì không sát sinh, thường xuyên chế ngự thân mình. Như thế đó là xứ sở của sự bất tử, đến đâu cũng không lo gì. Pc 116. Không sát sinh là nhân từ, thận trọng lời nói, giữ gìn ý nghĩ. Như thế đó là xứ sở của sự bất tử, đến đâu cũng không lo gì. Pc 119. Chắp tay kính trọng sự "vô vi", không tổn hại chúng sinh, không va chạm với người. Như thế đó là thích ứng với phạn hạnh. Pc 120. Thường xuyên nhân từ, thương xót, lòng sạch như Phật dạy, biết vừa đủ, biết dừng lại. Như thế đó là vượt khỏi sinh tử luân hồi.

Phật nói xong những pháp cú ấy thì nhóm đàn ông đi săn vừa về. Những bà vợ nghe Pháp nên không ra đón như cũ. Nhóm đàn ông kinh ngạc, nghi ngờ, lấy làm lạ sự bất thường ấy. Bỏ cả thịt đã săn được, họ tìm, thấy vợ họ đang ngồi trước Phật, chắp tay nghe Pháp. Đùng đùng nổi giận, họ toan hành hung, làm nhục Phật. Các bà vợ can rằng đây là bậc thần kỳ, chớ nối ác ý với Ngài. Nghe biết như vậy, họ hối hận hết sức, cùng nhau lạy Phật. Phật nói lại cái phước không sát sinh và cái tội tàn hại sinh mạng. Những người chồng hiểu ra, quì dài thưa Phật, bọn con sống ở núi rừng, với cái nghề săn bắn. Tội ác dồn lại quá nhiều. Chúng con nên làm sao để khỏi ác báo ? Đức Thế tôn lại dạy họ bằng 2 pháp cú như sau.

Pc 128-129. Đi theo con dường nhân từ, thương xót tất cả, giúp dỡ hết thảy, người như vậy thì được 11 sự tán thưởng : (1) phước thường theo mình (2) ngủ yên thức yên (3) không bị ác mộng (4) nhân loại ưa thích (5) chư thiên hộ trì (6) không bị thuốc độc (7) không bị binh lính (8) không chết nước (9) không chết lửa (10) ở đâu cũng hữu ích (11) chết lên tầng trời Phạn thiên. Mười một sự tán thưởng là như vậy.

Phật dạy rồi, tất cả lớn nhỏ, 122 người, càng vui lên, càng tin tưởng, tiếp nhận. Ai cũng kính giữ 5 giới. Phật nói với Bình sa vương cấp ruộng đất cho họ, để họ có cái ăn bằng lúa gạo. Do vậy, sự cảm hóa của lòng nhân từ trải rộng ra, và quốc gia an toàn.

12. Truyện 19, tr 472

Sát sinh để cầu sống là đi xa lẽ sống
Có 1 quốc vương lớn tên Hòa mặc, ở vùng biên giới, chưa biết Tam bảo, sự cảm hóa thần thánh của Tam bảo ông càng chưa biết. Ông tôn thờ Phạn chí, làm theo tà giáo quái quỉ. Cả nước tôn sùng sự sát sinh để cúng tế. Bấy giờ mẹ vua Hòa mặc bịnh đến liệt giường mòn chiếu. Hòa mặc không tin thuốc men. Ông ra lịnh cho các cô các bà đồng bóng van vái. Nhưng hết năm trọn tháng vẫn chưa lành. Ông mời 200 giáo sĩ Bà la môn vào cung, đãi đằng ăn uống rồi nói, bịnh mẹ tôi khốn đốn lâu ngày mà không biết vì lý do gì. Các vị lắm trí thức, biết tướng số, thiên văn địa lý biết rành tất cả, xin chỉ dẫn cho tôi. Họ nói, bịnh của thái hậu là do tinh tú hỗn loạn, âm dương bất hòa. Hòa mặc nói, tôi phải làm cách nào ? Họ bảo, hãy san bằng 1 nơi cao ráo, thiết đàn mà thờ trời và 4 phương nhật nguyệt tinh tú. Huy động đủ 100 loại sinh vật và 1 đứa bé, giết mà tế trời. Nhà vua phải đích thân đưa mẹ đến đó, quì lạy, cầu xin, mới được lành bịnh. Hòa mặc lo sắm đủ hết, [kể cả đứa bé], sai người trói dắt, xua cả ra đường, tiếng kêu thảm thiết, chấn động trời đất. Từ cửa hướng đông xua ra chỗ đàn tế, sắp giết để cúng.

