Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (kinh Xuất Diệu)

Phẩm 30, SONG YẾU

(song song) có Pc 549 - 591

Pc 549 - 550

Ánh sáng đom đóm chỉ có trong đêm tối, khi mặt trời chưa sáng. Khi mặt trời trải rộng ánh sáng lớn thì ánh sáng đom đóm thành tối tăm.

Sự quan sát của ngoại đạo dị giáo cũng vậy, chỉ trải ánh sáng ra khi Như lai chưa xuất hiện. Khi Như lai xuất hiện, phóng ánh sáng vĩ đại, thì ngoại đạo dị giáo thành mờ ảo, lặng lẽ.

Pc 551 - 553

Thật cho là không thật, không thật cho là thật, đó là sự tư duy sai lầm, vì vậy những người này không đạt đến lợi ích chân thật.

Biết thật là thật, biết không thật là không thật, đó là sự tư duy chính xác, vì vậy những người này đạt đến lợi ích chân thật.

Người ngu cho là thật, nhưng cái thật ấy đang bị 9 kiết sử buộc lại như bầy chim sa lưới. Tình trạng như vậy là do ái dục quá cứng chắc. (63)

Ghi chú
(63) Xét 3 Pc 551 - 553 là nói về Niết bàn (NB). Pc Bt số 155 và 156, Pc Nt số 11 và 12, dùng chữ chân thật, Xd dùng chữ chắc cứng (lao cố), thành ra chú thích cho nhau, và rõ ràng khẳng định, Niết bàn ở đây là "tánh tịnh niết bàn", không phải chỉ là "trạng huống siêu phàm". Còn Pc 553 cho thấy ngoại đạo (hay dị giáo, triết gia) cũng nói NB nhưng NB ấy là chim sa lưới (mà gốc là ái dục, với ngọn của nó là 9 kiết sử). Điều này khẳng định NB là ái tận, ái tận mới NB.

Pc 554

Những ai hoài nghi về Niết bàn, về đời sau, hãy vận dụng sự "định tâm" mà dẹp bỏ [sự hoài nghi vu vớ], thực tu "phạn hạnh" siêu phàm.

Pc 555 - 556

Không đào thải những tính tình độc hại, dục vọng đa đoan, nói tóm chưa thể tự chế, thì người như vậy không xứng đáng khoác mặc pháp y.

Đào thải tính tình độc hại, nghiêm giữ giới luật, ý thức tĩnh lặng, chiến thắng tâm mình, đã tự chế ngự, thì người như vậy xứng đáng khoác mặc pháp y.

Pc 557 - 558

Không vì ăn nói nhu mì, nổi tiếng, nhưng trong lòng xảo trá, mà được gọi là người đáng kính.

Người trí loại bỏ đến tận gốc rễ những thói dơ bẩn ấy, mới được gọi là người đáng kính.

Pc 559

Không thể nhìn bề ngoài thung dung mà biết được lòng người. Đời có lắm kẻ không ra gì mà cũng ngao du khắp thế giới. Bề ngoài là vàng mà bên trong là đồng, vậy mà nghênh ngang khắp nơi, đâu có e dè bản thân trong dơ ngoài bẩn.

Pc 560

Ham ăn, không biết dè dặt. Ngày đêm 3 buổi ăn uống phóng túng. Như heo nuôi trong chuồng, [béo mập thì bị làm thịt]. [Con người cũng vậy, ăn uống phóng túng], nên mãi hoài sinh ra bằng bào thai.

Pc 561

Con người phải có ý thức trong sự ăn uống. Ăn uống phải biết vừa đủ sống thì thôi. Như vậy vừa giữ được tuổi thọ, vừa thực tu theo Pháp.
Truyện tích

Ba tư nặc vương có phước, dĩ nhiên, nên thực phẩm rất ngon. Vương ăn thả giàn, đến nỗi đi không nổi, khó thở, nhất là nghe Pháp thì buồn ngủ. Vương nhờ người dìu đến "hỏi Thầy" ". Phật dạy cho vương Pc 561 như trên. Vương mừng lắm, lịnh cho thị thần, mỗi khi dọn cho vương ăn thì phải đọc trước cho vương nghe "pháp cú Thầy ta dạy cho ta". Chỉ một thì gian ngắn, vương đi bộ được, đến khoe, thăm, và "hầu Thầy, nghe Pháp", dĩ nhiên hết khó thở, hết buồn ngủ, nhất là cái bụng "hết lớn và nặng quá"

Pc 562 - 563

Sống mà chỉ thấy thân thể là tinh khiết, không chế ngự các giác quan, ăn uống không chừng mực, không phấn chấn, không siêng năng, thì bị tình dục uy hiếp như cỏ bị gió lướt.

Sống mà thấy rõ thân thể là dơ bẩn, chế ngự các giác quan, ăn uống chừng mực, thường thích tinh tiến, thì tình dục không thể uy hiếp như gió thổi núi lớn.

Pc 564

Chốn thanh vắng rất đạo vị, nhưng không ai ưa thích. Chỗ bậc ly dục thường cư trú thì không phải nơi cư trú của người dục vọng.
Giải thích

Bậc ly dục là thoát ly dâm nộ si. Các vị ở chốn thôn dã là để "qua lại giáo hóa", giờ ngọ khất thực là "phước độ trần gian".

Pc 565

Chỗ dân cư hay nơi hoang dã, đất bằng phẳng hay gồ ghề, bậc La hán đến nơi nào thì nơi ấy hưởng được phước đức của các Ngài.

Pc 566

Các Ngài như vùng núi tuyết đầy dược liệu. Nhưng không phải những bậc hiền trí thì không phát hiện được.

Pc 567

Những bậc hiền trí có đến hàng ngàn, đông như cây rừng, toàn là những vị lý giải ý nghĩa cực kỳ thâm thúy của Pháp - ý nghĩa thuộc lĩnh vực của người trí lĩnh hội.

Pc 568

Lắm kẻ nhắm bắn mà không trúng ý nghĩa ấy. Trong ý đồ này thì kẻ thiếu giới hạnh cũng phải xấu hổ.

Pc 569

Cứu xét cái Hữu [đang hình thành đời sau] thì biết lo sợ. Nhưng, ngay nơi sự biến đổi của sinh mạng mà đã biết cái Hữu có thể làm cho không có. Như vậy cái Hữu không đáng ưa thích, mà mục đích chính yếu là phải rời bỏ nó đi.

Pc 570

Không tin tưởng Pháp, không phục vụ Pháp, định làm như kẻ xoi tường là trộm được hết những gì mình muốn ! Cắt đứt ảo tưởng cuồng vọng về lợi dưỡng ấy là dũng sĩ.

Pc 571

Loại bỏ hoàng gia là phụ hoàng vô minh và mẫu hậu ái dục ; loại bỏ sự cao ngạo của hoàng gia vì kỷ luật và quan điểm sai lầm ; hủy diệt toàn bộ lãnh thổ 3 cõi của vương quốc ấy. Loại bỏ và hủy diệt được hết "vương quốc dơ bẩn" như vậy mới được gọi là bậc Tịnh hạnh Thế tôn.

Pc 572

Sống là nhờ ăn. Tu học Pháp cũng vậy, sống bằng tư duy tu về 3 cửa Giải thoát : tư duy không thực chất, tư duy không sắc tướng, tư duy không đáng mong.

Pc 573

Chim bay trong không gian, không ai vẽ lại được đường bay ấy. Tu học Pháp cũng vậy, không ngôn ngữ nào mô tả được Niết bàn của các vị.

Pc 574

Hủy diệt cái Hữu, không sống với cái đời sau đang hình thành, mà sống bằng tư duy tu về 3 cửa Giải thoát.

Pc 575

ít ai đi đường thẳng tắt này. Do vậy mà có người vượt khỏi trần gian, có người không vượt khỏi trần gian. Và cũng do vậy mà không dễ nói đến cái sống cái chết siêu thoát.

Pc 576

Cũng có tư tưởng bình đẳng ở đây. Theo đó, hết thảy các pháp, pháp nào cũng tác động lẫn nhau trong sự hủy diệt mọi kiết sử và nhiệt độ.

Pc 577

Đại lộ Tu hành đã trải rộng ra mà không còn gì phải e ngại nữa. Mỗi ngày tu hành theo đại lộ ấy là mỗi ngày được giải thoát. Cứ liên tục như thế, không còn gì bức xúc cả.

Pc 578

Hãy liên tục tu hành, không tạo ra nghiệp mới nữa. Nếu cứ tạo nghiệp mới thì tiếp tục chịu phiền não và nhiệt độ của phiền não. Cũng đừng sống trong trạng huống [vô ký], tạo không ra tạo, không không ra không, để rồi đời này lo rầu tiếp tục đời khác lo rầu.

