Tổng Tập Pháp Cú — Pháp Cú Bắc Tông (kinh Xuất Diệu)

Phẩm 10, HÀNH

(hành vi) có Pc 188 - 205

Pc 188

Có một điều rất dễ bỏ qua, đó là nói dối. Nhưng điều này, trong những đời sau, làm cho người nói dối không cái ác nào không làm, không cái khổ nào không trải qua.

Truyện tích

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Bấy giờ Phật thong thả đi đến phòng tôn giả La vân. Từ xa thấy Phật, tôn giả lau chỗ ngồi, lấy chậu múc nước trong. Phật vào, ngồi trên đơn của tôn giả, rửa tay chân rồi đổ đi, chỉ để lại một ít, hỏi, ông thấy nước bẩn này không ? Dạ, con có thấy. Phật nói, La vân, Tỷ kheo nào không biết xấu, không biết nhục, ngoan cố như vậy thì không cái ác nào không làm, không cái khổ nào không bị. Tỷ kheo này như nước bẩn, không dùng vào việc sạch sẽ được nữa. Phật đổ nước bẩn ấy xuống đất, bảo, ông thấy Như lai đổ bỏ nước không ? Dạ, con có thấy. Tỷ kheo nào nói dối, không biết xấu, không biết nhục, thì cũng sẽ như thế, không cái ác nào không làm được. Phật bưng cái chậu bỏ xuống đất, hỏi, ông thấy Như lai bỏ cái chậu không ? Dạ, con có thấy. Tỷ kheo nào nói dối, không biết xấu, không biết nhục, thì sẽ như thế, không cái ác nào không làm được. Phật lại bảo, tôn giả La vân, ông nên tu học điều này, là dầu một lát hay dầu nói chơi, cũng không được nói dối, huống chi nói dối một cách ngoan cố. La vân, ông nên tu học như vậy.
Giải thích

Có ... dối. Nói dối ở đây có thể chỉ là khoác lác, rất dễ qua đi. Nhưng ... qua. Dầu chỉ là khoác lác, nhưng tai hại ở chỗ "không biết xấu, không biết nhục". Không biết xấu biết nhục thì, khoan nói đời sau hay những đời sau, chỉ nói ngay đời này, con người như thế thì gì mà không dám làm, gì mà không lãnh đủ.

Pc 189

Thà nuốt viên sắt nóng, uống nước đồng sôi, cũng không đem cái miệng không giữ giới mà ăn của tín thí.
Giải thích

Thà ... sôi. Nuốt sắt nóng, uống đồng sôi, dĩ nhiên phải chết thảm, nhưng không vì vậy mà đọa ác đạo. Cũng ... thí. Không có giới đức mà hưởng cúng phẩm thì đời sau thân miệng ý đều bất toàn.

Pc 190

Biết sợ khổ, không thích khổ, thì chớ làm ác, nghĩ ác thì bỏ ngay.
Giải thích

Biết ... khổ. Mình sợ khổ, ghét khổ, thì chớ trút cái khổ vào người khác. Thì ... ngay. Trút khổ vào người khác là làm ác : làm ác thì sợ khổ, ghét khổ, khổ vẫn đến. Thế nên ở đâu, và lúc nào, cũng đừng làm ác, đừng nghĩ ác. Nghĩ ác thì phải tự trách mà bỏ ngay đi cái nghĩ ấy.

Pc 191

Hết lòng làm ác, đã làm, đang làm, sẽ làm, thì không khỏi hậu quả khổ sở, muốn mà tránh thế nào được ?

Giải thích

Hết lòng ... sẽ làm. Làm có toan tính, làm hết sức, làm không ân hận, làm mà khoái trá với hiệu quả. Làm ác hết lòng là như vậy. Thì không ... nào được. Làm ác hết lòng thì khỏi khổ tránh khổ thế nào được ? Diêm vương lịnh cho ngục tốt dẫn nghiệp thức kẻ làm ác hết lòng đến. Vương hỏi, có đến 5 sứ giả báo trước về hậu quả khổ sở : 1, sự sinh dưỡng, 2, sự bịnh hoạn, 3, sự già yếu, 4, sự tử vong, 5, sự vua phạt. Đó là 5 sự mà con người ở đâu cũng được thông báo. Tội nhân thấy biết chăng ? Dạ, biết. Biêt, sao không làm sạch thân miệng ý đế khỏi bị ? Dạ, vì ngu dại, ngoan cố. Có biết thân làm thân chịu, không ai gây ra và chịu cho, hay không? Dạ, biết. Diêm vương hạ lịnh ngục tốt bắt tội nhân đến 136 vạc sôi...

Pc 192

Không phải trong không gian, không phải trong biển sâu, không phải lòng núi đá, [không phải đại lục khác], không có chỗ nào trong thế giới này mà tránh được ác báo, mà trốn được tử thần.

Pc 193

Con người phải khổ, phải già, phải chết... Nên người trí nhân từ bỏ qua tất cả, không nhớ cái lỗi cái ác của ai.

Truyện tích Pc 192

Xưa, Phật ở trong vườn Ni cưu loại, nước Thích sí sưu ca duy la việt. Bấy giờ tên Lưu ly tập hợp 4 binh chủng, sắp tấn công nước Xá di. Trước hết, hắn huy động bộ hạ, đảo chính vua cha, tự xưng làm vua. Tên đại thần gian ác Da lợi tâu, khi vua còn là vương tử, về thăm bên ngoại là nước Xá di, đến tinh xá Phật, bị những chàng trai họ Thích làm nhục. Bấy giờ vua lịnh cho hạ thần, rằng nếu ta làm vua thì nhắc ta việc này. Nay thời cơ đã đến, binh mã cường thịnh... Lưu ly nghe thế, lập tức hạ lịnh sắp xa giá để hắn thân chinh báo thù.

