Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Nam Tông (trích điểm)

9. Điều ác

9/1. Truyện tích của Pc 116

Sự hiến cúng của một người nghèo..

9/4. Truyện tích các Pc 119-120

Trưởng giả Cấp cô độc với

vị thần hộ trì nhà ông ...

9/6. Truyện tích của Pc 122

Sự hiến cúng của một phú ông............

9/9. Truyện tích của Pc 125

Kẻ đi săn bị chó săn cắn chết.

9/10. Truyện tích của Pc 126

Nỗi oan của một vị Tỷ kheo. /11. Truyện tích của Pc 127 (c báo thì vô phương trốn thoát

9/12. Truyện tích của Pc 128

Thiện giác vương chận đường Phật đi

..178

.

179

.181

.183

.184

186

.189

9/1.

Truyện tích của Pc 116

Sự hiến cúng của một người nghèo

Xá vệ có một cặp vợ chồng chỉ có một cái áo, nên hai vợ chồng không bao giờ cùng ra khỏi nhà. Đến với Phật cũng vậy, ngày vợ đi, tối chồng đi. Một bữa chồng nghe Phật thuyết Pháp, lòng tràn niềm vui về Pháp, muốn đem hiến Phật cái áo duy nhất mà anh đang mặc. Nhưng anh biết vợ chồng sẽ không có cái áo nào khác nữa. Anh do dự. Cứ như vậy mà qua mất phần đầu đêm rồi phần giữa đêm. Đến phần sau đêm thì lòng bảo lòng, nếu e ngại thì sẽ qua mất cơ hội làm hết khổ não của cuộc đời. Thế là anh đem cái áo đặt dưới chân Phật, miệng kêu lên, "con thắng con rồi, con thắng con rồi" ! Bấy giờ Ba tư nặc vương xứ Kiều tát la cũng ngồi trong số người nghe Pháp, nghe kêu như vậy thì bảo người tìm hiểu coi. Khi biết mọi việc, Ba tư nặc vương nói không phải người tầm thường mà làm được việc như vậy. Người này phải được khen thưởng. Một kiện vải, theo lịnh ông, được tặng cho anh chồng nghèo ấy. Thế nhưng anh lại đem hiến Phật luôn. Ba tư nặc vương lại thưởng hai kiện vải, anh cũng hiến cả hai kiện. Cứ như vậy mà lũy tiến. Sau hết Ba tư nặc vương cho anh ba mươi hai kiện, bảo anh đem ba mươi kiện hiến lên đức Phật, còn hai kiện để lại cho anh một, cho vợ anh một. Ba tư nặc vương lại nói với anh chồng nghèo này là anh làm được việc khó làm, nên phải tưởng thưởng cho thích đáng. Ông cho người về hoàng cung mang đến cho anh hai kiện chăn lông thiên nga đắt giá. Anh lại đem hiến Phật một kiện. Ba tư nặc vương, lần sau đến lâm viên Cấp cô độc, thấy kiện chăn ấy thì cao hứng thưởng cho anh lần nữa. Chư vị Tỷ kheo hỏi Phật về cái hiện báo mà anh có ngay, Phật nói, anh ta làm trễ mà đã được như vậy. Vậy nên việc thiện nên làm thì hãy làm liền. Bởi vì có người đã không làm việc thiện mà còn làm việc ác - Làm việc ác vốn rất dễ cho con người.

9/4.
Truyện tích các Pc 119-120
Trưởng giả Cấp cô độc với
vị thần hộ trì nhà ông

Trưởng giả Cấp cô độc là người hiến Phật khu lâm viên mang tên Cấp cô độc của ông. Ông thích làm lành, ưa san sẻ, và là Phật tử cực kỳ chân thành. Hăng ngày ba buổi ông đến lâm viên Cấp cô độc : buổi sáng đến lạy Phật, vấn an, hiến cúng cháo ; buổi trưa hiến cúng thực phẩm thích đáng ; buổi tối hiến cúng thuốc và hoa. Về sau nhà ông suy nhưng vẫn không nghèo khốn. Ông vẫn hiến cúng tiếp tục. Một đêm, vị thần giữ gìn nhà ông làm cho thân mình trở nên thấy được. Vị ấy bảo ông, tôi là thần giữ gìn cho nhà ông. Từ lâu rồi, ông hiến cúng Phật một cách không tính toán. Nhưng nay nhà suy, ông không nên hiến cúng nữa. Ông nên nhìn lại việc nhà một chút. Ông hãy tiếp tục là một phú ông. Nghe nói như vậy, trưởng giả xin vị thần rời bỏ nhà ông. Vị ấy đành ra đi, đến gặp Đế Thích, người thống lĩnh của ông. Đế Thích khuyên nên làm việc tốt đã rồi trở lại xin trưởng giả dung thứ. Đế Thích mách chỉ : có mấy nhà buôn mượn mà chưa trả hàng hóa cho trưởng giả ; tổ tiên trưởng giả chôn cất nhiều của mà nay chuồi xuống đáy biển; có một số kho báu vô chủ hiện còn tại nhiều chỗ. Đi đi, ông thần ! Hãy đem tất cả tài sản ấy lấp đầy nhà trưởng giả. Thế rồi nhà trưởng giả phát đạt như cũ. Vị thần cho trưởng giả hay việc ông làm và xin trưởng giả dung thứ, lại nhờ dẫn đến yết kiến Phật. Phật nói, con người có thể lâu lắm vẫn chưa được hưởng kết quả của việc thiện đã làm, cũng có thể lâu lắm vẫn chưa chịu lấy kết quả của việc ác đã làm ; nhưng kết quả của thiện ác thì sớm muộn gì rồi cũng thành thục.

9/6.
Truyện tích của Pc 122
Sự hiến cúng của một phú ông

Hoàng thành Xá vệ có một thanh niên nghe Phật thuyết Pháp rồi rất cảm động, quyết chí làm theo. Trong một buổi thuyết Pháp khác, Phật khuyến cáo rằng, sự san sẻ không nên chỉ làm một mình, mà nên khuyên mời người khác cùng làm. Thanh niên nghe như vậy thì mời Phật và chư vị Tỷ kheo hôm sau đến nhà để hiến cúng. Mời rồi, anh đến khắp các nhà gần anh để vui mừng thông báo và chân thành mời họ cùng chung hiến cúng. Thấy vậy, một phú ông mà anh cũng mời, càm ràm "cái thứ làm tàng ! Sao không tự lượng mà hiến cúng một mình, kêu gọi ồn ào làm gì" ! Ông đợi thanh niên mang tô đến mới bỏ cho một ít muối, sữa, dầu, mật. Đem về, thanh niên để riêng ra. Ông bảo người nhà đi theo coi, về cho ông biết như vậy. Ông nghi thanh niên muốn bêu diếu ông "giàu thế mà chỉ cúng có thế". Ông cho người đến rình coi nữa, thấy thanh niên phân đồ của ông ra từng phần nhỏ, rồi trộn vào những cái tô lớn đã có cúng phẩm của mọi người, với ý nghĩ để ông có nhiều phước báu. Người nhà về báo, ông vẫn không hiểu ý của thanh niên. Ông thủ sẵn con dao, đến nhà anh, chỉ đợi anh nói riêng ra đồ cúng của ông là ông giết. Nhưng khi Phật và chư vị Tỷ kheo đến, an tọa cả rồi, anh ra tác bạch : Kính thưa đấng Đáng tôn kính! Việc hiến cúng hôm nay là mọi người chúng con chung nhau. Chúng con kính nghĩ, cúng phẩm nhiều ít không quan trọng, quan trọng là chúng con ai cũng chân thành, sẵn lòng. Con thỉnh cầu đấng Đáng tôn kính chú nguyện cho tất cả mọi người chúng con được phước báu như nhau. Nghe thanh niên tác bạch như vậy, phú ông thấy mình đã lầm quá lắm. Ông nói, anh bạn, hãy tha thứ cho ác ý của tôi. Phật nói với phú ông, "việc thiện nhỏ nhặt đến mấy cũng đừng khinh thường. Thường làm việc thiện nhỏ nhặt thì sẽ thành việc thiện lớn lao".