Pc 579

Không tạo nghiệp mới là nghiệp ác, tạo nghiệp mới là nghiệp lành thì tốt, vì tạo ra mà không lo gì : tạo nghiệp lành thì vui, thì sinh lên chư thiên. (64)

Ghi chú
(64) Các Pc 577 - 579 cho thấy có nghiệp ác, nghiệp lành, nghiệp vô lậu. Ác là 10 ác, lành là 10 lành, vô lậu là 37 giác phần. Ác và Lành là hữu lậu, là luân hồi ; Vô lậu là giải thoát. Giải thoát mới là mục đích của sự tu hành. Pc 579 ca tụng nghiệp lành vì chưa tu giải thoát thì nghiệp lành tương đối quá tốt. Nhưng nghiệp ấy chỉ nói sinh chư thiên, không nói sinh nhân loại, thì thiếu sót đến sai lầm, vì sinh nhân loại cần và tốt hơn cho sự Giải thoát.

Pc 580

Không biết thì suy luận các bậc hiền thánh tu hành đâu có khác gì. Biết mà suy luận thì không có tì vết như vậy.

Pc 581

Suy luận đúng Pháp và đúng nội dung của Pháp, thì thế là cất cao lên lá cờ của Như lai. Mà Như lai là cờ Pháp, cờ Pháp là Như lai.

Pc 582

Hoặc bị mắng bằng sự yên lặng. Hoặc bị mắng giữa chỗ nhiều người. Hoặc bị mắng mà chưa ra tiếng. Đời không ai không bị mắng.

Pc 583

[Tiếng nói dục vọng] thì chê hay khen gì cũng vì lợi vì danh. Hãy coi tiếng chê hay khen ấy không có thực chất, không phải không có dụng ý, không hiểu biết gì.

Pc 584

Người trí khen là khuyến khích giúp cái tốt được toàn hảo, chê là thiện chí giúp cái xấu được sửa chữa. Bản thân người trí không sai sót về định tuệ và giải thoát. Bản thân ấy như khối vàng tía, trong ngoài cực kỳ tinh khiết.

Pc 585

Như tòa núi to lớn, vững vàng và cao ngất, gió mấy cũng không động được. Người trí cũng vậy, chê hay khen không thể làm động tâm.

Pc 586

Như đại thụ không còn rễ, không còn nhánh, huống chi còn lá ! Người vững mạnh cũng vậy, đã cởi mở mọi cách buộc ràng rồi, còn ai đả phá được phẩm chất của người ấy ?

Pc 587

Không kiết sử, không trú ở, thân thể không còn là cái hào gieo hạt đắng. Như lai tối xuất sắc, không còn ái dục, nên chư thiên nhân loại không một ai biết được Như lai.

Pc 588

Như tấm lưới bủa xuống rừng núi, thì ái dục cũng không còn, huống chi còn gì khác nữa. Như lai có vô số bước đi, đi không dấu vết, ai đi theo được dấu vết ấy ?

Pc 589

Hữu mà không Sinh, Sinh mà không sinh tử luân hồi. Như lai có vô số bước đi, đi không dấu vết, ai di theo được dấu vết ấy ?

Pc 590

Ái dục, và ảo tưởng của nó, đã bị hủy diệt. Dữ kiện bản thân và ngoại giới không còn tác động lẫn nhau. Cũng không còn nữa bao tư tưởng liên hệ thì gian mà có. Tổng chi, tất cả không còn phát sinh và tạo ra sự tái sinh nữa. [Như lai là như thế]

Pc 591

Trước cũng rũ bỏ. Sau cũng rũ bỏ. Giữa cũng vượt qua. Rũ bỏ và vượt qua tất cả thì hết già hết bịnh. [hết luân hồi].

Phẩm 31, LẠC

(yên vui) có Pc 592 - 631

Pc 592

Hơn thì người oán, thua thì mình tức. Không màng hơn thua thì lòng mình yên vui.

Pc 593

Gây phiền phức cho người để mong mình yên vui, thì chỉ làm cho người thêm oán ghét, không bao giờ hết khổ lụy cả.

Pc 594

Ai cũng ham sống, ai cũng sợ chết, ai cũng sợ dao gậy. Tự tha thứ mình cũng đủ để ví dụ mà đừng đánh đừng giết ai.

Pc 595

Ai cũng mong muốn hạnh phúc. Chớ sử dụng dao gậy đối với ai. Như vậy thì đời này không gặp tai họa, đời sau hạnh phúc lâu bền.

Pc 596

Thích thú Pháp. Thích thú học và hành theo Pháp. Thận trọng, đừng làm ác. Hãy làm lành theo Pháp thì đời này đời sau vui vẻ.

Pc 597

Bảo vệ Pháp, thực thi Pháp. Làm theo Pháp thì được phước báo, thì thích ứng giáo pháp giới pháp. Làm theo Pháp như vậy thì không bao giờ đi đến các nẻo đường dữ.

Pc 598

Bảo vệ Pháp, thực thi Pháp, thì bản thân như được che bằng lọng quí. Làm theo Pháp thì thích ứng giáo pháp giới pháp, không bao giờ đi đến các nẻo đường dữ.

Pc 599

Làm ác thì vào địa ngục, đến đâu cũng toàn là các nẻo đường dữ. Làm ác là trái với Pháp, tự hãm mình vào chốn trầm luân, khác nào đưa tay ra mà nắm lấy rắn độc.

Pc 600

Làm theo Pháp và làm trái Pháp, cả 2 việc đều có quả báo, nhưng làm trái Pháp thì bị tội báo địa ngục, làm theo Pháp thì được phước báo chư thiên.

Pc 601

Huệ thí và chiến tranh xảy ra cùng 1 chỗ, đó là điều người trí không tán thưởng được. Lúc huệ thí cũng là lúc chiến tranh, 1 việc mà có 2 mặt đồng đẳng như vậy [thì tán thưởng sao được] !
Truyện tích

Xưa, trong hoàng thành Xá vệ có 1 trưởng giả tên Rất hơn, lại có 1 trưởng giả nữa tên Khó thua. Đó là 2 người giàu nhất nước mà keo cũng nhất nước. Bấy giờ 5 vị Đại thanh văn tuần tự đến nhà họ, bằng cách từ đất vọt lên, trình bày sự huệ thí về Pháp. Họ nghe mà không tiếp nhận. Phật đến, ngồi trong không gian, phóng ánh sáng lớn, nói cho họ cái Pháp nhiệm mầu. Họ nghe mà tâm không đạt. Trưởng giả Rất hơn nghĩ thầm, đức Thế tôn đến đây, ta nên hiến Ngài 1 xấp vải trắng. Vào kho, ông chọn xấp vải xấu, nhưng cầm lên lại là vải tốt. Để xuống, chọn nữa, lại được xấp tốt hơn nữa. Tâm với ý của ông chiến tranh với nhau. Ông không quyết định được. Hôm ấy, A tu la đánh với Đao lợi thiên, bên nào cũng có lúc hơn lúc thua. Thiên nhãn minh của Phật thấy thế, lại thấy tâm trưởng giả Rất hơn khi thì keo lẫn hơn huệ thí thua, khi thì keo lẫn thua huệ thí hơn. Phật nhân đó nói Pc 601 như trên. Trưởng giả Rất hơn đang phân vân trong kho mà xa nghe được pháp cú Phật nói, tâm và ý của ông hết chiến tranh, sự huệ thí đã thắng. Ông vui lắm, đem xấp vải trắng, tốt đẹp nhất, ra dâng Phật. Trưởng giả Khó thua cũng biến đối tâm ý, hiến Phật 500 lạng vàng. Cả 2 ông tâm mở, ý thông, ai cũng thấy được "dấu chân của Pháp", [thành bậc Tu đà hoàn].

Pc 602

Dầu gặp bao nhiêu biến cố, vẫn phải loại bỏ tính khí kiêu ngạo, huệ thí đúng lúc và bằng tâm ý trong sáng. Như thế đó là người vững mạnh xuất sắc nhất.

Pc 603

Nhẫn nhục thì khắc phục nghịch cảnh, giữ giới thì đánh bại biếng nhác, tin tưởng thì huệ thí dễ dàng. Những yếu tố này làm cho đời sau hưởng thụ phước báo.

Pc 604

Phước báo thật thú vị : nguyện ước gì cũng thỏa, mau chóng đạt đến Niết bàn tối thượng, thể hiện bản thể phi sinh diệt. Vì vậy, nếu thực thi sự "huệ thí theo tuệ giác của hiền thánh" thì giải thể tận cùng nguồn gốc của Khổ. Hãy ý thức thành quả vĩ đại ấy.

Pc 605

Thân thiết Pháp, thức và ngủ hợp lý, tâm ý trong sáng. Đó là cái Pháp hiền thánh nói và người trí ưa thích.

Pc 606

Ưa thích thiền tư. Ưa thích sự không nổi dậy loạn động. Ưa thích, nói tổng quát, 37 giác phần [vừa là nhân tố vừa là thành phần của tuệ giác Bồ đề, "thực hiện lợi ích của Pháp ngay trong hiện tại"].

Pc 607

Vui thay, ăn bát ứng khí !
Vui thay, mặc Pháp y !
Vui thay, thường đi kinh hành ! Vui thay, ở núi, chằm !