Phật biết. Ngài đến bên đường, ngồi dưới 1 cây khô. Hắn thống lĩnh binh mã đi đánh Xá di. Trên đường hắn gặp Phật, tức thì bái yết. Hắn hỏi, bạch đức Thế tôn, ở đây có lắm cây tốt tươi, sao Ngài không ngồi mà ngồi dưới cây khô ? Phật nói, Như lai không bỏ bóng che của bà con ! Nghe thế, hắn lui quân, trở về. Hắn nói với các cấp chỉ huy binh mã của hắn, rằng chúng ta nên về, không nên tiến quân. Lý do là vì đức Thế tôn nghĩ đến bà con, tất giúp Xá di bằng thần lực. Ta không đánh phá họ được đâu. Tên đại thần gian ác tâu, đức Thế tôn đâu có ngồi mãi dưới gốc cây. Còn Phật, Phật biết Lưu ly lui quân, nhưng ác báo quá khứ vẫn không tránh được. Túc mạng minh của Phật thấy nguyên nhân của việc này, biết họ Thích phải khổ. Ngài đứng lên, về ngồi giữa đại chúng Tỷ kheo tăng. Tôn giả Đại mục liên thấy Phật xót xa bà con, dáng vẻ lo buồn, nên bước đến thưa Ngài, Lưu ly tấn công Xá di, con nghĩ dân chúng ở đó phải khổ. Con muốn cứu họ. Con đem cả nước Xá di hoặc đặt trong không gian, hoặc đặt trong biển cả, hoặc đặt trong lòng núi đá Tu di, hoặc đặt ở đại lục khác. Con sẽ làm cho tên Lưu ly không biết Xá di ở đâu. Phật nói, thần lực của tôn giả rộng lớn vô cùng, nhưng không thể loại được ác báo quá khứ. Tôn giả Đại mục liên ngậm ngùi lạy Phật, cáo thoái. Phật, bấy giờ muốn trình bày cho đại chúng về việc này, muốn làm cho Phật pháp cửu trụ, muốn nói ác báo không tránh được, nên nói Pc 192 và Pc 193 như trên. Đại chúng nghe Phật nói, ai cũng buồn, cũng khóc, nhất là buồn khóc tên Lưu ly chồng chất thêm ác báo.

Giải thích Pc 193 Con người ... phải chết. Con người đã khổ vì khổ, vì già, vì chết rồi, [nỡ nào như tên Lưu ly còn gây thêm chiến tranh vì thù oán] ? Nên người ... của ai. Thế nên sáng suốt nhân từ thì hỷ xả tất cả, không lấy oán báo oán, ác báo mới hết được.

Pc 194

Làm chứng láo khoét cho người phải thua, làm rồi cũng không cải chính, đổ oán cho người tốt, phạt oan cả người hiền, những tội ác như vậy trói kẻ gây ra mà ném vào hố lớn.

Giải thích

Làm ... chính. Sống không tự lượng, ưa tìm lỗi người, thấy trái thì khoái, lấy tà làm chính. Đố ... hiền. Không ưa người tốt, ganh ghét người hiền, khinh khi, dìm tài. Cái xấu này vào địa ngục thì lấy đồng sôi làm thực phẩm, lấy chảo sôi làm phòng ốc. Vào loài vật thì ăn cỏ xảm, kéo vật nặng. Vào loài quỉ thì hớp không khí đầy bụng, nội khí căng hông. Những ... lớn. Tội ác bám mình hơn bóng theo hình. Trong ác đạo thì như trên, được làm người thì bị tù, bị đánh đến nỗi muốn chết cũng không được.

Pc 195

Con người hành động thì lành hay dữ gì cũng toàn vì bản thân, và hậu quả thì không bao giờ mất đi.

Giải thích

Con ... thân. Thân thể và miệng mồm đều hoạt động theo ý thức. Hành vi tốt hay xấu toàn là vì mình. Và ... đi. Hành vi như vậy thì trời đất tiêu đi, núi lớn sụp đổ, biển cả khô hết, trời trăng rơi rụng, hậu quả của hành vi ấy cũng không mất. Một chỉnh cú dưới đây mô tả điều này.

Chuyển động co duỗi
bóng thường theo hình,
đi hay là đứng
cũng không rời nhau.
Bóng đi theo hình,
hình cũng theo bóng,
lành dữ vui khổ
không hề rời nhau.

Pc 196

Muốn chọn cái tốt, cái tốt ấy phải do chính mình nhận định là được. Làm bộ mà chọn theo ý người, thì rồi cũng thất bại.
Giải thích

Muốn ... được. Con người cốt sửa bản thân, chớ dòm dỏ ưu điểm hay nhược điểm của ai. Làm ... bại. Nếu lừa người, làm bộ theo ý người, thì hậu quả là thất bại.

Pc 197

Làm ác không ngừng thì như binh lính chận đánh không lui. Cái ác đó lôi kéo, bất giác mà đọa ác đạo. Khổ đau sau đó mới biết tỉnh ngộ thói cũ.

Giải thích

Làm ... ngừng. Là ý nghĩ luôn luôn đi đôi với điều ác. Thì ... lui. Là làm ác không hồi tâm. Cái... đạo. Làm ác thì không có sự phù hộ nào hết. Khổ ... cũ. Xưa, có tín đồ 1 giáo phái, bảo người nhà làm thịt chim trĩ mà ăn. Khi làm, bỏ thịt trĩ vào chảo, đốt lửa mà chưng, không dè rắn độc rơi vào. Lệ của giáo phái này ăn thì phải hỏi thầy. Thầy nói không ăn được. Tín đồ này không vâng lời, ăn, qua đêm độc phát mới hỏi thầy. Thầy nói, đã bảo mà không nghe, bây giờ biết làm sao. Không nghe lời ta, ham ăn ngon nên ăn trúng độc. Bây giờ bị độc hành mới biết vì không nghe thầy dạy. Phật nói với chúng hội, vì cái gì mà làm ác thì phải tránh cái đó. Làm ác thì đọa địa ngục, làm lành thì lên chư thiên. Nhưng có mấy ai quan tâm sự vô thường chết chóc. Họ không đón nhận giáo thị chân thành của Như lai. Sau ... cũ. Khi chịu khổ trong địa ngục mới nhớ giáo thị ấy. Tỉnh ngộ như vậy [thì phải sửa mình, chớ làm ác nữa].

