Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Nam Tông (trích điểm)

TỔNG TẬP

PHÁP CÚ

Pc Nam tông

(trích điểm)

Trưởng lão Tỷ kheo

Trí quang biên dịch

Nhà xuất bản Hồng

Đức

TỔNG TẬP PHÁP CÚ

Tập 2

Trích điểm

PHÁP CÚ NAM TÔNG

Trí quang biên dịch

Nhà xuất bản Hồng Đức

Những ai trái nghịch
chân lý bậc nhất,
nói năng dối trá,
bác bỏ đời sau,
thì những kẻ ấy
không điều ác nào
mà không làm được.

Pc 176

Ghi chú

Tiểu phẩm này trích phần 4 và phần 5 của bộ Pháp cú Nam tông. Trích ở đây là "trích điểm", chọn lựa tinh hoa. Được trích có 3: Pháp cú (236 trong 423 câu) ; Truyện tích (134 trong 305 truyện) ; tụng 236 Pháp cú đã trích (bằng thể văn 4 chữ).

Trí quang

Nội dung

1. Trích Pháp cú..

2. Trích truyện tích..

3. Trích tụng 236 Pháp cú

...13

..101

....349

1. Trích Pháp cú

Mục lục

1. Song song …… 17

2. Tự chế …… 21

3. Tâm ý …… 23

4. Hoa hương …… 25

5. Kẻ ngu …… 28

6. Người trí …… 32

7. La hán …… 35

8. Số ngàn …… 38

9. Điều ác …… 41

10. Dao gậy …… 44

11. Già yếu …… 46

12. Tự mình …… 48

13. Cuộc đời …… 50

14. Đức Phật …… 52

15. Yên vui …… 56

16. Yêu thích …… 60

17. Giận dữ …… 62

18. Dơ bẩn …… 65

19. Sống Pháp …… 70

20. Đường đi …… 73

21. Tạp lục …… 76

22. Địa ngục …… 78

23. Con voi …… 80

24. Ái dục …… 83

25. Tỷ kheo …… 86

26. Tịnh hạnh …… 90

1. Song song

(1) Các pháp do ý dẫn đầu, làm chủ và tác động. Do vậy, nếu ai đem ý nghĩ vẩn đục mà miệng nói, thân làm, thì sự khổ não đi theo người ấy như cái xe lăn theo chân con vật kéo xe ấy.

(2) Các pháp do ý dẫn đầu, làm chủ và tác động. Do vậy, nếu ai đem ý nghĩ trong sáng mà miệng nói, thân làm, thì sự yên vui đi theo người ấy như bóng theo hình.

(3) "Nó nhục mạ ta, hành hung ta, đánh bại ta, tước đoạt ta", ai ôm giữ niềm oán hận ấy thì sự hận thù không thể nguôi ngoai.

(4) "Nó nhục mạ ta, hành hung ta, đánh bại ta, tước đoạt ta", ai không ôm giữ niềm oán hận ấy thì sự hận thù tự nhiên nguôi ngoai.

(5) Đem hận thù làm hết hận thù thì thế giới này xưa nay không thể có được. Nhưng không hận thù để hết hận thù thì đó là định luật xưa nay.

(6) Các người không biết đời sống của mình đang bị thu ngắn lại trong sự tranh cãi vô ích. Nếu các người biết như vậy thì hết còn tranh cãi.

(11) Những gì không thật mà cho là chân thật, những gì chân thật mà cho là không thật, thì đó là sự tư duy và hành động sai lầm, và vì vậy mà những người này không thể đạt đến chân thật.

(12) Những gì chân thật thì cho là chân thật, những gì không thật thì cho là không thật, thì đó là sự tư duy và hành động chính xác, và vì vậy mà những người này có thể đạt đến chân thật.

(13) Mái nhà mà lợp vụng thì tất bị mưa lọt vào, cũng là như vậy, tâm mà không tu thì tất bị ái dục lọt vào.

(15) Đời này lo rầu, đời sau lo rầu. Đời nào kẻ làm ác cũng lo rầu. Kẻ ấy lo rầu, vì thấy cái xấu của điều ác mình đã làm ra.

(16) Đời này vui mừng, đời sau vui mừng. Đời nào người làm lành cũng vui mừng. Người ấy vui mừng vì thấy cái tốt của điều lành mình đã làm ra.

2. Tự chế

(21) Tự chế là đường sống, buông thả là đường chết. Tự chế thì bất tử, buông thả thì sống như thây chết.

(25) Với sự nỗ lực tự chế, khắc kỷ, thuần hóa, người có trí tự làm cho mình một cồn đảo không bị nhận chìm bởi lũ lớn.

(27) Đừng sống buông thả. Đừng say dục lạc. Tự chế và chỉ quán thì đạt được yên vui cao siêu.

(29) Ở giữa những kẻ buông thả mà biết tự chế, ở giữa những kẻ say mê mà biết thức tỉnh, người có trí ấy như tuấn mã phi lên, bỏ lại đằng sau những con ngựa hèn yếu.

(31) Tỷ kheo thích thú tự chế, e sợ buông thả, nên tiến bộ như lửa lớn, đốt hết mọi sự ràng buộc, nhỏ cũng như lớn.

3. Tâm ý

(33) Tâm thì dao động, thác loạn, khó mà phòng vệ, chế ngự. Nên người có trí hãy thuần hóa tâm mình cho thẳng, như thợ làm tên chuốt và uốn tên cho ngay.

(34) Con cá bị vớt khỏi nước và ném lên bờ thì vùng thật mạnh để thoát thật mau. Tâm cũng phải vùng lên như vậy mà thoát cho mau, cho khỏi lĩnh vực của ma vương tình dục.

(35) Tâm quay cuồng theo các dạng tình dục, khó mà nắm bắt. Thế nên, lành thay bậc thuần hóa được tâm ! Tâm mà thuần hóa thì yên vui đạt được.

(Trang 24–25 thiếu trong bản quét. Phần dưới đây bù trọn các câu 36–49 từ «Tổng tập Pháp cú — Pháp cú Nam tông (trọn bộ)» cùng dịch giả, bản in Hồng Đức 2017; bản in Trích điểm có thể chỉ trích một phần các câu này.)

(36)

Tâm quay cuồng theo các dạng tình dục, khó mà nhận ra. Thế nên người có trí thì phòng vệ lấy tâm. Tâm được phòng vệ thì dẫn đến yên vui.

(37)

Tâm thì đi xa, đi một mình. Nó không hình thể, và ẩn hang sâu. Thế nên thuần hóa được tâm thì thoát khỏi mọi trói buộc của ma vương tình dục.

(38)

Ai mà tâm không ổn định, không hiểu giáo lý, không vững tin tưởng, thì người ấy tuệ giác không toàn hảo.

(39)

Tâm không tham dục cũng không sân hận, vượt lên trên thiện ác bình thường, thì bậc thức tỉnh này không còn e sợ gì nữa.

(40)

Ý thức cái thân như đồ gốm, và giữ vững cái tâm như thành trì, để tấn công ma vương tình dục bằng kiếm báu tuệ giác. Rồi giữ lấy sự thắng quán ấy mà đi lên thêm nữa, đừng ham cái mới được.

(41)

Thân này không bao lâu nữa sẽ nằm dài trên đất, bị vất bỏ vì vô tri vô giác, vì vô dụng như khúc cây thối mục.

(42)

Kẻ thù hại kẻ thù, oan gia hại oan gia, cũng không hại bằng cái tâm hướng theo tà hành mà gây ra cho bản thân.

(43)

Điều mà cha mẹ bà con đi nữa cũng không thể làm cho ta, thì chính cái tâm hướng theo chánh hành mà làm hơn lên cho ta.

4. Hoa hương

(44)

Ai là người thấu triệt được bản thân để loại bỏ thế giới tệ hơn và tạo lấy thế giới tốt hơn ? Ai là người quán triệt được lời Phật như chuyên viên làm tràng hoa khéo nhặt hái bông hoa ?