Phật đại từ bi, xót thương sinh vật, [xót thương đứa bé], xót thương cái ngu của Hòa mặc đến nỗi định giết bao nhiêu sinh mạng, (kể cả sinh mạng 1 đứa bé], để mong cứu cho 1 người ! Ngài cùng đại chúng vận dụng thần thông đến nước của Hòa mặc. Trên đường cửa đông, Ngài gặp ông vua này, gặp các giáo sĩ Bà la môn, gặp bầy sinh vật [cùng đứa bé] khốn khổ, kêu rống thảm thiết. Từ xa, Hòa mặc đã thấy Phật như vầng mặt trời mới mọc, như vầng mặt trăng tròn đầy, hào quang sắc tướng sáng rực trời đất. Dân chúng ai cũng kính mến. Bầy sinh vật [và đứa bé] kêu rống như van xin, như cầu cứu. Ông tức thì tới trước, xuống xe, bỏ lọng, phục xuống lạy Phật, rồi quì dài mà vấn an Ngài. Ngài mời ngồi, hỏi ông đi đâu mà dùng nghi vệ như vầy? Ông vòng tay, thưa, mẹ con bị bịnh đã lâu, con hỏi nhiều người, được biết phải tạ tội tinh tú thần linh khắp cả 5 phương 4 hướng, mới lành. Phật nói, đại vương, ông hãy nghe Như lai nói một lời. Muốn có lúa thì phải làm ruộng, muốn giàu lớn thì phải san sẻ của cải, muốn sống lâu thì phải đại nhân từ, muốn trí tuệ thì phải học hỏi. Bốn sự như vậy toàn là tùy cái giống như thế nào thì được cái trái y như thế. Thêm nữa, ông nên nghĩ, nhà giàu đâu có ham thức ăn tồi tệ. Chư thiên cũng như vậy mà thôi. Cung điện của họ là 7 chất liệu vàng ngọc, y phục và thực phẩm là tự nhiên mà có. Họ đâu có bỏ bữa ăn nào cũng ngon ngọt như vị cam lộ mà ăn thức ăn xấu, dở. Ông cúng tế thần linh bất chánh là lấy tà làm chánh. Ông sát sinh để cầu sống là đi xa lẽ sống. Sát hại bao nhiêu sinh mạng để mong cứu 1 người thì cứu đâu có được. Đức Thế tôn nói pháp cú như sau.

Pc 132. Giả sử suốt đời phục dịch theo ý người, giết cả voi ngựa mà tế trời, cũng không bằng thực hành một sự nhân từ.

Nói rồi, Phật phóng ánh sáng lớn, chiếu mạnh vào vũ trụ. Chúng sinh trong 3 nẻo đường dữ và trong 8 sự tai nạn đều vui vẻ cả, theo thế giới họ ở. Đại quốc vương Hòa mặc nghe Pháp nhiệm mầu, lại thấy ánh sáng của Phật, thì cực kỳ hoan hỷ, được đạo quả Tu đà hoàn. Mẹ ông nghe Pháp thì toàn bộ giác quan thư thái, cơn bịnh tiêu tan. Hai trăm Phạn chí thấy ánh sáng và sắc tướng của Phật, nghe Phật nói pháp cú, thì hổ thẹn, sám hối, nguyện làm đệ tử, Phật chuẩn nhận cho làm Tỷ kheo cả, theo chí nguyện của họ. Quốc vương và đại thần xin hiến cúng Phật 1 tháng, đem Pháp mà quản trị quốc gia. Quốc gia, vì vậy, rất thịnh vượng.

