Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (kinh Xuất Diệu)

Phẩm 2, DỤC

(muốn) có Pc 42 -62

Pc 42

"Dục vọng ! Ta biết mày rồi ! mày do vọng tưởng sinh ra ! Ta không vọng tưởng mày thì mày không sinh ra được nữa !"

Truyện tích 1

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Phật với thị giả A nan vào khất thực trong thành, ra về thấy 1 thiếu phụ ôm con, cầm bình đến giếng múc nước. Trong khi ấy, có 1 nam tử khá tốt tướng ngồi bên bờ giếng gảy đàn. Bấy giờ thiếu phụ dục vọng nổi lên, mê nam tử liền. Nam tử cũng vậy, bùng lên dục vọng, mê ngay thiếu phụ. Thiếu phụ dục vọng loạn động, chỉ thấy chàng, không thấy gì khác, kiếm dây cột mà cột nhằm cổ con, treo trong miệng giếng. Việc xong, đến kéo con ra thì con đã chết. Thiếu phụ gào khóc, lải nhải những lời không ngờ là Pc 42 mà chị ta biết từ bao giờ. Phật bảo ngài A nan, Pc 42 này chư Phật quá khứ đã nói. Ông thuộc cho kỹ, để rồi sau này, khi chiều đố xuống thì đọc cho người nghe.

Phật ngọ trai rồi, chiêu tập đại chúng, đến đại giảng đường. Ngài ngồi giữa đại chúng, kể cho đại chúng nghe hết mọi việc, và nói, chư vị Tỷ kheo, lửa Dục bùng lên thì đốt cháy bao nhiêu thiện pháp.

Truyện tích 2

Phật bảo, chư vị Tỷ kheo, Như lai mới nói tổng lược, rằng lửa Dục bùng lên thì đốt cháy bao nhiêu thiện pháp, vì, Dục mà hoang dâm, thì kẻ này hết biết thiện ác, hết biết đến sự thanh cao, càng hết biết nhận định sự ràng buộc và cách tháo gỡ sự ràng buộc ấy. Những kẻ như vậy hết rồi sự biết hổ thẹn. Đến nỗi thà tan nát gia tộc, cam chịu nhục nhã, chúng không làm ngược được thói hoang dâm của chúng. Chúng có thể vì thói ấy mà giết cha hại mẹ, và cam chịu hậu quả thảm khốc. Dâm dục có thể phạm đến tội ác ngũ nghịch, bị vương quyền hành hình, và hậu quả thì cực kỳ khốc liệt sau khi chết. Như lửa rừng hoang cháy tiêu cây cối chung quanh, sự dâm dục tự gây thảm họa sâu xa, lại họa đến cả gia tộc. Sau hết, dâm dục thì bất kính Tam bảo, bị hiền thánh chê trách. Chư vị Tỷ kheo, Như lai kế cho chư vị nghe 1 sự quá quắt của dâm dục. Chư vị hãy khéo nghe.

Xưa, có 1 kẻ quá ham dâm dục. Cha mẹ nó chỉ sinh được một mình nó. Cứ đến đêm, nhất là những đêm âm u, nó xách dao, mang cung, đến xóm mãi dâm. Mẹ nó biết, níu nó lại mà khuyên, đêm hôm tối tăm như vầy, con đi chơi hoang, có thế không thỏa mãn mà còn tai họa. Mẹ thiếu phước, chỉ có mình con. Rủi con bị tai họa thì mẹ biết trông cậy vào ai ? Nó nói nó phải đi, không ở nhà được. Biết nó quyết ý, mẹ nó lạy nó, nói đêm nay ở nhà, sáng mai rồi đi. Nó nói, thả ngay tôi ra ! Trái ý tôi, tôi giết mẹ cho coi ! Mẹ bảo, ừ, thà giết mẹ đi, mẹ không chịu nổi con bị người hại. Nó bảo, thả tôi lập tức, để tôi đến cho kịp lúc trời còn tối. Mẹ không chịu thì tôi giết mẹ liền ! Mẹ bảo, chết thì chết, tao không thả mày ! Tức khắc nó rút dao, đâm chết mẹ nó. Nó bất chấp tất cả ! Chạy đến nhà người con gái nó say mê, nó gõ cửa, nói nhỏ. Người con gái hỏi, anh là ai ? Nó nói, anh đây ! Anh nhớ em quá ! Anh phải giết mẹ mới được đến đây, nghểnh cổ chờ em như đứa đầy tớ chờ sai bảo. Người con gái vẫn không mở cửa, hỏi, anh giết mẹ anh thật sao ? Thật ! Tại sao ? Vì mẹ anh không chịu buông để anh đến kịp với em ! Người con gái bảo, thôi, khỏi, anh không được vào nhà tôi ! Ôi chao ! Mẹ anh mà anh còn giết, mặt mũi nào tôi nhìn anh ? Anh giết mẹ thì đi trên đất, đất cũng chôn anh ! Anh bạo ngược đến mức này, làm sao tôi chấp nhận anh được ! Hắn van nài, tôi vì ai mà giết mẹ ! Tội tôi quả thật quá quắt ! Xin cô dung thứ một chút, mở cửa cho tôi nói 1 lời thôi, rồi về ngay. Người con gái bảo, hãy nghe tôi nói đây. "Thà nhảy vào đông tro rất nóng, hay nhào vào hang hố rất sâu, hoặc ôm con rắn nó mổ thì đi 7 bước là chết, tôi cũng không muốn gặp con người mù quáng vì sắc dục" ! Thế là đôi bên rã đám. Anh con trai trên đường về nhà bị kẻ trộm giết chết. Chết rồi xuống Vô gián ngục, vô số đời kiếp chịu hình phạt cực kỳ tàn khốc mà "không gián đoạn". '. Cái họa dâm dục đến hoang dâm cao sâu đến mức ấy ! Xưa cũng từng khuyên răn "đừng chạy theo nó" !

Pc 43

Luyến ái sinh lo, luyến ái sinh sợ. Không luyến ái thì lo gì, sợ gì !

Giải thích

"Không luyến ái" là A na hàm và A la hán. "Luyến ái" là cõi Dục và cõi Sắc. Thánh giả A na hàm không còn sự lo sợ trong cõi Dục. Thánh giả A la hán không còn sự lo sợ trong 3 cõi.

Pc 44

Lạc thú ("1) sinh lo, lạc thú sinh sợ. Không lạc thú thì lo gì, sợ gì !

Ghi chú

(I) Chính 4/627 đọc "nhạc", giải thích là nhạc cụ và nhạc khí. Trong phần giải thích, còn đọc "pháp nhạc". Cách đọc và hiểu này không bình thường. Giải thích

Các thánh giả A na hàm và A la hán lấy pháp lạc làm lạc thú. Như ngài Nan đà, khi mới xuất gia, thưa Phật, con không thấy được Tôn đà ra [vợ cũ của ngài], thì không vui thú gì. Phật nói, ông chưa biết chán thì làm sao biết vui. Ông phải do sự tư duy mà lĩnh hội. Lĩnh hội gì? Lĩnh hội cái vui của ông chỉ là dâm nộ si, 3 thứ này bùng lên. Thế nên, Nan đà, hãy kiên nhẫn, chuyên tâm mà tư duy - và trước hết tư duy sự "không tinh khiết" của thân thể, bao nhiêu dơ bẩn và ghê rợn, sau khi chết, "lộ liễu ra cả". Nan đà, phải ý thức thân người khó có, giác quan hoàn chỉnh khó có, cơ hội gặp hiền thánh khó có. Và khó có nhất là cơ hội gặp Phật, vì Phật thì như hoa ưu đàm, lâu lắm mới xuất hiện. Nhưng gặp Phật rồi, như ông, vẫn khó có cơ hội nghe Pháp mà lĩnh hội. Mà nghe Pháp, như vậy, mới nhờ Pháp mà được vượt qua "bờ bến bên kia", vui là vui thật, an toàn là an toàn thật.

Pc 45 có 2 chỉnh cú

Trái cây có loại ăn ngọt, nhưng ăn rồi thì đắng. Dâm dục cũng như vậy, thống khổ phải chịu sau đó thì vô giới hạn.

Người ngu bị nấu bị đốt thường ở trong lửa nóng dữ dội, lại bị nhốt bị canh trong lao ngục, như con voi bị móc sắt khống chế.

Truyện tích và
Giải thích

Xưa kia, khi Phật thường nói cho Phật tử về khổ ấm, "cái khổi đau khổ". Trong kinh nói, những kẻ đam mê sắc dục, khoái trá nói với nhau, rằng ngài Cù đàm và các vị Tịnh hạnh thường khuyên dạy dự phòng tương lai, lo cho tương lai, khi nói "Dục là dơ bẩn". Nói như vậy đâu bằng chúng ta. Chúng ta để hết ý vào sắc đẹp, vui thú bằng ngũ dục, với cái khoái cảm như nhung lụa. Nhưng có sao đâu! Những kẻ thích thú như vậy tạo ra ác nghiệp, chết thì sa vào địa ngục. Vào đó mới biết, mới hối hận. Rằng khi làm người, không tin lời các vị Sa môn và Tịnh hạnh cảnh cáo Dục là dơ bẩn. Không tin, nên hoang dâm đến đốn mạt. Nay, cam chịu vô lượng đau khổ, cầu thoát mà chưa biết bao giờ mới được thoát ra. Ấy là tự tạo ra cả, bây giờ oán trách vào ai ! Do vậy mà sắc dục được ví dụ như loại trái cây vào miệng thì ngọt lắm, bấy giờ khoái trá, nhưng sau đó mới đại họa. Sự ví dụ này giúp cho người trí lý giải, lĩnh hội. Nên có người chỉ khuyến khích tưởng lệ là thành đạt. Có người phải răn cấm mới đoạn tuyệt. Có người được bậc trí thức xuất chúng giáo dục cho theo chí hướng riêng biệt mà đắc độ. Có người được khuyến tiến từ từ mà thọ hóa. Có người vốn có tuệ giác, quan sát ngoại giới mà độc lực tự ngộ. Cứ như vậy, Phật xét coi, ai ô nhiễm thế nào thì cho thuốc đặc trị thế ấy. Chúng sinh nhờ vậy mà lớp lớp giác ngộ, biết Dục trước ngọt sau đắng. Và khử được cái Dục ấy.