(45)

Những vị ở vị trí tu học diễn tiến có thể thấu triệt bản thân để loại bỏ thế giới tệ hơn và tạo lấy thế giới tốt hơn. Cũng chính những vị ở vị trí tu học diễn tiến có thể quán triệt lời Phật như chuyên viên làm tràng hoa, khéo nhặt hái bông hoa

(46)

Ý thức thân này như bọt nước, thấu triệt thân này như ảo ảnh. Như thế thì bẻ gãy mũi tên hoa của ma vương tình dục và thoát khỏi tầm mắt của tử thần.

(47)

Hái nhặt được bông hoa dục lạc, đắm say bông hoa ấy, thì người ấy bị tử thần lôi đi như bão lũ cuốn phăng cả vùng đang ngủ.

(48)

Hái nhặt được bông hoa dục lạc, đắm say bông hoa ấy, thì người ấy chưa thỏa mãn mà đã bị tử thần đánh gục.

(49)

Như ong đến hoa, không làm tổn thương hương sắc của hoa, nhẹ nhàng giữ gìn cho hoa, chỉ hút lấy chút nhụy. Cũng một phong cách ấy mà bậc Thánh đi vào khất thực trong chỗ dân cư.

(50) Không tìm lỗi người, không xét người làm hay không làm gì. Hãy tự nhìn việc làm của mình, coi có làm hay không làm gì.

(53) Từ đống hoa mà nhiều tràng hoa được làm ra, thân thể cũng vậy, từ đó mà làm được nhiều điều tốt đẹp.

(54) Hương của các loại hoa thơm không thể bay ngược gió; thơm như đàn hương, mộc hương, hoa lài, cũng toàn như vậy. Chỉ có hương thơm của đức hạnh mới bay được ngược gió, nên hương thơm của người đức hạnh thì tỏa khắp mọi nơi.

(58) Từ nơi cái đống dơ bẩn mà mọc lên hoa sen thơm tho tinh khiết, làm đẹp ý người.

(59) Cũng y như vậy, chính trong những người phàm tục mê muội mà có đệ tử của Như lai, phát sinh tuệ giác chiếu sáng tất cả.

5. Kẻ ngu

(60) Mất ngủ thì thấy đêm dài ra, mệt nhọc thì thấy đường dài ra. Cũng là như vậy, luân hồi dài ra cho kẻ ngu muội, không hiểu giáo lý chân thật, tinh tế.

(62) "Con cái của ta", "sản nghiệp của ta", đó là mối lo lắng của người ngu. Nhưng đúng ra chính họ đã không là của họ, thì đâu là con cái của họ ? Đâu là sản nghiệp của họ ?

(63) Người ngu mà tự biết mình ngu thì như thế là người trí. Người ngu mà tự cho mình có trí thì như thế thật là kẻ chí ngu.

(64) Người ngu thì suốt đời gần với người trí vẫn không biết gì về giáo lý tinh tế, tựa như cái thìa không biết gì mùi canh [dầu luôn luôn múc canh].

(66) Người ngu thiếu trí nên tự ngã thành kẻ thù sống chung, làm đủ thứ bất thiện, và chắc chắn nhận đủ thứ đắng cay.

(67) Việc ác là việc làm rồi phải ăn năn, và khi chịu hậu quả phải than khóc, nước mắt đầy mặt.

(69) Việc ác chưa chín muồi thì người ngu thấy như mật ngọt. Việc ác đã chín muồi thì người ngu phải chịu đắng cay.

(70) Người ngu (làm theo khổ hạnh bằng cách] hết tháng này tiếp tháng khác chỉ dùng một chút thực phẩm được lấy bằng đầu ngọn cỏ. Nhưng [cái phước của sự khổ hạnh này] không bằng một phần mười sáu của cái phước một lát tư duy của người thấu triệt "chân lý của bậc Thánh".

(71) Điều ác của người ngu làm ra nó như sữa, không phải đông lại ngay, mà ngấm ngầm còn trong kẻ ngu, như lửa ngún trong lớp tro che đậy.

(72) Sự sụp đổ của người ngu là do chính cái xảo thuật mà người ấy biết và sự nổi tiếng mà người ấy có. Xảo thuật và nổi tiếng như vậy làm sụp đổ hạnh phúc và phân hủy trí thức của người ngu.

(75) Một đường dẫn đến thế lợi, một đường dẫn đến Niết bàn, hai đường khác hẳn với nhau. Đệ tử Tỷ kheo của Như lai hãy đem cái trí xuất sắc mà ý thức như vậy, đừng ham danh lợi, hãy thích viễn ly.

6. Người trí

(76) Người trí là người khéo chỉ lỗi và khiển trách cho ta, tựa như chỉ cho ta chỗ có vàng. Hãy kết thân với người trí như vậy. Kết thân với người trí thì chỉ tốt lên chứ không xấu đi.

(78) Đừng thân với bạn xấu ! Đừng thân với tiểu nhân ! Hãy thân với người hiền thiện ! Hãy thân với bậc thượng nhân !

(80) Người tưới nước thì lo dẫn nước, người làm tên thì lo nắn tên, người làm gỗ thì lo uốn gỗ, người có trí thì lo thuần hóa bản thân.

(81) Tảng đá vững vàng thì gió nào cũng không thể lay động. Cũng là như vậy, mọi sự khen hay chê không làm người trí xao động.

(82) Hồ nước sâu thì lắng và trong. Cũng là như vậy, người trí nghe giáo lý rồi tâm thức đã trong lại lắng.

(83) Người trí siêu thoát toàn bộ, ái dục cũng không nhắc đến. Nên người trí thì sự vui hay sự khổ không làm cho bồng bột hay suy sụp.

(84) Không vì bản thân, vì tha nhân, vì con, vì của, vì sự nghiệp, vì ngai vàng, mà làm điều ác ; cũng không tìm thành công bằng phương tiện bất chính. Người như thế mới thật là người có đức hạnh, có trí tuệ, có giáo lý Phật dạy.

(86) Những ai làm đúng giáo lý và nói đúng giáo lý thì có thể đạt đến bờ bến bên kia, có nghĩa vượt qua cái biển cả khó vượt qua, đó là biển cả của ma vương tình dục.

7. La hán

(90) La hán là bậc đã đi hết hành trình, ưu phiền chấm dứt, siêu thoát hoàn toàn, ràng buộc đứt hết, hết sạch nhiệt độ.

(91) Tận lực và chuyên chú, vị La hán không còn lưu luyến nơi trú ấn nào. Tựa như con thiên nga bay khỏi ao đầm, vị La hán bỏ lại đằng sau mọi nơi trú ẩn.

(92) Các vị La hán không tích trữ gì, ăn uống thì xét nghĩ chính xác [rằng nay chỉ để cho đời làm phước]. Các vị đi thuần thục trong đường đi của mình là sự Giải thoát : không còn thực chất và dấu vết [của tham sân si]. Lộ trình này như chim bay trong không gian, không ai vẽ lại được.

(95) Các vị an nhiên như đất : không còn cuồng nộ, như trụ: không còn lay động, như hồ : không còn bùn dơ. Ấy vậy, không còn luân hồi là chính các vị.

(96) Tâm ý trầm tĩnh, nói năng trầm tĩnh, cử động trầm tĩnh, các vị có tuệ giác trọn vẹn, có giải thoát trọn vẹn : sống thanh tịnh quân bình là chính các vị.

(97) Các vị không tin theo ai, đích thân làm chứng mà thể hiện trạng thái "Không phát sinh" : Trạng thái ấy cắt đứt hết thảy hệ lụy, chấm dứt tất cả cơ hội, tách rời toàn bộ ái dục : tối thượng đích thực là chính các vị.

