Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Nam Tông (trích điểm)

14. Đức Phật

14/1. Truyện tích các Pc 179-180

Cầu hôn với Phật. 14/3. Truyện tích của Pc 182

Long vương và con gái của ông ... .230 ...231

người, nên ông công nhiên nói ai giải đáp được những câu hỏi của con gái ông thì ông gả cho. Mỗi tháng hai lần, con gái ông biến thể hình người, đến nơi công chúng mà múa hát, và nêu ra những câu hỏi. Lắm người thử giải đáp mà không chính xác. Một sáng sớm nọ, Phật qua thần lực biết có một thanh niên tên Uttara sẽ do những câu hỏi của cô gái rồng mà chứng ngộ Tu đà hoàn. Thanh niên ra đi giải đáp những câu hỏi ấy. Phật tìm gặp để chỉ cho cách giải đáp chính xác. Và ngay khi được chỉ cho, anh đã chứng ngộ Tu đà hoàn. Nỗi ham muốn cô gái rồng đã tan biến. Nhưng anh nghĩ cứ đi, để ích lợi cho kẻ khác. Cô gái rồng với anh hỏi đáp như sau. Một, ai là người thống trị? Là người thống trị được tất cả sáu giác quan. Hai, người thiếu đức hạnh có thể hay không thể gọi là người thống trị ? Thiếu đức hạnh thì không thể gọi là người thống trị. Ba, thế nào là người thiếu đức hạnh? Là người không công bình. Bốn, thế nào là người ngu? Là người tìm lạc thú giác quan. Cô gái rồng rất thích thú khi nghe những lời giải đáp của thanh niên. Cô xin hỏi thêm về những điều liên quan đến lạc thú giác quan, đến đời sau, đến kiến thức sai lầm, đến không hiểu biết, nhất là liên quan đến cách thức khắc phục những sự kiện ấy. Thanh niên y theo lời Phật đã dạy mà giải đáp tất cả. Bấy giờ long vương nghe những lời giải đáp của thanh niên mà biết một đức Phật nữa, đức Thích ca, đã xuất hiện thế gian. Ông xin thanh niên cho ông đi theo để yết kiến và kính lạy Phật. Ông bạch với Phật về duyên cớ ông tái sinh loài rồng. Phật nói, thân người khó được, Phật khó gặp được, Pháp khó nghe được. Phật thuyết Pháp như vậy làm cho nhiều đệ tử của tôn giả Xá lợi phất chứng ngộ A la hán, và rất nhiều người trong số người nghe chứng ngộ Tu đà hoàn.

15. Yên vui

15/1. Truyện tích các Pc 197-199

Phật can một cuộc chiến tranh …… 35

15/2. Truyện tích của Pc 200

Ma vương mê hoặc …… 236

15/3. Truyện tích của Pc 201

Hơn thua …… 237

15/4. Truyện tích của Pc 202

Lửa dục vọng …… 238

15/5. Truyện tích của Pc 203

Phật với người đang đói …… 239

15/6. Truyện tích của Pc 204

Ăn uống phải chừng mực …… 240

15/7. Truyện tích của Pc 205

Cách tôn kính Phật …… 241

15/1.
Truyện tích các Pc 197-199
Phật can một cuộc chiến tranh

Dòng họ Sakyan ở hoàng thành Kapila-vatthu và dòng họ Koliyan ở hoàng thành Koliya, cùng ở hai bờ sông Rohini. Đôi bên có tương quan bà con. Nông dân đôi bên cùng dùng nước sông Rohini mà tưới ruộng đất. Có một năm đại hạn, thóc lúa và mọi nông phẩm đều bị uy hiếp. Đôi bên đều thấy sông Rohini là mạch máu. Nông dân Koliya muốn đổi đường dẫn nước để dẫn vào ruộng họ. Nông dân Kapilavatthu chống. Ai cũng muốn độc quyền sông Rohini. Ai cũng giận dữ hận thù. Họ cãi nhau như lửa cháy. Việc đến người thống trị đôi bên mà không tìm ra cách gì ổn thỏa. Họ chuẩn bị chiến tranh, giải quyết bằng vũ lực. Phật quyết định cản trở. Một mình, Phật đến giữa dòng sông Rohini. Đôi bên thấy Phật thì buông khí giới mà lạy. Phật nói, xin đôi bên chớ quên bà con với nhau. Xin đôi bên chớ vì vấn đề nước mà huy động khí giới tàn sát lẫn nhau. Nước quan trọng, nhưng không quan trọng bằng sinh mạng. Tại sao bà con với nhau mà định dùng giải pháp bất đức? Hôm nay không có Như lai ở đây thì máu tươi đã thấm đất như nước thấm rồi ! Như lai xin đôi bên hãy sống với nhau không hận thù, không tàn nhẫn, không vị kỷ. Nghe Phật nói như vậy, đôi bên đều tự thấy xấu hổ vì sự mù quáng của mình. Một cuộc chiến đẫm máu do vậy mà may mắn thoát được.

15/2.
Truyện tích của Pc 200
Ma vương mê hoặc

Một sáng sớm nọ, qua thần thông lực, Phật biết đã đến lúc một nhóm thiếu nữ làng Pancasala chứng ngộ được thánh quả Tu đà hoàn, biết sự đó sẽ xảy ra trong ác tính của Ma vương. Biết như vậy nên Phật dừng ở gần làng Pancasala. Nhóm thiếu nữ ra giặt bên sông rồi về. Phật vào khất thực làng ấy. Nhưng dân làng và nhóm thiếu nữ không ai hiến cúng gì cả. Đúng là họ bị Ma vương mê hoặc. Trên đường trở về, quả thật nó đón Phật, hỏi Phật nhận được thực phẩm hay không? Phật hỏi lại, tại sao tiếp tục mãi cái tập tính làm ma? Bỏ ngoài tai câu hỏi ấy, nó nghĩ dụ Phật vào làng ấy khất thực lại thì sẽ ê chề hơn nữa. Thế thì vui quá ! Nghĩ vậy, nó thưa, nhất định Ngài sẽ đói bụng. Ngài nên quay lại thì nhất định được thực phẩm. Đúng lúc nó nói như vậy thì nhóm thiếu nữ đến. Họ lạy Phật, vấn an Ngài. Ma vương thừa dịp, cười lớn, "Ha ha, Gotama, hôm nay thế nào Ngài cũng bị đói hành hạ cho coi" ! Phật nghiêm chỉnh nói, Ma vương, Như lai không vui vì có thực phẩm, không buồn vì không thực phẩm. Trên hết, Như lai không lúc nào không có sự thỏa thích về Pháp, nên thân tâm Như lai yên vui như Quang âm thiên sống trong sự thỏa thích về chỉ quán". Lời này làm cho nhóm thiếu nữ tức khắc chứng ngộ Tu đà hoàn. Ma vương bấy giờ tự biết là gì và phải làm gì.

15/3.
Truyện tích của Pc 201
Hơn thua

Ba tư nặc vương (Pasenadi) nước Kiều tát la (Kosala) chiến tranh với A xà thế vương (Aja- tasattu), bại trận ba lần liên tiếp. A xà thế vương là con của hoàng đế Tần bà sa la (Bimbisara) và hoàng hậu Vi đề hy (Vedehi). Hoàng hậu Vi đề hy là em gái Ba tư nặc vương. Ba tư nặc vương bại trận nên buồn và nhục, rất thất vọng, "không còn mặt mũi nào nữa ! Thua một thằng trẻ con miệng chưa hết hôi sữa ! Nên chết quách đi" ! Ông khổ sở, bỏ ăn uống, nằm suốt ngày. Phật biết ý chí ông suy sụp là vì gì, nên nói với chư vị Tỷ kheo, "thắng thì bị thù oán, bại thì phải khổ não. Chiến tranh thì, rốt cuộc, chẳng ai được gì có giá trị cả" ! Ba tư nặc vương nghe kể lời Phật thì thấm thía nhất là câu chót. Ông càng tin tưởng vào Pháp.

15/4.
Truyện tích của Pc 202
Lửa dục vọng

Ngày cô gái kết hôn thì cha mẹ cô mời Phật và chư vị Tỷ kheo về nhà hiến cúng. Chàng rễ thấy cô vợ lăng xăng sắp đặt thì nhìn mà mê mẩn. Phật biết tâm trạng của anh, lại biết đã đến lúc vợ chồng anh lý giải chính xác về Pháp. Phật dùng sức mạnh tâm trí của Ngài di chuyển tâm trí anh ra khỏi trạng thái mê mẩn, và bảo, "chàng trai, cái lửa dục vọng là mạnh nhất trong những ngọn lửa, cái ác tức giận là dữ nhất trong những cái ác, không cái bịnh nào bằng thân thể, không cái vui nào bằng Niết bàn". Tư duy kỹ lời dạy này của

Phật, cả hai vợ chồng cùng lý giải Pháp, dục vọng quân bình hơn, và sự thật của cuộc đời hiện rõ trong tâm trí của họ.

15/5.

Truyện tích của Pc 203

Pht với người đang đói

Một sáng sớm nọ, bằng thần thông lực Phật quan sát thế nhân, thấy một người nghèo ở làng

Alavi đã đến lúc chứng ngộ Tu đà hoàn, nên Ngài đến làng ấy. Nhưng người nghèo đang đi tìm bò mất. Còn cả làng thì bắt đầu hiến cúng Phật và chư vị Tỷ kheo, sau đó chuẩn bị nghe Phật thuyết

Pháp. Phật thì chờ đợi người nghèo. Người này tìm bò được rồi chạy đến lạy Phật. Nhưng anh mệt và đói lắm. Phật bảo dân làng đem thực phẩm mời

230

14/1.