Pc 608

[Tu học Pháp như vậy là] đã đạt đến trạng huống yên vui, ngay nơi hiện hữu mà thường lạc; đã vượt khỏi bao nỗi lo sợ, siêu việt nhiễm bẩn trong trần gian.

Pc 609

Vui vì chánh niệm, tư duy các pháp ! Vui vì thường hành "bất hại", thương tưởng chúng sinh ! Vui vì không ái nhiễm, rũ hết đam mê ! Vui nhất vì loại bỏ tính khí kiêu căng !

Pc 610

Vui thay, già mà vẫn nghiêm giữ giới luật ! Vui thay, lòng tin làm nên mọi sự! Vui thay, lý giải ý nghĩa của Pháp ! Vui thay, không còn tạo ác nghiệp !

Pc 611

Vui thay, có mẹ để hiếu dưỡng ! Vui thay, có cha để phục dịch ! Vui thay, có tu sĩ để hiến cúng ! Vui thay, trần gian có đạo vị !

Pc 612

Vui thay, Phật ra đời ! Vui thay, Phật thuyết Pháp ! Vui thay, Tăng hòa hợp ! Vui thay, Tăng hòa hợp mà thường yên tâm giữ giới.

Pc 613

Vui thay, giữ giới toàn hảo ! Vui thay, da văn bác lãm ! Vui thay, được thấy vị A la hán ! Vui thay, được gặp vị Diệt tận định !

Pc 614

Thật thích thú khi tâm ý như dòng sông trong mát chảy xiết ! Thật thích thú khi "tài sản của Pháp" tập hợp đầy đủ ! Thật thích thú khi ánh sáng tuệ giác sáng lên phi thường ! Thật thích thú khi diệt sạch tính khí kiêu căng đầy tà ngụy !

Pc 615

Vui thay được gặp các vị hiền trí ! Vui thay được sống với các vị ấy ! Vui thay không cọng tác với người ngu ! Vui thay vĩnh viễn không tạo nghiệp mới !

Pc 616

Ở chung với người ngu thật khó, như thể ở chung với kẻ oán ghét mình ! Ở chung với người trí thật dễ, như thể ở chung với bà con của mình !

Pc 617

Bậc Chí tôn rất khó gặp được. Ngài không vô ích sinh ra bất cứ ở đâu. Nhưng nơi nào Ngài sinh ra thì gia tộc ấy được phước quí báu.

Pc 618

[Trưởng giả Thiện thí] ! Như lai ngủ nghỉ yên lành. Bởi lẽ Như lai không nhiễm ái dục ; không bận tâm nơi cư trú ; không còn bao kiết sử không cát tường; không còn mọi nhiệt độ của phiền não. Như lai ngủ nghỉ trong trạng huống thanh tịnh, toàn bộ tâm thức tuyệt đối trong lắng.

Truyện tích

Xưa, Phật thành tựu tuệ giác tối thượng rồi, không bao lâu Ngài hóa độ cho 5 người, rồi 5 người, 13 người, 37 người, cùng Ngài nữa là 61 vị. Bấy giờ Ngài bảo các vị đệ tử hãy đi giáo hóa khắp đại lục Diêm phù, còn Như lai qua sông hóa độ cho 3 anh em các ông Ca diếp. Kế đến Ngài hóa độ 2 tôn giả Xá lợi phất và Mục kiền liên, rồi hóa độ Bình sa vương. Ngài tạm trú tại thành La duyệt kỳ. Bấy giờ trưởng giả Thiện thí, thường gọi là Cấp cô độc, có việc riêng đến đây, ở trọ tại nhà 1 trưởng giả khác, đúng vào lúc cả nhà ông này cùng chuẩn bị tấp nập, cực kỳ trang nghiêm. Thiện thí hỏi, ông sắp đón vua, hay cưới vợ gả chồng cho con hay sao mà chuẩn bị linh đình đến thế ? Ông này nói, có việc mà quan trọng hơn nhiều nữa đấy, ông bạn. Ấy là sáng mai, tôi kính mời Phật và Tỷ kheo tăng về đây mà hiến cúng... Trưởng giả Thiện thí nghe ông bạn nói danh hiệu Phật và Tỷ kheo tăng thì cả người chấn động, mừng mừng tủi tủi, chưa bao giờ như thế. [Ông nói ông bạn, tôi phải đến Phật ngay. Ra cửa thành chờ mở cửa, ông đi liền khi chưa sáng hẳn]. Và ông gặp Phật, nào ai tả được nỗi mừng của ông. Ông phủ phục lạy ngang chân Ngài. Ông lặng người nhìn Ngài, giây lát bạch rằng, kính thưa đấng Chí tôn, Ngài khỏe không ? Tạm trú ở đây, Ngài ngủ được không? Phật trả lời ông bằng Pc 618 ở trên.

Pc 619

Hãy thận trọng, đừng vướng mắc vào cái vui. Vui, phải giữ gìn cho sự tu hành sau đó. Phải nhớ, cái vui ở dây không chấp nhận quan niệm khoái lạc của trần gian.

Pc 620

Cái vui nhân gian. Cái vui chư thiên. Sánh với "cái vui hết ái dục" ở đây, những cái vui ấy chưa được 1 trong 16 phần.

Pc 621

Hãy trút gánh nặng cũ, không tạo gánh nặng mới. "Cái thân 5 uẩn" là gánh nặng khổ sở của trần gian ; trút bỏ nó đi bằng "cái pháp thân 5 phần", mới là cái Vui chắc thật.

Pc 622

Tận trừ ái dục, tận diệt các hành, nói tổng quát, "cái thân 5 uẩn" không còn thì không còn tái sinh trong 3 cõi, [chấm hết luân hồi].

Pc 623

Chu toàn nghĩa vụ bình thường thì vui. Thân nhân và bạn hữu hưởng được nghĩa vụ ấy thì vui. Cái vui này trải rộng ra đến mọi người thì vui. Và rồi đi đến Niết bàn thì cái vui ấy mới thật vui, vì vui có nghĩa hết khổ.

Pc 624

Lò lửa bùng lên rồi từ từ tắt mất, không ai biết lửa ấy về đâu. Hãy như thế mà nhìn ái dục tan hết, không đi đâu cả. Đó là cái vui "bản thể bất động".

Pc 625

Xả bỏ tất cả, nhất là sự phẫn nộ xung động. Mặc cho hiện hữu biến đổi không ngừng. Hãy loại bỏ lo rầu, tỉnh táo mà nhìn sự hiện hữu của cuộc đời.

Pc 626

Vui mà không phiền, đó là cái vui học hiểu về Pháp. Cái vui mà thương tổn là do quán tính ham sắc dục của con người.

Pc 627

Không kiết sử thì thượng thọ. Pháp soi sáng vào nguồn gốc kiết sử, làm cho bao nhiêu tì vết của kiết sử được hiện rõ lên, lại cho thấy rõ con người tâm trí bị ràng buộc là ràng buộc vào sắc dục.

Pc 628

Bao nỗi nhục nhằn là do ta tự gánh lấy vì ham cái vui sắc dục. Bao nhiêu hơn thua thành bại nổi lên thả giàn mà rốt cuộc chẳng được gì ráo.

Pc 629

Muốn sống lâu yên vui, hãy nhẫn những hậu quả không đáng gì. Nhẫn ở đây chỉ là nhẫn với người đối phương, đâu phải nhẫn cái việc đáng quan tâm là phải ở trong 3 cõi ?

Muốn sống lâu yên vui, hãy coi sự mê lầm không đáng quan trọng. Mê lầm ở đây là ở người đối phương, mình không có sự mê lầm ấy.

Muốn sống lâu yên vui, hãy trọn vẹn không còn kiết sử. Ngay như việc ăn, hãy nghĩ sự "ăn bằng tư duy" như chư thiên Quang âm. Ở đó ăn bằng "tư thực", không có cái đói như các chỗ khác.

Pc 630

Thấy khổ thấy vui là 6 giác quan tiếp xúc 6 đối tượng mà có cảm giác khổ vui ấy. Nhưng cảm giác không cố định, không thực chất, thì làm gì có cái thực khổ hay thực vui ?

Pc 631

Do vậy mà ở với người hiền trí thì không vương dơ bẩn của ái dục. Chính vì yếu tố này mà gặp khổ hay vui không có sự phản ứng là nổi dậy tâm lý độc hại.

Phẩm 32, TÂM Ý

(tâm ý) có Pc 632 - 676

Pc 632

Tâm ý linh hoạt, rất khó đề phòng. Nó là chỗ ở của dục vọng. Thuần hóa được nó là tốt nhất. Thuần hóa nó thì yên, [thì sự sáng tỏ của nó thật lớn lao].

Pc 633

Như con cá cố vẫy vùng khi bị vớt khỏi nước sâu, ném lên chỗ khô. Tâm ý cũng tương tự như vậy, bị kiết sử thắt chặt, Ma vương và đồng bọn thường được cơ hội điều khiển.

Pc 634

Tâm ý không ở một chỗ. Nó phóng nhanh và trải rộng như ánh sáng mặt trời. Nhưng người trí thì chế ngự được, như thể móc sắt khống chế voi dữ.