8. Số ngàn

(100) Nghe hay đọc cả ngàn lời mà không có ý nghĩa, thì không bằng một lời mà nghe hay đọc rồi được ổn định thích thú.

(101) Nghe hay đọc cả ngàn chỉnh cú mà không có ý nghĩa, thì không bằng một chỉnh cú mà nghe hay đọc rồi được ổn định thích thú.

(103) Chiến thắng cả triệu người tại chiến trường vẫn không bằng chiến thắng bản thân. Chiến thắng bản thân mới là chiến công hơn hết.

(104) Chiến thắng bản thân thì vẻ vang hơn chiến thắng người khác. Thế nên người khéo thuần hóa mình thì thường xuyên sống với sự tự chế.

(105) Thiên thần hay Nhạc thần, Ma vương hay Phạn vương, ai cũng bị đánh bại, không thể thắng nổi người chiến thắng bản thân như vậy.

(106) Liên tiếp cả trăm năm, mỗi tháng xuất ra hàng ngàn tiền của, [hiến cúng bao nhiêu đối tượng], cũng không bằng chốc lát hiến cúng một bậc tự sửa bản thân. Sự hiến cúng này tốt hơn hiến cúng [đối tượng khác] cả trăm năm.

(110) Sống cả trăm năm mà buông thả, mà hiếu động, thì không bằng sống một ngày mà giữ giới, mà tu tập chỉ quán.

(112) Sống cả trăm năm mà biếng nhác trì trệ, thì không bằng sống một ngày mà tinh tiến hết mình.

(115) Sống cả trăm năm mà không thấy giáo lý tối thượng, thì không bằng sống một ngày mà thấy giáo lý tối thượng ấy.

9. Điều ác

(116) Hãy gấp rút làm lành ! Hãy chế ngự cái tâm làm ác ! Chậm làm lành thì cái tâm lại thích làm ác.

(119) Việc ác chưa chín muồi thì người ác có thể gặp hay. Việc ác chín muồi rồi người ác phải khốn khổ.

(120) Việc lành chưa chín muồi thì người lành có thể gặp đở. Việc lành chín muồi rồi người lành hưởng yên vui.

(121) Đừng khinh thường việc ác nhỏ nhặt, cho rằng "hậu quả sẽ không đến với ta". Nước giọt tuy nhỏ mà giọt mãi phải đầy bình. Người ngu làm ác mỗi lần một chút mà dồn lại thành kẻ ác tràn đầy.

(122) Đừng khinh thường việc lành nhỏ nhặt, cho rằng "hậu quả sẽ không đến với ta". Nước giọt tuy nhỏ mà giọt mãi phải đầy bình. Người trí làm lành mỗi lần một chút mà dồn lại thành người lành tràn đầy.

(124) Bàn tay không có thương tích gì thì có thể dùng nó mà cầm nắm thuốc độc, bởi vì thuốc độc không thể làm hại bàn tay không thương tích ấy. Ấy vậy, không làm ác thì không bị ác.

(126) [Loài người] cùng sinh từ thai mẹ, nhưng có kẻ làm ác sinh vào cảnh khổ, có kẻ làm lành sinh được cảnh vui, có người sạch hết ô nhiễm mà thể nhập Niết bàn.

(127) Không phải trong không gian, không phải trong biển cả, không phải trong hang động, thế giới này không nơi nào có thể trốn thoát kết quả của điều ác.

10. Dao gậy

(129) Ai cũng sợ dao gậy, ai cũng sợ chết chóc. Cứ coi mình muốn gì thì biết người cũng muốn như vậy, chớ có tự mình hay xúi người làm việc giết hại

(131) Ai cũng mong muốn hạnh phúc. Vậy kẻ nào sử dụng dao gậy đối với người khác để mưu cầu hạnh phúc cho mình thì kẻ ấy sẽ không được hạnh phúc.

(133) Chớ nói thô lỗ ! Nói thô lỗ thì bị nói trả ! Lời nói độc địa thì đau không chịu nổi ! Lời qua tiếng lại thì như dao gậy đánh nhau !

(135) Như kẻ chăn bò cầm gậy xua bò ra đi ; cũng là như vậy, già và chết xua người ra đi, khỏi [đời sống này].

(143) Đời này hiếm có người biết khiêm tốn và tự chế để tránh sự khiển trách như con ngựa hay biết tránh roi vọt.

11. Già yếu

(146) Cuộc đời bị thiêu đốt mãi thì cười giỡn vui vẻ nỗi gì ? Sao không tìm lấy ngọn đèn chiếu sáng trong khi cuộc đời bị bao phủ tối tăm ?

(147) Hãy nhìn cái thể xác như bong bóng đẹp này ! Nó là một khối thương tích, bịnh tật, mà lại phải bận tâm mãi. Nhưng sự thật của nó là không có gì vững chắc, tồn tại như cũ.

(148) Hình hài này rồi phải suy già ! Nó là một khối bịnh tật dễ hủy hoại, là một đống dơ bẩn phải đổ vỡ. Và chết đến, kết liễu sự sống của nó.

(151) Lộng lẫy như xe vua đi nữa rồi cũng hỏng, thân này là gì đi nữa rồi cũng già. Chỉ có giáo lý của bậc Thiện nhân là không già, và được bậc Thiện nhân chỉ dạy cho các vị thiện nhân.

(152) Kẻ nghe ít, học kém, thì lớn lên như trâu bò : thịt nở nang mà trí không phát triển.

(155) Lúc trẻ không lo tu, cũng không kiếm của, nên về già thì như con cò già đứng ủ rũ bên cái ao không có chút tôm chút cá !

(156) Lúc trẻ không lo tu, cũng không kiếm của, nên về già thì như cái cung gãy, chỉ còn than thở những ngày đã qua !

12. Tự mình

(158) Trước hết là tự đặt mình vào đường chánh, sau đó mới chỉ dẫn cho người. Người trí làm như vậy thì khỏi bị chê trách.

(159) Hãy tự làm cho mình những gì mình đem dạy người ! Phải tự chế ngự mới chế ngự cho người ! Thế nên, khó thay, cái việc tự chế ngự lấy mình !

(160) Hãy tự mình làm vị cứu tinh cho mình ! gười khác thì làm vị cứu tinh cho mình sao được ? Và chính sự khéo tự chế ngự là vị cứu tinh khó có đó.

(161) Việc ác là do ta làm. Nó xuất phát và bắt nguồn từ ta, và rồi nghiền nát ta như kim cương đập vỡ đá quí.

(163) Việc ác, việc bất lợi cho chính mình mà làm dễ quá ! Còn việc lành, việc hữu ích cho chính mình mà lại quá khó làm !

(165) Việc ác là do mình làm, việc dơ bẩn cũng do mình làm. Việc ác phải do mình không làm, việc trong sạch cũng phải do mình làm. Trong sạch hay không trong sạch toàn do mình làm. Không ai làm cho ai trong sạch cả.

13. Cuộc đời

(167) Đừng sống thấp hèn ! Đừng sống buông thả ! Đừng thừa nhận kiến thức tai hại ! Đừng tăng thêm cuộc đời bất toàn !

(171) Hãy đến mà nhìn cuộc đời cho kỹ, thì lộng lẫy lắm cũng chỉ như cỗ xe của vua đi. Kẻ ngu thì hụp lặn trong cuộc đời ấy, còn người trí thì không đắm say.

(172) Ai sống buông thả nhưng rồi biết sống tự chế, thì người ấy làm cho đời mình sáng lên như vầng trăng ra khỏi mây che.

(173) Ai làm việc ác nhưng rồi biết làm việc lành mà xóa mờ việc ác đi, thì người ấy làm cho đời mình sáng lên như vầng trăng ra khỏi mây che.

(174) Người đời phần nhiều mù quáng [chân tướng của cuộc đời], chỉ có ít kẻ đốn ngộ được. Tựa như bầy chim thoát lưới mà chỉ có ít con bay lên trời cao.