Truyện tích các Pc 179-180

Cầu hôn với Phật

Vợ chồng Mangandika thuộc đẳng cấp Bà la môn của nước Kuru, có cô con gái đẹp tuyệt. Người cầu hôn đến không ngớt. Vợ chồng ông bảo thẳng, rằng không đủ điều kiện lấy con gái của ông bà đâu. Sáng sớm một ngày nọ, Phật biết đã đến lúc vợ chồng ông chứng ngộ A na hàm, nên Ngài đến chỗ vợ chồng ông thường đến cúng vái thần Lửa. Liếc nhìn Phật một cái thôi, ông nghĩ Ngài là người xứng đáng lấy con gái ông ! Ông liền mời Phật dừng lại địa phương này một chút, rồi chạy về nhà gọi vợ và con gái ra nói chuyện. Phật thì đến nghỉ chân gần đó. Vợ ông chỉ thấy dấu chân của Phật mà đã nói, người có dấu chân như vầy là đã sạch hết dục vọng của giác quan. Mặc vợ nói gì thì nói, ông cả gan đến Phật đề cập việc kết hôn với con gái ông. Phật khước từ. Ngài nói khi Ngài mới chứng ngộ tuệ giác rốt ráo, trở thành đức Phật, thì Ma vương đã dẫn lũ con gái tuyệt đẹp của nó đến

231

dụ dỗ như thế nào. Ngài lại bảo, muốn dụ dỗ người đã diệt hết luyến ái thì không hiệu quả gì đâu. Bởi vì người như vậy không còn dao động, không bị mê hoặc nữa. Ngài nói tiếp, khi lũ con gái tuyệt đẹp của Ma vương đứng trước Như lai, Như lai không có một chút dục vọng nào của các giác quan, không có một ý nghĩ nào nghĩ đến thú vị của sự động chạm. Nghe Phật nói như vậy, vợ chồng ông thấm thía ý nghĩa trong lời Ngài nói, và có một niềm tin chính xác đối với Pháp. Sau đó họ cùng xuất gia, người làm Tỷ kheo, người làm Tỷ kheo ni, cả hai cùng chứng ngộ thánh quả. Nhưng cô gái con họ cảm thấy nhục nhã nên thề có cơ hội là trả thù.

14/3.
Truyện tích của Pc 182
Long vương và con gái của Ông

Long vương Erakapatta nguyên là một vị Tỷ kheo thời đại đức Phật Ca diếp (Kassapa). Tỷ kheo nhưng không kể gì lý trí, sai lầm liên tục, nên tái sinh vào loài rồng. Ông có một người con gái đẹp tuyệt đối. Rồng vốn có năng lực biến thể hình anh ăn. Ăn rồi, Phật từng bước một, cạn rồi sâu, thuyết Pháp đến "bốn thánh đế". Nghe xong, người nghèo chứng ngộ Tu đà hoàn tại chỗ. Về lâm viên Cấp cô độc, chư vị Tỷ kheo đem hỏi việc của người nghèo. Phật nói, Như lai đến Alavi cốt thuyết Pháp cho người ấy. Như lai vốn biết người ấy đủ sức hiểu Pháp. Vậy nếu để người ấy đói không chịu nổi thì làm sao mà nghe mà chứng. "Không có bịnh gì khó chịu cho bằng bịnh đói", chư vị Tỷ kheo phải ý thức như vậy.

15/6.
Truyện tích của Pc 204
Ăn uống phải chừng mực

Ba tư nặc vương có một hôm ăn sáng rồi đến lâm viên Cấp cô độc. Ông ăn uống nhiều đồ tốt nên lúc ngồi nghe Phật thuyết Pháp thì ngủ gật luôn. Phật nói, hoàng thượng ăn uống vừa phải, thân thể mới thư thái. Ba tư nặc vương phụng hành lời ấy nên thân thể nhẹ nhàng, tinh thần thoải mái, khỏe mạnh hơn lên. "Khỏe mạnh là cái phước phi thường", Phật nói với Ba tư nặc vương như vậy.
15/7.
Truyện tích của Pc 205
Cách tôn kính Phật

Phật tuyên bố bốn tháng nữa Ngài nhập diệt. Nghe vậy, những vị Tỷ kheo chưa chứng ngộ thánh quả thì rất xót xa, nhưng không biết phải làm gì, chỉ theo sát bên Phật. Riêng tôn giả Tissa quyết chí phải chứng ngộ thánh quả trước ngày Phật nhập diệt, nên không theo sát bên Phật, mà đi tìm nơi thanh vắng tinh tiến tu tập chỉ quán. Chư vị Tỷ kheo không biết quyết chí ấy, bạch với Phật, tôn giả Tissa chỉ biết bản thân, không tôn kính Phật. Tôn giả xin biện bạch, rằng tôn giả không theo sát bên Phật là vì tăng thêm tinh tiến để chứng ngộ thánh quả trước ngày Phật nhập diệt. Nghe lời biện bạch ấy, Phật nói, chư vị Tỷ kheo, ai mến trọng Như lai thì phải bắt chước tôn giả Tissa mà làm. Hiến cúng hoa tươi cũng chưa phải mến trọng Như lai. Cách thức đúng nhất là tinh tiến tu tập chỉ quán.

16. Yêu thích

16/1. Truyện tích các Pc 209-211

Tập thể lưu luyến …… 243

16/2. Truyện tích của Pc 212

Một ông chết con …… 244

16/3. Truyện tích của Pc 213

Một bà chết cháu …… 244

16/4. Truyện tích của Pc 214

Gần chết vì gái …… 245

16/5. Truyện tích của Pc 215

Một chàng chết vợ …… 246

16/6. Truyện tích của Pc 216

Buồn vì ước vọng không thành …… 247

246 .

247

16/1.

Truyện tích các Pc 209-211

Tập thể lưu luyến

Hoàng thành Xá vệ có một gia đình chỉ sinh người con một. Người con này tự ý xuất gia, không có sự đồng ý của cha mẹ. Cha với mẹ của anh quá lưu luyến đứa con một nên cũng xuất gia luôn. Cha với con là Tỷ kheo, mẹ là Tỷ kheo ni, cả nhà lưu luyến nhau, không cách gì sống riêng ra được. Họ sống trong một tinh xá như thể sống trong nhà mình, cùng ăn cùng nói cùng cười, làm cho chư vị

Tỷ kheo chán ghét. Có mấy vị đem hành vi của họ bạch với Phật. Phật dạy cho cả "gia đình" : một khi các người xuất gia rồi thì không được cùng sống một chỗ như một nhà. Thân yêu mà rời nhau, oán ghét mà gặp nhau, thì những nỗi khổ này khổ đến không còn một chút hoài nghi gì nữa. Giả sử lưu luyến nhau đến mức chịu hết những nỗi khổ ấy, thì các người còn lòng dạ nào mà nghĩ đến ai? Do vậy mà biết sự lưu luyến tác hại nhất cho sự tu hành.

16/2.

Truyện tích của Pc 212

Một ông chết con

Một phú ông vì con chết mà tinh thần suy sụp, đến chỗ hỏa táng con mà khóc mãi. Phật, qua thần thông lực, thấy tình trạng như vậy của ông, lại thấy đã đến lúc ông chứng ngộ Tu đà hoàn. Ngài đến thăm ông. Ông thưa, con con chết đi, con khổ không chịu nổi ! Phật an ủy : Không phải chỉ có ông chết mất người thân. Có sinh thì có chết, mọi sinh vật đều như vậy. Nhưng chết không phải chung cục của sinh mệnh. Đừng nghĩ lầm chỉ có mình chết con. Đừng thất vọng đến sống không nổi như vậy. Đau thương và sợ hãi toàn do lưu luyến mà ra. Nghe Phật thuyết Pháp chỉ có như vậy mà phú ông chứng ngộ tại chỗ thánh quả Tu đà hoàn.

16/3.

Truyện tích của Pc 213

Một bà chết cháu

Nữ sĩ Tỳ xá khư (Visakha) rất khó chịu đựng đau khổ khi cháu gái bà, cô Sudatta, không may qua đời. Nữ sĩ đến tìm sự an ủy nơi thầy mình, nơi

Phật. Phật dạy, Tỳ xá khư, không lẽ bà không biết mỗi ngày chỉ nước Xá vệ này mà đã có không ít người chết ? Bà tưởng tượng xem, nếu họ là con cháu bà cả, không lẽ bà khóc suốt ngày suốt đêm, suốt cả đời người ? Thế nên bà chớ coi cái chết nghiêm trọng đến như vậy. Mà phải biết chính lưu luyến tạo ra đau thương và sợ hãi.

16/4.

Truyện tích của Pc 214

Gần chết vì gái

Vào một ngày lễ, với nhiều Tỷ kheo tháp tùng,

Phật vào khất thực trong hoàng thành Tỳ xá ly

(Vesali). Trên đường đi, thấy mấy chàng vương tử

Licchavi ăn mặc lộng lẫy. Phật nói với các vị Tỷ kheo, ai chưa thấy người Đao lợi thiên (Tava-timsa), cứ ngó mấy anh chàng này thì biết. Họ đi đến một công viên. Gặp một kỹ nữ, họ mời cùng đi. Thế rồi họ giành nhau cái cô gái này. Không mất mấy thì giờ mà tay và chân họ đã nói chuyện với nhau. Trận đánh kết thúc với mấy chàng áo thấm như nhuộm máu. Có kẻ đến nỗi phải khiêng về nhà. Phật nói với chư vị Tỷ kheo, khi đi thì thấy họ như người nhà trời, khi về thì gặp họ như kẻ tử thương. "Ấy chỉ là vì một cô gái", chư vị Tỷ kheo nói với nhau như vậy. Phật thì dạy, "đau thương với kinh hãi là do lưu luyến lạc thú giác quan".