9/9.
Truyện tích của Pc 125
Kẻ đi săn bị chó săn cắn chết

Kola là kẻ đi săn. Buổi sáng một ngày nọ, anh đi săn với đàn chó săn của anh. Giữa đường anh gặp một vị Tỷ kheo đi khất thực, anh cho là điềm không tốt, anh càu nhàu, ngày nay đừng hòng bắt hay giết được con gì. Và quả đúng như vậy. Khi trở về, anh lại gặp vị Tỷ kheo cũng trở về sau khi đi khất thực. Nổi cáu, anh xua chó đuổi cắn. Nhưng vị ấy chạy rất mau, trèo lên trên cây. Chó cắn không thấu, anh dương cung bắn trúng bàn chân của vị ấy. Vị ấy đau quá, không giữ được ca sa. Ca sa vô tình rơi xuống trùm lên cả người của anh. Đàn chó tưởng mồi của chúng rơi xuống, nhào tới cắn xé. Vị Tỷ kheo bẻ được một nhánh cây ném xuống, đàn chó mới biết mồi của chúng đang còn. Đánh hơi kỹ, chúng biết kẻ chúng cắn xé là chủ của chúng. Sợ quá, chúng chạy tán loạn, mất hút. Vị Tỷ kheo trèo xuống, biết anh đi săn chết rồi. Ông không chịu nổi cái ý nghĩ mình có trách nhiệm về cái chết ấy. Chạy mau về tinh xá, ông cầu Phật dạy cho biết nỗi hoài nghi của mình. Phật an ủy, rằng ông không có trách nhiệm gì về cái chết của người đi săn. Ông cũng không phạm gì về giới luật và đạo đức. Người đi săn ác ý muốn hại kẻ không đáng bị hại mới ra nông nỗi. Sự thật chỉ là như vậy.

9/10.
Truyện tích của Pc 126
Nỗi oan của một vị Tỷ kheo

Xá vệ có một người thợ chuyên làm đồ trang sức. Hằng ngày anh hiến cúng cho một Tỷ kheo đã chứng ngộ thánh quả A la hán. Một hôm, người thợ đang xử lý một khối thịt thì quan hầu của Ba tư nặc vương được lịnh vương đem một viên hồng ngọc đến thuê anh làm. Với cái tay đầy máu, anh nắm coi rồi để trên bàn, đi vào rửa tay. Nhà anh có nuôi một con chim lớn, thấy viên hồng ngọc có máu tưởng là miếng thịt, nhảy đến mổ nuốt ngay trước mắt vị Tỷ kheo A la hán. Người thợ trở ra, không thấy viên ngọc, gọi vợ hỏi, vợ nói không cầm đến. Sau khi tra hỏi tìm kiếm, anh hỏi vị Tỷ kheo, ngài cũng nói không cầm đến. Anh thợ đâu có chịu chỉ nghe có thế. Anh cho là ngài lấy chứ ai vào đây. Anh nói với vợ, phải đánh cho ông nhận tội. Người vợ nói, mười hai năm nay ngài là thầy chúng ta. Hồi nào đến giờ ngài có làm gì bậy đâu. Xin đừng phí báng ngài. Thà chúng ta chịu vua phạt sao cũng được, đừng phỉ báng bậc tu hành. Anh thợ không nghe. Anh lấy sợi giây trói chặt ngài lại, dùng cây côn đánh rất độc, làm ngài rách đầu chảy máu. Com chim lại tưởng là thịt, lại muốn ăn. Nó nhảy đến bên ngài. Anh thợ đang giận dữ, đá một cái thật mạnh, nó chết ngay tại chỗ. Nó chết rồi, ngài mới bảo, xin coi lại cho kỹ con chim chết thật không. Anh thợ nói rất lỗ mãng, rồi ông cũng phải chết thật như nó. Biết con chim chết thật rồi ngài mới nhẹ nhàng thuật lại những gì mình thấy. Anh thợ nghe vậy, mổ bụng con chim, quả có viên ngọc trong dạ dày của nó. Bấy giờ anh mới thấy mình phạm một lỗi lầm quá lớn. Anh run sợ, khẩn cầu ngài tha thứ, và đừng chấm dứt việc đến khất thực nhà anh. Ngài nói, không lỗi gì ở anh, cũng không lỗi gì ở tôi, mà đây là kết quả của việc làm mà tôi với anh đã làm trong bao kiếp đã qua - đây là món nợ luân hồi. Tôi không oán hận gì anh đâu, dầu chỉ như tơ tóc. Sự thật đây là hậu quả của việc tôi vào trong nhà của anh. Từ nay tôi sẽ không vào nhà ai cả, mà chỉ đứng khất thực trước cửa. Sau đó, trọng thương của vị Tỷ kheo không chữa lành được; con chim tái sinh làm con anh thợ để đòi nợ luân hồi ; anh thợ chết thì tái sinh vào địa ngục, dầu rất lâu về sau cũng có ngày tái sinh đường lành nhờ sự hiến cúng vị Tỷ kheo; còn vợ anh tái sinh một nơi của thế giới chư thiên, do lời khuyên chân thành dầu không được nghe theo.

9/11.
Truyện tích của Pc 127
Ác báo thì vố phưng trốn thoát

Một nhóm Tỷ kheo đi đến chỗ Phật. Các vị tạm nghỉ tại một làng trên đường đi. Một số dân làng nấu thực phẩm hiến cúng thì có một nhà bị cháy, lửa vùn vụt cao lên. Đúng lúc đó một con quạ đen bay qua, không ngừng hay đổi đà được nên bị lửa đốt, rơi xuống đất mà chết. Các vị Tỷ kheo thấy cái chết như vậy của con quạ thì nghĩ chỉ có Phật mới biết nó vốn làm điều ác gì, nên đi tiếp cho mau để gặp Ngài.

Một nhóm Tỷ kheo khác đi thuyền cũng để đến chỗ Phật. Khi thuyền ra giữa biển thì không đi được nữa. Mọi người trên thuyền rút xăm coi ai là người không cát tường. Rút ba lần liên tiếp đều ra người vợ của chủ thuyền. Ông bảo, mọi người không thể chết vì một nữ nhân không cát tường. Hãy cột bao cát vào cổ mà quặt ra sau lưng của bà ấy rồi ném xuống biển. Tôi không muốn thấy bà ấy nữa ! Thế là bà bị làm như ông bảo, và thuyền lại đi được. Vào bờ rồi các vị Tỷ kheo rời thuyền và đi tiếp. Họ muốn gặp Phật gấp để được biết vợ chủ thuyền làm việc ác gì mà chết như vậy.

Cùng lúc với hai nhóm trên, một nhóm Tỷ kheo thứ ba cũng đi đến Phật. Trên đường đi, một buổi chiều họ vào một tinh xá xin nghỉ lại một đêm. Họ được đưa vào nghỉ trong động núi, và nửa đêm một khối đá rơi xuống ngay cửa động. Sáng sớm, các vị Tỷ kheo trong tinh xá thấy như vậy, vào làng nhờ người giúp sức với họ, nhưng không cách gì đẩy được khối đá, và nhóm Tỷ kheo kia bị kẹt ở trong. Đến ngày thứ bảy, điều kỳ lạ là khối đá như tự lăn khỏi cửa động, nhóm Tỷ kheo kia mới ra được và đi tiếp. Họ muốn gặp Phật sớm để được biết cái nhân duyên họ bị nhốt xuýt chết trong hang động.

Cả ba nhóm gặp nhau. Họ nói cho nhau biết những việc họ thấy và thân họ chịu. Họ cùng yết kiến Phật, bạch Ngài những việc ấy. Phật nói với nhóm thứ nhất, rằng một nông phu có một con bò rất nhác. Anh ta không làm sao bắt nó làm việc. Nó hết ăn thì ngủ. Thấy hoài như vậy, anh giận lắm, bắt cột cổ lại, đốt chết. Vì việc ác này mà đời này và đã mấy đời quá khứ đều bị chết cháy.

Phật nói với nhóm thứ hai. Rằng một nữ nhân có một con chó. Nữ nhân đi đâu, làm gì, nó theo bén gót. Bị một số thanh niên chế nhạo, nữ nhân tức giận, xấu hổ, giết con chó bằng cách cột bao cát vào cổ mà quật lên trên lưng, đem ném giữa sông, nó phải chết chìm. Do việc ác này mà đời này và mấy đời quá khứ đều bị ném cho chết chìm trong sông, giữa biển.