(176) Ai trái nghịch chân lý bậc nhất, nói năng xảo trá, bác bỏ đời sau, thì kẻ ấy không có điều ác nào mà không làm được.

(178) Dầu thống lĩnh cả địa cầu, dầu được sinh lên thiên đường, dầu tự cho là chúa tể vũ trụ đi nữa, không một ai sánh được với vị Tu đà hoàn, [thánh quả đầu tiên].

14. Đức Phật

(179) Đối với dục vọng, Như lai đã chiến thắng mà không thất bại. Chiến thắng đến nỗi dục vọng không còn dấu vết nào nơi Như lai để cô bám theo. Như lai thênh thang, không còn dấu vết dục vọng như vậy, thì cô làm sao cám dỗ Như lai theo cô ?

(180) Như lai không còn một mối vướng mắc nào để dục vọng có thể bám vào mà dụ dỗ dẫn dắt. Như lai thênh thang, không còn dấu vết dục vọng như vậy, thì cô làm sao cám dỗ Như lai theo cô ?

(181) Là bậc đã chuyên cần chỉ quán nên thích thú trong trạng huống thanh bình của sự Viễn ly : bậc chánh giác toàn hảo như vậy chư thiên cũng hết lòng ngưỡng mộ.

(182) Khó thay được làm thân loài người ! Khó thay thân ấy được sống còn ! Khó thay thân ấy được nghe Pháp ! Khó thay thân ấy được gặp Phật!

(183) Không làm việc ác ! Kính làm việc lành ! Làm sạch tâm ý ! Đó, chư Phật dạy.

(186) Mưa xuống tiền vàng đi nữa dục vọng vẫn khó mà thỏa mãn. Dục lạc thì đắng nhiều ngọt ít. Biết được như vậy là người trí.

(187) Thế nên đệ tử của bậc Chánh giác thì không đi tìm dục lạc, dầu dục lạc ấy là của chư thiên đi nữa. Mà đệ tử của bậc Chánh giác thì chỉ ưa thích sự hủy diệt của chính ái dục.

(188) Nhân loại sợ hãi nên đi tìm nơi nương dựa. Họ nương dựa thần núi, thần rừng, thần cây, thần vườn, thần miếu.

(189) Nhưng nương dựa như vậy không phải an toàn, không phải tối thượng. Bởi vì nương dựa như vậy không làm cho ta thoát khỏi lo phiền.

(190) Ai nương dựa vào Phật, vào Pháp của Phật, vào Tăng của Phật, thì có sự thấy biết chính xác, thấy biết "bốn chân lý của bậc Thánh".

(191) Đó là thấy biết về sự khổ, thấy biết về nguyên nhân của sự khổ, thấy biết về sự hủy diệt của nguyên nhân sự khổ, thấy biết về con đường dẫn đến sự hủy diệt của nguyên nhân sự khổ - con đường ấy là "đường chánh có tám chi nhánh".

(192) Sự nương dựa vào Phật Pháp Tăng như vậy mới là an toàn, mới là tối thượng. Bởi vì nương dựa như vậy mới làm cho ta thoát khỏi lo phiền.

(194) Vui thay, đức Phật ra đời ! Vui thay, Pháp mầu được giảng ! Vui thay, chư Tăng hòa hợp ! Và hòa hợp mà giữ giới : vui thay !

15. Yên vui

(197) Thật là hạnh phúc, khi ta sống không hận thù giữa những người hận thù; giữa những người hận thù ta sống không hận thù.

(198) Thật là hạnh phúc, khi ta sống không đau yếu giữa những người đau yếu ; giữa những người đau yếu ta sống không đau yếu.

(199) Thật là hạnh phúc, khi ta sống không dục vọng giữa những người dục vọng ; giữa những người dục vọng ta sống không dục vọng.

(200) Thật là hạnh phúc khi Như lai sống không phiền não về vật thực, [không vui hay buồn vì có hay không vật thực]. Như lai được nuôi dưỡng bằng sự vui thú chân lý [và vui thú chỉ quán], nên lúc nào Như lai cũng vui như cái vui của chư thiên Quang âm.

(201) Hơn thì bị oán ghét, thua thì phải khổ sở. Thế nên hãy sống thanh thản, xả hết mọi sự hơn thua.

(202) Không cái lửa nào bằng cái lửa của sự tham dục ! Không cái ác nào bằng cái ác của sự tức giận ! Không cái khổ nào bằng thân thể ! không cái vui nào bằng Niết bàn !

(203) Bịnh nhất là đói ăn. Khổ nhất là thân thể. Biết đúng như vậy thì thấy vui nhất là Niết bàn.

(204) Lợi nhất là sự không bịnh. Giàu nhất là sự biết đủ. Thân nhất là sự thành tín. Vui nhất là sự Niết bàn.

(205) Ai đã nếm được hương vị của đời sống ẩn dật thanh tịnh, đã thấm đượm hương vị của sự vui thỏa chân lý, thì người ấy hết lo âu, hết ô nhiễm.

(206) Quí nhất là được gặp bậc Không ô nhiễm, sống với các vị thì bao giờ cũng yên vui. Thế mới biết không gặp người ngu cũng yên vui lâu dài.

(207) Sống với người ngu thì lo phiền mãi. Thế nên, khổ thay, sống với người ngu thì khác nào sống với kẻ thù, và vui thay, sống với người trí thì như thể sống với người thân.

(208) Do vậy, đây là sự thật. Sống với các vị hiền lành, thông minh, trí thức, dấn thân đi tới Niết bàn, giữ giới cực kỳ trang nghiêm, tận diệt các dục vọng, thì chẳng khác gì vầng trăng đi theo quỹ đạo tinh tú.

16. Yêu thích

(209) Chuyên cần những việc không đáng chuyên cần, không chuyên cần những việc đáng chuyên cần, từ bỏ chủ đích của mình mà chạy theo dục vọng, thì kẻ ấy sẽ ganh tị, hoặc hâm mộ suông, đối với những vị chuyên cần vào chủ đích của mình.

(210) Đừng gắn bó với người mình ưa, đừng gắn bó với kẻ mình ghét. Ưa mà không gặp là khổ, ghét mà phải gặp càng khổ.

(214) Luyến ái sinh lo. Luyến ái sinh sợ. Siêu thoát luyến ái thì hết lo, hết lo thì sợ gì ?

(215) Dục vọng sinh lo. Dục vọng sinh sợ. Siêu thoát dục vọng thì hết lo, hết lo thì sợ gì ?

(219) Xa nhà lâu ngày và trở về an toàn thì được bà con bạn bè đón mừng nồng hậu.

(220) Cũng là như vậy mà người làm lành, từ đời này sang đời khác, được việc lành của mình đón tiếp như thể người thân đón tiếp người thân.

17. Giận dữ

(221) Phải dập tắt sự giận dữ ! Phải bẻ gãy tính kêu căng ! Không còn để bị chi phối ! Không còn nắm chắc cái thân ! Không còn gì hết như vậy thì người này khổ não không còn đeo đuổi được nữa.

(222) Ai chế ngự được sự thịnh nộ đang bùng lên, như thể hãm được cái xe đang chạy có đà, thì người ấy Như lai gọi là người lái xe giỏi, ngoài ra chỉ là kẻ cầm cương hờ mà thôi.

(223) Đem tình thương mà thắng giận dữ. Đem đạo đức mà thắng bất lương. Đem tặng dữ mà thắng keo lẫn. Đem chân thành mà thắng xảo trá.

(224) Nói thành thực. Không giận dữ. Ít của mà vẫn chia cho người cần. Đi theo ba con đường này thì được hội ngộ với chư thiên.