13. Truyện 20, tr 478

"Con người ở đời,
búa nằm trong miệng"...
[Như truyện 19 mới nói], Phất sa vương vào khất thực trong đô thành La duyệt kỳ, bị húc chết bởi con bò mẹ mới sinh con. Chủ con bò này sợ quá, đem bán cho người khác. Người này dắt đi uống nước, từ đằng sau nó húc chết người này. Con của người này tức giận giết chết, đem thịt ra chợ bán. Một người làm ruộng mua đầu con bò, móc vào đòn cây vác về. Cách nhà còn hơn 1 dặm, anh ngồi nghỉ dưới gốc cây, treo đầu bò lên trên nhánh cây. Một lát dây đứt, đầu bò rơi trúng đầu anh. Sừng nó đâm vào đầu, anh chết tức thì. Thế là chưa tròn 3 ngày mà 1 con bò giết chết đến 3 mạng người. Bình sa vương cùng quần thần đến Phật, bỏ hết nghi vệ đế vương, ông lạy Phật rồi vòng tay thưa Ngài, rất quái lạ, kính bạch Thế tôn ! Chỉ 1 con bò mẹ mà giết đến 3 mạng người ! Con xin Ngài cho con biết có tai biến gì không ? Phật dạy, ác báo nó đến là có nguyên ủy từ trước. Bình sa vương xin Phật kể cho nghe cái nguyên ủy như vậy. Phật nói, đời trước có 3 người khách buôn đến nước khác, ở đậu trong nhà 1 bà già cô độc. Bà này đòi tiền thuê. Ba người thấy bà già cô độc nên khinh thường, không muốn trả. Đợi bà đi vắng, họ lặng lẽ bỏ đi. Bà già về, không thấy họ, hỏi hàng xóm biết họ đi cả rồi. Bà tức giận, đuổi tìm rất mệt mới gặp. Bà đòi tiền, 3 người mắng, trả rồi, sao còn đòi nữa? Ba người đồng thanh "húc" bà, không chịu trả. Bà già nghĩ mình cô đơn, yếu đuối, làm gì được chúng. Bà uất ức, thề với cả 3 người, tôi thề đời sau gặp là tôi giết, đắc đạo đi nữa tôi cũng không tha ! Giết được các người tôi mới cam tâm !

Kể chuyện rồi, Phật nói với Bình sa vương, đại vương chắc đã đoán biết. Bà già là con bò, 3 khách buôn bị nó húc chết thì Phất sa vương là 1. Phật nói 3 pháp cú như sau.

Pc 133. Với lời nói ác mà mắng nhiếc người, khinh miệt người, làm như vậy thì thù oán càng sinh sôi ra. Pc 134. Nói từ tốn, lời lẽ làm người vui lòng, kính nể người, bỏ oán kết, nhịn điều dữ, thì thù oán tự biến mất. Pc 135.

Con người ở đời búa nằm trong miệng, vì vậy chém mình bởi lời nói dữ.

Phật dạy pháp cú như vậy, Bình sa vương và thuộc quan của ông, ai cũng kính trọng, nghiêm túc, nguyện sùng bái thiện hạnh, và lạy Ngài mà cáo từ.

14. Truyện 23, tr 494

Con người vốn sạch sẽ
Phía sau quần thể Linh sơn có 1 thôn với hơn 70 gia tộc Bà la môn cư trú. Phước đời trước của họ thích ứng với sự đắc độ. Phật đến thôn ấy, biến hiện những hiện tượng được Pháp hóa cải. Thôn dân thấy ánh sáng và sắc tướng huy hoàng của Ngài thì ai cũng kính phục. Phật ngồi dưới gốc 1 đại thọ, hỏi, các người ở đây mấy đời rồi ? Sinh sống bằng nghề gì? Họ thưa, chúng con ở đây đã hơn 30 đời, làm ruộng và chăn nuôi mà sống. Phật lại hỏi, các người thờ ai và làm gì để khỏi cái khổ sống chết ? Họ thưa, thờ mặt trời mặt trăng, thờ nước thờ lứa, tùy trường hợp mà cúng tế. Ai chết thì chúng con họp lại, xướng tên mà lạy Phạn thiên để cầu hết khổ sống chết. Phật nói, các gia trưởng Bà la môn, cách thờ và cách làm của các người không phải là cách hết sống chết. Cách ấy phước lắm cũng không hơn 28 tầng trời. Cách ấy không có trí tuệ đúng với đạo lý, thì thoát ly tam đồ ác đạo sao được ! Chỉ có cách thoát ly gia đình, tu theo chí nguyện thanh tịnh, thiết thực làm theo ý nghĩa tĩnh lặng, mới được Niết bàn [siêu việt sống chết]. Phật nói những pháp cú như sau.