Phật nói với nhóm thứ ba. Một bầy bảy đứa chăn bò thấy một con thằn lằn chui vào cái bao, chúng chỉ vì nghịch chơi thôi mà cột kín miệng bao rồi bỏ quên. Đến ngày thứ bảy chúng mới nhớ, chạy đến mở bao cho thằn lằn thoát ra. Việc ác này làm cho các người bị nhốt bảy ngày và không có cái ăn.

Một vị Tỷ kheo nghe Phật kể, thốt lên, "làm ác thì trong không gian, giữa dòng nước, trên mặt đất, không có chỗ trốn thoát ác báo cho được". Phật dạy, đúng như vậy, trốn thoát ác báo sao được, trừ ra việc ác được đổi bỏ.

9/12.
Truyện tích của Pc 128
Thiện giác vương chận
đường Phật đi

Thiện giác vương (Suppabuddha) là phụ hoàng của vương tử Đề bà đạt đa (Devadatta) và công chúa Da du đà la (Yasodhara). Có hai lý do khiến ông tức giận đối với Phật. Thứ nhất, thái tử Tất đạt đa (Siddhattha) đã bỏ con gái ông mà thoát ly thế tục. Thứ hai, con trai ông tự cho là đối thủ với Phật. Một hôm, ông biết Phật đi khất thực, nên uống rượu say, chận đường Phật đi. Khi Phật và chư vị Tỷ kheo đi đến thì ông không chịu mở đường mà còn sai người nói với Phật, rằng ông không nhường cho Ngài được, vì Ngài nhỏ tuổi hơn ông nhiều lắm ! Phật đi trở lui. Ông cho người bí mật đi theo, nghe Phật nói gì. Nghe rằng Phật nói với tôn giả A nan, Thiện giác vương vì việc này mà không bao lâu nữa phải nhận lấy kết quả. Nghe báo Phật dự đoán như vậy, ông phòng bị đặc biệt, ra lịnh thị vệ tăng cường canh phòng và cảnh giác. Cốt ý của ông là chứng tỏ Phật nói sai. Ông phòng bị như vậy, Phật biết, và ái ngại cho ông, "dẫu trong đỉnh tháp cao, trong không gian rộng, trong biển cả sâu, trong hang núi kín, không nơi nào mà thoát được ác báo". '. Bảy ngày sau, khi Thiện giác vương đang ăn, con ngựa ông thương và quí nhất, không biết gì mà hý lớn, đá lung tung. Ông nghe tiếng hý kinh hoàng của con ngựa thì quên cả việc chú ý đề phòng đặc biệt, muốn đích thân chăm sóc vỗ về nó. Ông chạy vội ra, trượt chân, rơi theo thang lầu mà chết.

10. Dao gậy

10/3. Truyện tích các Pc 131-132

Đánh rắn …… 193

10/5. Truyện tích của Pc 135

Nguyện ước của người phụ nữ …… 193

10/7. Truyện tích các Pc 137-140

Ác báo của một vị thần thông bậc nhất …… 194

10/9. Truyện tích của Pc 142

Sự chứng ngộ của một người chiến thắng …… 196

10/10. Truyện tích các Pc 143-144

Tỷ kheo trẻ với chiếc áo rách …… 198

10/11. Truyện tích của Pc 145

Lại nói một sự thành tựu nữa của một Sa di nhỏ tuổi khác …… 199

193

..

194

.196

.198

.199

10/3.

Truyện tích các Pc 131-132

Đánh rắn

Phật có lần vào khất thực trong hoàng thành

Xá vệ, thấy mấy cháu trẻ dùng dùi đánh con rắn. Phật hỏi tại sao các con đánh nó, các cháu thưa, sợ nó cắn. Phật nói, không muốn kẻ khác hại mình thì mình đừng hại kẻ khác ; hại kẻ khác thì đến đời sau đi nữa cũng không thể hạnh phúc. Các cháu nghe Phật nói như vậy, hiểu ra cái hại của cái tâm không tốt. Các cháu chú ý suy xét lời Phật. Sau này, không bao lâu, các cháu chứng ngộ được thánh quả Tu đà hoàn cả.

10/5.

Truyện tích của Pc 135

Nguyện ước của người phụ nữ

Một nhóm nữ sĩ của hoàng thành Xá vệ đến giảng đường Lộc mẫu tu Bát quan trai. Giảng đường này do bà Tỳ xá khư (Visakha) nổi tiếng xây dựng hiến cúng. Hôm ấy bà cũng tu Bát quan trai. Bà hỏi các nữ sĩ tu Bát quan trai mà cầu gì ? Những nữ sĩ đã lớn tuổi nói cầu phước báo chư thiên. Những nữ sĩ tuổi vừa nói cầu hạnh phúc gia đình. Những nữ sĩ mới kết hôn nói cầu con trai đầu lòng. Những nữ sĩ nhỏ tuổi nói cầu người chồng vừa ý. Nghe rồi, bà Tỳ xá khư dẫn họ đến yết kiến Phật, bạch Ngài rõ cả. Phật nói, cái thân năm hợp thể không ngừng sinh ra, già yếu, chết chóc, tiếp tục đời sau. Hễ có sinh ra là có già yếu, và cuối cùng là chết chóc. Thế nhưng con người không biết giải thoát mà lại lưu luyến luân hồi. Do vậy, chỉ có những ai khắc phục dục vọng mới thật hạnh phúc.

10/7.
Truyện tích các Pc 137-140
Ác báo của một vị thần thông
bậc nhất

Một nhóm ngoại đạo khổ hạnh Nigantha (Ni kiền tử) mưu sát tôn giả Đại mục kiền liên. Chúng nghĩ trừ được tôn giả là tấn công vào tiếng tăm của Phật. Chúng thuê tên trùm giết mướn Kalasila, dân phụ cận hoàng thành Vương xá. Bọn giết mướn do Kalasila cầm đầu bao vây tinh xá của tôn giả đến hai tháng, nhưng tôn giả vận dụng thần thông nên chúng bó tay. Đến tháng thứ ba, bọn này bao vây lại thì đột nhiên tôn giả nhớ đến ác nghiệp đã làm mà trả chưa hết, nên không vận dụng thần thông nữa. Chúng ập vào bắt tôn giả, đánh cực độc. Khi tưởng tôn giả chết hẳn rồi nên đem ném vào đám cỏ rậm. Xong, chúng nghênh ngang bỏ đi. Bấy giờ tôn giả vận dụng định lực mà sống lại, đi đến lâm viên Cấp cô độc để lạy Phật lần chót. Do thương tích quá nặng, tôn giả tự biết nên bạch với Phật tôn giả sắp nhập diệt, Phật yêu cầu tôn giả hãy thuyết Pháp cho chư vị Tỷ kheo đã, bởi vì đây là thuyết Pháp lần chót của tôn giả. Tôn giả vâng lời. Thuyết Pháp rồi, tôn giả hướng về Phật, kính lạy Ngài lần chót, rồi từ biệt mà nhập diệt.

Tin tức tôn giả Đại mục kiền liên chết vì bọn sát nhân lan nhanh như lửa cháy. A xà thế vương (Ajatasattu) hạ lịnh điều tra khẩn cấp, bắt hết hung thủ, xử bằng tử hình đốt cháy. Chư vị Tỷ kheo rất cảm thương, bạch hỏi Phật tại sao một bậc như tôn giả mà chết như vậy. Phật nói, đời sống trong sáng hiện tại của tôn giả thì không thể nào bị chết bất đắc kỳ tử như vậy. Nhưng trong một đời quá khứ, tôn giả đã phạm tội tày trời đối với cha mẹ của mình. Tôn giả vốn là người hiếu thảo, nhưng lấy vợ rồi bị vợ đầu độc tâm linh của tôn giả, đòi hỏi tôn giả phải trừ khử cha mẹ mù lòa của mình. Tôn giả chở cha mẹ vào rừng rậm đánh chết, lại dàn cảnh như là cha mẹ bị trộm cướp tàn sát. Do cái đại ác nghiệp này mà bao kiếp phải chịu đại ác báo. Cho đến đời này, cái thân tối hậu của tôn giả vẫn phải chịu cho hết đại ác báo đó. Hại người vô tội thì ai đi nữa cũng phải chịu đau đớn hơn sự đau đớn mình đã gây ra cho nạn nhân của mình.