(225) Bậc hiền triết ấy, do vĩnh viễn thuần hóa toàn diện thân thể và tâm tính của mình, không còn làm hại ai cả, nên đã đi vào trạng thái Bất tử - lĩnh vực không còn mọi nỗi ưu sầu.

(227) Phật tử A tu la, nên biết đây là thành ngữ từ xưa, không phải ngày nay mới có. Rằng không nói cũng bị chê, nói nhiều cũng bị chê, nói ít cũng bị chê. Người mà không bị chê thì thật khó có trên đời này.

(231) Hãy đề phòng thân thể giận dữ ! Hãy thuần hóa việc làm của thân thể ! Hãy từ bỏ điều ác của thân thể ! Hãy đem thân thể mà làm điều lành !

(232) Hãy đề phòng miệng lưỡi giận dữ ! Hãy thuần hóa lời tiếng của miệng lưỡi ! Hãy từ bỏ điều ác của miệng lưỡi ! Hãy đem miệng lưỡi mà nói điều lành !

(233) Hãy đề phòng tâm ý giận dữ ! Hãy thuần hóa suy nghĩ của tâm ý ! Hãy từ bỏ điều ác của tâm ý ! Hãy đem tâm ý mà nghĩ điều lành !

(234) Người trí thì thuần hóa thân thể, thuần hóa miệng lưỡi, thuần hóa tâm ý - thực sự thuần hóa hoàn toàn.

18. Dơ bẩn

(235) [Phật thức tỉnh cho một người có tuổi, rằng] thân ông bây giờ như chiếc lá héo ! Sứ giả thần chết đang chờ ông ! Ông đang đứng chờ trước ngưỡng cửa tử vong ! Ông sắp phải làm một cuộc lữ hành trên đường trường của cái chết, vậy mà ông chưa chuẩn bị lương thực gì cả ! [Ông hãy thông minh mà chuẩn bị đi] !

(236) Ông phải tự tạo cho mình một cồn đảo [trong sóng nước luân hồi], bằng cách gấp rút làm một người chuyên cần thông minh mà lọc bỏ cho sạch dơ bẩn để trở thành bc Ly dục. Như vậy ông sẽ đến đất thánh của chư thiên.

(239) Qua từng giờ khắc, người trí tuần tự mà lọc bỏ dơ bẩn nơi bản thân, tựa như người thợ luyện kim lọc bỏ quặng vàng để thành vàng ròng.

(240) Như sắt sinh sét, sét lại ăn sắt, việc ác cũng vậy, do mình tạo ra, lại dẫn mình vào nẻo ác.

(242) Sự bất trinh làm dơ bẩn cho phụ nữ. Sự keo kiết làm dơ bẩn cho người hào phóng. Và làm dơ bẩn cho đời sống hiện tại cũng như đời sống tương lai chính là việc ác.

(243) Trong mọi sự dơ bẩn, vô minh là dơ bẩn bậc nhất. Chư vị Tỷ kheo ! Hãy trừ khử cho được sự dơ bẩn ấy để trở thành bậc Tỷ kheo không dơ bẩn.

(244) Dễ dàng thay, sống mà không biết xấu hổ; sống mà lỗ mãng như quạ; sống mà nói xấu, khoa trương ; sống mà liều lĩnh, dơ bẩn.

(245) Khó khăn thay, sống mà biết xấu hổ ; sống mà mong tinh khiết ; sống mà công bình, khiêm tốn ; sống đời sống trong sáng, kiến thức phong phú.

(246 - 247)

Ai sống trên đời này mà sát hại, chiếm đoạt, gian dâm, dối trá, say sưa ; sống đam mê như vậy thì ngay trong đời sống hiện tại, người ấy đã tự đào bới lên cái gốc rễ nhân cách của mình.

(248) Do vậy, ông nên nhận thức rằng không tự chế ngự thì đã là điều ác. Ông chớ để cho mình tham lam và làm quấy mà tự hãm vào nỗi khổ lâu dài.

(251) Lửa nào bằng cái lửa tham lam, chấp nào bằng cái chấp tức giận, lưới nào bằng cái lưới mù quáng, sông nào bằng cái sông luyến ái.

(252) Dễ thay tìm thấy lỗi người ! Khó thay thấy được lỗi mình ! Lỗi người thì mình cố phanh phui, như sàng gạo mà lấy trấu cám. Lỗi mình thì mình cố che giấu, như kẻ bẫy chim ngụy trang để ẩn núp.

(253) Hễ tìm thấy lỗi người thì hay chỉ trích. Kẻ nào như vậy thì tâm tính xấu thêm lên, và càng cách xa cái "trạng huống hết xấu".

(254) Giữa không trung thì không có dấu vết đường đi, ngoại đạo cũng vậy, không có các bậc Sa môn. Loài người thỏa thích trong sự giả dối. Như lai thì không giả dối.

(255) Giữa không trung thì không có dấu vết đường đi, ngoại đạo cũng vậy, không có các bậc Sa môn. Vạn hữu thì không thường còn. Như lai thì không bất thường.

19. Sống Pháp

(256) Người ấy đâu phải là người sống theo Pháp, bởi vì người ấy phân xử rất khinh suất, độc đoán. Người trí thì phải biện biệt ai đúng ai sai mới phán quyết.

(257) Người trí không lãnh đạo ai bằng xảo thuật, mà phải đúng pháp luật, không thiên vị. Người trí nắm giữ pháp luật như vậy thì xứng đáng được gọi là người sống theo Pháp.

(258) Không phải nói nhiều mà được gọi là người trí thức ; mà phải điềm tĩnh, chu toàn cho người chứ không thù ghét, không e sợ, như vậy mới được gọi là người trí thức.

(259) Không phải nói nhiều mà được gọi là người thông suốt về Pháp ; mà ai tuy nghe ít nhưng đích thân trực nhận chứ không hời hợt đối với Pháp, mới đáng gọi là người thông suốt về Pháp.

(262) Không vì nói năng hùng hồn và hình dáng thanh tú mà thành người hiền lương, nếu người ấy còn ganh ghét, ích kỷ, xảo quyệt, ngạo mạn.

(263) Ai chặt được, phá được, nhổ được tận gốc những tâm tính trên đây, nhất là loại bỏ giận dữ, thì người trí như vậy mới đáng gọi là hiền lương.

(267) Siêu việt mọi sự thiện cũng như ác mà chuyên tâm vào phạn hạnh, đem "cái biết đúng như sự thật" mà sống trong đời này, như thế mới đích thực là vị Tỷ kheo.

(270) Sát hại sinh linh thì đâu phải là bậc cao quí. Mà bậc cao quí thì phải là người không tổn hại sinh linh nào cả.

(271 - 272)

Không phải chỉ do giữ giới và khổ hạnh, học rộng và định tâm, thanh cư và độc cư mà đã tự cho "mình thụ hưởng được cái mà người thường không thể thụ hưởng là cái vui xuất gia". Tỷ kheo ! các vị chớ có tự mãn một khi chưa hết ô nhiễm.

20. Đường đi

(273) Đường chánh tám chi là đường đi hơn hết trong mọi đường đi. Chân lý bốn chi là chân lý hơn hết trong mọi chân lý. Siêu thoát ái dục là niết bàn hơn hết trong mọi niết bàn. Nhãn quan toàn hảo là bậc hai chân hơn hết trong mọi loài hai chân.

(274) Không đường đi nào khác mà chỉ có đường này đưa các người đạt đến nhãn quan toàn hảo. Các người đi theo đường này thì Ma vương rất lo âu.

(277) "

Các hành vô thường". Sáng suốt nhận thức như vậy thì chán bỏ khổ não : đó, đường đi trong sáng.

(278) "Các hành khổ não". Sáng suốt nhận thức như vậy thì chán bỏ khổ não : đó, đường đi trong sáng.

(279) "Các pháp vô ngã". Sáng suốt nhận thức như vậy thì chán bỏ khổ não : đó, đường đi trong sáng.