Pc 635

"Tâm ý, nay ta muốn nói chuyện với mày, dầu mày không vững vàng, khó nhận diện. Ta muốn dạy bảo mày. Mày thận trọng, đừng sinh ra nữa lắm tì vết, sơ hở".

Pc 636

"Tâm ý, mày đừng du hý, phóng túng nữa. Ta phải tóm giữ mày lại, như bắt giữ con voi bất kham".

Pc 637

"Sống chết vô số lượng, qua lại hết biết manh mối. Nhưng tìm nhà mày thì không khó, vì kiếp nào mày cũng ở trong bào thai" !

Pc 638

"Nhưng cái nhà ấy ta phá hủy rồi, không cho mày làm lại nữa. Vật liệu ta đã hủy bỏ, lầu đài ta đã đập phá" !

Pc 639

"Tâm ý, bản thân mày do nguyên tố và thì gian kết hợp mà thành. [Lẽ ra mày phải diệu dụng nó ; trái lại, mày đã lạm dụng nó] mà phóng đãng, khó dạy"!

Pc 640

Người trí thì tự sửa mình, như thợ chuốt cây cho thẳng mà làm tên. Người trí ý thức tức giận không thể trả đũa bằng tức giận, mà tức giận phải đáp lại bằng không tức giận.

Pc 641

Tâm ý phải tự biết mọi việc do ta tạo ra, không phải bởi cha bởi mẹ. Tự biết như vậy thì hãy bỏ tà theo chánh, hãy làm phước không lùi bước.

Pc 642

Lợp nhà không kín thì nước mưa lọt vào, tâm ý không chuyên tu thì tình dục soi thủng.

Pc 643

Lợp nhà thật khéo thì nước mưa không lọt vào, tâm ý chuyên tu thì tình dục không sinh ra.

Pc 644

Đối với các pháp, tâm là căn bản, là đứng đầu, là chủ đạo. Trong tâm nghĩ ác thì miệng nói theo, thân làm theo, và đau khổ tự theo người ấy như xe lăn theo vết cũ.

Pc 645

Đối với các pháp, tâm là căn bản, là đứng đầu, là chủ đạo. Trong tâm nghĩ lành thì miệng nói theo, thân làm theo, và hạnh phúc tự theo người ấy như bóng theo hình.
Truyện tích

Phật dạy, chư vị Tỷ kheo, ăn thì trước phải đọc "ngũ quán" (xét 5 điều về thực phẩm). Bấy giờ trong hoàng thành Xá vệ có 2 người đến tinh xá hành khất, gặp lúc Thánh chúng chưa đọc Ngũ quán, tức là chưa ăn, 2 người cũng chưa được san sẻ thực phẩm. Thánh chúng đọc Ngũ quán rồi, 2 người được san sẻ nhiều thực phẩm. Một người ganh ghét, thề nếu làm vua thì cho bánh xe cán chết Thánh chúng. Anh được khá nhiều thực phẩm, ăn no rồi, ra ngủ say bên đường, bị đoàn xe đi qua, bánh xe cán chết theo vết xe đi. Một người nghĩ nếu được là vua thì hiến cúng Thánh chúng. Anh cũng được khá nhiều thực phẩm, ăn no rồi đến ngủ nơi gốc cây lớn. Gặp lúc 1 nước vua chết mà tuyệt tự, đình thần bàn đi kiếm ai có điềm làm vua thì rước về lên ngôi. Họ chia nhau đi tìm. Và thấy anh ngủ mà bóng cây không di chuyển theo mặt trời, lại che người anh như cái lọng lớn. Anh được rước về làm vua cho nước ấy. Phật nhân việc này nói Pc 644 và Pc 645 như trên.

Pc 646

Sự nghĩ nhớ không ngừng, không gián đoạn sự bất tận của nó. Cái ác hại này phải có phước mới ngăn cản được. Và biết ngăn cản cho được, thì đó là bậc hiền trí.

Pc 647

Không nên đem tâm ý dơ bẩn hay tức giận mà đòi biết cái Pháp được tuyên thuyết bởi đức Phật đà chánh biến giác. Trừ khử cao ngạo, tâm ý trong sáng, không hăm dọa ai, những người như vậy mới đáng được nghe Pháp của Phật.

Truyện tích

Có 1 vị Tỷ kheo thuyết Pháp rất độc đáo. Vua đến, đòi nghe Pháp mà trùm đầu, đi dép, khí thế đầy tự thị, nói, Tỷ kheo, ông hãy thuyết Pháp cho ta nghe ! Vị Tỷ kheo nói, Phật có dạy, ai đi guốc dép thì không được thuyết Pháp cho người ấy. Vua nghe thế, tức lắm, bỏ dép liền, nói, hãy thuyết Pháp cho ta, mau lên ! Nói cho vừa ý ta ! Nói trái ý ta thì ta chặt đầu ! Vị Tỷ kheo vẫn nói, Phật cũng có dạy, không được thuyết Pháp cho người trùm đầu ! Vua nghe thế càng tức, giương hết cái oai vua chúa ra, nói với vị Tỷ kheo, thì ra ông cố làm nhục ta ! Được, ta để đầu trần mà nghe Pháp. Ông không giải được bao nỗi hoài nghi của ta, ta chặt thân ông ra 3 phần đấy ! Bấy giờ vị Tỷ kheo mới nói cho vua nghe Pc 647 như trên. Vua nghe pháp cú ấy thì xấu hổ hết sức. Ông đứng lên, cả người phục xuống, lạy vị Tỷ kheo, sám hối những lỗi thân miệng ý vừa rồi. Ông lại thưa hỏi ngài, pháp cú vừa rồi chính Phật nói, hay ngài biết tâm ý con rồi nói ra? Vị Tỷ kheo nói, pháp cú ấy Phật nói. Mà nói lâu rồi, không phải mới đây. Vua nghĩ thầm, vĩ đại thay, đức Phật thế tôn ! Ngài biết đến cả tương lai có kẻ giận dữ, hăm dọa, như con ! Con xin tái tam sám hối, nguyện từ nay không còn lếu láo nữa. Bấy giờ vị Tỷ kheo tuần tự trình bày cái Pháp nhiệm mầu cho vua nghe. Và vua, ngay nơi chỗ đang ngồi mà thấy Pháp, được Pháp, không còn e sợ gì nữa.

Pc 648

Tâm không đứng lại,
càng không biết Pháp,
đam mê sự đời,
không có trí tuệ chính xác !

Pc 649

Với 36 dòng nước chảy xiết, [mà tổng thể là "tà kiến" thường còn hay mất hẳn], cùng với tâm ý rỉ ra [dục vọng, cuồng nộ và mù quáng], thì con người lúc nào cũng có tà kiến xuất từ 3 kiết sử ấy.

Pc 650

Phóng ý thức vào 5 giác quan, con người xoay chuyển theo ý thức ấy. Khi danh vọng giảm đi thì [kẻ ngưỡng mộ xa lánh] như đàn chim rời bỏ khu rừng không có trái hạt.

Pc 651

Thế nên hãy tĩnh lặng mà tu học Pháp. Thận trọng, chớ đuổi theo dấu chân dục vọng. Đừng để phải nuốt lấy viên sắt nóng, gào thét lên khi chịu ác báo.

Pc 652

[Gặp được Pháp của Phật], đáng phấn khởi mà không phấn khởi ; tự thị sức khỏe mà không nỗ lực đi tới, bước lên ; tự hãm mình vào cái thân người thấp kém, lười nhác mà lo giải trí, không lý giải tuệ giác siêu phàm.

Pc 653

Tà quán [theo tam độc], chánh quán [theo tứ đế], toàn là ý thức. Nhưng chính ý thức, [với chánh niệm], phải tự biết mình đang chánh quán hay tà quán, [và chận đứng tà quán lại] ; đừng để "cái ngu không tự biết" làm cho tà quán liên tục nổi lên.

Pc 654

Người trí hãy như vậy mà quán sát tâm ý, với "chánh niệm" chuyên nhất vào đó. Như thế, kỳ lạ thay, cũng chính ý thức là "vô trước", siêu thoát. Chỉ có Như lai chứng biết như vậy.

Pc 655

Hãy coi cái Thân như cái bình trống, [nên chứa điều thiện, đừng chứa điều ác]. Hãy an định cái Tâm, như xây thành chống giặc. Đem quán trí như vậy chiến đấu với Ma vương, thủ thắng mà đừng để thất bại sau đó.

Pc 656

Hãy quán cái Thân như bọt nước, hãy quán cái Biết như ngựa hoang tưởng sóng nắng là nước. Đem quán trí như vậy chiến đấu với Ma vương, thủ thắng mà đừng để thất bại sau đó.

Pc 657

Tâm ý hãy nhớ và tu 7 "giác ý" cho toàn hảo, chính xác. Hãy loại bỏ sự mù mờ, lầm lẫn, mà thích thú tuệ giác "vô sinh nhẫn". Và phiền não [do tuệ giác ấy mà] không còn, thì ngay nơi đời sống hiện tại này mà thể hiện Niết bàn.