Pc 198

Người ngu làm ác thì ngấm ngầm liên tục, làm một cách khoái trá. Nhưng, cũng một cách tự nhiên, hậu quả việc ác đang chờ họ.

Truyện tích

Xưa, Phật ở trong lâm viên Chiến thắng Thiện thí, nước Xá vệ. Bấy giờ quốc vương Ba tư nặc của nước Câu tát la, ở trên lầu rỗng rang, thư nhàn, tự nhiên nghĩ ai là người không biết thương mình ? Nghĩ qua, tính lại, vương thấy kẻ nào thân miệng ý toàn hướng theo điều ác, thì thế là kẻ ấy không biết thương mình. Vương lại nghĩ, ai là người biết thương mình ? Vương thấy người nào thân miệng ý trong sáng, thì thế là người ấy biết thương mình. Ba tư nặc vương đứng lên, bảo sắp xa giá. Vương cùng một số tùy tùng đi đến chỗ Phật. Lạy Phật rồi, vương xin ngồi sang 1 bên. Ngồi 1 lát, vương đứng lên, bước tới, thưa Phật ý nghĩ vừa qua. Phật bảo, đúng như vậy. Đúng như đại vương nói, ai thân miệng ý vẩn đục thì thế là không thương mình, ai thân miệng ý trong sáng thì thế là thương mình. Lý do được thấy ở đây là không thương mình thì tự tổn hại bằng cách làm ác, thương mình thì tự tu tập cho hành vi trong sáng. Trong ý nghĩa Phật nói ở đây, tôn giả Mã thanh cũng có 1 chỉnh cú, "Làm ác là không lo nghĩ rằng, như thế, là tạo dữ kiện tai họa cho đời sau. Nhưng làm ác thì tự chịu tai họa, và tai họa ấy không mất đi đâu cả".
Giải thích

Ý nghĩa tổng quát của Pc 198 là làm ác thì sinh ra ở đâu hậu quả cũng khổ, không nặng thì nhẹ : sinh địa ngục thì cực hình, sinh loài quỉ thì đói khát, sinh loài vật thì trả nợ, sinh làm người thì khuyết tật. Hậu quả tự nhiên như vậy.

Pc 199

Người làm ác không biết tự giác, chỉ biết mù quáng, khoái trá. Nhưng hậu quả phải chịu thì thật cay độc.
Giải thích

Người ... giác. Là làm thả giàn, làm không hồi tâm, làm bất kể hậu quả. Như kẻ đi vào núi sâu, 2 bên đường núi rất dễ sợ, chỉ nhắm mắt mà đi, không kể chết. Kẻ làm ác, ở đây, cũng là như vậy. Chỉ ... độc. Một người mắt sáng, biết con đường này là độc đạo, có hầm lửa lớn. Những người đang đi qua, vốn không rõ như vậy. Người mắt sáng nói, nửa đường này có hầm lửa lớn, không qua được. Các người nên ngừng lại, ở đây. Nhưng họ gan dạ, không tin lời khuyên bảo, đi tới, sa vào hầm lửa, nóng quá, kêu trời van đất cũng không kịp nữa. Họ nói với nhau, người mắt sáng khuyên mà ta không nghe, bây giờ khổ thế này biết kêu cứu với ai. Người làm ác cũng vậy. Cứ làm tới. Người trí can, mắng, cũng không nghe, hậu quả cay độc làm sao tránh khỏi ?

Pc 200

Người ác làm ác, cái ác đó tự đốt mình. Rồi phải khóc tràn nước mắt khi chịu lấy hậu quả.
Giải thích

Người ... mình. Làm ác mà không nghĩ ngợi gì khác, cái ác đó tự nung đốt mình. Rồi ... quả. Làm ác thì phải than phải khóc khi chịu hậu quả của cái ác đã làm.

Pc 201

Người lành làm lành, điều lành theo họ mà dồn thêm. Ẩn nhẫn mà làm lành nên phước báo tự đáp ứng.
Giải thích

Người ... thêm. Làm lành thì được thán phục, tâm ý yên vui. Ấn ... ứng. Cam chịu mọi sự mà làm lành thì rồi phước báo không mời cũng đến.

Pc 202

Làm ác thì vui cười, cười bằng cả người. Khi chịu hậu quả thì gào khóc, vì hậu quả xảy ra y như việc ác đã làm. Giải thích

Khi ... người. Cái khoái trá của sự làm ác cũng lắm chuyện lắm : khoái trá vì chính mình làm ác, khoái trá vì làm khổ dân chúng, khoái trá vì sử dụng vũ khí, khoái trá vì kéo phe cánh đấu đá nhau - đấu đá như là đấu dê, đấu gà, đấu rắn, đấu lạc đà, đấu bò, đấu người, đấu voi... Khi ... làm. Hậu quả của sự khoái trá làm ác là gào khóc như gào khóc người chết.

Pc 203

Làm ác thì cái ác đó không tức thì như sữa đông lại thành bơ, mà nó âm ỉ ở trong kẻ ác như lửa vùi trong tro.
Giải thích

Làm ... lại. Một nước lạ có 1 loại cỏ, bỏ vào sữa thì tức khắc sữa đặc thành bơ, không cần thì gian. Việc ác một số không như vậy, phải có thì gian mới có hậu quả. Mà ... tro. Như lửa vùi trong tro, cái ác ngấm ngầm, liên tục và tăng thêm : làm ác khoái bao nhiêu thì chết, và chết rồi, tai họa càng dữ.

Pc 204

Như sắt rỉ ra sét, sét ăn lại sắt. Ác do tâm mình sinh ra, trở lại hại thân mình.

Giải thích

Sắt vốn sáng sủa. Nhưng giữ không kỹ, vùi dưới đất hay chỗ ẩm ướt, thì rỉ sét đến nỗi động đến là rã. Tu hành cũng vậy, bị tham vọng che đậy, bị bạn ác tác động, không lo nghĩ tương lai khổ não chồng chất như đắp đập, xây lũy. Phạn hạnh không tu, dâm dật không bỏ, thì đó là "ác do tâm mình làm ra tự hại thân mình".