16/5.

Truyện tích của Pc 215

Một chàng chết vợ

Kumara (Anitthi Gandha Kumara) ở Savatthi kết hôn với cô gái rất đẹp ở Sagala. Nhưng trên đường về Savatthi, cô gái đột nhiên phát bịnh, không may chết mất. Anh chàng Kumara nằm gọn trong chiếc lồng đau khổ vì yêu thương. Thế nhưng

Phật lại biết cơ hội Kumara nhận thức về Pháp đã đến. Ngài đến nhà anh do cha mẹ anh mời để hiến cúng, và bảo cha mẹ anh khuyên anh gặp Ngài. Ngài hỏi sao anh đau buồn quá vậy ? Anh bạch rõ mọi chuyện. Nghe xong, Phật nói với anh, "đau thương do dục vọng dẫn ra, dục vọng thành khát vọng dẫn ra đau thương với kinh hãi". Chỉ nói có thế mà lời Phật đã làm cho anh thấm thía cái lẽ biến ảo của lạc thú giác quan, chứng ngộ tại chỗ thánh quả Tu đà hoàn.

16/6.
Truyện tích của Pc 216
Buồn vì ước vọng không thành
(hay sự đối xử với Phật
của một ngoại đạo)

Trong hoàng thành Xá vệ có một Bà la môn, là tín đồ ngoại đạo nhưng Phật biết không bao lâu nữa sẽ chứng ngộ Tu đà hoàn, vì vậy mà Ngài đến đám ruộng ông đang cày, lại nói chuyện với ông. Ông rất thân thiện, bày tỏ lòng biết ơn sự quan tâm của Phật đối với ông và việc làm ruộng của ông. Ông thưa, đợi lúa chín và gặt rồi, tôi sẽ phân ra hiến lên Ngài một phần. Tôi sẽ không ăn dùng lúa gạo này trước khi phân hiến. Phật biết sẽ mất mùa nên không nói gì. Quả nhiên, vào một ngày trước mùa gặt, bão lũ làm hỏng hết thóc lúa của ông. Ước vọng của ông tan biến. Ông buồn tủi không chịu nổi. Phật lại đến với ông, an ủy ông. Ông thưa Ngài rõ nỗi buồn phiền của ông. Ngài nói, "không muốn gì thì không có gì để buồn để sợ cả". Ngay sau lời nói chỉ có thế của Phật, ông đã chứng ngộ tại chỗ về thánh quả Tu đà hoàn.

17. Giận dữ

17/1. Truyện tích của Pc 221

Được báo ứng trước mắt..

17/3. Truyện tích của Pc 223

Không tức giận nên không bị bỏng......

17/4. Truyện tích của Pc 224

Cái gì đưa ta lên thiên đường ?..................

17/6. Truyện tích của Pc 226

Làm việc mà hiến cúng.

17/7. Truyện tích các Pc 227-230

Đối với khen chê

..250

.

251

..254

.255

.257

17/1.

Truyện tích của Pc 221

Được báo ứng trước mắt

Có một lần tôn giả A na luật đà (Anu-ruddha) trở về quê nhà Ca tỳ la vệ (Capila-vatthu), bà con đến thăm cả, trừ cô em gái Rohini. Bà con cho hay cô bị bịnh da nên không đến được. Nhưng tôn giả nhắn bảo cô đến. Cô xấu hổ, trùm đầu mặt mà đến. Tôn giả khuyên em nên làm công đức. Tôn giả bảo bán một nữ trang quí trên đầu, lấy tiền xây cất một đại sảnh cho công chúng làm công đức. Rohini nghe lời. Tôn giả xin bà con hỗ trợ cho cô. Tôn giả lại khuyên em trong thì gian xây cất thì quét đất tinh xá, lấy nước đầy lu. Rohini làm theo tất cả, và bịnh mỗi ngày một bớt. Đại sảnh hoàn thành, Phật và nhiều Tỷ kheo được mời đến để hiến cúng. Xong việc, Phật hỏi ai quyên hiến đại sảnh, nhưng Rohini vắng mặt. Phật bảo cô đến. Rohini đến, lạy Phật rồi, Phật nói cho cô hay nguyên nhân của bịnh cô. Đó là kết quả việc ác của một đời trước, do cô giận dữ mà gây ra. Đời ấy cô là hoàng hậu của hoàng đế xứ Ba la nại (Baranasi), nhưng hoàng đế lại sủng ái một vũ nữ, và dĩ nhiên hoàng hậu rất ganh ghét. Bà bảo thị vệ đem nước khuấy một thứ bột gây bịnh ghẻ rưới lên trên giường, trên thảm, trên cả người cô, lại làm nhục thậm tệ. Cô đau đớn, càng vật vã đau đớn càng tăng. Do việc ác như vậy mà đời nay cô bị bịnh như vầy. Phật bảo mọi người đang nghe Ngài nói, rằng trong lúc phẫn nộ thì cố gắng kềm chế lỗ mãng, và lúc bình thường thì đừng có ác ý với ai. Phật thuyết Pháp như vậy, làm cho nhiều người, trong đó có Rohini, cùng chứng ngộ thánh quả tại chỗ. Rohini lành bịnh và đẹp hơn lên.

17/3.
Truyện tích của Pc 223
Không tức giận nên không bị bỏng

Nông phu Punna làm thuê cho phú ông Sumana. Ông có một cô con gái tên Uttara. Một hôm, ông và vợ con được hiến cúng cho tôn giả Xá lợi phất mới xuất "diệt tận định". Nhờ phước báu này mà ông đào được vàng trong ruộng ông và thành giàu lớn. Quốc vương phong ông làm nhà ngân hàng. Có một lần ông hiến cúng Phật và Tỷ kheo tăng bảy ngày liên tiếp, qua ngày thứ bảy nhờ nghe Pháp của Phật thuyết cho mà cả nhà ba người đều lĩnh hội được Pháp (chứng ngộ thánh quả Tu đà hoàn). Sau này ông đem con gái của ông, cô Uttara, gả cho con trai phú ông Sumana. Nhưng, ở nhà chồng, Uttara không có cách gì hiến cúng Phật hoặc nghe Phật dạy. Cô sống những ngày không vui. Cô hỏi cha, sao nhốt cô vào cái lồng khóa chặt như vậy ? Con không cách gì nhìn thấy một vị Tỷ kheo nào chứ đừng nói thấy Phật, cũng không có cơ hội làm được bất cứ việc lành nào ! Ông rất đau lòng cho cảnh ngộ của con gái, chỉ có cách cho con nhiều tiền. Nhờ tiền ấy, và được chồng đồng ý, Uttara thuê cô Sirima phục dịch chồng. Uttara sử dụng thì giờ được rảnh mà hiến cúng Phật và chư vị Tỷ kheo tăng, liên tiếp hai tuần. Đến ngày thứ mười lăm, chồng cô thấy cô vẫn bận rộn chuẩn bị thực phẩm thì cười, "em ngốc ơi, sao không hưởng thụ thú vui con người mà chỉ tất bật lo hiến cúng mãi vậy" ? Lúc ấy, thấy chồng cô cười, Sirima quên mất thân phận mình, nổi ganh ghê gớm, không thể kềm chế được, xông vào trong bếp lấy nước sôi ra, định tạt vào đầu Uttara. Thấy Sirima xông vào, Uttara không giận chút nào, lại còn biết ơn Sirima vì nghĩ nhờ nó mà cô có cơ hội cúng Phật, nghe Pháp, làm lành. Nhưng cô bỗng nhận ra Sirima muốn tạt nước sôi vào cô, tức khắc cô trấn tĩnh tột độ, "nếu tôi có giận gì người này thì tôi chịu thương tổn, nếu tôi không giận gì người này thì nguyện tôi an toàn". Vì Uttara không có một chút tức giận nào đối với Sirima, nên Sirima tạt nước sôi vào mà Uttara không thương tổn gì. Thấy Uttara như thể được tạt nước lạnh, nên Sirima nghĩ nước nguội rồi, định vào lấy nước sôi nữa, không ngờ bị người giúp việc của Uttara chận đánh khá nặng. Uttara ra sức can ngăn, và xức thuốc cho Sirima. Uttara từ bi như vậy làm cho Sirima tỉnh trí, thấy ra phận mình, hối hận cái ý muốn hại nữ chủ. Cô cầu xin nữ chủ dung thứ. Uttara bảo Sirima, tôi phải hỏi cha tôi dạy tôi thế nào. Sirima xin được đi theo. Uttara bảo, Sirima lầm rồi. Không phải tôi nói cha tôi là nói người sinh ra thân này của tôi, mà tôi nói người cha giúp tôi cắt đứt luân hồi. Người cha ấy là Phật, đức Phật dạy cho tôi cái Pháp chân lý cứu cánh kia. Sirima nói cô cũng muốn yết kiến Ngài. Cả hai quyết định, ngày mai, tại nhà Uttara, Sirima sẽ hiến cúng Phật và Tỷ kheo tăng. Sáng ngày, hiến cúng xong rồi, cả hai bạch Phật mọi việc vừa xảy ra giữa họ. Sirima nhận mình có lỗi, xin Phật khuyên Uttara tha thứ cho cô. Phật hỏi Uttara, khi Sirima muốn hại con thì con nghĩ gì ? Uttara thưa, bạch đức Từ phụ, con cảm kích Sirima đã giúp con, con không tức hay giận mà chỉ tốt với cô ấy. Phật khen, Uttara, con đúng quá ! Con tốt quá ! Con không tức giận nên cảm hóa được người hại con. Ai khảng khái, đại lượng, thì cảm hóa được kẻ keo lẫn, ai trung thực, chân thành, thì cảm hóa được kẻ dối trá. Rồi trước sự chứng minh của Phật, Uttara nói rõ ràng một cách đúng phép Phật dạy, rằng cô dung thứ cho Sirima.