Pc 46

Gỗ chắc, sắt, đồng, thiếc, lao ngục làm bằng những vật liệu ấy chưa phải bền chắc. Đam mê sắc dục, lao ngục này mới bền chắc nhất.

Truyện tích

Xưa, có 1 người có vấn đề, bị nhốt vào lao ngục chắc như sắt. Lao ngục ấy vẫn thoát được nhờ thế lực, tài sản, dòng họ. Nhưng lao ngục ái dục thì phàm trần không thể giải cứu. Giải cứu được chỉ có lửa tuệ giác và kiếm đại định của Phật.

Người bị bắt nói trên, khi đang bị nhốt, có việc, viên cai tù dẫn đi, may gặp được chư tăng đang thuyết pháp tại 1 giảng đường. Anh xin viên cai cho ghé vào nghe. May hơn nữa, đường đêm thanh văng, anh nghe được tiếng tụng kinh của 1 vị Tỷ kheo, rằng "Sống trói buộc, già trói buộc, bịnh trói buộc, chết trói buộc, đời này trói buộc, đời sau trói buộc". '. Sau đó anh được dòng họ bà con cứu ra khỏi tù. Bà con và bạn bè đến nhà mừng anh vui vẻ. Anh nói, các người dối tôi làm gì ! Sáng sớm đêm kia, tôi nghe vị Tỷ kheo tụng kinh, biết mình bị trói buộc còn hơn lao ngục của vua ! Mọi người bảo, anh mới ra tù, lại nói lôi thôi rồi ! Không, anh nói, tôi không nói sai. Các người sai lầm thì có. Sự bị trói buộc của tôi, vua cũng không mở được. Bà con bạn bè thương tôi thì cho tôi xuất gia. Họ góp giọng, cản anh. Họ bảo, gia tộc, cha mẹ, con cái, tốt đẹp như thế này, sao anh bỏ hết, ham muốn xuất gia ? Anh thưa, tôi đã thề nguyền như vậy. Họ lại cản nữa. Bảy ngày sau, ai cũng mệt mỏi, về nghỉ. Anh ra ngoài, gặp được vị Tỷ kheo tụng kinh. Về nhà, anh nói với mọi người, chí tôi nhất quyết, không thể quyến luyến gia đình. Xin tán thành cho tôi xuất gia, tu tập phạn hạnh cao cả. Họ bằng lòng. Anh xuất gia rồi, tinh tiến suốt ngày suốt đêm, được đạo quả La hán, chấm dứt mọi sự giam giữ ràng buộc của luân hồi.

Pc 47

Sống trong sự ràng buộc của ái dục mà chịu ràng buộc mãi, ấy là muốn hoãn lại việc phải thoát ra. Nhưng việc chính yếu là phải thoát ra : phải cắt đứt ái dục, và chỉ nhắm vào việc ấy mà không nhắm vào việc gì khác.

Giải thích

Sống trong ... buộc mãi. Ràng buộc ở đây là ái dục. Nó khó thể cắt đứt. Chỉ có chư Phật mới cắt đứt hết sạch. Là muốn ... thoát ra. Ớ đây hãy kể 1 sự ví dụ. Xưa, có ông vua đại xá thiên hạ, tội nặng mấy cũng tha. Nhưng tha mà có người muốn ra, có người muốn ở. Nhưng việc ... thoát ra. Phải thoát ra là ai có thiện căn đời trước mới muốn và làm được cái việc chính yếu là thoát bỏ ái dục. Chỉ nhắm ... gì khác, là quyết tâm làm cái việc chính yếu đó : chỉ nhắm vào việc cắt đứt ái dục, chứ không nhắm vào việc nào khác.

Cắt đứt ái dục mới siêu thoát trần gian, bằng 2 đại nguyện : nguyện toàn giác và nguyện toàn đoạn. Do toàn giác những gì phải giác, toàn đoạn những gì phải đoạn, mà "nguyện độ tận chúng sinh".

Pc 48

Sắc đẹp không phải là ái dục. Ái dục mà còn, cái còn ấy chỉ người hiền trí mới biết rõ.

Truyện tích

Xưa, khi Phật còn tại thế, chư vị Tỷ kheo nói với nhau, chúng ta nên bỏ việc đi khất thực. Đi khất thực thì 6 giác quan phải tiếp xúc 6 đối cảnh ... Phật biết chư vị này nhiễm phải cái đẹp của đời. Ngài bảo họp đại chúng tại đại giảng đường, nói, đi khất thực mà 6 giác quan tiếp xúc 6 đôi cảnh là do cái tâm phiêu diêu. Như thế không khác gì đổ dầu thêm lửa. Những vị Tỷ kheo tự chế ngự lấy mình thì tâm phải lo nghĩ. Phải lo xét của tín thí mà có là dễ có hay không ; xét họ bôn ba mới kiếm ra của ấy; xét họ tin có phước báo nên cắt bớt phần ăn mà hiến cúng ; xét mình thiếu đức thì khó mà tiêu hóa. Xét người hiến cúng thì như vậy. Còn xét mình thì coi mình đáng thọ hiến cúng hay không ; xét mình như bịnh nặng, cúng phẩm như thuốc; xét sống thanh nhàn khác nào chết rồi; lại buộc cái nhớ lại mà nhớ tu thiện pháp; mà nhớ xét thân thể của nữ nhân cũng như của mình đều sẽ như thây chết trong khu rừng ấy. Xét như vậy mới đi khất thực. Nếu đi khất thực vì say đắm 6 đối cảnh trong đời, nếu dựa đạo mà sống, thì là đại tặc.

[Thêm nữa, hãy "như thật tri" về giác quan, đối cảnh, và ô nhiễm]. Tôn giả Xá lợi phất hỏi tôn giả Câu hy la, 6 giác quan quấy động 6 đối cảnh, hay 6 đối cảnh quấy động 6 giác quan ? Tôn giả này nói, không bên nào quấy động bên nào cả ; quấy động là chính sự tham dục. Hãy nghe tôi ví dụ : 2 con bò mang cái ách, chẳng con nào buộc con nào, mà buộc 2 con lại là cái ách. Giác quan với đối cảnh cũng vậy, không bên nào buộc bên nào, mà buộc cả 2 bên là chính cái ách tham dục. Do đó, Pc 48 này nói "sắc đẹp không phải là ái dục".

Pc 49

Ái dục không thường còn, ái dục ràng buộc mới thường còn. Sự ràng buộc này bị cắt đứt thì không còn chịu cái Hữu, không còn cái Sinh trong các nẻo luân hồi.

Giải thích

"

Ái dục không thường còn" vì nó là loại hao mòn, biến đổi, không cho ta tin cậy. "Ái dục ràng buộc mới thường còn" là từ bên trong sâu thẳm, cái tâm ái dục chủ đạo và điều khiển thân thể và miệng lưỡi, luôn luôn không rời nghiệp thức. Ái dục như vậy luân hồi không ngừng, nhưng cũng không muốn luân hồi nữa. Nên Pc 48 đã nói, "ái dục mà còn, cái còn ấy chỉ người hiền trí mới biết rõ".

Pc 50

Dục phát sinh phạn hạnh thanh tịnh, ý nguyện tròn đầy. Ái dục không ràng buộc tâm nguyện thì thăng lên thượng lưu, bậc nhất, và toàn hảo.

Giải thích

"

Dục phát sinh phạn hạnh thanh tịnh" vì Dục có ác có thiện. Thiện ấy có ô nhiễm có thanh tịnh. Ở đây không nói cái Dục ô nhiễm, chỉ nói cái Dục thanh tịnh. Dục này cắt đứt Ái. "Ý nguyện tròn đầy" là tất cả thiện pháp sung mãn trong thân thể. "Ai dục không ràng buộc tâm" là tâm với tâm không nhiễm không bẩn. "Thăng lên thượng lưu, bậc nhất, và toàn hảo" là thánh giả A na hàm. Nói quả vị này toàn hảo là vì hoàn toàn diệt sạch 5 hạ phần kiết, tức hết mọi ô nhiễm trong cõi Dục.

Pc 51

Người trí không bỏ thứ tự, dần dần tiến bộ từng chút. Như chuyên viên khéo tay cạo giũa, làm sạch hết dơ bẩn. Giải thích

"Người trí không bỏ thứ tự". Người trí là biết hết mà không hết trí tuệ, bẩm tính không biếng nhác. "Dần dần tiến bộ từng chút" là tiến bộ theo kịp ngày tháng, không bỏ dở, nửa vời. "Chuyên viên khéo tay cạo giũa sạch hết dơ bẩn" là trừ khử dơ bẩn nơi tâm thức cũng phải như vậy, và cạo giũa là chuốt vót, là phát quang, cho những trường hợp cần các động tác này. Trừ khử dơ bẩn như vậy thì 8 bộ phi nhân loại, và 4 chúng nhân loại, ai cũng ca tụng.

Pc 52

Như chuyên gia về xe, khéo sửa chữa những chiếc xe dở dang, cũ kỹ, thì "lấy Dục diệt Dục" cũng là như vậy, nên sau đó vĩnh viễn an toàn.