Phẩm 11, TÍN

(tin tưởng) có Pc 206 - 220

Pc 206

Chánh tín, Tinh tiến, Tàm quí, Trì giới, Đa văn, Thí xả, Giác ý, 7 điều này được Như lai tuyên dương. Đó là Pháp mà Như lai đã giảng dạy. Pháp ấy, [tối thiểu], cũng đưa con người lên đến cảnh giới chư thiên.
Giải thích

Chánh ... dương. Thường gọi 7 điều này là tài sản thánh nhân, được chính Phật ca tụng. Có 7 điều này thì đã là đặc tôn đối với hàng ngàn ức người. Đó ... dạy. Vì 7 điều này chính là Pháp của Phật thuyết. Pháp ... thiên. Pháp như vậy đưa người đến Niết bàn, tối thiểu cũng cất người cao lên chư thiên.

Pc 207

Người ngu không làm như chư thiên, cũng không tán dương sự san sẻ của cải. Nhưng sự san sẻ do tin tưởng, điều lành này đưa đến "vĩnh an".

Giải thích

Người ... thiên. Keo kiết, ganh ghét, hoài nghi, cục bộ, không cho ai, không gieo trồng vào Ruộng phước xuất sắc, không có sự mạnh mẽ làm lành. Như thế đó gọi là không làm như chư thiên. Cũng ... cải. Mình đã không san sẻ, lại còn nổi giận khi thấy ai làm việc ấy. Khoái việc ác, ưa thích việc làm của người ngu. Người ngu không ưa san sẻ, nhưng đó là điều người trí ky nhất. Ngoan cố, ương bướng. San sẻ đi nữa cũng không vỡ lẽ về việc ấy. Được người trí phân tích cho, cũng không cho là thiết yếu. Như thế đó gọi là không tán dương sự san sẻ. Nhưng ... tưởng. Cho thì không do dự, Nhận thì không keo lẫn. Sự san sẻ do tin tưởng là như vậy. Điều ... an. An toàn vĩnh viễn có 2. An toàn mở đầu, là được sinh trong nhân loại hay trên chư thiên, cũng có hạnh phúc độc đáo. An toàn vĩnh viễn, là dẫn đến Niết bàn không còn tai họa, không còn hư ảo.

Pc 208

Điều gì trên hết? Điều gì yên nhất ? Điều gì thật nhất? Điều gì sống lâu ?

Tin tưởng : đích thị trên hết. Nhớ Pháp : ở đâu cũng yên. Chân thật : tâm mới đắc đạo. Trí tuệ : sống lâu hiền nhất.

Truyện tích

Xưa, Phật đến xứ A la tì, nơi có quỉ ở. Trong đó có quỉ dữ nhất là A la bà, ăn người sống, mỗi ngày vài chục mạng. Bao nhiêu tôi trai tớ gái bị ăn hết. Người xứ ấy bàn nhau, xứ ta bị quỉ ăn vung vãi, người còn không bao nhiêu. Ta phải cầu vái quỉ ấy. Tuần tự mỗi nhà 1 ngày đem đến 1 mạng nạp cho đầu bếp của quỉ, may ra còn có người sống sót. Hết tôi tớ đến dâu con, họ phải nạp cả rồi.

Bấy giờ có thương hào Na ưu la, vốn không có con cái gì. Nay mới sinh được 1 bé trai, đẹp lắm. Hôm nay đến ngày thương hào phải nạp con. Ông giàu lắm lắm. Ra đứng đầu ngõ phố, ông hỏi mua tôi tớ để nạp mạng, nhưng không ai chịu bán. Ông vái trời, van đất, dầu ông biết chẳng có hiệu quả gì. Ông phải từ xa vái Phật cứu ông. Phật biết rõ. Ngài dùng thần thông lực, đến liền xứ ông, lãnh địa của quỉ. Gặp lúc quỉ A la bà triệu tập đại hội quỉ. Quỉ A đà la cũng lướt không gian đến dự. Nhưng vận dụng hết sức mà không đến được. Quỉ này nghĩ sức mình di chuyển núi non, đảo ngược trời đất. Mình cũng qua lại đây luôn. Tại sao nay bị khựng lại ? Quỉ bước xuống, từ xa đã thấy Phật với ánh sáng và sắc tướng rực rỡ. Quỉ bước tới, theo chiều bên phải, đi quanh Phật 3 vòng, lạy Phật rồi cáo thoái liền, đi đến chỗ đại hội quỉ, nói với Thống soái quỉ A la bà, này ông, ông thật là bậc hiền sĩ, có lắm lợi ích tốt đẹp đấy. Tôi nói thế, vì, ông biết không, đại sa môn Cù đàm đang có mặt trong lãnh địa của ông, ông A la bà ! Nhưng mới nghe có thế, A la bà đã thịnh nộ, lòng nghĩ miệng nói, rằng ta sống không nổi rồi ! Ta bị Sa môn khinh dễ ! A la bà nói với A đà ra, ta trở về, đấu sức với Sa môn đã ! Ta thắng thì đời này không có Sa môn nữa. Ta thua thì tự tử, không sống làm gì. Ấy thế, A la bà, thống soái của quỉ, về xứ mình, nói với Phật, bước ra, nhanh lên ! Phật bước ra. Bước vào ! Phật bước vào. Ba lần như vậy, Phật làm đúng tiếng hô của quỉ. Phật nói, 3 lần Như lai làm theo ý ông rồi. Nhưng sẽ không làm theo ý ông nữa ! Quỉ nói, thưa đức Thế tôn, ngài không đi ra đi, thì tôi sẽ hỏi về nghĩa lý. Hỏi mà ngài không trả lời được, thì tôi mổ bụng ngài mà uống máu ! Thì tôi làm cho ngài sôi máu tràn ra cả mặt ! Thì tôi nắm cánh tay ngài ném ngài ra biển ! Phật nói, nhưng Như lai không thấy Sa môn, Bà la môn, Phạn vương, Ma vương, Thánh chúng, chư thiên hay phi chư thiên nào mổ được bụng Như lai, làm cho máu Như lai sôi lên tràn ra cả mặt ! Nào, ông muốn hỏi gì thì bấy giờ là đúng lúc. Như lai sẽ trả lời rõ ràng cho ông. Thế là quỉ A la bà hỏi 4 câu và Phật đáp 4 câu ấy, như Pc 208 đã ghi ở trên.