10/9.
Truyện tích của Pc 142
Sự chứng ngộ của một người
chiến thắng

Dẹp xong một vụ phản loạn tại biên giới, đại thần Santati khải hoàn, Ba tư nặc vương cao hứng, thưởng rất lớn, và cho một vũ nữ. Liên tiếp mấy ngày, Santati đắm say vũ nữ, ăn nhậu thả cửa. Ngày cuối cùng, Santati với vũ nữ đi tắm và chơi ở bãi sông. Khi đi, Santati gặp Phật khất thực, chỉ kịp chào hỏi qua loa. Phật mỉm cười, nói với tôn giả A nan, ông này hôm nay sẽ đi tìm Như lai, nghe Pháp rồi chứng ngộ thánh quả A la hán liền, chứng ngộ rồi nhập diệt liền. Hôm ấy, Santati với vũ nữ vui chơi gần hết ngày. Nàng, mấy ngày qua, nhất là ngày nay, quá vui say, đột nhiên bịnh tim bộc phát, ngã chết. Santati đau đớn, đột biến, chạy tìm Phật, "xin Ngài giúp con, xin Ngài làm chỗ nương tựa cho con" ! Phật nhìn ông với cái nhìn của Ngài, nói hãy yên tâm. Ông đã tìm được người đích thật giúp ông, vĩnh viễn an ủy ông, làm chỗ dựa cho ông. Bao đời rồi, ông đã đổ nước mắt vì người thân, nước mắt ấy khó mà đong lường. Ngày nay, hãy thôi, hãy biết ngừng lại ! Phật lại thuyết Pháp cho ông : quá khứ ông lo luyến ái, hiện tại ông phải đình chỉ, vị lai ông được giải thoát. Hãy tức khắc thôi lưu luyến. Thôi lưu luyến thì ái dục tiêu tan : ông chứng ngộ được Niết bàn. Santati đột biến theo kịp mỗi lời Phật nói, và khi Phật nói lời cuối cùng thì ông trở thành bậc A la hán. Ông bạch Phật, " thì giờ của con hết rồi", và nhập diệt tức khắc. Chư vị Tỷ kheo hỏi Phật, Santati nhập diệt như vậy là một Tỷ kheo hay là một Bà la môn, Phật nói có thể gọi là Tỷ kheo, cũng có thể gọi là Bà la môn. Điều cốt yếu là nội tâm thanh tịnh thì chứng ngộ Niết bàn, còn tên gọi và áo mặc không quan trọng gì.

10/10.
Truyện tích các Pc 143-144
Tỷ kheo trẻ với chiếc áo rách

Tôn giả Xá lợi phất có một lần gặp một thanh niên tên Pilotika, mặc chiếc áo cũ, rách, đang cầm cái bát để xin ăn. Vì thương cảm và thấy xa, tôn giả đề nghị với anh nên xuất gia. Anh vâng lời, đem chiếc áo rách và cái bát bể treo lên gốc cây rồi xuất gia theo tôn giả. Từ đó, anh không còn lo nghĩ gì đến cái ăn cái mặc. Nhưng cũng có lúc anh không thích đời sống xuất gia, nghĩ muốn hoàn tục. Mỗi lúc như thế, anh chạy đến gốc cây, nhìn chiếc áo rách mà tự mắng, "mày là kẻ không biết xấu hổ" ! Tự mắng như thế, thấy lòng bình thản trở lại anh mới trở về tinh xá. Trò này tái diễn vài ba lần nữa. Chư vị Tỷ kheo hỏi anh đi đâu về, anh nói đi tìm "thầy tôi". Từ đó anh dồn hết tâm trí vào chiếc áo rách, lại liên tưởng đến cái "thân năm hợp thể", mà chỉ quán liên tục, rạch ròi, cho đến cái giờ khắc bừng tỉnh thật tướng của cái thân năm hợp thể : anh chứng ngộ được thánh quả A la hán. Chư vị Tỷ kheo hỏi Phật về trường hợp này, Phật nói, Pilotika nhờ "vị thầy áo rách" mà khéo tự thuần hóa, và chỉ quán cái thân năm hợp thể, bừng tỉnh thật tướng của cái thân ấy mà trở thành bậc A la hán. Chiếc áo rách dạy cho Pilotika đến như vậy.

10/11.
Truyện tích của Pc 145
Lại nói một sự thành tựu nữa
của một Sa di nhỏ tuổi khác

Sukha lúc tuổi còn quá nhỏ mà đã tiếp nhận sự thế độ của tôn giả Xá lợi phất, xuất gia làm Sa di. Một hôm chú theo tôn giả đi khất thực. Trên đường đi, chú thấy mấy người nông phu đang dẫn nước tưới ruộng, lại thấy mấy thợ làm tên đang uốn thẳng mũi tên, lại thấy nữa mấy thợ làm mộc đang làm gỗ cho thẳng. Chú hỏi tôn giả, có phải những vật không có tâm thức đó cũng có thể làm cho được như ý muốn ? Tôn giả dạy rằng đúng, có kỹ thuật thì làm được. Sukha nghĩ những thứ không có tâm thức mà có thể thuần hóa, thì không có lý gì con người có tâm thức mà không thể thuần hóa bằng cách tu tập chỉ quán. Chú liền xin tôn giả, khi về tinh xá, cho chú vào phòng chú mà chỉ quán. Chư thiên cũng hộ trì để chú yên tĩnh tu tập. Và nội ngày ấy chú chứng ngộ thánh quả A la hán. Phật nói với chư vị Tỷ kheo, ai tinh tiến chỉ quán thì chư thiên hộ trì, chính Như Lai cũng quan tâm. Ngay khi thấy người dẫn nước, thấy thợ uốn tên, thấy thợ làm gỗ, Sukha đã chế ngự nội tâm, trở thành vị La hán.

11. Già yếu

11/1. Truyện tích của Pc 146

Khi đàn bà say...........

11/2. Truyện tích của Pc 147

Cho cũng không dám

11/3. Truyện tích của Pc 148

Sự an ủy của Phật.

11/6. Truyện tích của Pc 151

Tâm trí lúc sắp chết rất quan trọng..

11/8. Truyện tích các Pc 153-154

Lời nói đầu tiên của Phật khi mới trở thành bậc toàn giác

11/9. Truyện tích các Pc 155-156

Hết sạch. .............202 .203 .204

205 205 207

11/1.

Truyện tích của Pc 146

Khi đàn bà say

Một nhóm đàn ông hoàng thành Xá vệ xin bà

Tì xá khư quan tâm giúp cho vợ của họ. Họ mong nhờ sự hướng dẫn của bà mà vợ họ có tín ngưỡng và đức hạnh của tôn giáo. Thế rồi một hôm nhóm bà vợ này xin bà đem họ cùng đến một hoa viên. Họ lén mang rượu và uống say. Bà trách cứ. Sau đó họ xin đi hoa viên nữa, bà khước từ. Họ xoay sang xin bà dẫn đến lâm viên Cấp cô độc để lạy và thăm Phật. Bà đáp ứng. Nhưng đến đó họ lại uống rượu mà họ lén mang theo. Bà xin Phật thuyết Pháp cho họ thì họ say cả. Họ náo động, ca hát, khiêu vũ, vỗ tay và nhảy không ngừng. Phật biết có phần họ bị Ma vương tác động. Từ giữa lông mày, Ngài phóng một luồng ánh sáng đen xẩm, làm cho chỗ của họ tối tăm. Họ kinh hoảng, sửng lại, tỉnh rượu, cầu cứu. Ngài lại phóng một luồng ánh sáng vàng trắng, dạy họ không được thiếu tư cách như vậy nữa. Hãy giảm hạ dục vọng, gợi tình. Phật xây dựng cho họ một lòng tin không thể lay chuyển đối với Pháp. Và bà Tì xá khư xin Phật nói về việc uống rượu, Phật nói rượu làm cho con người hủy diệt đến cả hạnh phúc. Những người vợ kia, sau khi nghe Pháp, trong tầm mức của họ, họ hướng về đại lộ của chánh niệm và giới hạnh mà đi.

11/2.