Giải thích

Thợ chữa xe giỏi, thì nghiêm túc sửa chữa những chiếc xe vừa cũ vừa hỏng, trở thành những chiếc xe an toàn trong việc chở nặng, đi xa. Trở thành là thành nổi tiếng và có tiền. Vị Tỷ kheo khéo léo cũng như vậy, "lấy Dục diệt Dục" mà được 2 sự đáng khen của Dục, đó là nổi tiếng đến nỗi chư thiên cũng thán phục, và ngay trong cuộc đời hiện tại mà đã vui thú vô cùng.

Thính chúng bấy giờ nghe Phật nói những Pc 48 đến 52 (12) trên đây, ai cũng hoan hý.

Ghi chú
(12) Các Pc 48 - 52 nói về Dục (Muốn) thật xuất sắc, đặc biệt.

Pc 53

Muốn hưởng niềm vui trọn vẹn, hãy từ bỏ ái dục. Ái dục từ bỏ rồi, niềm vui sẽ bất tận Giải thích và
Truyện tích

Muốn có niềm vui trọn vẹn, phải dùng thiền định khắc phục các dạng ái dục, thì một, được cái vui tạo tác phước đức, và hai, được cái vui của Pháp ngay trong đời này. Xưa, có ngoại đạo nói, từng đôi từng đôi hợp lại, thế là giải thoát ; có kẻ còn nói cái dục như vậy thật tuyệt diệu. Để loại bỏ kiến thức kiểu ấy, Pc 53 này nói "Ái dục bỏ rồi, niềm vui mới bất tận".

Pc 54

Không nghĩ tham dục có đặc tính đáng chán thì làm sao tu tập chỉ quán ? làm sao cứu xét cái gốc của nó, dùng trí tuệ mà tự thống trách, chữa trị cho dứt hẳn ?

Truyện tích và
Giải thích

Tham dục đáng chán vì nó như lửa, gần thì nóng rát, như thuốc độc, mới uống nghe ngọt, sau đó phải chết. Nên phi lý tham dục thì chết rồi xuống ở địa ngục. Hãy lấy mẩu truyện này làm ví dụ. Xưa, đại lục Diêm phù, có Đỉnh sinh luân vương xuất hiện, thọ 14 ức tuổi. Luân vương rảo khắp đại lục, rảo lên đến tầng trời Đao lợi. Tại đây, 36 Đế thích chết rồi, luân vương vẫn còn sống. Luân vương nghĩ, ta sống lâu hơn trời. Ta nên giết Đế thích. Ta là vua người, bấy giờ làm vua trời, thống trị cả trời người : khoái biết bao nhiêu ! Ngay khi nghĩ như vậy, Đỉnh sinh luân vương tức khắc mất thần thông, rơi xuống lại tại đại lục Diêm phù, bị bịnh, đau đớn lắm cách. Các đại thần đến thỉnh an, hỏi, ngài bịnh nặng đến nỗi này, có thể phải đi đến đời sau. Nếu ai hỏi, khi ngài sắp băng hà, đã huấn dụ những gì, thì chúng thần phải trả lời thế nào ? Đỉnh sinh luân vương bảo, hãy nói, "Đỉnh sinh luân vương chết vì tham muốn hơn nữa những gì đã có".

Phật đã dạy Pc 54 ở trên, là dành cho những trường hợp như Đỉnh sinh luân vương. Ai nghe Ngài dạy cũng muốn lánh xa, và lánh xa được, cái Ái trong cái Dục, cũng muốn phát ra, và phát ra được, Vô thượng bồ đề tâm.

Pc 55

Các bậc tuệ giác nhàm chán thì không còn thấy nữa cái Ái trong cái Dục. Những bậc này không còn đi theo dấu chân của Ái.

Giải thích

"Tuệ giác nhàm chán" là nhàm chán Ái. Mà "Ái tận là Niết bàn". Nên những bậc này cùng chư Phật ở trong Pháp thất : "Tâu đài của Pháp", cùng chư La hán quán biết bất tịnh : "nhìn rõ thân thể không tinh khiết" - dầu biết có nó mới làm thành tất cả pháp hạnh. "Không còn thấy cái Ái trong cái Dục" vì cái Ái đó thực chất không thể thân gần. "Bậc tuệ giác này không còn đi theo dấu chân của Ái" vì các ngài đã thận trọng, không vướng không nhiễm vào nó. Và ngay nơi chỗ ngồi nghe Phật dạy, các ngài đã đạt được "tổng trì".

Pc 56

Con người say đắm ái dục, làm việc phi lý, bất ngờ cái chết xảy đến thì bảo tại sao cái sống không sống cho lâu ?

Truyện tích

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Khi ấy có 1 chàng trai nghèo, nhưng ra sức cực nhọc, bôn ba khắp nơi, kiếm được khá nhiều vàng ngọc. Về nhà vui thú với cha mẹ, bà con, khoa trương vàng ngọc của mình lên đến số ức. Nay tôi phải cưới vợ con nhà vọng tộc, trẻ, khỏe, đẹp, rất đẹp. Thế rồi vợ chồng ngày ngày vui chơi, ăn uống đối bữa liền liền, giết hại bao nhiêu sinh mạng. Sống phóng túng, cho mình vô địch. Do vậy mà nàng bất ngờ bị bịnh, chết lăn ra, và chàng nhìn nàng chết thì điên loạn, rêu rao khắp ngõ khắp hẻm, rằng tại sao vợ tôi bị quỉ Chết giết như thế này ? Hay họ hàng ganh ghét, âm mưu giết vợ tôi? Anh ta kêu gào, ngày nào cũng khống tố như vậy.

Phật biết anh chàng điên loạn là vì gì. Ngài muốn nói lên nguồn ngọn của việc ấy để soi sáng lớn lao cho tương lai, để làm cho Phật pháp tồn tại lâu dài, để chứng minh pháp ấn (định lý) của chư Phật, nên nói Pc 56 như trên, cho đại chúng đông đảo. Bấy giờ ai nghe Ngài nói cũng lau sạch bụi bặm, được sự trong sáng của mắt Pháp.

Pc 57

Vì tham ái mà người ngu tự ràng buộc mình, không cầu vượt qua "bờ bến bên kia". Vì tham ái tài sản, người ngu hại mình lại hại người.
Truyện tích

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Khi ấy có thương hào tên Nan đà, giàu có nhất nước, nhưng không có tín ngưỡng. Lầu có 7 lớp cửa, đều đặt người canh giữ. Ai đến, không để cho tự tiện vào sân. Trên không đặt lưới sắt, không cho chim ăn lúa gạo. Dưới đất bít hồ trắng, không để chuột khoét lỗ gặm đồ. Ông chỉ có 1 con trai, tên Đàn hương. Khi đối diện với cái chết, ông gọi con, bảo, cha bịnh thế này chắc không qua khỏi. Cha chết rồi, bao nhiêu tài sản vàng ngọc không được xài phí. Không cúng Sa môn, Phạn chí. Không cho ăn mày 1 xu. Tài sản vàng ngọc này đủ ăn 7 đời. Dặn kỹ rồi chết. Chết rồi sinh lại trong bụng con dâu mù mắt của Đàn hương. Sinh ra đã mù. Hỏi xung quanh, biết như vậy, người mẹ buồn lắm lắm. Nghĩ mình mù, có con trai dắt cho cũng đỡ. Ai dè nó cũng mù theo. Mẹ mù, con mù, cả hai cùng mù ! Cái giống suy hao này chỉ khổ thêm cho tôi !

Bấy giờ Phật cùng tôn giả A nan kinh hành ngoài cửa tinh xá Kỳ hoàn, nói "thật là tai họa" ! Tôn giả quì, thưa, Ngài mới nói tai họa ; con xin Ngài cho biết tại sao Ngài nói như vậy ? Phật nói, ông nghe trong thành Xá vệ này có thương hào Nan đà hay không? Con có nghe, nhưng ông ấy chết rồi. Phật nói, chết rồi mà nghiệp thức sinh lại trong thành này. Sinh lại nhưng làm đứa con mù, của người con dâu cũng mù của Đàn hương ! Ấy là Nan đà muốn nhìn lại tài sản giàu có của mình. Nhưng cái ác tham lẫn cấm cản ông ấy. Như lai nói tai họa là nói cái sự như vậy. Tôn giả A nan than rằng, "Sinh đã đáng sợ, Chết càng đáng sợ hơn. Toàn là ảo hóa cả. Có thịnh thì có suy. Người trí ai thích cho nối" !

Trở lại nói thêm về người cháu dâu của Nan đà, nuôi đứa chắt trai mù của ông, năm 9 tuổi đã đi lại khá vững. Mẹ nó kiếm 1 cây gậy, 1 cái bị, nói, con đi ăn xin được rồi. Mẹ cũng đi ăn xin để sống. Đứa chắt đi ăn xin, lần hồi đến lâu đài ông nội là Đàn hương. Nó đứng ngoài cửa, nói, tôi đói lại mù, khổ sở không rõ vì sao, xin thương mà thí cho chút ít ! Người gác cửa nghe thế, lửa giận bốc lên, nắm tay nó xô xuống hố. Nó gãy tay trái, bị đánh téc đầu, những gì đã xin được đổ cả ra đất. Thấy thế, có người thương quá, chạy báo cho mẹ nó. Chị lết bò, đến ôm con mà khóc : "Hãy nói mau lên, con có tội gì? Con gây ai, ai đánh con, mà khổ đến thế này" ! Nó nói, mẹ ơi, con đi xin ăn, đến nhà ông Đàn hương đây, mới đứng ngoài cửa mà đã bị cái tay tàn nhẫn hành hung như vây !