Thống soái quỉ A la bà nghe Phật đáp thì lòng cởi mở, ý thông suốt, tức thì bước tới, phủ phục cả người mà quy y, rằng nay con quy y dưới chân bậc Đại sa môn, quy y Pháp, quy y Tỷ kheo tăng. Từ nay con sẽ nguyện làm Ưu bà tắc không sát sinh... Phật bảo, lành thay, bậc hiền sĩ ! Hãy nói theo Như lai mà phụng hành 5 giới, để, ngay trong hiện tại, đã có hạnh phúc tốt. Nhưng, quỉ thưa, bạch đức Thế tôn, từ lúc làm quỉ đến nay con chỉ ăn người sống, không ăn thịt chết. Nếu phụng hành 5 giới thì làm sao sống được ? Phật dạy, xứ này cũng như xứ khác, thiếu gì thực phẩm mà nhất thiết phải ăn thịt người sống. Quỉ nghe ra, xin bái lãnh 5 chi của Uu bà tắc giới. Phật nói, thứ nhất, suốt đời này không sát sinh, không nghĩ đến việc sát sinh, không tác động ai sát sinh. Giữ được thì nói "giữ được". Thứ hai, suốt đời này không trộm cướp, không nghĩ đến việc trộm cướp, không tác động ai trộm cướp. Giữ được thì nói "giữ được" • Thứ ba, suôt đời này không tà dâm, không nghĩ đến việc tà dâm, không tác động ai tà dâm. Giữ được thì nói "giữ được". Thứ tư, suốt đời này không dối trá, không nghĩ đến việc dối trá, không tác động ai dối trá. Giữ được thì nói "giữ được" '. Thứ năm, suốt đời này không uống rượu, không nghĩ đến việc uống rượu, không tác động ai uống rượu. Giữ được thì nói "giữ được". Thế là Thống soái quỉ A la bà đã trở thành Ưu bà tắc A la bà, [và dĩ nhiên không ăn thịt người nữa]. Bấy giờ thương hào tắm rửa, thay đồ mới cho đứa bé, rồi đem đến quỉ A la bà. Quỉ nhận rồi đem đến Phật. Phật nhận rồi giao lại cho cha bé. Trao tay qua lại 3 lần như vậy nên được đặt tên Tay ngọc. Và trên đây là truyện tích của Pc 208.

Giải thích

Câu 1. Đức tin là nguyên thủ của mọi điều thiện. Câu 2. Nghĩ nhớ về Pháp thì ở đâu cũng Vui. Cái Vui này có loại thông thường, có loại tuyệt đối. Thông thường là hạnh phúc trong nhân loại hay trên chư thiên. Tuyệt đối là Niết bàn. Câu 3. Mặc cho mọi sự biến ảo, sự chân thật của đức tin mới là căn bản để đắc độ rồi đắc đạo. Câu 4. Trí tuệ dẫn ra sống lâu, sự sống lâu ấy hiền nhất, lâu nhất, tâm trí thường du hành trong "giác ý" nên ứng đối linh hoạt, và ứng xử càng là diệu dụng.

Pc 209

Tin tưởng mới đắc đạo, tự đưa mình đến Pháp, đến Niết bàn. Thiện chí mà học hỏi mới từ đó có trí tuệ, và sự thắt buộc nào cũng được tháo gỡ.

Giải thích
có Truyện tích Tin ... bàn. Là sự "tin tưởng không còn hoài nghi" đối với Tam bảo. Nhất là tin Phật, qua 11 đức hiệu, trong đó có đức hiệu La hán, của Ngài. Tin Tăng thì 100 Tu đà hoàn, 100 Tư đà hàm, 100 A na hàm, không bằng 1 A la hán ; tin 3 đạo quả đều sinh chư thiên, tin La hán là tin Niết bàn. Thiện ... tuệ. Học hỏi với thầy, học từ căn bản đến hoàn tất, suy diễn nghĩa lý mà vẫn qui nạp tôn chỉ. Xưa, có Tỷ kheo Ba da ra, học kỹ với thầy về mọi học thuật. [Thầy đây, như vậy, là tại gia]. Học chưa hết, [thầy thử lòng trò]. Gặp lúc thầy say vì khách mời, về nằm trên giường, rủi giường gãy chân. Sợ thầy ngã, trò lấy mình mà chống đỡ, suốt đêm đến sáng. Thầy tỉnh, hỏi, ông làm gì vậy? Trò thưa, tối qua thầy say, nằm trên giường. Rủi giường gãy, nên con lấy mình chống đỡ. Chỉ có thế mà thôi. Thầy cảm lòng thành của trò, bảo, ta sẽ dạy hết học thuật cho anh, không tiếc gì cả. Học thành rồi, thầy lại thử lòng trò, uống nước suối, mửa cả xuống đất, bảo ăn đi. Trò sắp ăn ngay. Thầy nắm tay, giữ lại, bảo thôi. Ông học thành mọi học thuật rồi đấy. Không học thuật nào vô ích đâu. Tỷ kheo Ba da ra bấy giờ nhớ lời Phật dạy, rằng đem thiện chí mà học thì có trí tuệ. Lời dạy này thật đáng tín cẩn. Và ... gỡ. Với trí tuệ học được, thì 7 sử, 9 kiết, 5 uẩn, 12 xứ, 18 giới, 12 duyên khởi, đều sạch hẳn, sạch mãi, bỏ hết, xa cả : "sự thắt buộc nào cũng được tháo gỡ".