Truyện tích của Pc 147

Cho cũng không dám

Sirima là kỹ nữ thành Vương xá, đẹp phi thường. Hằng ngày cô cũng có hiến cúng chư vị Tỷ kheo. Một hôm, một Tỷ kheo nói đến cái đẹp của cô, một Tỷ kheo trẻ nghe mà yêu liền. Hôm sau, chư vị Tỷ kheo, trong đó có Tỷ kheo trẻ kia, đến nhà cô. Cô bịnh nặng, nhưng vẫn nhờ người dìu ra kính chào. Tỷ kheo trẻ kia thấy, nghĩ bịnh nặng mà còn thế, nên càng say đắm. Nhưng trong ngày ấy cô mất. Phật để đúng lúc mới đến viếng, với sự tháp tùng của chư vị Tỷ kheo, trong đó có Tỷ kheo trẻ kia. Bấy giờ thi thể của cô đã biến sắc, cương lên, Tỷ kheo kia thấy mà hoảng thầm, "cho cũng không dám nhận". Trong tâm trạng biến đổi lặng lẽ của ông, và trước sự hiện diện của một số người, kể cả Tần bà sa la vương (Bimbisara), Phật nói, trước đây ngàn vàng cũng chưa được gần Sirima một đêm, nhưng nay cho cũng không ai muốn nhận. Sắc đẹp và lòng người biến đổi đến như thế đó. Thực tướng của sắc thân, ai cũng nên nhận ra và nhớ lây.

11/3.

Truyện tích của Pc 148

Sự an ủy của Phật

Tỷ kheo ni Uttara đã một trăm hai mươi tuổi. Một hôm khất thực rồi, trên đường về, gặp một vị Tỷ kheo, bà khẩn cầu vị ấy nhận cho sự hiến cúng của bà. Được vị ấy nhận lời, bà trút hết thực phẩm đã khất thực được, tôn kính hiến lên. Một hôm khác, cũng trong lúc đi khất thực, được gặp Phật, bà phục xuống mà lạy. Phật an ủy, tuổi bà bây giờ có thể quị xuống bất cứ lúc nào. Bà nên biết sự thật ấy của cơ thể. Bà chuyên chú nhớ nghĩ lời Phật. Bà qua đời trong sự chứng ngộ.

11/6.
Truyện tích của Pc 151
Tâm trí lúc sắp chết rất quan trọng

Hoàng hậu Mạt lị (Mallika) của Ba tư nặc vương (Pasenadi) có một lần dối chồng. Điều này làm cho bà, vốn là Phật tử thuần thành, phải ân hận. Nỗi ân hận ấy nung nấu tâm can bà. Đến nỗi khi gần mất, tâm trí bà chỉ có nỗi ân hận ấy. Bà không nhớ rõ, cũng không có sự tự bằng lòng, về bao nhiêu phước báu bà đã làm. Giờ khắc cuối cùng mà như vậy, làm bà tái sinh nẻo ác. Sau ngày thứ bảy, phước báu mới đưa bà tái sinh Đâu suất thiên. Bấy giờ Phật mới cho chồng bà, Ba tư nặc vương, biết bà tái sinh tầng trời ấy. Vương mừng lắm, hỏi Phật bây giờ ông phải làm gì. Phật nói, ông hãy nhìn cái long xa mà ông cha của ông để lại kia. Nó cũ và hỏng quá rồi đó. Thân thể của ai rồi cũng già chết như vậy. Chỉ có Pháp là bất biến, bất diệt.

11/8.
Truyện tích các Pc 153-154
Lời nói đầu tiên của Phật khi
mới trở thành bậc toàn giác

Thái tử Tất đạt đa (Siddhattha) của dòng họ Cù đàm (Gotama), con trai của hoàng đế Tịnh phạn (Suddhodana) và hoàng hậu Ma gia (Maya), hai mươi chín tuổi thoát ly gia đình, truy tầm Pháp cứu cánh. Sau đó, sáu năm Ngài đi khắp vùng phụ cận sông Hằng (Ganges), thân gần với các vị giáo lĩnh nổi tiếng, học hỏi chủ thuyết và phương pháp của họ. Ngài lại nghiêm khắc tu tập khổ hạnh, nhưng thấy rõ phương pháp này không cứu cánh. Ngài quyết chí tự mình suy tìm lấy chủ thuyết và phương pháp cứu cánh. Ngài loại bỏ những cách tu hành cực đoan khổ hay cực đoan vui, phát hiện "trung đạo" để chứng "Niết bàn tối thượng". Trung đạo ấy chính là "bát chánh đạo". Và qua phần sau của một đêm nọ, dưới đại thọ Bồ đề, trên bờ sông Ni liên thiền (Neranjara), ngài đạt được tuệ giác cứu cánh (vô thượng bồ đề). Bấy giờ Ngài có ba mươi lăm tuổi. Tuệ giác cứu cánh mà Ngài đạt được là phần đầu đêm ấy Ngài chứng "túc mệnh minh", biết hết đời sống quá khứ của bản thân và tha nhân ; là phần giữa đêm ấy Ngài chứng "thiên nhãn minh", thấy hết vạn hữu qua bản chất và qua biểu hiện ; và phần sau đêm ấy Ngài chứng "lậu tận minh", sạch hết mọi phiền não trở ngại cho tuệ giác và giải thoát. Tư tưởng hệ "tứ thánh đế" (cũng tức là "duyên khởi pháp" hay 12 chi duyên khởi) thể hiện trong tuệ giác cứu cánh. Đức hiệu "Phật đà" được nhân loại và chư thiên tôn xưng từ đây. Và "tứ thánh đế" được nói lên trong hai pháp cú 153-154 - lời nói đầu tiên của Phật.

11/9.
Truyện tích các Pc 155-156
Hết sạch

Maha Dhana là con trai của một nhà giàu tiền, lúc nhỏ không lo tiến đạt, lớn lên lấy con gái cũng của một nhà giàu tiền. Vợ chồng giống nhau ở chỗ không được giáo dục gì cả. Cha mẹ hai bên chết rồi, họ được làm chủ rất nhiều tiền. Nhưng họ rất vô minh : không biết giữ tiền, chỉ biết tiêu tiền. Dần dần gia tài sạch hết. Cuối cùng, nghèo như tẩy rửa, họ không biết sống cách nào, chỉ biết ăn xin. Một hôm Phật thấy Maha Dhana, nói với tôn giả A nan, hãy nhìn người con của kẻ lắm tiền ! Anh không có chút gì gọi là mục đích của đời sống. Anh chỉ biết tiêu tiền. Nếu biết quản trị tài sản thì vợ chồng anh đã có tiền rất nhiều, nếu biết thoát ly thế tục thì vợ chồng anh đã chứng ngộ thánh quả. Đằng này anh không có gì cả, anh mất sạch hết thảy.

12. Tự mình

12/4. Truyện tích của Pc 160

Tỷ kheo ni mà "có con" !.

12/7. Truyện tích của Pc 163

Đề bà đạt đa chia rẽ chư Tăng .........

12/9. Truyện tích của Pc 165

Được kỹ nữ che chở. .

210 ...............212 .213

12/4.
Truyện tích của Pc 160
Tỷ kheo ni mà "có con" !

Chuyện như vầy. Một thiếu phụ trẻ, được chồng tán thưởng, xuất gia làm Tỷ kheo ni. Cô ở với nhóm Tỷ kheo ni thuộc quyền Đề bà đạt đa. Cô xuất gia mà không biết mình mới có thai. Sau đó cái thai lớn dần và thấy rõ. Những Tỷ kheo ni kia đưa cô đến trình Đề bà đạt đa. Ông bảo phải hoàn tục, về với gia đình. Cô thưa với các Tỷ kheo ni kia, rằng khi xuất gia, tôi không ngờ thuộc về phía Đề bà đạt đa. Nay tôi mới biết tôi lầm. Xin các vị cho tôi đến lâm viên Cấp cô độc, yết kiến Phật. Cô được như ý. Phật biết cô không phạm giới; việc có thai là trước khi xuất gia, và cô cũng không tự biết. Nhưng Ngài không tự giải quyết. Ngài phái người mời hoàng đế Ba tư nặc, trưởng giả Cấp cô độc, nữ sĩ Tì xá khư, rồi yêu cầu vị Giới luật bậc nhất là tôn giả Ưu ba li (Upali) cùng ba vị trên công khai xử trí vấn đề. Trước hết, nữ sĩ Tì xá khư được chỉ định kiểm tra cô, rồi hướng về tôn giả Ưu ba li mà thưa, quả thật cái thai có trước khi cô xuất gia. Tôn giả tuyên bố trước đại chúng, rằng cô Tỷ kheo ni này không có tội phạm giới. Sau đó cô sinh một bé trai, hoàng đế Ba tư nặc nhận làm con nuôi, lấy tên Đồng chân Ca diếp (Kumara Kassapa). Đồng chân Ca diếp cũng xuất gia lúc lên bảy, ấu niên làm Sa di, thành niên làm Tỷ kheo. Được Phật dạy cho một đề mục chỉ quán, ông vào rừng tu tập rất nhiệt thành, cố gắng, nên qua một thì gian rất ngắn đã trở thành bậc A la hán. Sau đó vẫn tiếp tục ở trong rừng mười hai năm.