Phật thương người như thương cha thương mẹ, muốn đến cứu đứa bé. Mới sau ngọ trai, Phật lại chỉnh pháp y, cùng chư vị Tỷ kheo vào thành Xá vệ, đến ngoài cửa thương hào Đàn hương. Dân chúng trong thành thấy Phật vào không phải lúc thì biết có lý do cần thiết, nên cùng đi theo sau Ngài, đến chỗ bé mù. Thương hào Đàn hương thấy Phật đến ngoài cửa thì chạy ra, lạy Ngài, đứng qua 1 bên. Bấy giờ Phật muốn nói lên cái tội vô lượng của sự tham lẫn, cái phước vô cùng của sự san sẻ. Ngài còn muốn làm cho người nghe biết viễn ly cái Hữu, đi mau đến Niết bàn. Ngài truyền cảm cho đứa bé rồi hỏi, con là Nan đà, phải không? Bé thưa, phải, con thật là Nan đà. Phật hỏi lần nữa, con là Nan đà? Bé thưa, dạ phải, Nan đà là con đây. Dân chúng nghe Phật với bé hỏi đáp như vậy thì kinh ngạc, tại sao thương hào Nan đà lại làm thân đứa bé này. Phật muốn cứu Đàn hương khỏi rơi xuống địa ngục, nên nói, "Bé này xưa là cha của anh, mà nay là cháu của anh, là chắt của cha anh ! Tham lam và keo lẫn nó quấn, nó buộc, nó kéo con người đến tình trạng này, toàn do không biết làm phước mà phải khổ. Rồi đời này chết đi thì vào Vô gián ngục. Ngục ấy là nhà của kẻ ác, với sự trói buộc và canh giữ của việc ác. Thương hào Đàn hương nghe thế, khóc không ngưng được. Phục xuống lạy Phật, ông thưa, xin Phật thương cha con, thương con, thương con thương cháu của con ! Xin Phật cho con được làm phước nơi Ngài. Phật thuyết Pháp cho Đàn hương, thuyết về giới, về thí, về sự sinh chư thiên ; thuyết Dục là dơ, dâm là bẩn ; cứ như thế, Phật thuyết Pháp thật bất khả tư nghị. Ngay nơi chỗ đang ngồi, Đàn hương được sự sáng của mắt Pháp. Ông tự biết mình được Pháp, thấy Pháp, lý giải Pháp. Ông đứng lên, lạy ngang chân Phật, xin suốt đời qui y Tam bảo, thọ trì ngũ giới, từ nay làm một Phật tử tại gia, từ bỏ những gì cha mình chưa từ bỏ được.

Pc 58

Ngu mà mất của thì mất luôn sự tiêu dùng cho mình. Ngu mà ham của thì ham luôn xuống địa ngục. Mất và ham như vậy là sự tham lam không ích lợi gì, chỉ do ngu muội mà ra. Đến nỗi kẻ ngu muội vì sự tham lam ấy mà hại đến người hiền, đầu cổ rời ra mà rơi xuống đất ! (13)

Ghi chú
(13) Câu chót này dịch không bảo đảm. Truyện tích và Giải thích

[

Như truyện tích Pc 57 đã nói, Phật cảnh cáo thương hào Nan đà bằng Pc 58 ở trên, qua đứa chắt của ông đã được Phật truyền cảm].

"Ngu mà mất của" là đã mất, đang mất, sẽ mất, mất sạch. "Mất cả sự tiêu dùng cho mình" là cất của, không tự ăn, không cho người, thật ngu không ai bằng. Có của thì tự dùng, thì cho người. Thương hào Nan đà không có cả sự tự dùng, thì là tham lam mà keo lẫn. Tham lẫn như vậy buộc ràng tâm trí. Tham lẫn như vậy chính là tham dục mà ái nhiễm tài sản. Người trí vì vậy mà khử bỏ, nên Pc 58 này nói "Không ích lợi gì, chỉ do ngu muội mà ra, hại đến cả người hiền"

Bấy giờ đại chúng đông đảo nghe Pc 58 của Phật dạy, ai cũng hoan hý.

Pc 59

Mưa xuống đủ cả 7 loại vàng ngọc, cũng vẫn ham muốn không chán. Nhưng ham muốn không chán thì vui ít khổ nhiều : biết như vậy là người trí.

Truyện tích và
Giải thích

Pháp cú này Phật dạy về trường hợp như Đỉnh sinh luân vương. Cung điện luân vương này, 7 ngày đêm liên tiếp, được mưa xuống 7 loại vàng ngọc. Dầu ham muốn không chán thì khổ nhiều vui ít, luân vương vẫn không thấy chán, không biết đủ. Luân vương bèn du lịch lên thiên cung, hưởng thụ đủ hết 5 lạc thú cho 5 giác quan, khoái lạc vô cùng. Mãi đến lúc sắp chết, đau đớn vô lượng, [mới biết ham muốn không chán là tai họa]. Nên người trí thường đề phòng tai họa khi chưa xảy ra. Pc 59 này, vì thế, nói " biết như vậy là người trí".

Pc 60

Dầu lạc thú chư thiên, người trí cũng không ham muốn, chỉ ham muốn từ bỏ ái dục, làm đệ tử của bậc Chánh biến giác.

Truyện tích

Xưa, Phật ở trong vườn Ni câu loại, nước Ma đầu la. Bấy giờ có 1 vị Tỷ kheo ngồi thiền trong tịnh thất, thân thể bất động. Dưới chỗ ngồi có con rắn độc, nằm co lại mà núp. Tỷ kheo bị cái ngủ đánh bại, đảo qua đảo lại mà ngủ. Rắn độc nghĩ, người này thấy thì sợ, tất muốn giết ta. Nó uốn mình, phóng lên, mổ xuống vị Tỷ kheo. Vị này chết liền, sinh ngay lên tầng trời Đao lợi. Ngọc nữ kéo đến hầu. Trời con nói, xin đừng chạm vào tôi kẻo tôi phạm giới. Ngọc nữ nghĩ, tiền thân vị trời này đích thị Tỷ kheo, sinh lên hưởng hạnh phúc ở đây. Họ đem gương cho ông trời con soi. Trời con nhìn vào, thấy mình mặc áo chư thiên, đội mão chư thiên, thì nghĩ thầm, quái quỉ, sao ta biên đâu mất hình người, sinh lên làm trời ở đây ? Trời con khóc, buồn thảm. Trời con bèn đi rảo các cửa khuyết, thấy thị vệ đẹp có, xấu có. Đi lần đến hậu viên, ngồi bên gốc cây lớn. Ngồi ngay thẳng, tư duy theo Tam muội. Trong hồ có chim lạ, tiếng kêu buồn bã. Thân chim có nhiều loại, hình và sắc khác nhau. Trời ta muốn thành tựu Tam muội mà không xong. Trời đành sống hết tuổi mình. Và từ Đao lợi, trời sinh xuống Diêm phù. Tìm đến chỗ Phật, ông lạy Ngài, thưa rằng, con chưa chứng ngộ mà chết, sinh lên cõi trời. Cõi trời khó chán bỏ thật. Nhưng con nghĩ, phước hết thì có thể sa vào địa ngục. Cứ như thế mà luân hồi bất tận. Con không cam chịu như vậy. Con xin nương tựa Phật. Xin Phật thương con ! Phật nói cho ông lời chỉnh cú này.

Pháp thì thẳng tắp và là duy nhất, hướng đến phương trời "không còn e sợ". Đi bằng cố xe không cong không gãy, nhắm vào Pháp ấy mà đi cho trọn !

Chư thiên đang nghe Phật dạy chỉnh cú như vậy mà đã sạch bụi bặm, được mắt Pháp trong sáng. Họ hoan hỷ, phấn chấn, đi nhiễu quanh Ngài 7 vòng, rồi lạy mà cáo thoái.

Bấy giờ, Phật, với thiên nhãn của Ngài, thấy rõ đầu đuôi sự việc của vị Tỷ kheo. Ngài muốn soi sáng lớn lao cho tương lai, muốn làm cho Phật pháp tồn tại lâu dài trong đời này, nên nói cho đại chúng đông đảo Pc 60 như trên. Đại chúng nghe Phật nói thì thích thú, lạy Ngài mà cáo từ.

Pc 61

Vàng dồn lại như những tòa núi lớn, rất lớn, tham dục vẫn không biết chán. Biết chán thì chỉ có các bậc thánh trí.

Truyện tích

Phật nói Pc 61 này vẫn dành cho những trường hợp như Đỉnh sinh luân vương. Ai chưa bỏ tham dục, họ cũng có cái nhìn của họ. Họ được 1 lại muốn 1, tham dục không chán, không biết đủ. Đỉnh sinh luân vương, núi lớn nhất biến thành vàng cả, con người này vẫn không biết chán.

Pc 62

Không xét nguồn gốc cái Khổ thì làm sao ý thức được tham ái. Lý giải cái gai tham ái mới bước tới trong sự tu học về Giới.

Giải thích

"Không xét nguồn gốc của Khổ" là khổ vì bôn ba kiếm của, bất kế tai họa lớn có nhỏ có, nhất là sa vào "đảo quốc La sát", quỉ ăn thịt người. "Làm sao ý thức được tham ái", rằng tham dục tương sinh với tham ái. "Lý giải các gai tham ái" là có 2 loại gai sắc làm ra cái Khổ, đó là ái dục và tà kiến. "Bước tới tu học về Giới" ', bước tới là trí tuệ. Trí tuệ dẫn giải cho người biết thế nào là giới luật, thế nào là phi giới luật.

Phẩm 3, ÁI

(yêu thích) có Pc 63 - 80

Pc 63

Không có chỉ quán thì nhìn gì cũng cho là tinh khiết. Như vậy chỉ bồi thêm ái dục, buộc ràng kết thắt thêm chắc thêm sâu.