Pc 155. Thật cho không thật, không thật cho thật, đó là sự tư duy sai lầm, vì vậy những người này không đạt đến lợi ích chân thật. Pc 156. Biết thật là thật, biết không thật là không thật, đó là sự tư duy chính xác, vì vậy những người này đạt đến lợi ích chân thật. Pc ? Thế giới này ai cũng chết. Ba cõi không nơi nào an toàn. Chư thiên tuy hạnh phúc, nhưng phúc hết cũng chết. Pc ? Nhìn khắp trần gian, không ai sinh ra mà không kết thúc. Muốn hết sống chết thì hãy làm theo sự chân thật của Pháp.

Bảy mươi gia trưởng Bà la môn nghe Phật nói thì vui mừng, cởi mở, nguyện làm Tỷ kheo. Phật nói, tốt lắm, đến đây, chư vị Tỷ kheo ! Phật chuẩn nhận như vậy thì họ rơi rụng râu tóc, thành bậc Tỷ kheo, theo Phật về tinh xá. Nhưng trên nửa đường đi họ thương nhớ vợ con và thoái chí cả. Gặp lúc mưa xuống, họ càng buồn bã. Phật biết tâm tình của họ, nên biến ra mấy gian nhà. Họ chạy vào núp, nhưng mưa làm nhà dột. Phật dạy vài pháp cú như sau.

Pc 157. Lợp nhà không kín thì nước mưa lọt vào, tâm ý không chuyên tu thì tình dục xoi thủng. Pc 158. Lợp nhà thật khéo thì nước mưa không lọt vào, tâm ý chuyên tu thì tình dục không sinh ra.

Nghe Phật nói, họ hăng lên, dầu trong lòng ngậm ngùi. Mưa ngớt, đi tới, thấy dưới đất có 1 tờ giấy, Phật bảo lượm lên, và hỏi giấy gì, họ thưa chắc là giấy gói hương, bị mưa mà vẫn thơm. Đi tới nữa, gặp 1 đoạn dây, Phật bảo lấy lên, và hỏi dây gì, họ thưa chắc là dây cột cá, bị mưa mà vẫn tanh, Phật nói, chư vị Tỷ kheo, con người cũng vậy, vốn sạch sẽ, vì dữ kiện mà làm tội phước : gần người hiền trí thì đạo nghĩa thêm lên, thân kẻ ngu muội thì tội ác dồn lại. Tờ giấy với đoạn dây có sao đâu, nhưng gói hương thì thơm, cột cá thì tanh, quán tính tiêm nhiễm mà không tự biết. Phật nói 2 pháp cú khác nữa, như sau.

Pc 159. Kẻ thô bỉ lây qua người khác thì như tiếp cận vật hôi thối, lần hồi mù quáng, tập theo điều quấy, bất giác thành người ác. Pc 160. Bậc hiền triết lan qua người khác thì như tiếp cận hương thơm, trí thức tiến bộ, hiền lành thành quen, trở thành hương thơm tinh khiết.

Bảy mươi Tỷ kheo nghe Pháp thêm nữa, nên ý thức lạc thú gia đình là dơ bẩn, vợ con là gông cùm. Họ kiên định tin tưởng, về đến tinh xá thì tập trung tâm ý, hành "tư duy tư", rồi được thánh quả La hán cả.

15. Truyện 25, tr 503

"Hãy học con rùa"...

Xưa, khi Phật tại thế, có 1 Tỷ kheo ở dưới gốc cây trên bờ sông, tu tập 12 năm mà không hết tham dục : mắt với sắc, tai với tiếng, mũi với hơi, miệng với vị, thân với cảm giác, tâm với ấn tượng. Thân như tĩnh lặng mà ý thì lung tung. Trong 12 năm như vậy, không đắc đạo quả gì. Nhưng Phật biết ông vẫn có thể hóa độ. Ngài hóa 1 vị Tỷ kheo, đến chỗ ông, ngồi chung với ông dưới gốc cây. Một lát trăng sáng, có con rùa từ dưới sông bò lên gốc cây, lại có con chó nước đi kiếm ăn. Gặp rùa, chó toan ăn. Rùa co rút đầu đuôi và 4 chân vào mai, chó đành chịu. Chó đi, rùa thò đầu ra đi như cũ. Chó không biết làm sao, và rùa thoát họa. Vị Tỷ kheo nói với Tỷ kheo biến hóa, rằng con rùa có cái mai giữ được tính mạng. Vị Tỷ kheo biến hóa nói, tôi nghĩ con người không bằng con rùa. Con người không lý đến vô thường chết chóc, buông thả cả 6 giác quan, ma ở ngoài mới có cơ hội làm cho thân hình phải rã, nghiệp thức phải đi. Sống với chết vốn không có mối manh mà rồi trôi lăn khắp hết 5 nẻo luân hồi. Khổ đến hàng trăm hàng ngàn, toàn do tâm ý tự tạo. Thế nên phải cố gắng mà đạt cho được an toàn của sự "diệt độ". Vị Tỷ kheo biến hóa đọc những pháp cú như sau.