Pc 210

Tin tưởng và giữ giới thì giác ý hoạt dụng. Người hùng dũng bước qua trên đầu sự thịnh nộ, thoát khỏi vực thắm.

Giải thích

Tin ... giới. Tu hành mà nắm chắc tín tâm và giữ kỹ giới luật, thì độc bộ như vầng trăng giữa bầu trời tinh tú. Tín tâm không thế bị cản trở, phá hoại, thì sinh ra ở đâu cũng không thiếu thốn. Giữ giới nghiêm ngặt như ôm gươm sắc đi trên băng mỏng, thì là bậc thượng thủ của chúng sinh. Thì ... dụng. Tin tưởng và giữ giới như vậy chính là hoạt dụng của giác ý, qua 3 sự : ngồi thiền, tụng kinh, chấp tác, hoặc : san sẻ, giữ giới, tư duy. Người ... nộ. Hùng dũng là 5 căn đã thành 5 lực, thì bước qua thịnh nộ mà vào với thánh hiền ; thì trong thanh tịnh, ngoài giáo hóa ; thì tu hành hoàn tất, hết vào thai mẹ. Thoát ... thắm. Vượt khỏi luân hồi, thể hiện Niết bàn.

Pc 211

Tín làm cho Giới thành tựu, lại làm cho Trí sống lâu. Như thế thì ở đâu cũng làm việc được, chỗ nào cũng sống được.

Truyện tích

Xưa, trong hoàng thành Xá vệ có thương hào tên Tối thắng, có nghĩa Rất xuất sắc : giàu xuất sắc nhất, keo cũng xuất sắc nhất. Ông cấm cửa tất cả những ai đến xin. Cửa làm 7 lớp. Bít vách, phòng chuột rúc. Đặt lưới, phòng chim đậu. Không nuôi chó, sợ tốn gạo. Phật bảo 5 vị tôn giả đến hóa độ ông, đó là các tôn giả A nan, A na luật, Đại ca diếp, Đại mục liên, Xá lợi phất. Tôn giả A nan đến, nói bố thí có 5 hiệu quả : sống lâu, tướng tốt, sức mạnh, vui vẻ, hùng biện. Tôn giả A na luật đến, nói bố thí thì đời này đời sau, đời nào cũng hạnh phúc. Tôn giả Đại ca diếp đến, nói, ngoài 5 hiệu quả, sự bố thí còn làm cho người bố thí sinh ra đâu cũng được thân mến và trọng vọng. Tôn giả Đại mục liên đến, nói bố thí phước báo nhiều lắm, đời nào cũng hưởng thụ tự nhiên. Lại gặp hiền thánh, những Ruộng phước rất tốt. Tôn giả Xá lợi phất đến, nói nên biết 4 việc : san sẻ bố thí, gần thiện tri thức, rời bỏ keo lẫn, tu tập trí tuệ. Thương hào nghĩ 5 vị, vị nào cũng nói sự bố thí, rõ ràng là cung cách hành khất, không phải hiền thánh khất thực. Đối với vị nào ông cũng nói sắp đứng bóng rồi, các vị nên biết thì giờ của mình. Các vị đến khất thực nhà khác, rồi về thưa Phật, ông này chúng con không hóa độ được. Tôn giả Xá lợi phất còn thưa, xin Phật khai hóa cho ông.

Trong khoảnh khắc, Phật đã hiện diện ở nhà thương hào Tối thắng. Ông thấy Phật thì lạy sát chân Ngài, mời Ngài ngồi ở trung đình, Phật nói, thương hào, có 5 sự bố thí tối thượng, đó là thứ nhất không sát hại, thứ hai không trộm cướp, thứ ba không gian dâm, thứ tư không dối trá, thứ năm không rượu chè. Giữ 5 điều này là đem từ tâm mà che chở chúng sinh. (1) cho chúng sinh sự không sợ bị sát hại tính mạng, (2) cho chúng sinh sự không sợ bị trộm cướp tài sản, (3) cho chúng sinh sự không sợ bị gian dâm vợ con, (4) cho chúng sinh sự không sợ bị ăn nói dối trá, (5) cho chúng sinh sự không sợ bị rượu chè say sưa.

[Lời truyền giới như vầy]. Sự bố thí tối thượng thứ nhất là không sát hại, là đem từ tâm mà che chở chúng sinh, cống hiến cho chúng sinh sự không sợ bị sát hại tính mạng. Giữ được không? Dạ thưa, Phật huấn thị đúng quá ! Con nguyện vĩnh viễn qui y Phật, suốt đời giữ giới không sát hại.

Sự bố thí tối thượng thứ hai là không trộm cướp, là đem từ tâm mà che chở chúng sinh, cống hiến cho chúng sinh sự không sợ bị trộm cướp tài sản. Giữ được không ? Dạ thưa, Phật huấn thị đúng quá ! Con nguyện vĩnh viễn qui y Phật, suốt đời giữ giới không trộm cướp.

Sự bố thí tối thượng thứ ba là không gian dâm, là đem từ tâm mà che chở chúng sinh, cống hiến cho chúng sinh sự không sợ bị gian dâm vợ con. Giữ được không ? Dạ thưa, Phật huấn thị đúng quá ! Con nguyện vĩnh viễn qui y Phật, suốt đời giữ giới không gian dâm.

Sự bố thí tối thượng thứ tư là không dối trá, là đem từ tâm mà che chở chúng sinh, cống hiến cho chúng sinh sự không sợ bị ăn nói dối trá. Giữ được không? Dạ thưa, Phật huấn thị đúng quá ! Con nguyện vĩnh viễn qui y Phật, suốt đời giữ giới không dối trá. Sự bố thí tối thượng thứ năm là không rượu chè, là đem từ tâm mà che chở chúng sinh, cống hiến cho chúng sinh sự không sợ bị rượu chè say sưa. Giữ được không ? Dạ thưa, Phật huấn thị đúng quá ! Con nguyện vĩnh viễn qui y Phật, suốt đời giữ giới không rượu chè.