Giải thích

Không chỉ quán thì không Niết bàn, vì không khéo cởi mở buộc thắt nơi thân tâm. Như vậy ở đây có 2 dạng : dục (ái dục) và kiết (kiết sử), thành 4 trạng thái : 1, dục mà không kiết (nhiễm dục, nhưng sau không phạm nữa) ; 2, kiết mà không dục (là kiết dài dài) ; 3, cũng dục cũng kiết (dục và kiết cùng dài dài) ; 4, không dục không kiết (diệt dục, khử kiết).

Pc 64

Thích thú chỉ quán thì chuyên chú nhớ "thân thể không tinh khiết". Như vậy ái dục được trừ khử, kiết sử được tiêu diệt.

Giải thích

"Thích thú chỉ quán" là không nhìn gì cũng tinh khiết ; mà hết thảy những gì trước đây cho là "của ta" (ngã sở) thì nay, 36 vật của thân thể đều thấy toàn là dơ bẩn. Được "bất tịnh quán" như vậy thì tâm ý định tĩnh đối với các pháp, nơi thân cũng như ngoài thân. "Trừ khử ái dục" là trí tuệ hiểu ra, trí tuệ khử hết - khử hết ái và kiết mà không nhiễm theo nữa.

Pc 65

Tự che bằng ngũ dục, tự đậy bằng ngũ cái (14), thì tự cột vào lao ngục luân hồi, như cá lao vào bẫy lưới. Con người bị già và chết rình rập thì khác nào bò con tìm sữa bò mẹ.

Ghi chú
(14) Ngũ dục : sắc đẹp, tiếng hay, hơi thơm, vị ngon, xúc khoái. Ngũ cái (cái: đậy) : ham hố, thịnh nộ, trì trệ (gồm ngủ nghỉ), háo động, hoài nghi (gồm hối tiếc).

Giải thích

"

Tự che tự đậy" là vô minh che đậy trí tuệ. "Cá lao vào lưới" là ái dục và kiết sử buộc, thắt, không đến được Niết bàn. Phật thuyết Pháp như thầy thuốc giỏi, coi bịnh thế nào thì cho thuốc như thế ấy, nên có người cần trọn 1 chỉnh cú, có người cần 1 câu, có người cần nửa câu ... Phật dạy đúng bịnh cả. Ấy là dạy cho những người không buông thả tâm ý. Buông thả tâm ý thì những kẻ này là tù nhân của Già và Chết. [Nhưng Phật không bỏ họ, dạy cho họ những phương cách khác hơn].

Pc 66

Tâm ý phóng túng thì như dây leo, chỗ nào cũng vin, nơi nào cũng vói, khác nào vượn khỉ chuyền cây tìm trái mà ăn. (15)
Ghi chú

(15) Pc 66 này dịch ra sao cũng quá bất ổn. Dịch như trên đây là lấy văn và ý của kinh Di giáo, của Duy thức học, nhất là của chính Pháp cú, mà dịch. Chính văn Pc 66 này nằm trong Chính 4/633, khoảng giữa.

Pc 67

Ái dục thấm nhuần thì tư tưởng miên man. Ái dục sâu không đáy, già và chết vì vậy mà tăng lên.

Giải thích

"Ái dục thấm nhuần" là dòng nước ái dục dâng lên, tràn ra, tưới cho ngũ dục, không như dầu mỡ không thấm nhuần được gì. Nên ái dục thấm nhuần thì Phật xuất thế mới ngăn cắt được. "Tư tưởng miên man" là lửa bùng lên cũng không bằng tư tưởng. Lửa tư tưởng có thể dẫn đến hại cả cha mẹ thì chỉ Phật trị được. "Già chết tăng lên" là sống thì lo lắng, già thì bịnh tật, chết thì đao gió cắt mình, sinh lão bịnh tử mà già và chết đáng sợ nhất như vậy, cứ tăng lên dài dài [vì được tác động bởi ái dục và tư tưởng của ái dục].

Pc 68

Con người bị ái dục buộc ràng thì như con thỏ ở trong lưới săn. Do ái dục mà kiết sử thắt buc thì mãi hoài chịu khổ.

Giải thích

"Ái dục buộc ràng" là ái dục luôn luôn làm kẻ tiền đạo, tạo ra sự trôi lăn trong chốn luân hồi, không thoát khỏi 3 cõi. "Con thỏ ở trong lưới săn" thì vùng chạy thế nào cũng không ra khỏi 5 nẻo trầm luân. "Bị kiết sử thắt buộc" vì người ngu thì thân làm miệng nói ý nghĩ không dễ khỏi hậu quả địa ngục ngạ quỉ súc sinh.

Pc 69

Bị ái dục điều khiển thì đam mê 3 cõi. Và tìm cách thoát ra cũng phải tế nhị.
Giải thích

"Bị ái dục điều khiển" là điều khiển qua kiết sử. "Đam mê 3 cõi" thì gọi là Hữu, tức 3 cõi, chỗ sinh, chỗ nhận hậu quả. "Tìm cách thoát ra" là thoát kiết sử, mà ở đây đưa ra 4 loại : dục (tham lam) sân (thịnh nộ) si (vô minh hay tà kiến) hữu (đã giải thích ở trên), [liệt kê như vậy mới đúng]. "Cũng phải tế nhị" là hòa thuận với cha mẹ bà con, vì chết cũng biệt ly, và, ở đây, biệt ly hoàn toàn vì ái dục tận diệt.

Pc 70

Diệt ái dục, không còn ái dục, vị Tỷ kheo hết ái dục này lặng lẽ đi về Niết bàn.

Giải thích

"Diệt ái dục" , vì ái dục tập hợp mọi khổ sở. Nên diệt ái dục thì chư thiên và nhân loại thán phục. "Không còn ái dục" là diệt ái dục thì hết nhiệt độ, hết bức xúc, hết ưu sầu. Hết mọi trạng huống này của trong 3 cõi, [nên câu này dịch đủ phải là hết ái dục trong 3 cõi]. "Vị Tỷ kheo hết ái dục" là hết bị ái dục buộc lại, gói kín, nắm giữ. Như vậy mới gọi là Tỷ kheo: người đập nát kiết sử ; người khoác pháp y vải xấu, tay cầm ứng khí. "Lặng lẽ đi về Niết bàn" là ở đây không phải lĩnh vực của ý thức, cảm giác và tư tưởng ô nhiễm. Ở đây là Niết bàn, không còn bóng dáng kiết sử, không còn bóng dáng của sự tái sinh.

Pc 71

Vì ái dục mà chịu khổ : khổ vì đam mê trần gian. Vì vậy mà cái họa lo rầu ngày đêm tăng lên, như giống cỏ lan ra rất nhanh.

Giải thích

"Vì ái dục mà chịu khổ" là ái dục nhiễm trước khắp cả, gánh chịu bao nhiêu tai họa. "Khổ vì đam mê trần gian", thì chính cái thân 5 uẩn là trần gian ấy. "Cái họa lo rầu ngày đêm tăng lên", nhất là cái họa thân 5 uẩn thì tăng nhanh nhiệt độ, bức xúc và đau đớn. "Như giống cỏ lan ra rất nhanh" là ví dụ diễn tả tình trạng như vậy.

Pc 72

Người bị ân ái mê hoặc thì không bỏ được tình dục. Do đó, cái lo và cái ái càng nhiều hơn lên, như nước chảy lờ đờ vào hồ.

Giải thích

"Ân ái mê hoặc" thì vì sự mê hoặc ấy mà không thể chứng ngộ siêu việt thứ lớp, một đi không trở lại. Sự mê hoặc như vậy thật khó chế ngự, khó hủy diệt. "Cái lo cái ái càng nhiều hơn lên", vì ân ái sâu đến xương tủy, đến nỗi nước giải thoát rửa cũng không hết. Nhưng hoa sen ở trong nước thì nước không dính, bùn không tanh được.

Pc 73

Chư vị Tỷ kheo ! Như lai nay nói với chư vị. Chư vị hãy cùng nghe ! Hãy cùng bạt nhổ gốc rễ của Ái, như thể chọn lấy dược thảo tốt. Bạt nhổ gốc rễ của Ái rồi thì không còn lo, làm sao còn sợ !

Giải thích

"Chư vị Tỷ kheo" là Phật gọi chúng đứng đầu trong đại chúng nghe Pháp. "Chư vị hãy cùng nghe" là đại chúng nghe Pháp, trong đó gồm có 2 chúng xuất gia, 2 chúng tại gia, các đẳng cấp Sát đế lợi, Bà la môn, tất cả hội lại để lắng nghe và suy nghĩ về Pháp. "Cùng nhổ gốc rễ của Ái" ", gốc rễ ấy là vô minh, như Phật đã nói những ai đi về 5 nẻo luân hồi, thì hết đời này đến đời khác đều do vô minh làm gốc rễ. "Chọn lấy dược thảo tốt" là để chữa bịnh hoặc đem bán. Chữa bịnh thì bịnh lành, đem bán thì có tiền. Pháp cũng vậy, đem trí tuệ mà nghe rồi tu, thì trừ tuyệt gốc rễ của Ái và thành đạt đạo quả La hán. "Bạt nhổ gốc rễ của Ái", gốc rễ ấy là vô minh, với nhánh lá là kiết sử. "Không còn lo, làm sao còn sợ" là không còn sự lo sợ trong cõi Dục. Không phải trong 2 cõi Sắc và Vô sắc, vì 2 cõi này đặc tính không còn những lo sợ ấy. Cõi Dục lo sợ vì có cha mẹ, có ngôi vua, có vợ con, có gia nhân, có gia sản, có tài sản, có nghề nghiệp. Không có mấy thứ này thì làm gì có lo sợ.

Pc 74, có 2 chỉnh cú

Có Ái thì có Chết, do muốn có nhiều bà con. Đi vào đường trường của Lo thì Ái đem lại cái Khổ là thường lo rơi vào tai họa.