Pc 658

Hãy tự phòng hộ tâm ý của mình, như loại bò dài đuôi cưng giữ đuôi nó. Hãy "từ tâm" huệ thí thì không bao giờ không hạnh phúc.

Pc 659

Một con voi tách khỏi đàn voi, dầu là voi 6 ngà đi nữa, cũng nghĩ một mình thì thích thú hơn [bị đàn nó quấy nhiễu].

Pc 660

Đã đem tâm "bất hại" hướng đến chúng sinh, như vậy hãy có "từ tâm" đối với mọi người, thì không ai oán thán gì nữa.

Pc 661

Từ tâm dầu mới thương tưởng 1 người, cũng đã có cái gốc của các điều thiện. Đặc tính cái gốc ấy là hướng đến mọi người, mọi loài chúng sinh. Nên các bậc hiền thánh tuyên dương "từ tâm" là cái phước thượng thặng.

Pc 662

Trải rộng từ tâm đến tất cả, nhớ thương mọi chủng loại chúng sinh. Tu hành từ tâm như vậy thì về sau hưởng thụ hạnh phúc bất tận.

Pc 663

Đem ý thức phấn khởi, vui vẻ, không mệt mỏi mà tu các thiện pháp, thì về sau đạt đến Niết bàn an nhiên, Bồ đề vô thượng.

Pc 664

Đoạn tuyệt điều ác thì vui vẻ, thân miệng ý thích ứng với nhau. Vị Tỷ kheo đem sự giải thoát toàn bộ này thể hiện ý thức thú vị, cái ý thức không còn kiết sử, trần lao, [tự sáng lên, soi sáng tất cả].

Pc 665

Bản nhạc đủ hết âm điệu cũng không làm vui người bằng một lát tâm ý chính xác và chuyên nhất hướng vào "Pháp bình đẳng".

Pc 666

Bậc phi phàm thì ngay trong giấc ngủ cũng không cố chấp bản ngã. Thế nên ưa thích thiền định thì không ưa thích dục vọng.

Pc 667

Bậc phi phàm thì ngay trong ý thức phấn khởi cũng không thấy có bản ngã. Thế nên ưa thích thiền định thì không ưa thích dục vọng.

Pc 668

Kiết sử hết rồi thì như tòa núi không thể lung lay, không nhiễm những thứ ô nhiễm, không cuồng nộ đối với cuồng nộ.

Pc 669

Tâm ý như vậy thì làm sao tìm ra dấu vết đau khổ nữa. Không hại ai, không ô nhiễm, giới luật toàn hảo; đối với sự ăn uống thì biết đủ sống là thôi, đối với đồ nằm ngồi cũng vậy. Hãy tu tập hạn chế sự nhu cầu trong đời sống, đó là huấn dụ của chư vị Như lai.

Pc 670

Quan sát trạng huống hoạt động của tâm, vận dụng chánh niệm mà cảnh tỉnh ý, thì thể nhập thiền định, đẹp dạ về cái mừng cái vui của thiền định ấy.

Pc 671

Hộ vệ mà trân trọng lấy ý thức, loại bỏ những gì không phải phần khí của mình. Gặp cảnh ngộ đáng lo cũng không lụy về cảnh ngộ ấy. Người trí sống vững vàng như vậy vì thẩm định chắc chắn như vậy.

Pc 672

Không hộ vệ Tâm mình thì bị tà kiến tác hại, lại cọng thêm sự đùa giỡn nữa, thì những kẻ như vậy đi tắt cho mau đến cái Chết.

Pc 673

Vì lý do như vậy mà phải hộ vệ Tâm mình, tu hành pháp hạnh thanh tịnh, "chánh tri kiến" thường ở trước mắt, lý giải "pháp sinh diệt".

Pc 674

Tỷ kheo thì hạn chế cả sự ngủ nghỉ, làm cho cái khổ hết đi mà không tạo cái khổ mới. Hãy giữ tâm ý nghiêm chỉnh mà chiến thắng chính nó, sống với cái vui dầy tính chất dược liệu.

Pc 675

Không có người nào tâm ý ngu muội mà không trải qua cái khổ địa ngục. Hãy giữ tâm ý nghiêm chỉnh mà chiến thắng chính nó, đạt đến cái vui siêu phàm.

Pc 676

Phải hộ vệ Tâm, chấm dứt sự thiếu nghiêm chỉnh. Tâm là cửa ngõ của mọi sự huyền diệu. Hộ vệ Tâm một cách không sơ hở, thì thế là ở nơi cửa ngõ của Niết bàn.
Giải thích

Kẻ lầm lẫn thì bảo Đạo là rỗng không. Họ không biết Tâm là gốc của Đạo. Tâm chí tôn. Tâm đủ cả.

Phẩm 33, TỶ KHEO

(Tỷ kheo ) có Pc 677 - 719

Pc 677

Tỷ kheo được cúng phẩm ít thôi, nhưng không khinh cúng phẩm ấy, [lại sống bằng "chánh mạng"] chứ không tích trữ. Thì chư thiên cũng ca tụng lối sống thanh tịnh, không dơ bẩn ấy.
Giải thích

Tỷ kheo khất thực đủ sống thì thôi, không cất giữ làm của riêng. Nếu thừa thì biếu tặng cho người cần, không cất lâu ngày. Thí dụ Phật đã qui định như vầy, trong Luật tạng : cha mẹ tuổi cao, già bịnh liên miên, hoặc các Tỷ kheo đồng học mà bịnh nặng lâu ngày, không đi lại được, thì Như lai qui định Tỷ kheo được phép khất thực, không kể nhiều ít, hãy phân tặng người già cả như vậy.

Pc 678

Vốn ở trong truyền thống của đức tính từ bi, Tỷ kheo ái kính Pháp của Phật mà thâm nhập chỉ quán, giải thoát toàn bộ hiện tượng chuyển biến mới đạt đến cái vui an bình.

Giải thích

Thâm nhập chỉ quán, lý giải xu hướng của chỉ quán ấy, nên khất thực khắp nơi để hóa độ khắp cả.

Pc 679

Tỷ kheo hết ái nhiễm, khử tự cao, không bản ngã, thì ai không thân thiết ?

Pc 680

Phải biết cái Pháp như vậy là đường hướng giải thoát bản thân. Bản thân ấy, bây giờ như con voi chiến, không biết gì khác, kể cả thân mình, mà chỉ biết đánh giặc. Tỷ kheo tu tập là như vậy.

Giải thích

Pháp giải thoát bản thân là TỨ ĐẾ CỬA CHÂN NHƯ.

Pc 681

Hãy ra lịnh cho bản thân nội chiến với tâm. Bản thân ở trong chánh niệm về Pháp thì vị Tỷ kheo ấy sống trong Yên vui.

Pc 682

Hãy tưởng nhớ thân nhân và bằng hữu. Hãy sống theo "chánh mạng", không cần những gì không cần thiết. Tặng biếu thì biết ai cần phải tặng biếu. Lại phải kính hiến các vị cử động đúng giới luật. Tỷ kheo có những hạnh như vậy mới đào hết tận đáy cái Khổ.

Pc 683

Tay chân không vọng động. Nói năng đúng phép. Làm việc thận trọng. Từ trong tâm thức sâu xa thường thích thú định tâm. Phong cách như vậy gọi là vị Tỷ kheo.

Pc 684

Thích thú Pháp, tư duy Pháp, ổn định nhờ Pháp, qui y với Pháp. Tỷ kheo như vậy thì thuần hóa không mất thì giờ.
Giải thích

Tỷ kheo sống theo Pháp như vậy thì đạo hạnh tăng lên mỗi ngày, làm cho Phật pháp tồn tại lâu dài trong trần gian.

Pc 685

Phải tu học "không quán", [quán sát 5 uẩn không thật]. Tỷ kheo ở nơi tĩnh lặng, chỗ không có người ở, quán sát các pháp [mà gồm lại là 5 uẩn, là bản thân ta đây], đồng đẳng không thật như vậy.
Giải thích

Tu hành theo Pháp thì, trước hết, phải "quán sát về Không", mới ứng với bản thể chân thật của Pháp.

Pc 686

Chế ngự 5 hợp thể (ngũ uẩn) thì thuần hóa tâm ý thành dòng nước nguồn vui thanh tịnh, siêu phàm - thành "hương vị bất tử".

Pc 687

Tòa núi hùng vĩ thì gió không thể lay động, "Tỷ kheo hết ngu" cũng vậy, không cảnh ngộ nào có thể khuynh đảo.

Pc 688

Đối với "danh sắc", [sinh mạng do tâm lý vật lý hóa hợp], cũng biết không có thực chất ngã và ngã sở, nên không bị mê hoặc, không thân thiết, không lo âu. Như thế mới là Tỷ kheo.

Pc 689

Khắc phục ngạo ngược, khoái lạc, không giữ giới ; xả bỏ tham vọng, chuyên tư duy Pháp, mới là Tỷ kheo thích đáng.