Bấy giờ, theo lệ giáo phái cũ của ông, thương hào Tối thắng đích thân vào kho, chọn 1 xấp vải trắng xấu để hiến Phật. Nhưng cầm lên lại là loại rất tốt. Hơn mười lần như vậy, ông vẫn không chọn được vải xấu. Trong ông, thói keo lẫn và ý hiến cúng đang cãi nhau. Phật nói, con người có lúc sống trong tình trạng mâu thuẫn. Tình trạng ấy hãy để trí tuệ làm việc. Thì ra, ông nghĩ, Phật biết cả. Xấu hổ nhưng tươi vui, ông quì xuống dâng Phật xấp vải trắng, xin Phật ứng thọ và chú nguyện cho ông.

Phật tuần tự nói cho ông cái Pháp mầu nhiệm, nói việc làm kỳ diệu của Pháp ấy. Phật nói về việc bố thí, việc giữ giới, việc sinh chư thiên. Rồi nói dục vọng thật dơ bẩn, phiền não mới đại họa. [Lại nói tứ thánh đế : Là nói tổng quát về cái Khổ, qua 4 sự nói chi tiết : (1) nói khổ, (2) nói nguyên nhân của khổ, 2 sự này nói khổ vẫn liên tục ; (3) nói nguyên nhân của khổ bị hủy, (4) nói phương pháp hủy diệt nguyên nhân của khổ, 2 sự này nói khổ bị hủy diệt]. Thương hào nghe rồi, ngay trên chỗ ngồi nghe mà ông đã hết bụi bặm, được "mắt pháp trong sáng" : tiếp nhận Pháp, lĩnh hội Pháp, đối với Pháp không còn gì e ngại nữa. Ông đứng lên, đầu mặt lạy ngang chân Phật, tái xác nhận vĩnh viễn qui y Phật pháp tăng, suốt đời làm Ưu bà tắc không sát sinh, không trộm cướp, không gian dâm, không dối trá, không rượu chè. Phật yên lặng chuẩn nhận rồi, trở về cũng trong khoảnh khắc.

Phật đi không bao lâu, Ma vương hóa làm thân Ngài, đến nhà thương hào cũng với 32 tướng tốt, 80 tướng phụ, vòng ánh sáng trên đầu cũng màu vàng tía, cao 7 thước. Thương hào thấy, nghĩ, Phật mới về, sao trở lại ? Nhưng ông vẫn kính như kính Phật, lạy rồi, thưa, đức Thế tôn có việc gì dạy con ? Phật giả nói, ta tưởng ông thông minh, nhưng xét kỹ thấy ông bất trí. Vừa rồi ta nói 4 thánh đế, thật ra chẳng thánh đế gì, chỉ là cái ngoại đạo học tập. Thương hào biết ngay là dối trá. Ông ngăn lại, nói, thôi, khỏi nói. Tôi có mắt tuệ rồi. Tôi đang đứng vững, trên đất cứng. Giả sử ông, Ma vương, hóa hiện vạn ức thân Phật, đến làm tôi dao động cũng không được đâu. Ông muốn đem ánh sáng đom đóm cạnh tranh với ánh sáng mặt trời ! Ông, Ma vương Ba tuần, hãy mau chóng rời khỏi đây đi ! Ma vương nghe thế, tức thì trở lại nguyên hình, đi mất.
Giải thích

Tín ... tựu. Thành tựu Tín và Giới là các thánh giả Tu đà hoàn và Tư đà hàm. Phàm phu nếu thành tựu rồi cũng có thể hỏng mất, vì dâm nộ si còn dày, vì thân gần ác hữu. Tu đà hoàn và Tư đà hàm không dẫm phải 2 lý do ấy. Giả sử Ma vương hóa hiện thân Phật, đến, cũng không lung lạc được các vị này - như Truyện tích ở trên đã nói. Lại ... lâu. Bố thí đem lại sống lâu. Trí tuệ làm cho sự bố thí ấy liên tục. Các thánh giả Tu đà hoàn, Tư đà hàm và A na hàm phân đoạn kiến hoặc và tư hoặc trong 3 cõi, không còn tái sinh - không còn keo lẫn để mà chết yểu. Như ... được. Do tín, giới, trí, mà hiền thánh ở đâu cũng sống và làm việc được. Việc ở đây là làm việc Phật làm, với bản nguyện hóa độ chúng sinh.

Pc 212

So sánh thì đại lục Diêm phù rất ích lợi. Ở đây có Tín có Trí. Trí đi với Tín mới thật là Trí. Tín với Trí như vậy là vàng ngọc thượng thặng, là gia sản phi thường.
Giải thích

So ... lợi. Vì ở đây là nơi Phật xuất thế, nơi thành tựu tín căn. Ở ... Trí. Ở đây có 5 thiện căn mà đứng đầu là Tín, đứng cuối là Trí. Trí ... Trí. Chẳng những tuệ căn, mà tiến căn, niệm căn, định căn, toàn phải là "của tín căn" mới là thiện căn. Tín ... thường. Chỉ cần nói tín căn và tuệ căn, mà cũng đã thấy 2 thiện căn này là vàng ngọc tối thượng, là gia sản phi thường - của người tu học Pháp.

Pc 213

Muốn gặp các bậc tôn túc, muốn nghe giảng nói về Pháp, lại có năng lực loại trừ sự keo lẫn dơ bẩn, thì đó là Tín.

Giải thích

Muốn ... túc. Tín căn vững vàng thì thích đi đến tự viện, yết kiến các bậc tôn túc để nghe Pháp. Con đường đi đến có 5 cửa ải. Cửa ải thứ 1 là muốn đến nói chuyện gia đình làng xóm. Nhưng biết nói ra thì bị chúng khiển trách, nên không đến. Cửa ải thứ 2 là nhớ người mình yêu thích. Nhưng biết nói ra thì bị chê trách, nên không đến. Cửa ải thứ 3 là trông ngóng người thân đi xa. Nhưng biết nói ra thì bị chê trách, nên không đến. Cửa ải thứ 4 là người mình thân bị chúng đuổi. Nhưng biết nói ra thì bị chê trách, nên không đến. Cửa ải thứ 5 là có người thân chết, mình cho chết là mất hẳn. Nhưng biết nói ra thì bị công kích, nên không đến. Vì 5 cửa ải như vậy cản ngăn đường đi, không đến tự viện. Không đến thì không gặp tôn túc, không nghe Pháp, rơi xuống ác đạo. Lại ... bẩn. Sự keo lẫn làm cho tâm xa Pháp - sự dơ bẩn mà không ham của mới bỏ được. Thì ... Tín. Tín thì muốn gặp tôn túc, muốn nghe Pháp, loại trừ keo lẫn.