17/4.
Truyện tích của Pc 224
Cái gì dưa ta lên thiên đường ?

Có một lần tôn giả Mục kiền liên viếng thiên giới, thấy nhiều thiên nhân thiên nữ tụ tập ở trong tòa hoa ốc. Tôn giả hỏi họ làm sao để sinh lên ở đây. Họ trả lời khác nhau. Một thiên nhân nói không phải ông biết san sẻ của cải hay nghe giảng giáo lý, mà vì suốt đời ông nói thật nên sinh lên ở đây. Một thiên nữ nói chủ cô đánh mắng thế nào cô cũng không tức không giận; chính sự khống chế tức bực và đàn áp giận dữ mà cô sinh lên ở đây. Thiên nhân khác nói tôi sinh lên ở đây vì biết tùy sức lực và vị trí của mình, theo cách riêng mà san sẻ của cải, lợi ích cho người. Tôn giả Mục kiền liên về tinh xá, hỏi Phật, một người nói nói thật, một người nói không giận, một người nói san sẻ, phải chăng ba cách này được sinh lên thiên đường ? Phật nói, tôn giả đã thấy và nghe cả rồi mà. Tôn giả không phải hoài nghi gì nữa, bởi vì một lượng công đức ít thôi cũng làm cho con người sinh lên thế giới chư thiên.

17/6.
Truyện tích của Pc 226
Làm việc mà hiến cúng

Khuya rồi mà cô tớ gái Punna còn giã gạo cho chủ. Cô mệt lắm, nên nghỉ một lát. Đúng lúc này cô nhìn sang tinh xá, thấy tôn giả Dabha đưa một số Tỷ kheo mới nghe Pháp xong về phòng cá nhân. Giờ này các vị ấy cũng vẫn chưa ngủ. Cô nghĩ thân phận đáng thương của mình mới phải làm việc cho đến giờ này mà vẫn chưa được ngủ. Còn các vị ấy là người tu hành, tại sao thức khuya vậy? Có ai phát bịnh ? Hay ai bị gì ? Sáng sớm hôm sau, Punna ngâm nước một ít gạo, rồi lấy ra nghiền bột làm bánh, một cách thô xảm thôi. Cô mang bánh đó định ra bờ sông thì ăn. Bất ngờ trên đường cô được gặp Phật đi khất thực. Cô lẩm nhẩm, trước đây, khi gặp Phật thì không có gì, khi có gì thì không gặp Phật. Bây giờ gặp Phật mà lại có bánh. Mà không biết bánh như vầy, Phật có ăn cho ta không? Phật biết ý cô nghĩ nên nhận bánh của cô hiến cúng, rồi bảo tôn giả A nan trải tọa cụ trên đất. Phật ngồi xuống, ăn bánh ấy. Ăn rồi, Phật giải cho cô hết thắc mắc, "con không có thì giờ để ngủ, vì con phải làm việc. Còn các Tỷ kheo phải thức để chánh niệm hiện diện, nên phải ngủ khuya. Bất kể là gì, ai cũng phải thức, phải chánh niệm mà nghĩ nhớ phận sự, không thể lười nhác". Punna suy nghĩ lời Phật, và hiểu được Pháp.

17/7.
Truyện tích các Pc 227-230
Đối với hen chê

Atula và đồng bạn muốn nghe Pháp. Trước hết họ xin gặp tôn giả Ly bà đa (Revata), thì là người rất lạnh nhạt, một câu cũng không muốn nói. Họ thất vọng, kéo nhau đến xin gặp tôn giả Xá lợi phất (Sariputta), tôn giả biết mục đích của họ mà thuyết Pháp, nhưng nói quá sâu xa làm họ cũng chẳng vui gì. Họ kéo đến xin gặp tôn giả A nan (Ananda), tôn giả chỉ nói những Pháp rất cơ bản, họ cho là quá đơn giản. Sau hết họ xin gặp Phật, "bạch đức Thế tôn, chúng con xin Ngài thuyết Pháp cho chúng con. Chúng con đã đến xin ba vị tôn giả thuyết Pháp, nhưng không vị nào làm cho chúng con thỏả mãn. Tôn giả Ly bà đa đến nỗi không lý đến chúng con. Tôn giả Xá lợi phất nói quá sâu xa. Tôn giả A nan nói quá đơn giản. Chúng con không được vui thỏả". Phật nói, những đệ tử của Như lai, hãy nghe đây. Một số người dễ dàng chê trách kẻ khác. Thế gian này không ai không bị họ chê trách, thậm chí Phật họ cũng không nể. Do vậy, nếu bị chê trách bởi những kẻ lòng dạ hẹp hòi thì không khẩn thiết gì mà lý đến. Thế nhưng nếu bị chê trách bởi những người có trí thì đó là sự chê trách chính xác, cũng như được khen ngợi bởi những người có trí thì đó là sự khen ngợi chính xác.

18. Dơ bẩn

18/1. Truyện tích các Pc 235-238

Cuối đời của cha con thợ thịt...

18/2. Truyện tích của Pc 239

Hiến dâng các bậc Thánh.

18/5. Truyện tích các Pc 242-243

Chàng trai có vợ ngoại tình.

18/6. Truyện tích các Pc 244- 245

Tỷ kheo làm thuốc.

18/7. Truyện tích các Pc 246-248

Giữ giới không dễ

18/10. Truyện tích của Pc 252

Giàu thật.

18/12. Truyện tích các Pc 254-255

Vị đệ tử cuối cùng của Phật. 260 .261 262 263

264 264 266

18/1.

Truyện tích các Pc 235-238

Cuối đời của cha con thợ thịt

Trong hoàng thành Xá vệ có một kẻ đồ tể làm nghề này đã nhiều năm. Anh ta ưa ăn thịt bò. Bữa ăn hằng ngày phải có thịt bò với ca ri. Một hôm, trước khi đi tắm sông, anh ta để riêng một miếng thịt bò đế nấu cho cả nhà ăn. Anh vừa đi thì bạn anh đến, bảo vợ anh đem bán miếng thịt bò ấy đi, làm cho bữa ăn hằng ngày đó không có thịt bò với ca ri. Anh ta giận quá, cầm dao ra chuồng bò cắt ngay cái lưỡi của một con, nướng chín mới chịu ăn cơm. Nào ngờ khi ăn, anh cắn mạnh một miếng lưỡi bò thành ra cắn lưỡi mình, làm cho anh ta với con bò khốn khổ như nhau. Máu chảy rất nhiều, làm anh càng đau càng tức, rồi chết bất đắc kỳ tử, tái sinh vào cảnh huống bi thảm. Khiếp đảm trước cái chết của anh, vợ anh khuyên con trai rời quê hương, đến một nơi thật xa để tránh cái chết biến thành nguyền rủa đổ lên thân nó. Người con trai này đi đến Taxila làm thợ vàng rồi lấy con gái thầy dạy, sinh được mấy người con. Khi con khôn lớn, anh trở về quê hương Xá vệ. Mấy người con anh toàn là Phật tử thuần thành, rất bận tâm vì anh, cha chúng, cả đời không có một việc lành. Bởi thế mà một hôm họ mời Phật và chư vị Tỷ kheo về nhà hiến cúng. Rồi họ thưa, bạch đức Cao cả, chúng con lấy tên cha chúng con mà thiết lễ hiến cúng này. Chúng con thỉnh cầu Ngài giảng nói cho cha chúng con hiểu được Pháp. Phật chấp thuận, và nói với cha của họ, "Ông già rồi ! Thân ông đã như chiếc lá khô héo ! Ngay trong lúc này, ông hãy chuẩn bị cho sự sống đời sau ! Ông hãy làm người khôn ngoan, làm việc của người khôn ngoan". Vốn đã thấy biết cái nguy khốn của đời sống, nay lại suy nghĩ lời Phật dạy vừa rồi, nên ông già này chứng ngộ tại chỗ thánh quả Tu đà hoàn.

18/2.

Truyện tích của Pc 239

Hiến dâng các bậc Thánh

Một người Bà la môn thấy một đoàn Tỷ kheo ca sa tề chỉnh, cùng đi khất thực. Ông chú ý, thấy ca sa vài vị bị ướt, hôm sau, thấy ca sa vài vị bị dơ, ông đi phát dọn cây cỏ, trang lấp đường sá. Sau nữa, ông để ý thấy các vị nắng thì đổ mồ hôi, mưa thì mình ẩm ướt, nên tự lực và kêu gọi dựng cái nhà nghỉ tạm. Nhà thành, ông cùng mọi người mời

Phật và chư vị Tỷ kheo đến nhà để hiến cúng. Ông lại bạch Phật việc lành này từng bước làm thành như thế nào. Phật nói, ông Bà la môn, người có trí hoàn thành việc lành bằng từng chút công sức thì, cùng lúc, tâm người trí ấy cũng mất đi từng chút phiền não.