Pc 195. Thân này không bao lâu nữa sẽ về với đất. Thân xác sẽ phân hủy, nghiệp thức thì đã thoát đi, sống gửi thân khác, như vậy ham hố nỗi gì ? Pc 196. Tâm ý tạo ra thân hình và thế giới cư trú của nó, qua lại không ngừng, không đáng có. Chính tâm ý, với lắm tà hạnh mà tự rước lấy ác báo. Pc 197. [Ác báo như vậy thì phước báo cũng như vậy], chính do tâm ý của mình tự tạo cho mình, không phải cha mẹ làm cho. Thế thì cố gắng hướng về chánh hạnh mà làm phước, đừng có ngó lui, trở lui. Pc 198. Hãy phòng vệ 6 giác quan như con rùa thu giấu 6 chi phần của nó. Hãy phòng vệ tâm ý như thể phòng thủ thành trì. Hãy vận dụng tuệ giác mà tấn công ma vương. Thì chiến thắng mà không còn lo nghĩ hậu họa gì nữa.

Vị Tỷ kheo nghe những pháp cú ấy thì "tham" với "vọng" đình chỉ hết cả, được đạo quả A la hán. Ông biết vị Tỷ kheo biến hóa chính là Phật, là đức Thế tôn. Ông kính cẩn, nghiêm túc, chỉnh lại pháp y, phủ phục lạy ngang chân Ngài. Thiên long quỉ thần, không bộ loại nào không hoan hỷ.

16. Truyện 26, tr 507

Ai là người biết lựa chọn...
Xưa, Phật ở nước Xá vệ. Phía đông nước này là biển, có tòa lâu đài cao lớn, vườn có loại cây hoa thơm. Loại cây này vốn tinh khiết. Có 1 nhóm 5 trăm nữ nhân Bà la môn thờ phụng theo ngoại đạo, lòng rất tinh thành. Họ không biết Phật. Họ bảo nhau, bọn ta là nữ nhân, từ nhỏ đến già bị giám hộ bởi 3 phía, không có tự do. Mạng sống lại ngắn ngủi, thân hình như ảo hóa. Sự chết chóc phải xảy ra, đa số xảy ra rất sớm. Sống như vậy thì sao bằng cùng đến lâu đài hoa hương, nhặt hoa ấy mà hết lòng chay tịnh, kính cẩn dâng lên Phạn thiên, cầu được thỏa nguyện, nguyện sinh lên thế giới của ngài, sống lâu bất tử, lại được tự do, không bị sự giám hộ nào, không phải lo lắng bao thứ tội báo. Họ tính như vậy rồi làm liền như vậy.

Phật biết nhóm nữ nhân này trì trai theo thế tục, nhưng hết lòng tinh tiến, có thể hóa độ. Ngài cùng một đại chúng, gồm có chư đại đệ tử, chư bồ tát, chư thiên và bát bộ, thăng lên không trung, lướt đến lâu đài hoa hương, ngồi dưới gốc cây. Nhóm nữ nhân mừng lắm, cho là Phạn thiên, và được như họ nguyện cầu rồi. Nhưng một thiên nhân nói với họ, rằng vị này không phải Phạn thiên. Vị này cao cả nhất 3 cõi, được tôn xưng là Phật vì Ngài hóa độ vô số người. Nhóm nữ nhân tức thì bước tới trước Phật, cùng nhau lạy Ngài, bạch rằng chúng con không tinh khiết, và là nữ nhân nên cầu nguyện thoát hết mọi sự giám hộ, sinh lên Phạn thiên. Phật dạy, các người có thiện lợi mới phát ra sự ước nguyện vừa nói. Nhưng các người nên biết cuộc đời có 2 mặt mà kết quả rất rõ. Đó là làm lành hưởng phước, làm ác bị họa ; là trần gian thì khổ, chư thiên thì vui; là hữu vi thì phiền, vô vi thì yên. Ai là người lựa bỏ những cái bất toàn, chọn lấy những gì toàn chân. Lành thay, các nữ nhân, nữ nhân mà có chí nguyện trong sáng ! Phật nói những pháp cú như sau.