Tu hành theo Pháp thì không hội nhập trần tục. Việc hàng đầu là chặt gốc Ái, không để rễ nó sót lại. Đừng như cắt cỏ mà để rễ lại mọc ra.
Giải thích

Có Ái ... bà con : chưa hết Dục thì kiết sử có đủ cả, và Ái có trong đó. Ái làm cho tham cầu không chán. Tham cầu 3 cõi cũng là Ái. Ái lại tham cầu bà con, vợ con, tài sản, gia nghiệp. Đi vào ... tai họa : Ái, và kiết sử của Ái, làm cho luân lưu trong 5 nẻo, là do Ái cái Thân tứ đại mà mãi hoài vào thai mẹ, ở trong thai bào dơ bẩn.

Tu hành ... trần tục : là nay, đem cái thân người ấy mà xuất gia, hội nhập với Pháp, không hòa đồng trần tục. Việc hàng ... mọc ra : là trong việc tu hành, nhờ cái Phước đã có từ đời trước và gắng làm trong đời này, mới biết xuất gia theo Pháp. Mà Pháp thì không sinh ra không diệt mất, không vướng mắc không trừ khử. [Pháp ấy là Niết bàn]. Nếu không cầu cái Pháp ấy, vẫn cam sống ô nhiễm, thì như cắt cỏ không hết gốc rễ, biết bao giờ mới ngưng mọc lại.

Pc 75

Không Dục thì không sợ, sống thanh đạm, không lo buồn. Dục hết, kiết sử cởi mở, thì vĩnh viễn thoát khỏi vực thẳm luân hồi.

Giải thích

"Không dục thì không sợ" : Thánh giả ly dục nên vô úy, chí hướng và tánh tình cùng điềm đạm. "Sống thanh đạm, không lo buồn" : Ly dục thì viễn ly toàn bộ. Không ly dục thì khác nào sông đổ vào biển, ngày đêm không ngừng. Nên diệt Ái là diệt tận đặc tính, không còn gốc rễ. "Dục hết, kiết sử cởi mở, thì vĩnh viễn thoát khỏi vực thắm luân hồi" : không còn sống trong phiền lụy, không hành động, không phải không hành động. Thoát khỏi vực thắm là như thế.

Pc 76

Chư thiên nhân loại do Ái mà sống. Ái đi đâu, kiết sử đi theo đến đó, dòng sống cứ như thế mà liên tục. [Có thể tạm ngừng một lúc], nhưng để cái lúc ấy qua đi thì cái Lo tái phát. Khi vào địa ngục mới tự giác.

Giải thích

"Chư thiên nhân loại" : Tại sao chỉ nói 2 loại này ? Vì họ bị Ái điều khiển nhất. Sinh làm trời, khi vui với ngọc nữ thì nhìn đông quên tây. Sinh làm người thì nuôi vợ đỡ con, lòng dạ gắn chặt vào đó. Sinh địa ngục thì khổ quá, ưa thích gì được nữa mà nói. Quỉ đói hay bàng sinh thì cũng ưa thích đó, nhưng đủ gì mà nói. Như vậy, chư thiên nhân loại thì Ái mới tối đa. "Do Ái mà sống" : do Ái mà ở nơi ô nhiễm, sống chung với nó. "Ái đi dâu, kiết sử đi theo đến đó" : như sống trên sông trên biển, người lái thuyền bè đi đâu thì tự chở đến đó. Bất kể 5 nẻo 3 đường, kiết sử khiến đến đâu là phải đến. Dòng sống cứ như thế mà liên tục mãi. "Có thể tạm ngừng một lúc, nhưng để cái lúc ấy qua đi thì cái Lo tái phát" : Cái lúc ấy là sinh trong loài người mà được ở xứ trung tâm, "xứ có Phật giáo", chánh tín Tam bảo, biết giá trị của lòng từ bi, biết gieo trồng gốc rễ phước đức. Chư Phật xuất thế ở cái xứ như vậy. "Nhưng để cái lúc ấy qua đi thì cái Lo tái phát" : Được sinh vào cái xứ trung tâm như trên, nhưng thì gian ấy dễ mau chóng qua đi. Qua đi thì phải sinh vào những xứ biên thùy, hoặc sinh quá xa thời Phật, hoặc sinh vào cái chỗ khổ không gián đoạn. Bấy giờ lo rầu, khổ sở, vỗ bụng, kêu than. "Khi vào địa ngục mới tự giác" : Than rằng khi còn làm người, nghe các vị Thiện tri thức nói rằng làm lành được phước, làm ác vào địa ngục, rằng theo cái Ái là trồng cái gốc bịnh hoạn 3 cõi. Các ngài cũng nói giữ 5 giới, tu 10 thiện, thì sinh trong nhân loại hay chư thiên. Nhưng ta đâu có nghe. Nay trở lại địa ngục, bị núi dao, rừng kiếm, xe lửa, lò than, mới biết Ái là gốc của những cực hình ấy. [Cực hình như vậy biết lúc nào lại được tạm ngưng để được trở lại làm người, được gặp Phật pháp] !

Pc 77

Do những dữ kiện của ái dục mà dòng nước ái dục chảy mãi không ngừng. Gốc rễ ngầm của ái dục được rào lại, được che phủ, nên nhánh lá của gốc rễ ấy tăng lên bao nỗi thèm khát. Do đó mà nỗi khổ do ái dục vẫn tăng lên dài dài. (16)
Ghi chú
(16) Pc 77 này được giải thích khá chi ly, đến nỗi khó qui nạp lại ý chính. Ý chính này Pc 77 đã tự nói rõ.

Pc 78

Chặt cây không hết gốc rễ, thì chặt rồi vẫn mọc lại. Chặt Ái không tận gốc, cái Khổ vẫn tái phát không ngừng.

Truyện tích

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Bấy giờ có 1 người giữ công viên. Trong công viên có 1 cây độc. Ai du ngoạn, ngồi dưới cây ấy thì đau đầu, nhức lưng, thậm chí chết liền. Người giữ công viên biết họ là nạn nhân của cây ấy, nên lấy búa dài, đứng xa chặt đi. Chưa đầy 1 tuần, nó mọc lại như cũ. Lá nó đẹp, ai cũng thích. Ai chưa có kinh nghiệm, đến tránh nắng thì bị họa liền. Người giữ công viên chặt nữa, nó trổ lá như cũ, trông đẹp hơn. Cứ như thế, bà con người giữ công viên ham cây che mà chết cả. Còn lại đơn độc, anh đau buồn, lang thang, gặp được 1 người trí thức. Nghe anh kể, người này nói, khổ thế là tại anh cả. Anh chặt cây mà không chặt tận gốc rễ thì chặt cây hóa ra trồng cây ! Hãy về đào bỏ gốc cây ấy đi ! Anh lú lẫn, nghe thế sợ quá, chạy đến tinh xá Kỳ hoàn, xin Phật cho xuất gia, làm Tỷ kheo. Thiện căn đời trước của ông làm cho ông có thể đắc độ. Phật ngoái nhìn ông, rồi nói giữa đại chúng đông đảo Pc 78 như trên. Được nghe pháp cú ấy, ông, vị Tỷ kheo ấy, nhớ lại việc mình đã qua, tức thì tự tâm lĩnh hội. Rằng thân thể cũng vậy, ái dục cũng vậy, cũng như cây độc. Cự tuyệt không tận gốc thì tái phát tất cả, sinh tử sẽ bất tận. Vị Tỷ kheo quán đi, xét lại, thấy cái Thân, và cái Ái ái cái Thân, toàn chẳng có gì đáng ham thích. Ngay nơi chỗ ông ngồi, vị Tỷ kheo tức thì thật hiện đạo quả Tu đà hoàn, rồi Tư đà hàm, rồi A na hàm, rồi A la hán. A la hán mà là Lục thông A la hán. Ở giữa đại chúng đông đảo, ông tự cảm kích, 3 lần thốt lên, "Tốt quá ! Đại đạo không cách ta trong gang tấc ! Nhờ ơn Phật, ta sạch hết phiền não, sạch hết ái dục, gốc rễ của phiền não" ! Ông đứng lên, đi nhiễu quanh Phật 3 vòng, rồi thăng lên không trung, ông biểu hiện đủ cả 18 thần biến, hạ xuống, thể nhập Vô dư Niết bàn.

Pc 79

Như người làm mũi tên độc tự hại thân mình, mũi tên ở trong cũng vậy : mũi tên ái dục làm hại biết bao sinh linh.

Truyện tích

Xưa, Phật ở trong động đá, vườn lê ngọt, nước Ma kiệt đà. Bấy giờ có 1 nhóm thợ săn vào núi, giăng lưới săn nai, giết hại khá nhiều. Rồi để nguyên lưới giăng, họ lên nghỉ trên núi. Có 1 con nai sa lưới, kêu lớn lên. Nhóm thợ săn nghe kêu, chạy xuống, tự sa vào lưới, chết không ít. Có mấy người thoát chết, nhưng bị thương rất nặng, đau lắm, cũng rán dìu nhau đem xác người chết về nhà. Xác ấy được bà con hỏa thiêu. Mấy người này chữa lành thương tích rồi, chán ghét nghề săn bắt. Thiện căn đời trước của họ làm cho họ có thể đắc độ, nên thoát ly gia đình, xuất gia học đạo.

Bấy giờ Phật đang thuyết Pháp cho đông đảo người nghe. Phật muốn chỉ dạy cho họ nhổ rễ tội ác, xây dựng công đức, nên ở giữa đại chúng đông đảo, Ngài nói Pc 79 như trên. Những người thợ săn nghĩ, hôm nay chắc Phật sẽ nói đến việc làm thợ săn của họ. Họ xấu hổ, tự tỉnh tội cũ. Tìm nơi thanh vắng, họ tu chỉ quán. Họ nhất tâm bất loạn, nhận thức sự việc và ý nghĩa của sự việc xuất gia, tu phạn hạnh. Họ đích thân chứng minh nỗi thú vị này. Họ lại tự biết đích xác luân hồi đã hết, phạn hạnh đã thành, việc tu đã xong, không còn tái sinh nữa. Họ thành Lục thông La hán cả.