18/5.

Truyện tích các Pc 242-243

Chàng trai có vợ ngoại tình

Một chàng trai nổi tiếng, có vợ tư tình với người khác. Anh chàng rất xấu hổ, tránh hết bạn bè, thậm chí tránh cả Phật. Qua cơn xấu hổ, anh chàng mới đến lạy Phật, chào hỏi Ngài. Phật biết anh chàng không hiểu gì về kẻ đã làm anh xấu hổ một trận như vậy, nên Ngài nói, này người đệ tử của Như lai, phụ nữ mà không biết xấu hổ thì cũng như nước sông, ngựa cưỡi, đường đi, quán rượu, nhà nghỉ công cộng, quán nước bên đường, ai cũng sử dụng họ được, không bằng cách này thì bằng cách khác. Và rồi những phụ nữ bất trinh và dễ dãi ấy nhất định tự hủy diệt mình.

18/6.

Truyện tích các Pc 244-245

Tỷ kheo làm thuốc

Tỷ kheo Culasari biết thuốc biết bịnh biết chữa. Một ngày nọ, ông coi cho một bệnh nhân rồi về thì gặp tôn giả Xá lợi phất. Ông nói ông chữa bịnh và được thù lao bằng thực phẩm rất ngon, mời tôn giả cùng dùng với ông. Nhưng tôn giả không nói gì, rời ông mà đi. Sở dĩ như vậy là vì Tỷ kheo

Culasari đã vi phạm giới điều của Tỷ kheo, "không được vụ lợi cho mình mà làm nghề chữa bịnh". Phật biết đầu đuôi câu chuyện, nói với chư vị Tỷ kheo, rằng thân miệng ý của Tỷ kheo không giới hạnh thì không thanh tịnh, đồng thời sự ngạo mạn làm cho Tỷ kheo ấy giống như loài quạ đen vậy. Họ lợi dụng những thủ đoạn bất chính mà sống thoải mái, không như Tỷ kheo biết xấu hổ thì sống khó khăn.

18/7.
Truyện tích các Pc 246-248
Giữ giới không dễ

Một hôm có năm Phật tử tại gia đến lâm viên Cấp cô độc giữ giới. Mỗi người giữ một trong năm giới, và ai cũng cho giới mình giữ là rất khó. Do vậy mà tranh luận không ngừng, cùng đến yết kiến Phật, trình bạch nhận định của họ. Phật răn bảo, rằng các người đừng cho có giới điều nào dễ dàng, thấp kém, không đủ để nói đến. Các người hãy tuân giữ giới luật, vì như thế thì làm cho hạnh phúc của các người tốt đẹp, hoàn hảo. Đừng coi nhẹ bất cứ giới điều nào. Giới điều nào cũng giữ không dê đâu.

18/10.
Truyện tích của Pc 252
Giàu thật

Phật đến tuyên dương Pháp tại Anga và Uttara, có ghé thành phố Bhaddiya, vì Ngài biết trong thành phố này có nhà phú hào Mendaka, bao gồm ông, vợ ông, con trai, con dâu, cháu gái, người làm, đều đã đến lúc cùng chứng ngộ Tu đà hoàn. Mendaka vốn đào được pho tượng con dê, bằng vàng và to lớn, nên được gọi là phú hào Mendaka. Cả nhà Mendaka nghe Phật đến thuyết Pháp tại Bhaddiya thì đem nhau đến lạy chào, và sau khi nghe Phật thuyết Pháp, ai cũng chứng ngộ tại chỗ thánh quả Tu đà hoàn. Mendaka bạch Phật, trên đường cả nhà con đi đến đây có gặp mấy ngoại đạo khổ hạnh. Họ bình nghị Phật, ý muốn thuyết phục con đừng đến nghe Phật thuyết Pháp. Phật bảo, ông biết đấy, phóng đại sự thiếu sót và sai lầm của người, coi như không có sự thiếu sót và sai lầm của mình, vốn là việc rất tự nhiên. Còn ông, Mendaka, trong một đời trước đã xây dựng và hiến cho đức Phật Ca diếp một tòa tinh xá, trong đó có sảnh đường cho sự tu tập công cọng. Một đời trước khác, ông là nhà giàu ở Baranasi, gặp lúc mất mùa, ông chỉ có chút ít thực phẩm mà vẫn đem đến cúng một vị Duyên giác, nên nồi nấu cơm của ông có cái kỳ lạ là như có gạo đầy trong đó.

18/12.
Truyện tích các Pc 254-255
Vị đ tử cuối cùng của Phật

Tu bạt đà la (Subhada) là vị khổ hạnh vân du khắp nơi. Khi ông đến Câu thi na (Kusinara) thì nghe nói Phật sắp nhập diệt. Nguyên ông đã đến nhiều vị thủ lãnh các giáo phái, thỉnh giáo ba câu hỏi làm ông bận trí từ lâu. Sự giải đáp của các vị ấy làm ông không thỏa mãn. Nhưng ông chưa thỉnh giáo với Phật, dầu ông cảm thấy chỉ có Ngài giải đáp được cho ông. Do vậy mà nay ông cấp tốc gặp Phật cho được. Tôn giả A nan xin ông đừng quấy rầy Phật, nhưng Phật đồng ý gặp ông. Ông thỉnh giáo ba câu hỏi như sau. Một, không gian có hay không có dấu vết đường đi? Hai, ngoài sự giáo huấn của Phật thì có hay không có các bậc Sa môn? Ba, có hay không có cái gì không phải duyên sinh vô thường ? Đối với ba câu hỏi này Phật trả lời bằng sự phủ định.

19. Sống Pháp

19/1. Truyện tích các Pc 256-257

Quan tòa ăn hối lộ. .268

19/4. Truyện

tích các Pc 260-261

Tuổi tác không là tiêu chuẩn

để phán đoán

.268

19/7. Truyện tích các Pc 266-267

Ai là Tỷ kheo ? .269

19/

8. Truyện tích các Pc 268-269

Lặng thinh không tiêu biểu cho trí tuệ.. .270

19/9. Truyện tích của Pc 270

Người phải như tên .. .

271

19/10. Truyện tích các Pc 271-272

Chứng ngộ A la hán không ....................272

19/1.

Truyện tích các Pc 256-257

Quan tòa ăn hối lộ

Một hôm có mấy vị Tỷ kheo sau khi khất thực trong hoàng thành Xá vệ, trở về lâm viên Cấp cô độc thì trên đường đi bị mưa lớn. Mấy vị phải vào đại sảnh của pháp đình mà tránh. Do vậy mà bắt gặp mấy ông quan tòa đang thu nhận hối lộ rồi sau đó phán quyết theo ảnh hưởng của sự ấy. Việc này được các vị bạch rõ với Phật, khi về đến lâm viên

Cấp cô độc. Phật nói, quan tòa bị tiền ảnh hưởng đến kết án thì họ không phải là quan tòa quang minh chính đại, tuân giữ luật pháp. Quan tòa thì phải trái lại, dựa vào chứng cứ được thẩm tra chính xác mà kết án, không để bị ảnh hưởng nào chi phối.

19/4.

Truyện tích các Pc 260-261

Tuối tác không là tiêu chuẩn để phán đoán

Một ngày nọ có một nhóm Tỷ kheo đến lạy

Phật, vấn an Ngài. Phật biết rõ đã đến lúc họ chứng ngộ A la hán nên hỏi, khi đến đây, các vị thấy hay không thấy một vị Trưởng lão? Họ thưa không thấy, chỉ thấy một vị Sa di. Phật nói đó không phải là Sa di mà là vị Trưởng lão. Như lai không vì lớn tuổi mà gọi là Trưởng lão, mà ai hiểu rõ "bốn chân lý của bậc Thánh", không hề tổn hại ai, Như lai mới gọi là Trưởng lão. Nhóm Tỷ kheo liền chứng ngộ A la hán sau khi nghe Phật nói như vậy.

19/7.

Truyện tích các Pc 266-267

Ai là Tỷ kheo ? Một Bà la môn có thói quen đi khất thực. Đột nhiên một hôm nghĩ, ai cũng cho Tỷ kheo là sống bằng khất thực. Như thế ta cũng phải được gọi như vậy. Ông đến Phật, thưa Ngài nên gọi ông là Tỷ kheo. Phật nói, Bà la môn, người nào chỉ biết khất thực mà thôi, Như lai không gọi người ấy là Tỷ kheo. Bởi vì kiến thức không chính xác, hành vi không chính xác, không phải là tư cách Tỷ kheo. Những ai quan sát "cái thân năm hợp thể" là vô thường, khổ não, vô ngã, Như lai mới gọi là Tỷ kheo.

19/8.