Pc 199. Ai là người biết chọn chỗ ở, bỏ chỗ địa ngục mà lấy cảnh chư thiên ? Ai là người biết trình bày pháp cú như thể hái lấy hoa quí ? Pc 200. Các bậc "tu học tiếp tục" biết bỏ chỗ địa ngục mà lấy cảnh chư thiên ; lại khéo trình bày pháp cú như thể hái lấy hoa quí. Pc 201-202. Biết cuộc đời như ảo ảnh, biết thân thể như bọt nước, như thế thì bẻ gãy mũi tên như hoa của ma vương tình dục, không còn ở trong thị tuyến của sự sống chết.

Nhóm nữ nhân nghe pháp cú Phật dạy thì nguyện học cái Pháp chân xác, cùng xin làm Tỷ kheo ni. Đầu của họ rụng tóc, pháp y của họ trang nghiêm. Họ tư duy tu, đạt được thiền định, thành A la hán cá.

Tôn giả A nan hỏi Phật, nhóm nữ nhân này có cái phước gì mà được đức Thế tôn hóa độ? mới nghe về Pháp mà xuất gia, đắc đạo ? Phật nói, A nan, xưa, thời đức Phật Ca diếp, 1 đại trưởng giả giàu lắm, có vợ và 5 trăm thể nữ. Nhưng tính ông hay đố kỵ, không cho họ mở cửa khi không có lịnh của ông. Vợ ông và nhóm thể nữ ước muốn đến yết kiến Phật mà chưa bao giờ được ông cho phép. Sau này, vua triệu các đại thần yến tiệc. Yến tiệc phải trọn ngày. Nên ông đi dự yến tiệc thì họ đến chỗ đức Phật Ca diếp, lạy Ngài, nghe Pháp. Họ nguyện rằng, mong sao chúng con không bao giờ phải gặp những ông chồng nhẫn tâm. Sinh ra ở đâu, chúng con cũng mong gặp được Pháp, gặp được thánh hiền. Chúng con nghe nói đời sau có đức Phật xuất thế danh hiệu Thích ca mâu ni. Chúng con nguyện được gặp Ngài, xuất gia, học đạo, phụng trì huấn dụ của Ngài. Phật nói với tôn giả A nan, phu nhân và 5 trăm thể nữ thời đó nay là nhóm Tỷ kheo ni này đây. Bản nguyện của họ khẩn thiết nên đời này đáng được hóa độ. Như lai đến hóa độ cho họ là vì bản nguyện ấy. Phật cho biết như vậy, ai cũng hoan hỷ.