(280) Những lúc cần cố gắng vẫn không cố gắng, trẻ và mạnh mà nhác, ý chí suy nhược và cơ thể uể oải, một kẻ thụ động như vậy làm sao vận dụng trí tuệ mà đi theo "đường chánh"?

(281) Thận trọng miệng lưỡi, chế ngự thân thể, đề phòng tâm ý, làm sạch cả ba nguồn hành động như vậy là đi theo đường đi của Phật chỉ dẫn.

(287) Người nào say đắm bám lấy đàn con và gia súc, thì cái chết bám lấy người ấy và tóm đi như thể bão lũ cuốn trôi cả làng đang ngủ.

(288) Khi tử thần xuất hiện thì không phải cha, không phải con, không phải họ hàng, không phải bạn thân, không một ai che chở được cho ta.

21. Tạp lục

(290) Bỏ hạnh phúc nhỏ thì được hạnh phúc lớn. Người trí vì vậy mà khước từ hạnh phúc nhỏ nhặt và đạt được hạnh phúc lớn lao.

(291) Kẻ gây đau thương cho người khác để mưu đồ hạnh phúc cho mình thì không thể thoát khỏi hận thù, vì bị cuốn vào guồng máy phức tạp của sự hận thù ấy.

(292) Việc đáng làm thì không làm, việc không đáng làm lại làm ; người tự kiêu, thiếu nhớ nghĩ chính xác như vậy sẽ tăng thêm sơ hở, sai lầm.

(296) Đệ tử đức Cù đàm thì thường tự thức tỉnh, bằng cách ngày đêm nhớ nghĩ đến Phật.

(300) Đệ tử đức Cù đàm thì thường tự thức tỉnh, bằng cách ngày đêm nhớ nghĩ bất hại.

(301) Đệ tử đức Cù đàm thì thường tự thức tỉnh, bằng cách ngày đêm nhớ nghĩ chỉ quán.

(302) Vui thích xuất gia là khó, sinh sống tại gia là khó. Sống với kẻ nghịch chí là khổ, nổi chìm theo luân hồi là khổ. Vậy chớ sống theo luân hồi, càng chớ chạy theo cái khổ.

22. Địa ngục

(306) Ăn nói gian dối, làm bậy rồi chối, hai điều này chết rồi đồng đẳng sinh vào địa ngục, vì đời này làm người mà việc làm hèn hạ.

(309) Có bốn tai họa giành cho kẻ phóng đãng, mê vợ của người, đó là một, bị nguy biến ; hai, ngủ không yên ; ba, bị thóa mạ ; bốn, sa địa ngục.

(310) Gian dâm thì phát sinh tội ác, sa vào cảnh khổ. Lạc thú của đôi nam nữ đang lo sợ thì quá ngắn, mà luật pháp trừng phạt lại quá nặng. Do vậy, chớ có gian díu với vợ người !

(312) Hành động thì buông thả, giới hạnh thì hoen ố, phạn hạnh thì hoài nghi, tất cả, không điều nào đem lại thành quả lớn lao.

(313) Việc gì cần làm thì phải làm, và làm hết sức mình, chứ xuất gia mà sống buông thả thì chỉ vung thêm cát bụi vào đời.

(317) Không đáng sợ hãi mà sợ hãi, đáng sợ hãi mà không sợ hãi, thấy biết sai lầm như vậy nên đi vào chỗ dữ.

(319) Lầm lỗi thì biết lầm lỗi, không lầm lỗi thì biết không lầm lỗi, thấy biết chính xác như vậy nên đi vào chỗ lành.

23. Con voi

(320) Như lai thì như thể con voi ở giữa chiến trận. Con voi ấy hứng chịu bao nhiêu tên đạn, Như lai chịu đựng bao nhiêu phỉ báng - vì lẽ đời có lắm kẻ vô tư cách.

(321) Voi hay ngựa mà thuần hóa thì có thể chọn đi dự hội hay để vua cưỡi. Người mà thuần hóa thì hơn người, ở chỗ chịu được mọi sự phỉ báng.

(322) Những con lừa thuần hóa, những con ngựa thuần chủng, những con voi to lớn uy nghi, tất cả đều rất quí. Nhưng quí hơn cả là chính người tự thuần hóa.

(324) Con voi Tài hộ trở nên bất trị, bị xích lại thì phản ứng, bỏ ăn, là vì nó chỉ nhớ rừng nhà, [nơi đó có mẹ nó]. [Con người càng phải như vậy, lúc nào cũng biết thương nhớ và lo cho mẹ cha].

(326) Trước đây tâm ta buông thả, chạy theo dục vọng, tình yêu, lạc thú. Ngày nay ta vận dụng chánh niệm mà chế ngự và thuần hóa lấy nó, giống như người quản tượng giữ vững mà khắc phục con voi hung hăng.

(327) Hãy thích thú trong chánh niệm mà giữ lấy tâm mình cho khéo. Như thể con voi hăng lên, vọt khỏi bùn lầy, các người cũng vậy, hãy rán lên mà thoát khỏi chỗ dữ.

(328) Nếu gặp được người bạn cẩn trọng, xứng đáng sống chung, có phong cách nghiêm chỉnh, thông minh, đối phó nguy khốn, thì các người hãy chung sống cùng người ấy với bao nhiêu vui vẻ.

(331) Vui thay, gặp được bạn tốt trong lúc cần thiết ! Vui thay, sống biết vừa đủ với một ít đồ dùng ! Vui thay, chết mà có phước đức đã làm ! Vui thay, khổ não đã kết thúc trọn vẹn !

(332) Vui thay, hiếu dưỡng mẹ ! Vui thay, hiếu dưỡng cha ! Vui thay, phụng sự Sa môn! Vui thay, phụng sự Thánh triết !

(333) Vui thay, đến già mà vẫn giữ giới ! Vui thay, sống trong niềm tin vững chắc ! Vui thay, thu hoạch tuệ giác trong sáng ! Vui thay, không có những hành động ác !

24. Ái dục

(336) Sống trong đời này mà thắng được cái khó thắng là ái dục, thì sầu khổ tự rời khỏi người này y như nước giọt không dính lá sen.

(341) Đời rất ưa ái dục, lại rất ưa lạc thú của ái dục cuồn cuộn tràn ra nơi các giác quan và đối tượng của các giác quan. Họ thiên về lạc thú nên lùng kiếm lạc thú, nhưng rồi cái họ kiếm được chỉ là sự sinh ra và già đi.

(345 - 346)

Bị xiềng xích bằng sắt, bằng cây, và bằng gai, bậc Giác ngộ dạy rằng chưa phải bền chắc. Thế nhưng bậc Giác ngộ dạy rằng ham muốn vàng ngọc và đồ quí, ham muốn vợ chồng và con cái, sợi giây ái dục ham muốn như vậy mà xiềng xích thì bền chắc hơn nhiều. Nó rị xuống, ngó như lỏng lẻo mà thật khó tháo gỡ ! Do vậy, người trí thì phải chặt cho đứt, bằng cách thoát ly gia đình, từ bỏ dục lạc.

(352) Vị ấy hoàn toàn thoát ly ái dục, không còn dính mắc gì nữa. Vị ấy lão thông cách hùng biện với sự thấu suốt về chủ đề, về nội dung, về ngữ văn, về thuyết trình ; trong sự thuyết trình lại thấu suốt về sự thứ tự và sự hiệu quả. Cái thân hiện tại đã là cái thân cuối cùng, và vị ấy xứng đáng được tôn xưng là bậc Đại giác, bậc Đại trượng phu.

(354) San sẻ về Pháp thì hơn mọi sự san sẻ. Hương vị của Pháp thì hơn mọi hương vị. Thỏa dạ về Pháp thì hơn mọi sự thỏa dạ. Chiến thắng ai duc thi thang moi thi kho nao.