Truyện tích các Pc 268-269

Lặng thinh không tiêu biểu cho trí tuệ

Những vị khổ hạnh mỗi khi tiếp nhận dâng cúng thì nói những lời chúc phúc, đại khái cầu cho người được an toàn, cầu cho người được thịnh vượng, cầu cho người được nhiều tiền, cầu cho người được sống lâu... Ngược lại, các vị Tỷ kheo thì khi tiếp nhận hiến cúng chỉ yên lặng. Đó là sự qui định của Phật trong hai mươi năm sau khi Ngài thành đạo, làm cho người bấy giờ so sánh rằng các vị khổ hạnh chúc phúc chúng ta, các vị Tỷ kheo chúng ta mến trọng thì yên lặng. Nhiều vị Tỷ kheo bạch

Phật sự kiện đó, từ đó Phật qui định Tỷ kheo tiếp nhận hiến cúng rồi nên nói một lời chú nguyện thích đáng. Cũng từ đó công chúng hiến cúng rồi nghe các vị Tỷ kheo chúc phúc thì vui thỏả, tin tưởng. Thế nhưng một số vị khổ hạnh khác lại chê bai, rằng chúng ta nghiêm giữ truyền thống của các bậc Thánh mà yên lặng, còn đệ tử Gotama thì giảng nói giữa công chúng. Phật nghe sự khinh miệt ấy thì nói, chư vị Tỷ kheo, có người yên lặng chỉ vì dốt nát và khiếp sợ, có người yên lặng chỉ vì không muốn san sẻ sự hiểu biết sâu sắc. Thế nên chỉ biết yên lặng thì không phải là bậc Thánh 0 bậc Thánh là khắc phục những việc ác, việc bất thiện.

19/9.
Truyện tích của Pc 270
Người phải như tên

Ariya là một ngư phủ, ở gần cửa bắc của hoàng thành Xá vệ. Một sáng sớm nọ, do thần thông lực, Phật biết đã đến lúc anh chứng ngộ Tu đà hoàn. Nên trên đường về tinh xá, Phật đi với nhiều vị Tỷ kheo đến vùng anh ở. Anh thấy Phật là bỏ cần câu xuống, chạy đến bên Phật. Trước mặt anh, Phật hỏi tên của mỗi vị Tỷ kheo, cuối cùng Phật hỏi tên anh, anh thưa là Ariya. Phật nói, Ariya có nghĩa là bậc Thánh. Nhưng bậc Thánh không hại sinh vật nào, còn anh thì đoạt mất sinh mạng của loài cá. Anh tự làm nhục tên anh đó. Chỉ vài câu về cái tên như vậy mà biến anh thành bậc Tu đà hoàn. Anh biết ý Phật cổ vũ anh bỏ hết mọi cách sống tổn hại sinh mạng, đồng thời bồi dưỡng từ bi mà quan hoài chúng sinh.

19/10.
Truyện tích các Pc 271-272
Chứng ngộ A la hán không dễ

Một nhóm Tỷ kheo giới hạnh rất nghiêm. Trong đó có vị còn phụng hành khố hạnh rất kỹ, có vị đã chứng ngộ A na hàm. Họ cho là đã thành tựu như vậy thì bước tới chứng ngộ A la hán rất dễ. Mang ý tưởng đó, họ đi gặp Phật. Phật hỏi, các vị chứng ngộ A la hán chưa? Ai cũng bạch Phật rõ trình độ tu chứng của mình, và, vì vậy, họ nghĩ chứng ngộ A la hán không khó. Phật dạy, dầu các vị có người giới hạnh trang nghiêm, khố hạnh siêu việt, có người chứng ngộ A na hàm đi nữa, không thể vì vậy mà tự mãn, rằng cách A la hán một chút nữa thôi. Ngoại trừ triệt để diệt sạch phiền não, các vị không thể tự cho dễ dàng chứng ngộ A la hán.

20. Đường đi

20/7. Truyện tích của Pc 282

Chỉ hiểu biết mà không
lĩnh hội là vô dụng......

20/9. Truyện tích của Pc 285

Quán tưởng hoa sen ....... ..275 ...........

276

20/7.

Truyện tích của Pc 282

Chỉ hiểu biết mà không lĩnh hội là vô dụng

Pothila, tên vị Tỷ kheo ấy, là người nhiều tuổi hạ, không những hiểu biết Pháp mà còn chỉ dạy

Pháp cho các vị Tỷ kheo. Vì vậy mà ông tự cao tự phụ. Phật biết nhược điểm này của ông, mong ông sửa đổi, dẫn ông trở về đường chánh, nên mỗi khi ông đến lạy Phật, vấn an Ngài, thì Ngài gọi ông là

"Pothila vô dụng". Mấy lần nghe Phật gọi mình như vậy, ông nghĩ kỹ ý Phật, biết Ngài muốn nói ông hiểu biết rất rộng về Pháp, nhưng không hề tinh tiến tu tập chỉ quán, nên chưa chứng ngộ gì, kể cả thánh quả Tu đà hoàn. Ông ra đi, đến chỗ khá xa là một tinh xá ở ngoài hoàng thành Xá vệ, với nhiều Tỷ kheo cư trú. Trước hết ông yết kiến vị

Tỷ kheo cao tuổi hạ nhất, khiêm tốn xin vị này làm thầy y chỉ. Vị này muốn ông thật là khiêm tốn nên bảo đến xin vị thứ hai. Vị này bảo đến xin vị thứ ba. Lần hồi đến vị Sa di trẻ nhưng là A la hán. Vị này thấy ông quả thật kính cẩn thọ giáo nên chịu làm thầy y chỉ cho ông. Với sự chỉ đạo của vị Sa di này, ông tập trung chánh niệm, quan sát thân thể một cách đúng như sự thật, tu tập chỉ quán cực kỳ tinh tiến. Qua thần thông lực, Phật biết ông đang là như vậy, nên phóng một luồng ánh sáng, truyền cảm âm thanh của Ngài khuyên ông kiên định, tinh tiến hơn nữa, phát triển trạng huống cao siêu của tuệ giác, và thánh quả A la hán đến với ông không quá mấy giờ khắc sau đó.

20/9.
Truyện tích của Pc 285
Quán tưởng hoa sen

Tôn giả Xá lợi phất có dìu dắt một thiếu niên xuất gia, hội nhập chư Tăng. Thiếu niên này là con một thợ vàng. Thiếu niên được tôn giả dạy cho đề mục chỉ quán : quan sát "thân thể dơ bẩn". Với đề mục ấy, thiếu niên vào rừng tu tập, nhưng không tiến bộ chút nào. Sau đó có vài lần thiếu niên về xin tôn giả dạy cho bước nữa, nhưng vẫn không có chút gì khởi sắc. Sau cùng, tôn giả dẫn thiếu niên đến yết kiến Phật. Phật thì biết Tỷ kheo trẻ này, đời này cũng như mấy đời trước, đều làm con thợ vàng. Do đó, Phật dạy cho đề mục khác. Phật không cốt làm cho Tỷ kheo trẻ này có tư tưởng nhàm chán, mà lại làm cho Tỷ kheo trẻ ấy mở đầu chỉ quán bằng cảm giác thích thú. Phật vận dụng thần thông lực tạo ra đóa sen tuyệt đẹp, bảo anh đem trồng chỗ đất phía ngoài tinh xá. Tỷ kheo trẻ bắt đầu tập trung tâm trí vào đóa sen càng lớn càng thơm. Chung cục, anh trừ được sự ngăn cản, tâm anh tràn đầy nỗi vui thỏả về Pháp, chỉ quán thăng hoa dần, cuối cùng anh thể hiện Tứ thiền. Thế rồi Phật dùng thần thông lực làm cho đóa sen khô héo. Tỷ kheo trẻ thấy đóa sen thoắt cái đã khô héo, đã hết tươi đẹp, làm anh thấu hiểu sự vật cùng đồng nhất với đóa sen, toàn là "duyên sinh pháp" - toàn là vô thường, khổ, vô ngã. Bấy giờ, bằng một luồng ánh sáng phóng ra, Phật bảo, Tỷ kheo trẻ, hãy loại bỏ ái dục ! Anh chánh niệm liên tục, chỉ quán đúng như Phật dạy : anh chứng ngộ thánh quả A la hán.

21. Tạp lục

21/5. Truyện tích các Pc 296-301

Bé trai với quỉ thần........ 21/8. Truyện tích của Pc 304

Khoảng cách không gian
không là vấn đề

............