Pc 80

Biết do Ái, và cái Khổ do nó sinh ra, cọng lại thành Hữu ; biết như vậy rồi, vị Tỷ kheo chuyên tâm không Ái không Hữu, (17) thì vượt đến bờ bến bên kia.

Ghi chú

(17) Hữu là 1 trong 12 chi duyên khởi. Ở đây xin nhắc lại đơn giản : Hữu là đời sau mà đã có thể thấy ngay trong đời này. Thí dụ đang làm người mà vô ơn bội nghĩa thì thấy đang thành thú vật.

Giải thích

Nói Ái sinh Hữu, có nghĩa Khổ và thế giới của Khổ toàn là biểu hiện mà Ái là tiềm năng. Rõ, và dữ nhất, là địa ngục, bàng sinh, ngạ quỉ. Sinh trong lửa, lớn trong lửa, chết trong lửa, là địa ngục. Sinh trong tối tăm, lớn trong tối tăm, chết trong tối tăm, là bàng sinh. Sinh trong đói khát, lớn trong đói khát, chết trong đói khát, là ngạ quỉ. Nỗi khổ của 3 nẻo ác này do Ái gieo trồng. "Không Ái' là đã mửa ra, đã rũ sạch, cái gốc ấy của nhiệt độ, bức xúc, tai họa. Vị Tỷ kheo chuyên tâm như vậy là rời lĩnh vực giới hạn đến lĩnh vực vô giới hạn, từ bờ bến bên này vượt đến bờ bến bên kia : vị Tỷ kheo ấy thể hiện Niết bàn.

Phẩm 4, VÔ PHÓNG DẬT

(chớ buông thả) Có Pc 81 - 94

Pc 81

Giữ giới là đường bất tử, buông thả là nẻo diệt vong. Không tham là bất tử, mất Pháp là tự sát.

Giải thích

Giữ giới, cốt yếu là không tham : không tham là bất tử. Buông thả, chủ yếu vì mất Pháp : mất Pháp là tử vong.

Tại gia buông thả, không giữ giới, là có của không biết san sẻ, không giữ Ngũ giới, không tu Bát quan trai. Sống ở đời mà vô ích trong đạo. Xuất gia buông thả, không giữ giới, là ngoài mang pháp y, trong gói vọng niệm, không tiếp thu giáo lý, không tu tập pháp hạnh. Sống không có hiện pháp lạc trú, chết không thể vượt khỏi trần gian. Buông thả là mất Pháp, là do mất Pháp.

Pc 82

Có trí tuệ thì tuân giữ Pháp một cách xuất sắc, không bao giờ có thói buông thả. Không tham vọng thì sống hoan hỷ, chính đó là niềm vui của Pháp.
Giải thích

Có trí ... xuất sắc, vì trí tuệ là tối thắng, tối thượng. Trí tuệ tự tu thân, không để bị khuyết điểm. Trí tuệ được trời và người thán phục, làm cho Phật pháp tồn tại thêm lên. Không bao giờ có thói buông thả, vì vui thú, không chán, trong việc qui tụ thiện pháp. Không tham ... của Pháp, vì cái đạo của chư vị giải thoát là không buông thả : không dung thói quen bất thiện, không thích sinh ra và ở trong 3 cõi.

Pc 83

Thường xuyên nhớ Pháp, tự cường mà tuân giữ pháp hạnh. Bậc anh dũng này nhờ thế mà vượt khỏi trần gian, vượt đến cát tường tối thượng.

Giải thích

Thường xuyên nhớ Pháp là trước hết nói về chỉ quán, mở đầu là bất tịnh quán. Tự cường ... pháp hạnh là, mở đầu, tuân giữ pháp hạnh bất tịnh quán ấy. Bậc anh ... trần gian là Phật tử, nhất là Phật tử xuất gia, hãy dũng mãnh tinh tiến mà vượt khỏi bờ bến luân hồi. Vượt đến cát tường tối thượng là vượt đến bờ bến Niết bàn.

Pc 84

Sự buông thả mà khống chế được, khước từ được, thì đó là bậc minh trí, đã thăng lên lầu đài tuệ giác, loại bỏ nguy khốn mà an toàn tức thì.

Minh trí với ngu muội khác nhau như núi cao với đất thấp. Hãy bỏ kiêu ngạo mà tập minh trí !

Pc 85

Hãy tu hành, chớ buông thả ! Hãy chế ngự bản thân, thuần hóa tâm tính ! Hãy lấy trí tuệ làm cây đèn soi sáng, chớ trở lại lao xuống vực thẳm tối tăm !

Ghi chú
(18) Cả 2 Pc 84 và 85 này đều có giải thích (coi Chính 4/637). Rõ ràng giải thích ấy chưa nhuận sắc. Ở đây xin miễn ghi.

Pc 86

Chánh niệm thường xuyên hiện diện thì chánh hạnh trong sáng, ác hạnh dễ dàng dứt mất. Tự chế ngự thì sống lâu bằng Pháp, không phạm điều ác thì danh dự tốt thêm lên.

Giải thích

Chánh niệm thường xuyên hiện diện là có người tu hành mà nghĩ việc mình tu e khó thành tựu. Trường hợp này tôn giả Đồng tử đã nói, "Làm gì mà phân vân thì không hoàn thành được. Kiên chí mãnh tiến thì muốn gì cũng thỏa". Chánh hạnh ... dứt mất. Trong sáng là 3 nguồn hành động thân miệng ý đều thanh tịnh. Không trong sáng là 4 quan niệm trái ngược : vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh, cho là thường, lạc, ngã, tịnh. Việc làm không tương ứng 4 quan niệm ấy mới là thanh tịnh. Tự chế ... bằng Pháp là chế ngự thân miệng ý, lấy Pháp mà dưỡng thọ, cầu thọ, không dưỡng thọ, cầu thọ bằng phi - Pháp. Không phạm ... thêm lên, vì danh dự mà có thật, tốt thật, nổi tiếng thật, thêm lên thật, thì phải là danh dự không tiềm tàng điều ác.

Pc 87

Hãy chuyên nhất tâm ý, đừng cho buông thả ! Hãy chuyên nhất tâm ý mà học và giữ giới luật Phật chế ! Như thế thì không còn cái khổ lo rầu, vọng tâm cũng được đình chỉ.

Truyện tích và
Giải thích

Hãy chuyên ... buông thả, là tu tập quá khẩn thiết thì bị nhược điểm như truyện tích sau đây. Tôn giả Nhị thập ức nhĩ (Sranacativimsa) dũng mãnh tinh tiến mà chưa giải thoát, muốn hoàn tục. Phật biết. Ngài ẩn khỏi tinh xá Kỳ hoàn, đến chỗ tôn giả, hỏi, khi còn ở nhà, ông đàn hay lắm, phải không ? Dạ phải, kính bạch Thế tôn ! Dây căng quá, đàn hay không ? Dạ, không. Dây dùi quá, đàn hay không? Dạ, không. Dây không căng không dùi, phát ra ca khúc chăng? Dạ, đúng như vậy. Tỷ kheo tu tập cũng phải như vậy, không gấp không nhác, vừa tầm đúng cỡ thì được kết quả. Tôn giả kiếm nơi thanh vắng, tư duy và hành trì đúng như huấn dụ của Phật, mau chóng thành bậc La hán. Hãy chuyên ... Phật chế, ấy là nói Tỷ kheo giới 250 điều, và những chi tiết liên quan. Phải biết giữ cái gì, bỏ cái gì. Như thế ... lo rầu. Tu hành mà nhác, không tu theo Pháp tối thượng thì lo rầu; vi phạm giới luật thì lo rầu; thọ dụng tín thí mà không tụng kinh, ngồi thiền, không chấp tác chúng vụ, không giáo dục tín đồ, thì càng lo rầu. Không lo rầu thì 5 căn đã thành 5 lực, vượt thứ lớp mà hội nhập lĩnh vực vô vi. Vọng tâm cũng được đình chỉ là định lực rất vững, luôn luôn đi với điều thiện và dữ kiện của điều thiện.

Pc 88

Không thân với kẻ đê tiện, không sống với kẻ buông thả, không trồng gốc rễ của những quan điểm sai lầm, không bồi dưỡng cái ác của trần gian.

Giải thích

Không thân với kẻ đê tiện. Hãy tránh như tránh lửa những kẻ không tính xấu nào không có, không quan niệm ác hại nào không đủ. Không sống với kẻ buông thả. Được kể buông thả là kẻ làm gì cũng gây ra tai họa ; những bạn xấu; những kẻ làm bộ thân thiết ; những kẻ âm mưu phản bội ; những kẻ nói thì ngọt mà lòng dạ như gươm dao. Không trồng gốc rễ của những quan điểm sai lầm. Quan điểm sai lầm là tà kiến, được kể những kẻ bác bỏ đời sau, chủ trương không cha không mẹ, không có các bậc giải thoát, kích bác "lục độ" ... toàn là những kẻ tự mình và kéo người lao xuống vực thẳm. Không bồi dưỡng cái ác của trần gian. Tà kiến làm dữ kiện cho hết thảy đời sống 0 chân 2 chân 4 chân nhiều chân ; có hay không hình sắc, có hay không tư tưởng. Không trồng gốc rễ tà kiến thì không bồi dưỡng đời sống đa dạng ác hại như vậy.