17. Truyện 27, tr 512

Nước trong bàn tay
và nước trong biển cả,
nước nào nhiều hơn ?
Xưa, Phật thành đạt tuệ giác tối thượng tại nước La duyệt kỳ, rồi triển chuyển hóa độ đền nước Xá vệ. Quốc vương và quần thần nước này ai cũng tôn sùng, qui ngưỡng. Bấy giờ có thương hào Ba lị, cùng 5 trăm khách buôn tùy tùng, ra biển cả kiếm vàng ngọc. Thần biển hiện lên, vốc nước ngọt vào bàn tay, hỏi Ba lị, nước trong biển nhiều hay nước trong tay nhiều? Ba lị thưa, nước trong tay nhiều, vì nước trong biển nhiều mà vô dụng khi khát, còn nước trong tay ít nhưng cứu được mạng người lúc khát. Cái phước cứu khát cũng đời đời bất tận. Thần biển khoái quá, khen đúng lắm. Thần cởi xâu chuỗi thơm có 18 hạt, trang sức cả 7 loại vàng ngọc, tặng cho Ba lị, lại tiễn ông an toàn về nước Xá vệ. Ba lị đem xâu chuỗi thơm ấy dâng Ba tư nặc vương, tâu rõ nguyên do, và rằng xâu chuỗi thơm này, thấp thỏi như hạ thần không đáng dùng. Hạ thần kính cẩn dâng lên, xin vương thượng nhận cho. Ba tư nặc vương mừng lắm, gọi hết phu nhân ra trước ông để ông coi ai đẹp nhất thì thưởng. Bao nhiêu phu nhân trang điểm mà ra cả. Vua hỏi phu nhân Mạt lị đâu không thấy ? Thị nữ tâu, hôm nay là ngày 15, phu nhân thọ trì trai giới của Phật, mặc đồ trắng nên không ra. Vua tức giận, sai người bảo, bà dám đem trai giới ra kháng cự lịnh vua chăng? Hỏi 3 lần như vậy, phu nhân mới ra với y phục trắng, y như vầng trăng tròn đầy xuất hiện trước mặt mọi người. Vua nễ sợ, càng kính trọng, hỏi bà có phước đức gì khác không mà rực rỡ lạ thường như vậy? Bà tâu, thần thiếp nghĩ rằng mình thiếu phước mới làm thân nữ nhân, dơ bẩn hết nói. Huống chi cái thân ấy lại sống còn ngắn ngủi, và rồi phải e sợ rơi vào những nẻo đường dữ nữa. Do vậy, đúng ngày thì thần thiếp kính giữ trai giới của Phật, cắt bớt ân ái để mong được phước nhiều đời. Vua nghe bà nói, lòng đầy hảo cảm, ra lịnh đem xâu chuỗi thơm tặng bà. Bà từ chối, rằng hôm nay trì trai, không nên dùng bảo vật. Xin hoàng thượng tặng cho người khác. Vua phán, ý ta muốn ban cho ai đẹp nhất. Bà đẹp nhất, lại còn trì trai. Chí bà thật cao, nên ta ban cho bà. Bà không nhận thì ta làm sao đây? Bà tâu, khỏi lo. Xin hoàng thượng đem đến hiến lên đức Thế tôn, chắc chắn nhận được huấn thị của Ngài, thì phước đến mấy kiếp ! Ba tư nặc vương làm theo lời bà, đến Phật kể hết sự việc, hiến xâu chuỗi thơm, rồi bạch rằng, Phật tử Mạt lị, đệ tử của đức Thế tôn, quyết tâm thọ trì trai giới, chánh tín như vậy được phước chăng? Phật trả lời bằng cách nhận xâu chuỗi thơm, và dạy những pháp cú như sau.

Pc 209. [Từ đống hoa đẹp mài làm ra nhiều vòng hoa đẹp. Dồn chứa phước đức một cách phong phú thì càng sinh ra càng toàn hảo. Pc 210. Cỏ lạ, hoa thơm, cũng không thể bay ngược gió. Phải tiếp cận với Pháp, Pháp tỏa ra, hương thơm phước đức mới trải ra khắp nơi. Pc 211. Đàn hương, sen xanh, dầu thật rất thơm, cũng không thơm bằng hương thơm của Giới luật. Pc 212. Hương thơm của hoa không thể nói thật thơm, nếu sánh với hương thơm của Giới luật. Hương thơm này thơm đến tận thế giới xuất sắc của chư thiên. Pc 213. Giới đức toàn hảo, tu hành không buông thả, định tâm và giác ý cùng toàn hảo lvì xuất từ sự thấy biết chính xác), thì vĩnh viền cách ly với đường đi của ma vương.

Nói những pháp cú ấy rồi, Phật bảo vua, cái phước trì trai thì phù hộ sáng nhất, tiếng khen xa nhất. Đem hết vàng ngọc chất đầy 16 nước lớn mà san sẻ biếu tặng, cũng không bằng cái phước trì trai 1 ngày đêm của phu nhân Mạt lị. So với tòa núi cao lớn, tòa núi ấy chỉ như hạt đậu. Và cao nhất là dồn cái phước loại ấy mà học tập tuệ giác thì đó là khả năng thực hiện Niết bàn. Vua và phu nhân, và quần thần lớn nhỏ, nghe Phật dạy ai cũng hoan hỷ, kính cẩn ghi nhớ và phụng hành.