279

.281

21/5.
Truyện tích các Pc 296-301
Bé trai với quỉ thần

Trong hoàng thành Vương xá có một tiều phu. Một hôm anh cùng con trai vào núi chặt củi. Xế chiều, trên nửa đường về nhà, cha con dừng lại nơi đám mả để ăn. Họ tháo ách cho cặp bò để chúng ăn cỏ. Cặp bò đi mất mà cha con không để ý. Khi biết thì tiêu phu bảo con ngồi giữ củi, còn anh, cuối cùng tìm được bò trong hoàng thành. Khi trở ra thì bị cửa thành đã đóng cả. Con trai anh chỉ còn cách ngủ qua đêm trong cái xe bò chở củi. Con trai anh tuy còn quá nhỏ nhưng lúc nào cũng biết niệm Phật - biết nhớ Phật, nhớ Ngài là bậc hơn hết. Bấy giờ, ngay đầu đêm, có hai ác quỉ đã đến hù để hại cháu. Khi một ác quỉ kéo chân cháu thì cháu la lớn "Nam mô Phật - Phật ơi, cứu con với"! Ác quỉ nghe thế phát hoảng, quay lại bảo hộ cho cháu. Bọn chúng chia nhau, một ở lại giữ cho cháu khỏi bị nguy hiểm gì, một vào vương cung của Tần bà sa la vương (Bimbisara) ăn trộm đồ ăn với cả cái mâm, bưng về đám mả cho cháu ăn, và ăn với cháu, bằng hai hình người mà cháu tưởng là cha mẹ. Ăn rồi, cháu ngủ thoải mái như khi ăn, còn hai ác quỉ trở lại nguyên trạng, canh gác cho cháu. Sáng sớm hôm sau, thị vệ của Tần bà sa la vương biết mất cả mâm đồ ăn, bủa tìm khắp nơi, thấy cái mâm ở bên cháu. Cho cháu là tên trộm oắt con, họ bắt về nạp vua, với cái mâm có chữ của ác quỉ viết mà chỉ Vương thấy và đọc được, ghi chúng là ác quỉ, là kẻ đã lấy trộm đồ cho cháu ăn, cháu đã niệm Phật như thế nào, cha mẹ cháu là ai và ở đâu. Đọc thấy thế, Vương lấy làm lạ và rất thích thú, rồi hỏi cháu. Cháu nói đêm qua cha mẹ cháu cho cháu ăn. Ăn no rồi cháu khoái quá, ngủ liền. Cháu nói mà không sợ sệt gì cả, bởi vì ngoài cái biết đơn sơ mà cháu nói, cháu có biết gì nữa đâu. Vương cho mời cha mẹ cháu đến, rồi dắt cả nhà theo Vương đến yết kiến Phật. Vương tường trình mọi việc rồi thưa, bạch đức Thế tôn, đúng hay không đúng chỉ có sự niệm Phật mới bảo hộ được cho con người khỏi tai họa? Niệm Pháp có hay không có cùng một hiệu năng? Phật dạy, đại vương, niệm Phật không là cách chánh niệm duy nhất bảo hộ cho con người. Bất cứ cách nào trong sáu cách chánh niệm cũng có hiệu năng, và hiệu năng như nhau cả.

21/8.
Truyện tích của Pc 304
Khoảng cách không gian
không là vấn đề

Trưởng giả Cấp cô độc (Anatha Pindika) lúc nhỏ cùng Ugga học một thầy. Ugga có con trai, trưởng giả có con gái, khi chúng lớn tuổi thì Ugga đến trưởng giả cầu hôn. Sau ngày cưới, Cula Subadda, con gái trưởng giả về nhà chồng. Nhưng toàn gia nhà chồng không ai thiện cảm với Phật. Những lúc toàn gia mời ngoại đạo Lõa hình về nhà, thì lúc nào cha chồng cũng bảo cô ra thi lễ. Nhưng cô từ chối vì thẹn quá, không quen nhìn khỏa thân. Và ngược lại, cô nói với mẹ chồng về những sự trang nghiêm của Phật. Nghe nói như vậy, bà nóng lòng muốn thấy Ngài. Bà cho cô mời Phật đến nhà để hiến cúng. Chuẩn bị cúng phẩm rồi, cô lên lầu cao, hướng về lâm viên Cấp cô độc, chưng hoa tươi, đốt hương thơm, trong lòng nghĩ nhớ thắng đức của Phật, rồi tác bạch nguyện vọng của mình, "Bạch đức Thế tôn, con khẩn thiết mời Ngài và chư vị Tỷ kheo ngày mai đến đây cho con hiến cúng. Con mong lời thỉnh cầu của con được Phật biết đến" Bấy giờ, tại lâm viên Cấp cô độc, cha cô, trưởng giả Cấp cô độc, cũng mời Phật ngày mai đến nhà để ông hiến cúng. Nhưng Phật nói Ngài đã chấp nhận lời mời của con gái ông, cô Cula Subadda, ngày mai đến nhà cô cho cô hiến cúng. Trưởng giả quái lạ, thưa Phật, "Bạch đức Thế tôn, cháu đâu có ở Xá vệ. Nó ở xa lắm" ! Phật nói đúng như vậy, nhưng người lành dầu ở xa cũng vẫn được biết đến như người ở bên cạnh. Thế rồi ngày hôm sau, Phật và chư vị Tỷ kheo đến nhà Ugga để tiếp nhận hiến cúng. Vợ chồng Ugga rất xúc cảm trước sự trang nghiêm của Phật, cùng lạy và vấn an Ngài. Hiến cúng rồi Phật thuyết Pháp. Từ ngày ấy cả nhà Ugga trở thành Phật tử. Dĩ nhiên Cula Subadda là người thỏa thích nhất, mẹ chồng cô cũng không kém.

22. Địa ngục

22/4. Truyện tích các Pc 309-310

Chàng trai được lắm cô gái luyến ái .

22/9. Truyện tích các Pc 318-319

Bà chủ ganh tớ gái..

22/6. Truyện tích của Pc 314

Trẻ con đến với Phật. .284 ..

284 .

285

22/4.

Truyện tích các Pc 309-310

Chàng trai được lắm cô gái luyến ái

Khema đã giàu có mà lại khôi ngô, nên được nhiều phụ nữ đam mê. Hễ gặp thì không cách gì chống được ma lực của anh. Họ yêu anh mà không tự ý thức được. Do vậy mà anh tư thông với nhiều phụ nữ và lương tâm không bất an chút nào. Quan viên của vua bắt được tại trận anh đang tà dâm với vợ con người khác. Lần nào họ cũng áp giải anh đến trước vua, và báo cáo anh là cháu của trưởng giả Cấp cô độc. Vua mến trọng trưởng giả nên lần nào cũng khiển trách rồi tha về. Trưởng giả biết rõ việc ác của cháu nên dẫn anh đến yết kiến Phật. Phật chỉ cho anh thấy tà dâm dẫn ra bao nhiêu tội ác và hậu quả nghiêm trọng. Anh, từ đó, thống cải lỗi cũ, tuân giữ năm giới.

22/6.

Truyện tích của Pc 314

Bà chủ ganh tớ gái

Một bà cùng chồng ở trong hoàng thành Xá vệ. Bà phát giác chồng bà tư thông với tớ gái trong nhà nên phẫn nộ phi thường. Một hôm bà trói cô tớ gái, cắt tai, xẻo mũi, đem nhốt trong phòng, rồi cùng chồng đến lâm viên Cấp cô độc. Họ đi rồi, ngẫu nhiên bà con cô tớ gái đến, biết cô bị nhốt trong phòng. Người bà con mở cửa đem cô ra, băng bó rồi dẫn đến lâm viên. Cô hướng về Phật thưa việc bà chủ đã làm đối với cô. Cô đứng giữa những người có mặt, mở băng bó ra cho thấy bàn tay tàn khốc của bà chủ. Phật nhân đó nói, "không nên làm ác mà nghĩ không ai hay. Lén lút và bí mật làm ác, khi bị phát giác thì đau khổ và thương tổn lớn hơn. Vì thế, hãy làm lành. Làm lành chỉ đem lại vui vẻ mà không có gì hại cả". Phật dạy như vậy, cả hai vợ chồng và tớ gái, mỗi người một cách, thừa nhận việc họ làm là ác. Họ cố sức từ bỏ. Sau đó, họ cùng xác minh rồi xác tín đối với Pháp.

22/9.
Truyện tích các Pc 318-319
Trẻ con đến với Phật

Có một tín đồ ngoại đạo không muốn con mình chơi với con Phật tử, nên căn dặn chúng không được vào lâm viên Cấp cô độc, không được xá chào Tỷ kheo của Phật. Một hôm lũ trẻ đến chơi gần lâm viên. Chơi lâu, khát nước, nhưng, nhớ lời cha mẹ dặn, không dám vào lâm viên, phải nhờ chú bé con của Phật tử vào xin nước uống. Chú bé này vào uống nước rồi lạy chào Phật, lại thưa bạn chú bị cha mẹ dặn nên không dám vào. Phật gọi vào hết, đem nước cho chúng uống, rồi theo cá tính trẻ con mà nói chuyện với chúng về Pháp. Lũ trẻ vì vậy mà có ý tin Phật. Về nhà, chúng mách hết mọi việc cho cha mẹ nghe, thì họ kêu lên, "con mình hết trọng đạo mình rồi ! Chúng sẽ bị hủy diệt mất"! Hàng xóm của họ có mấy Phật tử, nghe họ kêu như vậy mới đến thăm, giải thích cái hay của Pháp Phật. Nghe xong, họ mở màn, vào lâm viên Cấp cô độc, nghe Phật thuyết Pháp, và sau hết, họ tin tưởng chính xác vào Phật, vào Pháp và Tăng của Phật.

23. Con voi

23/1. Truyện tích các Pc 320-322

Đức Nhẫn của Phật …… 288

23/3. Truyện tích của Pc 324

Đám con mất dạy …… 289

23/4. Truyện tích của Pc 325

Ăn uống chừng mực …… 291

23/5. Truyện tích của Pc 326

Con Sa di với mẹ thần linh …… 292

23/6. Truyện tích của Pc 327

Voi già vùng lên …… 294

23/8. Truyện tích các Pc 331-333

Ma vương mưu toan xúi dục Phật …… 294

289

..291

.292

.294

.294

23/1.

Truyện tích các Pc 320-322

Đức Nhẫn của Phật

Trong truyện tích một của phẩm hai, đã nói cô

Magandiya rất oán hận Phật. Về sau cô thành một trong ba bà hậu phi của quốc vương Ưu điền

(Udena). Khi nghe tin Phật đến Kiều thường di

(Kosambi), cô thuê một lũ hung đồ đợi Phật vào hoàng thành khất thực thì bám sát sau Ngài mà phỉ báng. Một lần rồi hai lần, hai lần rồi ba lần, chúng phỉ báng mãi làm cho tôn giả A nan hết chịu nổi, bạch Phật hãy bỏ đây mà đi đến thị trấn khác. Nhưng Phật từ chối, nói chỗ nào mà không thể bị phỉ báng? Một người trong trắng mà bỏ đi mỗi khi bị phỉ báng là việc không thích đáng. Ở đâu có vấn đề thì ở đó mà giải quyết. Tựa như con voi to lớn giữa chiến trường lặng lẽ chịu hết tên bắn từ mọi phía, Như lai cũng vậy, yên lặng chịu đủ mọi cách phỉ báng của bất cứ ai.