Đình chỉ vọng tâm ; khắc phục phóng túng, không tin tưởng ; diệt được các dạng khổ não, mới là Tỷ kheo thượng thặng.
Truyện tích

Phật biết ông ta, 1 Phạn chí họ Phả la đọa, hôm nay sẽ đắc độ. Ngài làm khất sĩ, đến nhà ông. Từ xa, thấy Ngài, ông than, Ngài là khất sĩ, mình cũng khất sĩ, không biết ai phải hơn ! Phật nói Pc 689 như trên. Ông hiểu ra. Và đem cúng phẩm cúng Phật. Phật nói, Như lai không nhận, Như lai đến đây chỉ để tuyên dương cái Pháp đáng tuyên dương. Ông lại hiểu ra. Và hỏi, xin Ngài dạy con làm gì hay cho ai cúng phẩm này ? Phật bảo, hãy đổ vào hồ nước cho sinh vật ở đó. Ông vâng lời. Vừa đổ vào thì nước trong hồ xuất ra mấy loại âm thanh, rồi phóng ánh sáng rất lớn. Phạn chí mục kích cảnh tượng như vậy, mừng lắm. Phật nói cho ông cái Pháp "tứ đế của chân như". Ngay nơi chỗ đang ngồi nghe Pháp, ông đã sạch bụi trần, được sự "trong sáng của mắt Pháp", [thành bậc Tu đà hoàn].

Pc 690

Tỷ kheo được "Từ tâm tam muội", phụng lãnh huấn dụ của Như lai, bước vào dấu ấn của Niết bàn, thì Ma vương biểu diễn gì ra trước mắt, vị Tỷ kheo ấy cũng không dao động.

Pc 691

Tâm ý cực kỳ hoan hỷ, lại rất trân trọng sự hoan hỷ ấy. Tỷ kheo hoan hỷ như vậy là do "Không tam muội đã dẹp hết gốc hết nguồn [của khổ và nguyên nhân khổ].

Pc 692

Khống chế thân thể mà cũng khống chế ý thức, khống chế miệng lưỡi lại càng quá tốt. Tỷ kheo có nghĩa là xả bỏ [6 lạc thú của giác quan và 3 độc tố sắc dục, thịnh nộ và mù quáng] của trần gian, vượt khỏi vực thẳm của cái Khổ mà không có gì cản trở được.

Pc 693

Không có chỉ quán thì không có tuệ giác. Không có tuệ giác thì không có chỉ quán. Đi theo con dường vừa chỉ quán vừa tuệ giác thì đến Niết bàn.

Pc 694

Tỷ kheo thì sống bằng chỉ quán, không buông thả theo ái dục. Buông thả theo ái dục là tự nuốt sắt nóng để đốt cháy mình.

Pc 695

Tự giữ thân, giữ miệng, giữ ý, không để 3 nguồn hành động này hành động việc ác. Như vậy là thành tựu về Giới [trong 3 "vô lậu học" Giới Định Tuệ]. Thành tựu về Giới thì gọi là vị Tỷ kheo.

Pc 696

Tu hành thiện pháp bằng cách lấy 7 "giác ý" làm căn bản. Như vậy là thành tựu diệu pháp về Định, và được gọi là vị Tỷ kheo thiền định.

Pc 697

Như được trình bày ở đây, [qua Pháp cú], thì vấn đề là phải biết rõ giới hạn cuối cùng của khổ [luân hồi] và hết khổ [Niết bàn]. Biết rõ như vậy, [tức là biết diệt hữu lậu, thành vô lậu], thì đó là cái biết chính xác và căn bản [về sự tu học Pháp], và được gọi là vị Tỷ kheo tuệ giác vô lậu.

Pc 698

Như vậy, không phải chỉ do giữ giới, do đa văn, do chính định tâm, [nhưng do nền tảng này], vị Tỷ kheo không quan tâm văn từ hoa mỹ, chỉ nhớ và nắm chắc rằng phải tu tập cho trọn vẹn "pháp hạnh vô lậu" [là 37 giác phần mà chủ yếu là Bát chánh đạo, tận diệt biên giới cuối của cái Khổ].

Pc 699

Hãy quan sát cái vui chánh giác, chớ tiếp cận lĩnh vực phàm tục. Hãy quan sát ngay sự thể hiện tại, đó là lý giải về 5 uẩn.

Pc 700 - 701

Hãy làm như vậy ! Hãy gắng làm như vậy ! Hãy quyết tâm bắt mình tự chế ! Từ bỏ gia đình, sống đời sống xuất gia mà nhác, thì ý thức còn nhiễm bẩn.

Tu hành mà nhác, mà trì hoãn, thì trừ khử được cái gì ? Thì phạn hạnh đâu có thanh tịnh? Và làm sao đi đến thành quả vĩ đại, tôn quí ?

Pc 702 - 708

Tâm vĩnh viễn siêu thoát. Tỷ kheo khống chế ý thức mà sống như vậy thì hết già bịnh chết, thoát hết mọi sự trói buộc của Ma vương.

Tâm vĩnh viễn tĩnh lặng. Tỷ kheo khống chế ý thức mà sống như vậy thì hết già bịnh chết, không còn phải bị tái sinh.

Tâm chặt gốc ái dục. Tỷ kheo khống chế ý thức mà sống như vậy thì hết già bịnh chết, không còn phải bị tái sinh.

Tâm không còn kiết sử. Tỷ kheo khống chế ý thức mà sống như vậy thì hết già bịnh chết, không còn phải bị tái sinh.

Đã đại chặt phá gốc rễ của sự tái sinh, Tỷ kheo khống chế ý thức mà sống như vậy thì hết già bịnh chết, không còn phải bị tái sinh.

Tỷ kheo khống chế ý thức mà sống thì hết già bịnh chết, không còn tái sinh, ra khỏi lĩnh vực của Ma vương.

Đã thanh trừng mọi sự gai góc, đã chiến thắng bao kẻ thóa mạ, thì vững như núi Thái sơn, vị Tỷ kheo không chịu Khổ nữa.

Pc 709 - 717

Không nghĩ đời này đời sau, nhìn đời như mộng ảo. Tỷ kheo thắng được ý niệm bỉ thử, như rắn lột da.

Chặt gốc rễ của Ái, làm khô suối sâu của Dục. Tỷ kheo thắng được ý niệm bỉ thử, như rắn lột da.

Chặt 5 Dục, chặt cả gốc rễ của Dục. Tỷ kheo thắng được ý niệm bỉ thử, như rắn lột da.

Chặt 5 kiết sử, nhổ gai ái dục. Tỷ kheo thắng được ý niệm bỉ thử, như rắn lột da.

Đã không gia sản, mà không bỏ thiện căn. Tỷ kheo thắng được ý niệm bỉ thử, như rắn lột da.

Đã hết mọi nhiệt độ [sắc dục, cuồng nộ, mù quáng, nhất là cuồng nội], mà không bỏ thiện căn. Tỷ kheo thắng được ý niệm bỉ thử, như rắn lột da.

Đã đoạn Dục trọn vẹn, như nhổ một vật rất chắc. Tỷ kheo thắng được ý niệm bỉ thử, như rắn lột da.

Ái dục mà tràn ra thì như rắn độc ngậm thuốc độc mà phun. Tỷ kheo thắng được ý niệm bỉ thử, như rắn lột da.

Cắt hết bao nguồn vọng tưởng [sắc dục, cuồng nộ, mù quáng], từ trong tâm thức, không lưu trữ cũng không sản xuất nữa bao nguồn vọng tưởng ấy. Tỷ kheo thắng được ý niệm bỉ thử, như rắn lột da. (65)

Ghi chú
(65) Ý niệm bỉ thử, bỉ thử nghĩa đen là kia đây. Ý niệm bỉ thử có cạn có sâu. Cạn là nhân ngã bí thử, là ngã chấp rất cạn. Sâu là phân biệt hình thành : nói A thì có phi-A... Loại ý niệm bỉ thử ra khỏi tâm thức thì "các pháp là Phật pháp".

Pc 718

Nghiêm giữ giới luật là Tỷ kheo. Tu hành "Không tam muội" là thiền giả. Triệt đoạn nguồn gốc của Khổ là Niết bàn.

Pc 719

Tỷ kheo an nhiên trong cảnh sống đáng lo, không phiền lụy về vật dụng để sống. Tỷ kheo chỉ nghĩ đến sự Bất phóng dật, cắt cho hết "cái ái tái sinh đời sau".

Phẩm 34, PHẠN CHÍ

(Tịnh hạnh) có Pc 720 - 790

Pc 720

Gọi là Tịnh hạnh, không phải chỉ khỏa thân, ở chỗ hiểm, nằm trên gai, mà gọi là Tịnh hạnh.

Truyện tích

Có mấy cá nhân Tỷ kheo xin Phật cho khỏa thân, để tóc, bôi tro vào mình, hớp khí nhịn ăn, trần mình nằm đất... Phật dạy, đó là cách của Phạn chí, không phải Phật pháp.

Pc 721

Không lưu luyến bản thân, không thuộc lòng những lời lập dị, không 2 việc ấy, gọi là Tịnh hạnh.