25. Tỷ kheo

(362) Chế ngự lấy tay chân, chế ngự lấy lời tiếng, chế ngự lấy tư tưởng ; thích thú với đề mục chỉ quán của mình, sống độc thân, biết vừa đủ, đó là vị Tỷ kheo.

(363) Tỷ kheo thì thuần hóa lấy miệng lưỡi, bằng cách nói năng vừa phải, không nhiễm cao ngạo trình bày về Pháp thì với lời tiếng dịu dàng.

(365) Tỷ kheo thì không khinh cúng phẩm mình nhận được, không ham cúng phẩm người nhận được. Tỷ kheo mà ham như vậy thì làm sao định tâm ?

(367) Đối với chính tâm lý và vật lý của bản thân, Tỷ kheo cũng không có tư tưởng tự ngã và sở hữu của tự ngã ; không còn thắc mắc hay nghĩ ngợi về những gì mình không có ; người này mới xứng đáng được gọi là Tỷ kheo.

(368) Tỷ kheo trú ở trong đức tính từ bi thì đẹp dạ đối với Pháp của Phật dạy, đạt đến cái vui an bình trong lắng, có nghĩa thể hiện trạng huống giải thoát toàn bộ hiện tượng chuyển biến.

(369) Các vị Tỷ kheo, hãy tát cho hết nước trong cái thuyền bản thân của các vị. Thuyền này không còn nước thì nhẹ, đi mau. Ấy vậy, hễ tát hết nước tham vọng và phẫn nộ thì các vị dễ lướt đến Niết bàn.

(373) Tỷ kheo đã bước vào nơi thanh vắng, và giữ tâm cho trong lắng, thì hãy tịnh quan về Pháp mà hưởng thụ cái vui siêu phàm.

(375) Ngay trong cuộc đời này, các vị Tỷ kheo có trí hãy khởi sự tu tập theo các tiết mục chính yếu sau đây của Pháp : tự giữ gìn toàn bộ các giác quan, biết vừa đủ, giữ giới đúng theo Giới bản, gần gũi các vị thiện tri thức, sống tinh tiến, với cách sống chánh mạng trong sạch.

(376) Giao tiếp thì khéo thân thiện, cử chỉ thì rất thanh nhã. Do vậy mà có được nhiều vui vẻ, tránh được lắm phiền phức.

(377) Hoa lài tự rụng những cánh hoa héo ; cũng là như vậy, các vị Tỷ kheo, hãy tự rơi rụng tham lam giận dữ.

(380) Hãy tự nương dựa vào mình ! Hãy tự đi đến với mình ! Hãy tự thuần hóa như thể nhà buôn thuần hóa ngựa hay của mình !

(382) Vị Tỷ kheo nào tuy là trẻ tuổi mà biết cần cù thực hành Pháp của Như lai dạy, thì vị Tỷ kheo ấy soi sáng thế giới này như sự soi sáng của vầng trăng không còn mây mù khuất mờ.

26. Tịnh hạnh

(384) Thường xuyên sống trong chỉ quán thì đạt đến bờ bến bên kia. (Như lai) gọi người ấy là vị Tịnh hạnh có trí, dứt hết các dạng thắt buộc.

(385) Không bờ này. Không bờ kia. Không hai bờ. Giải trừ khổ não, cởi mở thắt buộc, Như lai gọi vị ấy là Tịnh hạnh.

(386) Tu tập chỉ quán, sống không bụi trần, phận sự đã xong, sơ hở không còn, đạt đích tối thượng thì Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(389) Chớ hành hung một vị Tịnh hạnh, một vị Tịnh hạnh chớ tức giận lại. Hành hung một vị Tịnh hạnh đã đáng xấu hổ, một vị Tịnh hạnh tức giận lại càng đáng xấu hổ hơn.

(391) Người nào thân miệng ý đều không hoạt động ác, cả ba nguồn gốc hoạt động này cùng được đề phòng, thì Như lai gọi người ấy là vị Tịnh hạnh.

(397) Phải là người cắt hết thắt buộc, không còn lo sợ, dính mắc, Như lai mới gọi là vị Tịnh hạnh.

(399) Ai không tức giận, chịu đựng mọi sự nhục mạ, hành hung và trừng phạt, lấy chính cái sức mạnh của đức Nhẫn mà làm quân lực bảo vệ cho mình, thì người như vậy Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(401) Như thể nước giọt trên lá sen, hay như hạt cải đặt đầu mũi kim, [thì không thể nào dính được]. Sự không nhiễm ái dục cũng là như vậy, Như lai mới gọi là vị Tịnh hạnh.

(403) Người nào trí tuệ sâu xa, biết rành thế nào là đường đi chính xác, thế nào là đường đi sai lầm, và bản thân người ấy đã đi đến cái đích tối thượng, thì Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(404) Không hỗn tạp với hai giới thế tục và tu sĩ, sống độc thân, không ham muốn : ai sống như vậy thì Như lai gọi là vị Tịnh hạnh

(405) Không sử dụng khí giới dao gậy đối với sinh vật mạnh hay sinh vật yếu, không tự mình hay bảo ai sát hại hoặc gây thương tổn, thì Như lai gọi người này là vị Tịnh hạnh.

(406) Ai sống thân thiện giữa người đối nghịch, sống ôn hòa giữa người hung hăng, sống không lưu luyến giữa người bám víu, thì người ấy Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(407) Tham vọng, phẫn nộ, kiêu căng, phỉ báng, tất cả đều rơi rụng như thể hạt cải rơi khỏi mũi kim : người như vậy, Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(408) Nói năng thanh nhã, hiền hòa, xây dựng, chân thành, không xúc phạm : người như vậy, Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(410) Không tham vọng gì đối với đời sống thế giới này cũng như đời sống thế giới khác : không tham vọng mà siêu thoát như vậy, Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(412) Ngay trong cuộc đời này mà ai đã vượt trên thiện ác, không còn bao thứ vướng mắc : người trong sáng với trạng huống không ưu phiền, không bụi bặm như vậy, Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(414) Vượt được cuộc đời lầy lội gập ghềnh, vượt qua biển cả luân hồi ngu si ; vượt đến bờ bến chỉ quán bên kia, không ái dục, không nghi hoặc ; không nắm chắc, không vướng mắc, thể hiện Niết bàn : ai mà đến thế thì Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(417) Xa sự buộc ràng trong nhân loại, vượt sự buộc ràng trên chư thiên, giải trừ toàn diện các dạng buộc ràng : ai mà như thế thì Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(418) Bỏ điều mình ưa, bỏ cái mình ghét, thể hiện trạng thái Mát mẻ, loại hết dữ kiện tái sinh : bậc đại hùng chiến thắng ấy Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(422) Là bậc không sợ hãi : như là trâu chúa cao thượng, anh dũng; là bậc đại hiền triết ; là bậc đã chiến thắng : khắc phục dục vọng ; là bậc đã tắm rửa ; là bậc đại giác ngộ. Bậc ấy Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

(423) Là bậc thánh triết biết rõ đời trước của mình, thấy rõ thế giới yên vui và thế giới thảm khổ, chấm dứt sự tái sinh, thành đạt tuệ giác tối thượng, [nói tóm], là bậc hoàn thành trọn vẹn : bậc ấy Như lai gọi là vị Tịnh hạnh.

Trích truyện tích

Mục lục

1. Song song.

2. Tự chế.................................................................

3.Tamy...

4. Hoa hương ..

5. Kẻ ngu..

6. Người trí..

7. La hán..

8. Số ngàn.

9. Điều ác..

10. Dao gậy

11. Già yếu.

12. Tự mình.

13. Cuộc đời..

.

101

.108

..118

126

..132

..147

..152

.157

177

.192

201

..209

..214

14. Đức Phật .

15. Yên vui

16. Yêu thích.

17. Giận dữ

18. Dơ bẩn.

19. Sống Pháp.

20. Đường đi

21. Tạp lục..

22. Địa ngục...