Pc 89

Thấy biết chính xác về Pháp tối thượng thì cũng xét rõ những gì của kiến thức thông thường. Và trải qua trăm đời ngàn kiếp vẫn không bao giờ sa vào ác đạo.
Giải thích

Thấy biết ... thông thường. Thấy biết về Pháp là chánh kiến. Chánh kiến thì không thể bị lung lạc. Ma vương Ba tuần, tên hắn, hiện ra được thân Phật mà nói tư tưởng của hắn, cũng bị chánh kiến phản ứng trái ngược mưu đồ của hắn. Ấy là nói chánh kiến qua thế đế (kiến thức phổ thông), chưa nói qua chân đế (chân lý tuyệt đối). Và trải ... ác đạo, như chính Phật nói, Như lai chưa thấy, cũng chưa nghe, người chánh kiến thì hàng trăm hàng ngàn đời rơi vào đường dữ, trái lại, Như lai thấy nghe người ấy sinh ra ở đâu cũng gặp hiền thánh 19).

Ghi chú

(* Hiền thánh ở đây là chữ của Pg. Hiền là hữu học (tu học tiếp tục), thánh là vô học (tu học hoàn tất). Hiền, như vậy, là 3 đạo quả trước ; thánh là đạo quả La hán. Đó là tiểu thừa. Đại thừa thì 10 trú đến 10 hướng là hiền, 10 địa là thánh. Phật là cuối cùng, trên hết.

Pc 90

Buông thả thì người ngu ưa lắm. Nhưng thiền định phải là không buông thả, như người có của canh giữ kho của.

Giải thích

Buông thả ... ưa lắm. Buông thả là kẻ cho mình mới phải, ai cũng sai trái. Buông thả ngu như trẻ con nắm rắn độc. Nhưng thiền ... kho của. Thiền định là tập cho tâm không rối loạn, không chán nản, không đối ý. Làm sao để 3 x 7 = 21 ngày, rồi 7 x 7 = 49 ngày, ngồi yên, "định tâm về chủ đề chỉ quán" ; điều hòa sự ngủ hay nghỉ, sao cho thích đáng để rồi bỏ được. Thiền định như vậy mới khắc phục kiết sử, dứt cái hiện có, cắt cái chưa sinh; không tạo cái mới, không làm cái cũ.

Pc 91

Không tham dục ! Không tranh cãi ! Hãy nhớ không buông thả ! Nhớ không buông thả mới được an toàn quan trọng !

Giải thích

Không tham ... tranh cãi. Có ngoại đạo dị giáo nói dục lạc làm cho các giác quan thỏa thích. Dục lạc không có tội gì. Không có nó làm sao có ta đây. Nên dục là mẹ sinh ra lạc. Nhưng người biết sự thật thì nói dục sinh ra lạc, cái lạc ấy chỉ ngọt khi đương trường, sau đó thì đắng và đắng hoài ! Hãy nhớ ... quan trọng. Quyết chí ly dục, không buông thả, sự quyết chí ấy thần thông đến mấy cũng không thể xô ngã vào hiểm nguy vừa lắm đời kiếp vừa lắm biến dạng.

Pc 92

Không buông thả thì có thể khống chế phiền não đến tận cùng. Buông thả thì Ma vương được thuận lợi như sư tử về hươu nai.

Giải thích

Không buông ... tận cùng. Là như Phật dạy chư vị Tỷ kheo, lúc Ngài tạm trú tại lâm viên Chiến thắng Thiện thí, rằng các vị chưa hết phiền não thì dừng tự tín tự thị. Tự thị như vậy là ở chung với rắn hổ mang ! Buông thả ... hươu nai. Là như Phật dạy tiếp, dầu được các thánh quả Tu đà hoàn, Tư đà hàm, nhưng phiền não chưa hết, chưa hết ái dục, thì không sợ đọa 3 ác đạo, vẫn chưa được tự thị, vì còn nỗi đáng sợ lớn lao, đó là Ma vương. Ma vương mãi hoài rình rập các vị. Các vị buông thả thì Ma vương khoái trá, bám theo mà làm cho các vị thoái chuyển. Chỉ khi nào các vị được thánh quả A na hàm, bước tới nữa, được thánh quả A la hán, mới có thể yên trí.

Pc 93

Buông thả thì có 4 sự : phạm vợ người, bị trừng phạt, bị nhục mạ, ham dâm dục.
Giải thích

"Bị trừng phạt" là bị sự trừng phạt của pháp luật đời này, và bị trừng phạt trong đời sau, ở 5 nẻo đường. Một, bị cực hình trong địa ngục, thì hết nói. Hai, bị trừng phạt trong quỉ thần, thì cái việc chiến tranh truyền kiếp của Tu la với Đế thích là vì sắc dục. Ba, bị trừng phạt trong bàng sinh, thì không cần nói loại động dục theo mùa, chỉ nói loại động dục luôn luôn : luôn luôn dâm dục là ác báo ở đây. Bốn, bị trừng phạt trong loài người, thì vợ với con gái bất trinh ; ham dâm đến nỗi bất kể người trên kẻ dưới, người thân kẻ lạ ; bị những khuyết tật hay dị tật về sinh thực khí. Năm, bị trừng phạt trong chư thiên, thì chư thiên ở đây là cõi Dục mà tầng dưới. Ớ đó thấy ngọc nữ của mình vui thích với ai thì ganh mà nổi dữ, và chết liền xuống địa ngục. Như thế đó là ác báo thành trừng phạt của sự buông thả dâm dục, rảo khắp 5 nẻo luân hồi. "Ham dâm dục" ", nguyên giải thích nói địa ngục, ý tứ không bằng pháp cú nói ham dâm dục. Nói như vậy thì sự buông thả dâm dục vừa là nghiệp vừa là báo : vừa là hành vi vừa là hậu quả của tính háo sắc. Dâm dục tệ hại là như thế.

Pc 94

Đọa ác đạo thì khổ, cái khổ ấy không bằng cái sợ khi cái vui mỗi lúc vơi đi. Sự trừng phạt nặng nề của pháp luật cũng cấm được [phần nào] cái tội ngoại tình.

Truyện tích

A dục vương có 1 người em trai là hoàng đệ Thiện dung, 1 hôm vào săn trong rừng sâu, gặp các đạo sĩ Bà la môn lõa hình để cầu thành tiên. Họ sống rất cực, chỉ ăn lá cây, uống nước, hớp gió. Ai mạnh thì dùng rất ít, ai yếu mới dùng nhiều hơn chút đỉnh. Người nằm trên gai, người nằm trên đất, người nằm trên đá. Hoàng đệ hỏi, các vị hành đạo như vầy, có gì phiền lắm không, họ nói không phiền gì cả, chỉ có bầy nai mỗi cặp hợp lại, chúng tôi thấy mà không đừng được ham muốn bùng lên, mà thôi. Nghe thế, hoàng đệ nghĩ ác, rằng họ cực thế này mà còn động dục, thì các Sa môn sống thoải mái hơn, làm sao không như họ. Hoàng đệ về kể lại cho hoàng huynh nghe. Hoàng huynh rầu lắm. Mình chỉ có nó, nó lại nghĩ ác. Nghĩ ác thì có tội, tội đó mình có trách nhiệm không nhỏ. A dục vương mật lịnh cho thị nữ của mình làm đẹp thật kỹ, đến vui với hoàng đệ. Vương lại mật lịnh cho các đại thần, nếu ông hạ lịnh giết hoàng đệ thì can ông, xin hoãn 7 ngày sau mới thi hành. Thị nữ kéo nhau đến hoàng đệ Thiện dung. Sau đó A dục vương đến, thấy vậy hằm hằm nổi giận, triệu tập đại thần, nói ta chưa già, sao hoàng đệ dám ăn mừng như vầy ? Hãy lôi ra chợ, giết đi ! Các đại thần can rằng, vương thượng chỉ có 1 em trai, xin khoan dung cho 7 ngày. A dục vương ngẫm nghĩ, yên lặng chấp thuận. Vương lại nói, hoàng đệ khoái ăn chơi thì ta cho 7 ngày hưởng thụ mọi sự như vua. Vương còn lịnh cho 1 đại thần, trong 7 ngày, bắt đầu ngày nay, mặc áo giáp, tuốt gươm sắc, mỗi buổi chiều tối, nói lớn với hoàng đệ, ngài được sống 7 ngày mà đã qua 1 ngày rồi đó. Ngài nên tận hưởng cho thỏa thích đi ! Cứ như thế, qua 6 ngày rồi, A dục vương cho gọi hoàng đệ đến, hỏi, thế nào, hoàng đệ khoái đã không ? Ông nói, tôi có thấy nghe gì đâu ! Vương bảo, khoái như vua, sao dám dối ta ? Ông than, tôi phải chết thì như chết rồi, bụng dạ đâu nữa mà khoái với thích ! A dục vương bảo, hoàng đệ lo sợ 1 tuần mà đã không khoái thích gì hết. Còn các vị Sa môn nếu không lo tu cái Pháp vượt khỏi trần gian, thì ngàn vạn ức kiếp phải khổ bất tận, còn bụng dạ nào nữa mà khoái thích dục lạc ? Hoàng đệ Thiện dung nghe hoàng huynh A dục vương nói, hiểu ra, thưa, xin cho tôi xuất gia, tu tịnh hạnh. A dục vương nói, hoàng đệ nên biết cơ hội của mình. Xuất gia rồi, hoàng đệ Thiện dung tinh tiền không ngừng ngày đêm, thành tựu thánh quả Tu đà hoàn rồi thành tựu thánh quả A la hán mà là Lục thông A la hán. (20)

Ghi chú

(20) Thời đại Xuất diệu (quãng đầu bách kỷ 2, Phật lịch) cách thời đại A dục vương (quãng đầu bách kỷ 3, Phật lịch). Vậy truyện tích Pc 94 là không thích đáng. Nhưng truyện ấy vẫn có ở đây thì, sử hay dã sử, đều có những trường hợp như vầy, không đáng ngạc nhiên.