Truyện tích

Xưa, Phật ở Lộc uyển, nước Ba la nại, chưa mấy ngày sau khi hóa độ 5 vị Tỷ kheo. Bấy giờ có 1 thương hào trẻ tên Da du, sang, giàu, và đẹp. Bỗng 1 hôm có cái nhìn rất lạ, thấy mình và cả nhà đều như thây chết. "Thì ra lâu nay quá lầm, không biết toàn là ảo thuật cả" ! Anh nói với anh như vậy. Và bỏ nhà, lén ra ngoại thành, trút bỏ giày giáp, qua sông, chạy đến chỗ Phật. Phục xuống lạy Phật rồi, anh thưa, sự vật biến hóa quá lắm, không gì tin cậy được ! Hôm nay con tự đến nương tựa đức Thế tôn, để mong tìm thấy sự yên lành. Phật bảo, tốt lắm, người con trai của dòng họ cao quí ! Pháp của hiền thánh rất rộng lớn, đúng là nơi thú vị cho anh. Anh quá mừng. Phật thuyết Pháp cho anh. Anh hết bụi trần, được mắt Pháp trong sáng. Anh thấy Pháp, được Pháp, thành tựu thánh quả Tu đà hoàn liền tại chỗ. Anh đứng lên, tái qui y Phật, xin Phật cho xuất gia, theo chư tăng mà tu học. Phật chuẩn nhận, truyền Tỷ kheo giới cho anh, bằng cách nói, "Tốt lắm, vị Tỷ kheo" ! Phật lại thuyết Pháp cho anh. Anh thành bậc A la hán.

Trong lúc đó, cha anh cũng là 1 thương hào, đốc suất gia nhân cùng ông dò theo đồ anh trút bỏ mà qua sông, đến Phật. Tôn kính lạy Phật rồi, ông thưa, không biết Da du, con trai của con, có đến đây hay không ? Thần lực của Phật làm cho ông không thấy được Tỷ kheo La hán Da du. Phật hỏi lại ông, "ông tìm con, sao không tìm mình" ? Mời ông ngồi đó để Như lai thuyết Pháp cho ông. Tức thì ông cũng được mắt Pháp trong sáng, thành bậc Tu đà hoàn. Phật thu thần lực. Cha con ông thấy nhau. Ông bảo con về gấp, mẹ con rất trông con. Phật bảo, con ông nay là bậc La hán. Nghe biết như vậy, ông mừng lắm. Ông đứng lên lạy con, và rằng, cha xin qui kính bậc A la hán, 1 bậc nay không còn trở lại vướng vào trần gian ! Phật dạy cho 2 cha con thương hào Pc 721 như trên.

Pc 722

Đời sống thế giới này sạch sẽ, đời sống thế giới khác không bẩn, nhưng ai không tập theo, cũng không ruồng bỏ, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 723

Đối với chỗ dựa của ái dục, và đối với chính ái dục, mà tâm trí không còn vướng mắc, đã xả bỏ, đã sửa chữa, thì đó là sự hủy diệt trọn vẹn cái Khổ.

Pc 724

Không nương dựa đâu hết. Thường xuyên tu tập Chánh tri kiến. Thường xuyên nghĩ nhớ phải tận diệt hữu lậu. Đó là Tịnh hạnh.

Pc 725

Người ngu tuy đầu tóc và đồ nằm tồi tàn, nhưng trong lòng lại ham muốn dơ bẩn, là muốn gì với bề ngoài như vậy ?

Pc 726

Y phục tồi tàn, nhưng kính cẩn thừa hành Pháp, ở nơi trống vắng mà tu tập chỉ quán, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 727

Thấy luân hồi ngu si, sa xuống hào sâu mà chịu khổ, nên cố vượt sang bờ bến chỉ quán, không muốn nói gì khác mà chỉ thể hiện Niết bàn bất diệt, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 728

[Ai dũng mãnh tinh tiến], cắt đứt dòng nước ái dục, ly dục như Phạn thiên, thể chứng trạng thái tận diệt của mọi hiện tượng chuyển biến, (gọi là các hành), thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 729

Nước có trong mới có nhiều người tắm rửa. Trừ khử được những điều tồi tệ độc ác, người này Như lai mới gọi là Tịnh hạnh.

Pc 730

Cạo tóc đi chưa phải là Tỷ kheo. Tịnh hạnh chưa phải xứng đáng với sự cát tường. Phải bỏ điều ác mới là Tỷ kheo, là Tịnh hạnh.

Pc 731

Vận dụng sự chỉ quán bất nhị mà siêu thoát vực thẳm ái dục, vượt đến bờ bên kia, giải tán mọi sự kết thắt của các dạng ái dục, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 732

Bỏ điều ác thì Như lai gọi là Tịnh hạnh. Có tịnh hạnh thì Như lai gọi là Tỷ kheo. Không ô nhiễm thì Như lai gọi là Xuất gia.

Pc 733

Không bị huyền hoặc, không kiêu ngạo, không u mê, không tham vọng, không chấp ngã, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 734

Như lai không nói là Phạn chí, dầu những người do cha mẹ Phạn chí sinh ra. Vì họ cũng có lắm sự dơ bẩn. Mà diệt được dơ bẩn thì Như lai mới gọi là Tịnh hạnh.

Pc 735

Thân miệng ý không lầm lỡ. Bỏ được thói xấu của 3 nghiệp ấy thì Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 736

Bị chửi, bị đánh, vẫn yên lặng chịu dựng : người có sức mạnh nhẫn nhục ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 737

Bị xúc phạm, lừa đảo, thì chỉ nghĩ đến giới luật mà nghiêm chính bản thân, thuần hóa lấy mình, người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 738

Mọi vật bất kể tốt xấu, dài ngắn, lớn nhỏ, không tranh giành, cũng không ruồng bỏ, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 739

[Trong thời kỳ "5 sự sôi sục"] mà thân không sát hại, miệng không chửi độc, ý không ganh tức, xử lý 3 xuất xứ của hành vi được như vậy, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 740

Ai đến không mừng, ai đi không lo, ở với dân cư thì không tục hóa, người như vậy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 741

Ai đến không mừng, ai đi không lo, tâm thức trong sáng, không vướng bận lo rầu, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 742

Ân ái không còn, không còn thích thú gia đình, càng không còn ái dục. Hết rồi ái dục và tái sinh, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 743

Không đam mê 6 đối tượng, không đam mê 6 giác quan, sự tương quan đôi bên cũng không còn : không còn tham dục nữa, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 744

Không đam mê 6 đối tượng, không đam mê 6 giác quan, sự tương quan đôi bên cũng trống rồng : không nhiễm cả 3 mặt như vậy, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 745

Bỏ gia nghiệp, nhổ ái dục, không tham lam, biết vừa đủ, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 746

Như cái Pháp hiện đã biết thì cùng tận giới hạn của Khổ có nghĩa là Dục không còn. Người như vậy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 747

Ngay trong đời này mà siêu việt đôi dòng tội phước, không còn ưu phiền, không còn bụi bặm, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 748

Ngay trong đời này mà siêu việt đôi dòng tội phước. Tội, phước, phi tội phước, không nhiễm cả 3 mặt như vậy thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 749

Như lá hoa sen không thể dính nước, như mũi kim không thể xoi mà xâu hạt cải, không bị Dục ô nhiễm cũng tương tự như vậy, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 750

Tâm thức không vẩn đục, sáng như vầng trăng tròn đầy, tuyệt hết mọi sự chỉ trích, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 751

Tâm thức sáng như vầng trăng tròn đầy, lồng lộng trong không gian, không nhiễm Dục nữa, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 752

Tránh tranh chấp với người đối nghịch, không xung đột với người hung hăng. Bị họ xúc phạm cũng không tức giận. Ai đến thì đối xử tốt. Thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 753

Trí tuệ tuyệt diệu, biết rõ đường đi nào đúng, đường đi nào sai, và chính mình đi đến cái đích tối thượng [là Niết bàn], thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 754

Ở trong nhân gian sống bằng chánh hạnh khất thực, không ngã mạn, không tham đắm, phạn hạnh không thương tổn, giáo hóa không hạn chế, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 755

Cự tuyệt mọi thứ dục vọng, tâm chí không còn tình dục, loại hết các loại ái dục, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 756

Hãy phóng sinh, không hại sinh vật nào, không gây thương tổn cho sinh vật nào, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 757

Tránh oán thù. Không oán thù. Không thương tổn ai. Không còn tà ngụy. Thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 758

[Cái gọi là sinh mạng] vốn không có thực chất gì trong quá khứ, vị lại, hiện tại. Người ấy không chiếm đoạt, cũng không loại bỏ, thì Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 759

Bỏ hết dục vọng, cuồng nộ, mù quáng, kiêu căng - bỏ như thể mũi kim không thể xoi mà xâu hạt cải, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 760

Thành trì được giữ bằng hào sâu thì người ra vào phải khó khăn. Ai muốn bơi qua thì chớ nghe nói gì khác, mà chỉ vững chắc bước tới Niết bàn, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 761

Ái đã được hủy diệt. Đời này đời sau cái Ái tạo ra sự tái sinh đã được kết liễu, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 762

Ảo vọng không còn. Đời này đời sau, ảo vọng đã được tuyệt diệt, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 763

Như lai ở trong lĩnh vực của Như lai, thì 4 chúng nhân loại, và 8 bộ phi nhân loại, không ai đem cái biết của mình mà ước lượng được lĩnh vực ấy. Như thế mới thật là Tịnh hạnh.
Truyện tích

Có 1 vị Tỷ kheo tên Đa kỳ xa, đến Phật mà thưa, "Con xin kính lạy đấng Cao cả bậc nhất ! Con không thể nào biết được Ngài đang sống trong lĩnh vực định tâm nào. Kính xin Ngài dạy cho con được biết". Phật dạy, Như lai định tâm bình thường mà các người còn không biết được, huống chi Như lai đang làm việc làm bằng mọi chủng loại tuệ giác tuyệt diệu, thì các người làm sao biết Như lai ở đâu và làm gì !