23. Con voi.

24. Ái dục.

25. Tỷ kheo.

26. Tịnh hạnh

..229

..234

242

..249

..259

..267

274

..278

..283

287

..296

..305

.312

1. Song song

1/2. Truyện tích của Pc 2

Sức mạnh của một thiện niệm...

1/4. Truyện tích của Pc 5

Hận thù đến mấy kiếp.

1/9.

Truyện tích các Pc 13-14

Nan đà làm thuê.

1/10. Truyện tích của Pc 15

Tự ăn trái ác.

1/11. Truyện tích của Pc 16

Đời nào cũng vui .

102 104 105 .106

102

1/2.

Truyện tích của Pc 2
Sức mạnh của một thiện niệm

Mattakundali là con trai duy nhất của một phú hào. Chàng bị bịnh sắp chết mà phú hào vẫn xót của, không đành xuất tiền rước lương y. Khi biết chắc con sắp chết, ông tính để đỡ bị người dòm ngó của cải nên thuê vài lao công khiêng đặt ngoài mái hiên. Biết lúc này là đúng lúc, Phật xuất hiện trước mắt chàng, với ánh sáng rực rỡ. Bừng mắt thấy Phật, chàng mừng lắm, không thể dậy nổi nhưng chăm chăm nhìn Ngài, và trút hơi thở cuối cùng trong sự đột biến cả người vào niềm ngưỡng mộ và hoan lạc. Do thiện niệm này, chàng tái sinh làm một vị trời ở Đao lợi thiên. Phú hào cũng bị kích động, từ đó đến với Phật và san sẻ của cải mà làm phước.

1/4.
Truyện tích của Pc 5
Hận thù đến mấy kiếp

Một bà vợ không con, sợ mẹ chồng và chồng ghét nên cưới thiếp cho chồng. Nhưng hai lần người thiếp có mang, người vợ đầu độc cho sẩy thai cả. Có mang lần thứ ba, người thiếp giấu nhưng người vợ cũng biết, đầu độc chết cả người thiếp và cái thai. Lúc sắp chết, người thiếp thề báo thù người vợ và con cái của bà. Ấy thế là thành thù oán đến mấy kiếp. Kiếp một, kẻ làm gà kẻ làm mèo. Kiếp hai, kẻ làm nai kẻ làm báo. Kiếp này kẻ làm con gái nhà quí tộc trong hoàng thành Xá vệ, kẻ làm quỉ ăn thịt người. Quỉ kia tìm ra mẹ con kẻ thù. Người con gái bồng con chạy vào lâm viên Cấp cô độc, núp bên cạnh Phật, đặt con dưới chân Ngài. Quỉ kia đuổi đến mà không vào được. Nhưng Phật gọi vào, nói rõ cho hai bên biết mối thù truyền kiếp của họ. Ngài khuyên đừng tiếp tục nữa. Và rằng "hận thù thì thêm hận thù, chỉ có tha thứ mới giải hết hận thù". Hai bên thấy ra cái sai của họ. Họ làm theo lời Phật, tha thứ hết cho nhau. Phật bảo người con gái bế bé trai đưa cho quỉ ăn thịt người. Người ấy chưa khỏi nghi ngại, nhưng tin Phật nên làm theo lời Ngài. Quỉ kia tiếp lấy, vỗ về hôn hít, thân thiết như con ruột. Một lát, qui kia trìu mến giao trả mẹ nó. Từ đó hai bên hết sạch hận thù, cư xử với nhau rất tốt.

1/9.
Truyện tích các Pc 13-14
Nan đà làm thuê

Từ tinh xá Trúc lâm ở thành Vương xá, Phật cùng một số đệ tử về thăm cố quốc Ca tì la vệ, thăm phụ hoàng và bà con. Khi vào hoàng thành Ca tì la vệ, Ngài kể cho họ hàng chuyện bản sinh Vessantara. Ngày thứ hai Ngài tụng một bài chỉnh cú với câu mở đầu "làm người phải tỉnh táo, chớ có kinh hoảng", phụ hoàng nghe rồi thành bậc Tu đà hoàn. Sau đó, Ngài tụng một bài chỉnh cú với câu mở đầu "làm người thì nên phụng hành Pháp", phụ hoàng nghe rồi thành bậc Tư đà hàm. Ngày thứ ba nhằm hôn lễ của hoàng tử Nan đà, em con dì của Ngài. Ngài đến khất thực tại tư thất của hoàng tử. Đưa bát ứng khí cho hoàng tử rồi Ngài đi liền về tinh xá. Hoàng tử đành ôm bát ứng khí đi theo, lễ buộc như vậy. Công chúa Janapada Kalyani chạy theo, kêu lớn về cho mau với em ! Nhưng hoàng tử phải đi thẳng, đến tinh xá lập tức xuất gia. Phật trở về tinh xá Cấp cô độc, ở nước Xá vệ, dĩ nhiên hoàng tử cũng phải đi theo. Ông rất bất mãn, thấy lối sống xuất gia thật vô vị cho ông. Ông càng không quên được lời kêu của công chúa, nên rất muốn hoàn tục.

Phật biết lúc này là đúng lúc, dùng thần lực cho hoàng tử thấy thiên nữ của Đao lợi thiên, những thiên nữ ông thấy hơn vợ ông xa quá ! Phật bảo rán tu đi thì sẽ được một trong số ấy làm vợ. Các vị Tỷ kheo cười rằng Nan đà giống anh làm thuê, vì một người con gái mà tu ! Ông phiền não, xấu hổ lắm lắm. Bèn một mình đến chỗ vắng nỗ lực tu tập, trở thành bậc A la hán. Tâm thức ông không dính mắc gì nữa. Các vị Tỷ kheo hỏi, ông nói không thấy lưu luyến gì cả. Họ không tin. Phật nói trước đây ông như cái nhà còn dột, nay như cái nhà kín rồi. Hai pháp cú 13-14 được Phật nói vào lúc này.

1/10.
Truyện tích của Pc 15
Tự ăn trái ác

Trong một thôn gần tinh xá Trúc lâm, có một anh thợ thịt giết heo rất tàn khốc. Anh tên Cunda. Trong khi giết, con heo nào anh cũng vừa giết vừa chưởi. Anh làm nghề này đã nhiều năm, và chưa có điều gì gọi là việc tốt. Mấy ngày trước lúc gần chết, anh đau đớn lạ thường. Quằn quại và kêu rống như heo lúc bị giết mà dữ dội hơn. Cả tuần như vậy mới chết được. Một số Tỷ kheo nghe tiếng kêu rống tưởng Cunda giết nhiều heo, ái ngại cho anh tàn nhẫn quá đáng. Phật nói, không phải Cunda đang giết heo, mà là ăn trái ác anh đã gieo trồng. Hiện anh đã chết, đã tái sinh địa ngục. Làm ác thì đời này đời sau đều ăn lấy trái ác, nếu không biết sám hối.

1/11.
Truyện tích của Pc 16
Đời nào cũng vui

Dhammika là một Phật tử rất đức hạnh, hết sức hoan hỷ san sẻ của cải. Ngày thường hay ngày lễ, ông lại hiến cúng chư Tăng. Ông như là thủ lãnh của Phật tử thành Xá vệ. Có nhiều con, đức hạnh như ông cả. Về già, lúc sắp mất, ông thỉnh cầu chư Tăng đến bên giường tụng cho nghe bài kinh thần diệu "Đại niệm xử". Khi các ngài đang tụng, ông thấy sáu cỗ xe ngựa lộng lẫy đến đón. Ông bảo đợi một lát để nghe hết bài kinh. Nghe xong, các ngài ra về, ông bảo các con có sáu cỗ xe đến đón, ông quyết định chọn cỗ xe của Đâu suất thiên. Ông đi trong niềm hoan lạc vô biên.