Trong thì gian ấy, mẹ ông, tức vị Tỷ kheo ni kia, rất nhớ nhưng không bao giờ thấy ông. Sau này, có dịp gặp, với tình mẫu tử tha thiết đúng với Pháp, ông tế nhị và dứt khoát, làm cho mẹ ông cũng được như vậy, cũng trở thành bậc A la hán. Một số Tỷ kheo đem trường hợp của mẹ con ông thưa với Phật, rằng Ngài là nơi mẹ con ông qui y, là chỗ nương tựa của mẹ con ông. Nếu theo cách giải quyết của Đề bà đạt đa thì mẹ con ông đâu có thành hai vị A la hán. Phật dạy, các vị nói chưa phải. Dầu muốn lên chư thiên, dầu muốn thành La hán, muốn gì cũng không thể ỷ thị vào người khác mà đạt được : đạt được là do chính mình tinh tiến lấy.

12/7.
Truyện tích của Pc 163
Đề bà đạt đa chia rẽ chư Tăng

Một hôm Đề bà đạt đa phá cuộc thuyết Pháp của Phật tại tinh xá Trúc lâm (Veluvana), lại yêu cầu Phật giao cho ông quyền lãnh đạo chư Tăng. Phật từ chối. Ông thấy rất nhục, và từ đó về sau ông rất khổ sở. Ông mưu hại Phật mà không thành. Ông xướng lên năm điều cực đoan, làm phân hóa chư Tăng. Một số Tỷ kheo mới xuất gia chạy theo ông. Một hôm, Phật hỏi, ông xác nhận năm điều ông đưa ra là để chia rẽ chư Tăng. Phật ngay thẳng nói đó là việc ác nghiêm trọng. Ông không nghe. Ông xác nhận với tôn giả A nan, rằng ông sẽ lãnh đạo một số chư Tăng, như Phật. Tôn giả bạch Phật. Phật nói việc ác này sẽ làm khổ ông cực nặng. Phật lại nhận xét, người lành làm lành rất dễ mà làm dữ rất khó, người dữ trái lại, làm dữ rất dễ mà làm lành rất khó. Việc quá tai hại mà sao làm dễ quá ! Việc quá ích lợi mà sao làm khó quá ! Đề bà đạt đa, cuối cùng, thuyết phục một số Tỷ kheo cùng đến núi Tượng đầu (Gayasisa). Số này sau về lại với Phật cả.

12/9.
Truyện tích của Pc 165
Được kỹ nữ che chở

Phật tử Culakala đến lâm viên Cấp cô độc tu Bát quan trai và nghe Pháp suốt đêm. Rạng sáng, anh đang đi về nhà thì gặp một nhóm người giận dữ đuổi bắt tên trộm đồ của họ. Tên này, trong lúc cấp bách, ném gói đồ nhằm chân Kala rồi chạy mất. Nhóm người kia ập đến, thấy tang vật thì càng tức, cho Kala là kẻ trộm, bắt đánh tơi bời. Lúc ấy có mấy kỹ nữ đi qua, cản lại, nói chúng tôi biết anh này tên là Kala, không phải kẻ trộm. Kala được tha, thoát chết. Phật nghe biết việc này, bảo Kala, anh được giải cứu không phải chỉ do các kỹ nữ, mà là do chính anh đã không ăn trộm.

13. Cuộc đời

13/1. Truyện tích của Pc 167

Một sự cãi cọ đáng có …… 215

13/2. Truyện tích các Pc 168-169

Phật về cố hương …… 216

13/4. Truyện tích của Pc 171

Phật an ủy một vương tử bi thương …… 218

13/5. Truyện tích của Pc 172

Tỷ kheo quét …… 219

13/6. Truyện tích của Pc 173

Sự chứng ngộ của một sát thủ …… 220

13/7. Truyện tích của Pc 174

Thiếu nữ thợ dệt hiểu được sự thật của cuộc đời …… 224

13/11. Truyện tích của Pc 178

Truyện con trai của trưởng giả

Cấp cô độc …… 227

216 .218 .219 .220 .224 .227

13/1.

Truyện tích của Pc 167

Một sự cãi cọ đáng có

Có một lần một vị Tỷ kheo già cùng một vị Tỷ kheo trẻ đến khất thực tại nhà nữ sĩ Tỳ xá khư. Nữ sĩ hiến cúng rồi, vị già đi, để vị trẻ ở lại. Cháu gái nữ sĩ lọc nước để hiến cúng, bỗng nhìn vào ảnh mình trong lu nước mà phát cười. Vị trẻ thấy cô cười cũng cười theo. Nhưng cô thấy vị trẻ cười thì nói, ông trọc đầu, sao cười tôi ? Vị trẻ nói lại, cô cũng là cái thứ trọc đầu ! Cha cô mẹ cô cũng là cái thứ ấy ! Cô chạy vào, khóc, mách bà. Nữ sĩ liền thưa vị trẻ, con xin đại đức đừng giận cháu. Cháu nó vô ý quá ! Thế nhưng Tỷ kheo thì cạo bỏ tóc râu, khoác mặc ca sa chắp vá, tay nâng ứng khí mà khất thực, như thế cháu nó nói có sai đâu ? Vị trẻ nói, nữ sĩ nói đúng, nhưng tại sao cô nhục mạ tôi ? Bấy giờ vị già trở lại, nhưng cũng không an ủy vỗ về được hai kẻ trẻ tuổi. Lát sau Phật cũng đến, vì đã biết rõ nguyên nhân của sự cãi cọ này, lại biết đã đến lúc vị trẻ chứng ngộ được thánh quả Tu đà hoàn. Muốn vị trẻ tiếp nhận lời mình, Ngài nói với nữ sĩ : bởi vị trẻ này cạo bỏ tóc râu mà cháu nó gọi ông là trọc đầu ? hay cháu nó gọi như vậy, với ý nghĩa cuối cùng là ông cạo bỏ tóc râu để đứng vào hàng ngũ Tỷ kheo tăng ? Vị trẻ nghe Phật nói như vậy thì hướng về Ngài mà lạy, bạch rằng đức Thế tôn hiểu con ! Thầy con và nữ sĩ không hiếu gì con hết. Phật biết đúng là lúc trạng thái tâm trí của vị trẻ có thể lĩnh hội Pháp nên nói thêm, "hưởng thụ dục vọng của giác quan là thấp hèn, có cái tâm lý muốn sự hưởng thụ ấy là không phù hợp với Pháp"!

13/2.
Truyện tích các Pc 168-169
Phật về cố hương

Sau khi chứng ngộ rốt ráo, lần đầu Phật về thăm cố hương là hoàng thành Ca tỳ la vệ (Kapilavatthu). Bấy giờ Phật tạm ở tại công viên Nigrodharama. Ngài thuyết Pháp cho thân thích cũng ở đó. Tịnh phạn vương (Sudhodana) nghĩ Phật vốn là con ông, ngày mai chắc là Ngài đến khất thực tại vương cung mà không đến đâu trước. Nghĩ thế nên vương không đặc phái người đến mời Phật mà chỉ ra lịnh sắp đặt hiến cúng. Phật thì vì không ai mời nên cùng chư vị Tỷ kheo vào hoàng thành khất thực. Vào đó, Ngài nghĩ chư Phật quá khứ khi vào khất thực trong chốn thành thị của thân thích là đi đến nhà thân thích hay tuần tự đi đến từng nhà? Nghĩ như vậy thì thấy chư Phật quá khứ tuần tự khất thực từng nhà, nay Ngài cũng làm theo cách ấy. Tịnh phạn vương nghe con dâu, công chúa Da du đà la (Yasodhara) báo cho ông hay Phật đang khất thực như vậy, và công chúa cho là nhục nhã. Vương phẫn nộ khác thường, đi tìm Phật mà nói, "con là con ta, tại sao làm nhục ta? Coi kìa, cái bộ dáng khất thực của con ta hết dám nhìn ! Con lang thang những nơi mà trước đây con đi bằng kiệu vàng, nay thì con khất thực từng nhà ! Con làm thế thích đáng chăng ? Tại sao con phải làm nhục ta" ? Trước sự phẫn nộ ấy, Phật nhẹ nhàng nói, thưa quốc vương, Như lai không dám làm nhục ngài. Như lai chỉ làm theo qui củ của chư Phật quá khứ. Chư Phật quá khứ sống bằng sự khất thực, thưa quốc vương ! Tịnh phạn vương nghe Phật nói như vậy, biết đây là cách thức khất thực của tất cả chư Phật. Ông vui mà biết được như vậy.