Pc 764

Như lai tự biết đời trước của Như lai, của nhân loại và chư thiên. Biết rõ cái nguồn khốn khổ mà từ đó họ đã sinh ra, trong khi cái tâm đầy tuệ giác của Như lai vĩnh viễn không xao động.

Pc 765

Như lai tự biết tâm đã giải thoát, giải thoát ái dục một cách không còn vướng mắc gì nữa. Như lai tự biết [túc mạng minh, thiên nhãn minh, lậu tận minh], 3 cái minh này đã thành tựu. Như thế mới thật là Tịnh hạnh.

Pc 766

Như lai tự biết về đời trước, biết về những dữ kiện tạo ra đời sống của chúng sinh. Như lai là Phật, biết một cách không vướng mắc. Như thế mới thật là Tịnh hạnh.

Truyện tích

Như lai biết vô số việc. Như lai thấy rõ cá tính và việc làm của mọi người. Họ sinh ra sao, chết thế nào, Như lai thấy rõ. Rồi như mưa lớn, Như lai thấm nhuần tất cả, [bằng nước Pháp cam lộ].

[Phật biết rõ chúng sinh như thế nào ?] Phật cùng tôn giả Xá lợi phất ở trong tịnh thất. Bấy giờ có 1 người chết, nghiệp thức đang ở trong giai đoạn trung ấm, chưa thác sinh. Phật bảo tôn giả hãy quán xem, nghiệp thức người này vốn từ đâu đến đây ? Tôn giả nhập định tứ thiền, quán mà không thấy. Phật nói, cái thấy của tôn giả không thấu lĩnh vực như chư Phật. Nghiệp thức của người này vốn đến cách đây từ vô số thế giới, thần lực tôn giả không thể thấy được. Bây giờ tôn giả hãy quán, coi nghiệp thức người ấy sẽ sinh đến chỗ nào? Tôn giả cũng nhập định, quán mà không thấy được. Phật nói, nghiệp thức người ấy, ngày nay, sẽ đến cách đây 1 ức thế giới, sinh vào nhà người dòng họ như vậy, và người ấy sẽ có tên như vậy... Tôn giả bây giờ biết đấy, lĩnh vực thấy biết của chư Phật thì La hán hay Duyên giác không thể thấu được.

Pc 767

Tận diệt hết thảy kiết sử, hết thảy nhiệt độ cũng không còn. Như lai là Phật, không mọi vướng mắc. Như thế mới thật là Tịnh hạnh.

Pc 768

Tiên trên Rồng. Tiên lớn là tối tôn, là Phật. Vô số Phật đều "tắm rửa bằng nước Giải thoát". Như thế mới thật là Tịnh hạnh.

Pc 769

Toàn bộ cái Có đều là Không, là dòng sông Vô lậu, [không dơ bẩn]. Từ dòng sông này mà toàn bộ con người của Như lai vượt đến "Bờ bên kia". Như thế mới thật là Tịnh hạnh.

Pc 770

Không nhập định. Không nói năng. Không nghĩ quấy. Như lai là tổng thể trong sáng của Định Tuệ hóa hợp. Như thế mới thật là Tịnh hạnh.

Pc 771

Như lai là Tỷ kheo mặc áo nhặt vải mục trong khu rừng thây chết ; quán sát lạc thú của Dục trong hoàng cung toàn không thực chất; ngồi nơi trống vắng dưới cây Bồ đề đại thọ. Như thế mới thật là Tịnh hạnh.

Pc 772

Như lai sống đơn độc, không chuyện trò, không cả đồ chống lạnh. Như thế mới thật là Tịnh hạnh.

Pc 773

Bỏ nhà ở, bỏ cả nỗi lo sợ không có nhà ở, quyết chí kịp thời đạt được Niết bàn bất tử, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 774

Đoạn tuyệt sự đời, nói năng thanh nhã, [hiền hòa, xây dựng, chân thành, không xúc phạm] ; nói năng chắc thật như "chánh ngữ" trong bát chánh đạo, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 775

Tâm ý đi một mình, đi xa, ẩn kín, không lộ hình dạng. Chiến thắng được cái tâm khó chiến thắng ấy, thì Như lai gọi người này là Tịnh hạnh.

Pc 776

Không thể thấy cái tâm bằng hình dáng, nhưng nhận diện kiết sử của tâm là nhận diện chính nó. Do vậy, diệt trừ kiết sử là chiến thắng tâm, thì người này là vị Tịnh hạnh nhất đời.

Pc 777

Cắt đứt dòng sông luân hồi, kiên trì và tự giác thoát khỏi hào sâu [kiêu ngạo], thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 778

Muốn cắt dứt dòng sông luân hồi thì vị Tịnh hạnh phải không ái dục. Hãy tự xét giác quan cho đúng "tiêu chuẩn tịnh hạnh" ấy. Tự giác chính xác như vậy thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh.

Pc 779

Trước phải hại mẫu hậu và phụ hoàng, hại 2 đại thần, hại cả vương quốc, thì người ấy Như lai gọi là Tịnh hạnh. (67)

Ghi chú
(67) Một, yêu cầu đọc kỹ Pc 32, trang 117, của Pc Bt, tập 1. Hai, yêu cầu đọc kỹ Pc Nt 295 (và 294),
nhất là giải thích (trang 181 và 182).

Pc 780

Chớ hành hung các vị Tịnh hạnh. Chớ bỏ mặc các vị Tịnh hạnh. Hành hung đã quái ác, bỏ mặc càng quái ác hơn.

Pc 781 - 782

Không kể già hay trẻ, bất cứ nhờ người nào mà ta lĩnh hội chính xác cái "Pháp sâu xa" của đức Chánh biến tri đã giảng dạy, thì hãy kính lạy người ấy như đạo sĩ thờ Lửa lạy Lửa họ thờ.

Pc 783

Nếu đối chiếu Phật pháp với Phạn chí mà nói, thì Phạn chí là Bà la môn, tự cho mình hơn hết [vì biết thiên văn địa lý, biết tinh tú biến quái]. [Nhưng họ không biết "đúng như sự thật"] về bao hiện tượng bất toàn, bao bất hạnh hạnh phúc, bao sum họp tan vỡ, bao dữ kiện tương quan. Tất cả, đều phải kết thúc. [Trọng đại hơn nữa, phương pháp kết thúc và thực hiện Niết bàn, thì Phạn chí Bà la môn không nói đến, không thể nói đến].

Pc 784

Nếu đối chiếu Phạn chí với Phật pháp mà nói, thì sự lặng thinh sẽ có ở đây.

Pc 785

Nếu trong trường hợp thứ nhất, [Pc 783], mà Phạn chí biết nhận thức đúng sự thật về Sinh tử [thì cũng có thể thực hiện Niết bàn].

Pc 786

Nhật cầu làm sáng ban ngày. Nguyệt cầu làm sáng ban đêm. Vũ trang làm sáng quân lực. Chỉ quán làm sáng tu sĩ. Như lai xuất thế làm sáng hết thảy, [kể cả Phạn chí Tịnh hạnh].

Pc 787

Phạn chí Bà la môn không như Như lai. Như lai thấy chúng sinh lo thì làm cho họ hết lo. Như viên ngọc Như ý ma ni, Như lai đến đâu cũng làm cho hoài nghi tan biến.

Pc 788

Như lai đã khai thị các "Pháp sâu xa". Phạn chí tu tập Pháp ấy bằng chỉ quán, khi không còn hoài nghi, vì bản thân ý thức cái Khổ [cần phải và có thể hủy hiệt].

Pc 789

Như lai đã khai thị các "Pháp sâu xa". Phạn chí tu tập Pháp ấy bằng chỉ quán, thì chiếu sáng cuộc đời như mặt trời giữa không gian.

Pc 790

Như lai đã khai thị các "Pháp sâu xa". Phạn chí tu tập Pháp ấy bằng chỉ quán, thì chiến thắng Ma vương và đồng loại, như Như lai rũ sạch dơ bẩn. 9.2055 - 3.2556 Tỷ kheo Trí quang