23/3.

Truyện tích của Pc 324
Đám con mất dạy

Trong hoàng thành Xá vệ có một Bà la môn rất giàu. Ông có bốn con trai. Mỗi người khi lấy vợ ông chia cho một phần tài sản xứng đáng. Bốn người lấy vợ cả rồi, ông đem tài sản còn lại chia hai, một phần chia thêm cho bốn người con. Về sau, khi vợ ông mất rồi, bốn người con về săn sóc ông khá lắm. Họ quan tâm, kính trọng, yêu thương ông, cùng lúc từ từ thuyết phục ông chia nốt phần tài sản ông còn để lại. Từ đó, ông không còn đáng giá một xu. Ông đến đứa con trưởng, ở mới mấy hôm mà vợ nó đã nói, cha chia cho con lớn hơn gì mấy chú đâu ? Cha không biết đường đi đến nhà mấy chú ấy sao ? Ông không chịu nổi, đến nhà con thứ, rồi nhà thằng ba, đứa nào cũng như đứa nào. Ông đến nhà thằng út lại cũng như ba thằng kia. Nên, một bát một gậy, ông lê bước tìm Phật, mong có một chút an ủy và chỉ bảo. Ông thưa hết sự ngược đãi của bầy con. Phật dạy cho ông mấy bài chỉnh cú, dặn ông đọc lớn và rõ, tại Đại hội Bà la môn. Chính yếu mấy bài chỉnh cú ấy như sau. "Bốn thằng con trai của tôi, thằng nào cũng như ác quỉ ! Chúng gọi tôi "cha ơi", "cha ơi", nhưng đó chỉ là quen mồm mà thôi ! Từ lâu trong lòng chúng, chúng không còn coi tôi là cha chúng ! Chúng là những tên lừa đảo, chỉ giỏi mưu mô ! Chúng cướp hết, đoạt sạch tài sản của tôi ! Đứa nào cũng nghe lời vợ ! Chúng tống tôi ra khỏi nhà chúng ! Bây giờ tôi chỉ còn cách đi ăn xin ăn mày ! Cái gậy nơi tay tôi đây, các ngài ơi, còn giúp tôi hơn bốn đứa con trai của tôi" ! Ông biết ngày biết chỗ họp Đại hội Bà la môn, biết bốn đứa con thế nào cũng dự. Ông cũng dự. Giữa đại hội, ông đọc lớn, đọc rõ mấy bài chỉnh cú nói trên. Truyền thống bấy giờ hễ ngược đãi, không phụng dưỡng cha mẹ, thì con trai con gái gì cũng bị trừng trị. Khi mọi người dự đại hội nghe ông đọc thì ai cũng phẫn nộ bốn thằng con mất dạy, uy hiếp trừng trị chúng. Bọn chúng, bấy giờ biết tội, phải biết tội, quì sát chân ông, xin ông dung thứ. Chúng thề từ bây giờ sắp đi, kính mến và lo liệu cho ông. Chúng cũng thề không cho vợ chúng hỗn láo với ông. Nhờ vậy mà ông ăn mặc tử tế, sức lực khỏe mạnh. Ông đến tinh xá bái tạ ơn Phật. Một hôm, con trưởng của ông thành khẩn mời Phật về nhà để hiến cúng, Phật nói "con người lo liệu tử tế cho cha mẹ thì được lắm phước báu". Ngài lại kể con voi Tài hộ (Dhanapala) lo cho cha mẹ nó như thế nào, khi bị bắt, nó thương cha nhớ mẹ ra sao.

23/4.
Truyện tích của Pc 325
Ăn uống chừng mực

Một hôm, Ba tư nặc vương (Pasenadi) nước Kiều tát la (Kosala), sau khi ăn sáng, đến lạy Phật, vấn an Ngài, nghe Ngài thuyết Pháp. Nhưng tâm trí hôn trầm, ngủ gật hoài, không sao tỉnh táo được. Ông thưa, bạch đức Thế tôn, con ăn sáng nhiều quá, người con không thoải mái. Phật nói, ăn uống thiếu chừng mực thì cơ thể bị như vậy. Phật khuyên ông từ nay sắp đi hãy ăn uống vừa chừng. Ông làm theo, ngày càng bớt ăn. Quả nhiên, sau đó sức sống của ông sung túc hơn, trí não của ông linh hoạt hơn.

23/5.
Truyện tích của Pc 326
Con Sa di với mẹ thần linh

Nhiều vị Tỷ kheo, có một lần bảo Sa di Sanu tụng thuộc lòng một bài kinh. Tụng rồi, Sanu thành kính nói nguyện đem công đức này hồi hướng cho cha mẹ cùng được hưởng phước. Đúng lúc ấy, một vị thần linh vốn là mẹ đời trước của Sanu, nghe ông tụng và nguyện như vậy thì bà mừng lắm, ứng tiếng mà nói, "con trai yêu thương của mẹ, mẹ vui sướng biết ngần nào được con chia công đức cho. Con làm rất đúng ! Con thật là đứa con trai tốt" ! Vì có Sanu mà chư thiên và thần linh trọng bà hơn lên. Mỗi khi tụ họp, ai cũng đặc biệt vái chào bà. Thế nhưng lúc trưởng thành thì Sanu không thích thú đời sống tu hành mà muốn hoàn tục. Ông về nhà cha mẹ đời này nói ý ông muốn. Cha mẹ này mỏi môi mỏi miệng khuyên dứt. Nhưng ông đã quyết ý. Mẹ ông chỉ còn cách bảo ông ăn rồi bà đưa y phục thế gian cho mà thay. Rồi bà đi lo bữa ăn. Bấy giờ vị thần linh mẹ đời trước của ông nghĩ nhất định cản ông rời bỏ Tăng bảo. Bà phụ nhập vào chính ông, làm cho ông nhào lăn xuống đất, miệng nói lảm nhảm. Mẹ đời này của ông thấy vậy kinh hoảng, hàng xóm cũng xúm lại, vái cầu bà mẹ thần linh, không ngờ bà bảo, dĩ nhiên qua miệng Sanu, "Sa di này muốn rời Tăng bảo mà hoàn tục, nếu thế thì nó không thoát được tay ta đâu". Nói rồi, bà rời thân Sanu. Sanu cũng tỉnh. Thấy mẹ đầy nước mắt, thấy hàng xóm vòng quanh, ông hỏi việc gì đã xảy ra. Mẹ ông kể hết sự việc, và bảo hoàn tục là ngu xuẩn. Sanu cũng thấy mình quấy, thấy một cách thấm thía. Ông chững chạc, vững vàng trở về tinh xá, xin thọ cụ túc giới của Tỷ kheo, trở thành một phần tử của Tăng bảo. Phật muốn làm cho Sanu được Niết bàn trọn vẹn nên dạy ông, "Này, vị Tỷ kheo, ông không chế ngự tâm ông, để nó phiêu bạt khắp chốn, thì làm sao ông có cái vui của Pháp? Như viên quản tượng thuần hóa voi lớn, ông hãy khống chế tâm mình. Với "chánh niệm" lúc nào cũng hiện diện, Sanu phụng hành huấn dụ của Phật, chứng ngộ rất mau thánh quả A la hán, đặc biệt thuộc lòng cả ba tạng. Ông trở thành bậc Tỷ kheo ưu tú tuyên dương Pháp Phật.

23/6.

Truyện tích của Pc 327
Voi già vùng lên

Ba lê gia, con voi to lớn ấy, lúc trẻ thì cường tráng dị thường, nhưng về già suy yếu khó chịu. Một hôm đi trên bờ ao, nó bị sa lầy, không làm sao thoát lên. Vua nghe tin, đặc phái chuyên viên luyện voi đến giúp nó. Chuyên viên này đến bên nó, làm như sẵn sàng ra trận, rồi khua chiêng gióng trống như lâm trận. Ba lê gia nghe thì cảm thấy như đang xung trận, hăng lên, vùng lên, vọt khỏi bùn. Phật đem việc ấy mà răn dạy các vị Tỷ kheo, hãy như sự tự thoát hiểm của voi Ba lê gia, từ trong bùn lầy phiền não, các vị hãy tự vùng lên mà thoát ra.

23/8.
Truyện tích các Pc 331-333
Ma vương mưu toan xúi dục Phật

Có một lần Phật ở lại tại một làng phụ cận Hy mã lạp sơn (Himalaya), biết rất đông dân chúng phải chịu sự cai trị bất công của vua. Phật nghĩ coi có cách gì làm cho vua chăm sóc cho dân tốt hơn, hay không. Ma vương Ba tuần (Devaputta) biết suy tư của Phật, hắn xúi dục Ngài hãy đứng ra làm vua. Ngài nói, Ma vương lầm lẫn và độc ác kia, Như lai với nhà ngươi không có gì giống nhau đâu ! Nhà ngươi đừng hòng xoay xở Như lai. Có những kẻ miệng nói giúp người, kỳ thật chỉ là mưu lợi cho hắn.