13/4.
Truyện tích của Pc 171
Phật an ủy một vương tử bi thương

Vương tử Abhaya dẹp loạn ở biên giới, thắng trận trở về, Tần bà sa la vương (Bimbisara) rất cao hứng, ban thưởng cho vương tử được hưởng một tuần mọi vinh dự như vua, lại đặc phái một vũ nữ ủy lạo. Ngày thứ bảy, khi vũ nữ đang vui chơi trong hoa viên với vương tử và đồng bạn thì đột nhiên tim lên cơn, ngã chết tại chỗ. Vương tử kinh hoảng, thét lên, cảm thấy sụp đổ tất cả. Với trạng huống bi thương ấy, ông chạy đến Phật, tìm sự an ủy ở Ngài. Ngài nói bằng âm thanh của Phật, rằng "Vương tử, từ bao đời kiếp, chúng ta đổ nước mắt vì người thân đã quá nhiều : hãy để mình và người thân đừng chìm ngập trong nước mắt ấy nữa".

13/5.
Truyện tích của Pc 172
Tỷ kheo quét

Giành nhiều thì giờ vào việc quét dọn là tôn giả Sammunjjani, giành nhiều thì giờ cho sự chỉ quán là tôn giả Revata. Vị trước cho vị sau lãng phí thì giờ. Một hôm vị trước bảo vị sau, ông bạn nhác quá, chỉ sống với cúng phẩm của Phật tử. Sao ông không nghĩ có ngày phải quét đất, quét phòng, quét những chỗ khác ? Vị sau nói, ông bạn, Tỷ kheo thì không nên để hết thì giờ vào việc quét dọn. Mà nên sáng sớm thì quét dọn ; kế đó đi khất thực ; ăn rồi thì quan sát thân thể để biết sự thật của sự sống ; hoặc tụng niệm những kinh văn cần phải tụng niệm ; cho đến xế chiều, bấy giờ nếu cần thì quét dọn lần nữa. Vị trước nghiêm chỉnh làm theo lời vị sau, không bao lâu mà chứng ngộ thánh quả A la hán. Chư vị Tỷ kheo thấy vị trước, tôn giả Sammunjjana, không dùng nhiều thì giờ vào việc quét dọn nữa mới hỏi lý do. Tôn giả nói, khi chánh niệm của tôi chưa đủ thì tôi hay quét dọn. Nay thì chánh niệm của tôi luôn luôn ở trước mắt tôi, nghĩa là tôi đã chứng ngộ A la hán. Chư vị Tỷ kheo vẫn hoài nghi, cùng nhau thỉnh giáo với Phật về sự tôn giả Sammunjjana nói mình đã chứng ngộ A la hán. Phật nói đúng như vậy, tôn giả ấy đã là bậc A la hán.

13/6.
Truyện tích của Pc 173
Sự chứng ngộ của một sát thủ

Ương quật ma la (Angulimala) vốn tên là Ahimaka, xuất thân giai cấp Bà la môn. Cha làm việc trong hoàng cung Ba tư nặc vương (Pasenadi) của nước Kiều tát la (Kosala). Cha mẹ anh đưa anh đến thụ giáo với Taxila. Do anh khá thông minh, lại biết phục tùng, nên rất được vợ chồng thầy vui lòng. Bạn học vì vậy mà ganh ghét, vu khống với thầy rằng anh với vợ thầy có điều bất chính. Mới đầu thầy anh không tin, nhưng nghe lần thứ hai thì tin, quyết định báo thù. Giết anh thì sợ báo ứng, ông nghĩ ra một kế rất độc, ấy là làm cho anh độc hơn. Ông bảo đi giết một ngàn người, lấy mỗi người một đốt tay, đem về cho ông để thay việc trả học phí. Anh thật lòng không muốn, nhưng phục tùng thầy nên bắt đầu giết người, chặt lấy đốt tay, treo cất trên cây. Bị quạ diều ăn bớt, anh đem xâu lại thành cái vòng đeo cổ để giữ cho đủ số. Vì giết người và xâu đốt tay mà đeo cổ, nên ai cũng gọi là Ương quật ma la. Anh trở thành kẻ rất độc, ai cũng sợ. Vua biết anh bạo hành nên hạ lịnh tìm bắt. Mantani, mẹ anh, nghe lịnh vua thì ra mặt, liều mạng già cứu anh, đúng vào lúc vòng đeo nơi cổ anh đã có chín trăm chín mươi chín đốt, thiếu một đốt nữa là đủ số một ngàn.

Sáng sớm hôm ấy, Phật quan sát thế nhân, thấy nếu không cản trở thì anh sẽ tìm giết một người chót, mà người anh thấy trước hết là mẹ anh. Nếu việc này xảy ra thì anh phải chịu ác báo lâu dài. Vì thương anh và mẹ anh, Phật đi đến khu rừng anh trú ẩn. Bao ngày nay mất ngủ, mất nghỉ, anh mệt mỏi, cả người gần như sụp đổ, vậy mà vẫn phải làm sao cho có một đốt tay nữa. Anh quyết định giết bất cứ ai anh thấy trước hết. Đúng lúc này, Phật đi đến. Mới thấy là anh cầm dao dơ cao, chạy đến, tưởng giết được liền. Không ngờ chạy thế nào đi nữa, Phật ở trước mắt mà anh vẫn không bắt kịp. Anh la lên, "dừng lại, dừng lại, ông Tỷ kheo" ! Anh thấy Phật dừng, nhưng anh không đến gần được. Phật nói, "tôi dừng lâu rồi, chỉ anh chưa dừng thôi". Anh không hiểu ý Phật nói gì, hỏi lớn, "Tỷ kheo, ông nói gì vậy" ? Phật nói, tôi dừng là dừng lại, không giết ai, không giận ai ; lòng tôi đầy ắp sự thương cảm, nhẫn nại, hiểu biết. Còn anh, anh chưa dừng lại sự giết hại, giận dữ ; lòng anh không có một chút thương cảm, nhẫn nại, hiểu biết. Lời Phật nói làm anh kích động. Anh nghĩ lời này phải nói ra từ miệng một bậc có trí tuệ. Vị này trí tuệ siêu phàm, lại dũng cảm khác thường. Chắc chắn đây là vị đạo sư của các Tỷ kheo, là Phật. Đúng rồi, Ngài muốn soi sáng cho ta mới đến đây. Suy nghĩ như vậy, anh thấy cử động lại được. Anh bỏ dao xuống, xin Phật làm ơn cho anh gia nhập hàng ngũ Tỷ kheo tăng. Phật chịu, cho anh đi theo liền. Mẹ anh đến khu rừng, gọi lớn tên anh, tìm kiếm khắp cả mà không thấy, đành ra về. Còn vua và bộ hạ tìm bắt anh trong tinh xá, nhưng thấy anh đã bỏ hết quá khứ, trở thành vị Tỷ kheo, nên quyết định cho anh một dịp tái sinh. Nhờ vậy, anh, Ahimaka hay Angulimala, yên ổn ở lại tinh xá, tu hành rất tinh tiến.

Dầu vậy, nội tâm anh vẫn rất bất an. Mỗi khi tu tập chỉ quán thì hiện lên trong tâm trí anh bao nhiêu hình ảnh giết chóc anh đã làm, bao nhiêu âm vang ghê rợn của nạn nhân. Còn nữa, mỗi khi đi khất thực thì công chúng vì quá khứ của anh mà ném đá, đánh gậy, lần nào về cũng rách đầu đổ máu, bầm tím cả người. Phật nói, Ương quật ma la, ông không làm ác nữa rồi ! Ông hãy chịu đựng ! Những gì ông chịu toàn là ác báo của ác nghiệp ông đã làm trong đời này. Như lai không tìm gặp ông thì ác nghiệp ông làm còn làm ông chịu khố, lớn và dài, trong địa ngục nữa kia.

Một buổi sáng nọ, ông vào khất thực trong hoàng thành Xá vệ. Trên đường, ông nghe tiếng rên khóc rất đau đớn. Ông biết được đó là một sản phụ đang đau vì khó sinh. Ông nghĩ chẳng ai khỏi khổ cả. Lòng đầy thương cảm, ông bỏ khất thực, về kể chuyện ấy với Phật. Phật dạy cho ông thuộc một bài kinh ngắn mà sau này gọi là kinh Ương quật ma la (Angulimala Paritta). Rồi theo lời Phật, ông trở lại chỗ sản phụ, ngồi cách một bức màn, tụng niệm bài kinh nói trên. Lại nói, chị, hay cô, nghe đây. Từ lúc thành bậc A la hán đến nay, chính tôi, Ương quật ma la, chưa có ý hại sinh vật nào. Tôi cầu nguyện bài kinh vừa rồi làm cho chị, hay cô, được mọi sự dễ dàng. Tôi lại chúc trước cho cháu bé được an toàn và hạnh phúc sau này. Đúng lúc ấy sản phụ sinh được. Một bé trai ra đời và mẹ con đều yên ổn. Bài kinh ấy, sau này vẫn hiệu nghiệm. Ương quật ma la thích độc cư chỗ vắng. Và rồi đi khỏi cuộc đời một cách tốt lành. "Ông là bậc A la hán, nên ông nhập Niết bàn, không phải chết mất". Phật đã trả lời như vậy cho các vị Tỷ kheo hỏi Ngài về chỗ sinh của ông. Nhưng có vị vẫn hoài nghi : một người giết người lắm thế mà nhập Niết bàn được sao? Phật nói, Ương quật ma la vì không gặp được bạn tốt mới làm ác. Sau này ông được bạn tốt, là Như lai đây, giúp đỡ và chỉ bảo thích đáng, nên ông kiên định và chánh niệm mà tu tập về Pháp qua sự chỉ quán, do vậy mà ác nghiệp bị thiện nghiệp và vô lậu nghiệp nghiền nát, không còn mảy may phiền não dơ bẩn nào trong tâm ông.

13/7
Truyện tích của Pc 174
Thiếu nữ thợ dệt hiểu được
sự thật của cuộc đời

Có một lần Phật đến Alavi, nói về sự vô thường của sinh mạng. Ngài kết thúc bằng lời khuyên như vầy, "xin mọi người hãy vận dụng chánh niệm mà quan sát cái chết : chết thì chắc chắn mà sống thì không chắc. Ai cũng phải đối mặt với cái chết. Thế nhưng, ví dụ đối mặt với kẻ thù hay ác thú mà người có khí giới thì không bó tay ; cũng là như vậy, đối mặt với cái chết mà người có chánh niệm thì sinh thế giới yên lành. Phật nói như vậy, nhiều người không hiểu được ý Ngài, nhưng một thiếu nữ thợ dệt mười sáu tuổi lại nhận thức minh bạch.

Phật thuyết Pháp rồi trở về lâm viên Cấp cô độc. Một sáng sớm nọ, Phật quan sát thế nhân, thấy đã đến lúc thiếu nữ thợ dệt chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn, nên Ngài lại đến thuyết Pháp tại Alavi. Nghe được tin này, thiếu nữ muốn đi nghe lắm. Nhưng cha cô cần gấp một cuộn chỉ, cô phải đưa liền về cho ông. Trên đường về, cô dừng lại một chút ở vòng ngoài người nghe. Phật thì biết thế nào cô cũng đến nghe Pháp, lại biết cô đến trước khi đến máy dệt, không phải rời máy dệt mới đến : cô sẽ mất trong lúc ấy. Chính vì vậy mà khi cô dừng lại ở vòng ngoài, Phật chăm chú nhìn cô. Cô thấy cái nhìn ấy thì bỏ dụng cụ xuống, tôn kính bước mau đến Phật. Phật hỏi đáp với cô bốn câu như vầy. -

Con từ đâu đến đây? Con không biết. - Con đi đến đâu ? Con không biết. - Con không biết ? Con biết. - Con biết không? Con không biết. Ai nghe Phật hỏi và cô đáp như vậy thì cho cô không kính trọng Phật, nên Phật bảo cô giải thích ý mình. Cô thưa, bạch đức Thế tôn, Ngài đã biết con từ nhà con đến đây, vậy câu hỏi thứ nhất của Ngài, con biết cốt hỏi đời trước của con là gì, và con đã đáp không biết. Câu hỏi thứ hai của Ngài, con biết là hỏi đời sau con sinh ở đâu, và con đã đáp không biết. Nhưng câu hỏi thứ ba của Ngài, con biết là hỏi con biết hay không biết sẽ chết, và con đã đáp là biết. Còn câu hỏi thứ tư của Ngài, con biết là hỏi con biết hay không biết chết lúc nào, và con đã đáp không biết. Nghe thiếu nữ giải thích như vậy, Phật khen hết sức. Và ngay lúc ấy thiếu nữ chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn.

Rồi cô đến phòng máy dệt, thì cha cô đã đến đó rồi. Ông đang ngủ gật trên ghế ngồi dệt. Cô đến, ông giật mình tỉnh dậy, bất ngờ động phải cỗ máy, đầu cỗ máy húc vào bụng cô. Cô chết liền tại chỗ và sinh ngay lên Đâu suất thiên. Cha cô gần chết ngất. Mặt đầy nước mắt, nhưng ông thấy rõ sinh mạng vô thường. Ông đến Phật, xin Ngài cho ông gia nhập Tỷ kheo tăng. Trở thành Tỷ kheo rồi, không lâu sau đó ông trở thành A la hán.

13/11.
Truyện tích của Pc 178
Truyện con trai của
trưởng giả Cấp cô độc

Kala là con trai của trưởng giả Cấp cô độc (Anathapindika). Mỗi khi Phật được mời đến nhà anh thì anh tránh gặp mặt với Ngài. Trưởng giả nghĩ không cải biến tâm tính con thì không biết tương lai của con sẽ ra sao. Trưởng giả đem một trăm bạc dụ con vào tinh xá giữ giới một ngày. Anh chịu, nhưng không chịu nghe Pháp với ai cả, và mới sáng sớm đã về rồi. Trưởng giả thưởng đồ ăn đặc biệt, nhưng anh chỉ vòi tiền. Qua hôm sau, trưởng giả bảo, này con trai, nếu tụng thuộc một bài chỉnh cú Phật nói thì cha cho ngàn bạc. Anh vào lại tinh xá. Phật thuyết Pháp cho anh. Nhưng Ngài biết anh không thật tâm học Pháp mà chỉ vì khoái tiền thôi. Ngài dùng thần lực làm cho anh không nhớ được chỉnh cú nào mới nghe. Anh chỉ tụng lại chỉnh cú đã thuộc. Tụng đi tụng lại, nhờ đó mà rốt cuộc lý giải được Pháp và chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn. Sáng hôm sau, anh đi theo Phật và chư Tỷ kheo đến khất thực tại nhà anh. Anh nghĩ thầm, miễn là cha chớ cho tiền trước mặt Phật thì ta vẫn không bị Phật biết chỉ vì tiền mà giữ giới, mà nghe Pháp. Trưởng giả hiến cúng Phật và Tỷ kheo tăng rồi, đem ngàn bạc cho con, không ngờ anh không lấy. Trưởng giả bạch Phật, thế là cháu đổi tính rồi. Biểu hiện của cháu thật quí hết sức. Trưởng giả kể lại Phật nghe cái việc ông đem tiền dụ con như thế nào. Phật nói, con ông nay đã lý giải được Pháp, sự lý giải ấy có giá trị hơn cả cái giàu của Luân vương, của chư Thiên, kể cả Phạn thiên.