Pc 214

Tín có thể qua sông. Phước của Tín khó bị tước đoạt. Tín cấm cản trộm cướp. Tín là niềm vui của vị Sa môn khoáng đạt.

Giải thích có
Truyện tích

Tín ... sông. Có 1 người lòng tin chất trực, muốn qua sông. Đến bên bờ, hỏi thăm nước cạn hay sâu, người ta nói chỉ ngang mắt cá. Anh tin mà qua, đúng như người ta nói. Và ai cũng bảo anh là người có phước. Phước ... đoạt. Có 1 người phạm phép vua, gia sản sẽ bị tịch thu. Vua lịnh cho anh nạp sổ kê khai gia sản. Nhưng anh mang nạp số kê khai phước đức. Vua hỏi tại sao, anh nói sổ kê khai gia sản đời sau của anh là số này. Còn sổ kê gia sản đời này của anh thì tùy vua biên chép. Vua nghe ra. Và ngưng, không đòi nạp số nữa. Tín ... cướp. Trong hoàng thành Xá vệ có 1 thương hào tin tưởng Phật pháp tăng, nhân từ, bố thí cho người khốn khổ. Gặp đêm mưa lớn, trộm cướp nhân lúc sấm sét, xông vào cướp của. Thương hào phát giác, nói, đừng lấy của ta. Để ta hiến cúng các vị Sa môn. Trộm cướp nghe thế, mắt quáng, tay cứng. Tướng cướp bảo đồng đảng, bỏ đồ lại mà tháo đi. Tín ...đạt. Chuyện kết thúc với niềm vui như cái vui của vị Sa môn đồng nội.

Pc 215

Sa môn đến thì người trí vui. Ai tin tưởng làm phước, thì đến giúp vui chung.
Giải thích

Sa ... vui. Vì các vị đến là mang đến cái vui được phước. Ai ... chung. Ai làm phước thì đến giúp, để vui cái vui chung vì cùng làm phước.

Pc 216

Nếu buồn bực vì ham cái ăn cái mặc mà người khác có, thì kẻ ấy buồn bực ngày đêm, làm sao định tâm ?
Giải thích

Nếu ... có. Phật chưa xuất thế thì 99 giáo phái ngoại đạo thịnh hành. Phật xuất thế thì họ thất thế, đổ ra ganh ghét, phỉ báng. Đó là nói ngoại đạo. Nội pháp cũng có người thiếu thấm nhuần Pháp, nên có lúc cũng còn tập tính phàm phu. Thì ... tâm. Định tâm là được trọng không vui, bị khinh không bực. Định tâm mới là điều phải có. Nhưng quan tâm danh lợi thì làm sao có được định tâm?

Pc 217

Ai diệt trừ được tận nguồn gốc sự quan tâm danh lợi, thì người này ngày đêm đều được định tâm.

Giải thích

Ai biết lo sợ tội lỗi đời sau, không tạo dữ kiện cho tội lỗi ấy bằng cách cắt đứt những sự nhớ nghĩ bất định của ý thức, thì ngày đêm ổn định, rồi tiếp đến là định tâm.

Pc 218

Không Tín thì không lo tu học, lại gọt bỏ lời nói chân chính, như thế khác gì muốn có nước [mà đào trên núi cao] ; hay múc nước suối mà làm bùn nổi lên, [nước ấy cũng không uống được].
Giải thích

Tín mà không có thì không lo tu học, chỉ ưa gọt dũa "chánh ngữ". Như thế khác gì muốn có nước mà đào trên núi cao, thì nước làm sao mà có ; hay múc nước suối mà làm bùn nổi lên, thì nước có cũng không uống được.

Pc 219

Người hiền trí tu tập trí tuệ, thích thú ngưỡng mộ sự trong thanh. Như người khát lấy nước, chỉ cần mát lạnh, không để bùn nổi lên.

Giải thích

Người hiền trí là đệ tử của Phật, toàn hảo "ngũ phần pháp thân" ; khao khát Pháp ; làm nguội lạnh kiết sử, không để còn nữa nhiệt độ phiền não.

Pc 220

Tín thì không nhiễm bẩn, giữ tính hiền lương, nhân từ. Ai không tốt thì xa lánh, ai tốt thì học tập.
Giải thích

Đức tin làm cho người tu học không ô nhiễm, giữ từ bi. Gặp người không tốt thì xa lánh như xa lánh thú dữ. Gặp người tốt thì như được nước trong, mát mà ngọt.

Phẩm 12, SA MÔN

(Sa môn) có Pc 221 - 234

Pc 221

Sa môn là bậc chận nguồn kiết sử mà vượt khỏi trần lao ; ly dục như Phạn thiên; tự biết việc làm phải hoàn tất; thực hiện vô lượng công đức.
Giải thích

Sa ... lao. Sa môn là chận kiết sử, vượt trần lao. Trần lao là 6 căn dông theo 6 cảnh. Ly ... thiên. Phạn thiên không còn tính dục. Sa môn càng phải như vậy, vì Sa môn ly dục là phải ly tận gốc. Tự ... tất. Sa môn là phải hoàn tất việc tu học, phải đi hết hành trình. Thực ... đức. Tự thanh tịnh, lại thanh tịnh cho người. Tự thoát ly luân hồi, lại làm cho người không ở trong 3 cõi nữa. Sa môn là như vậy.

Pc 222

Người trí tu hành phải siêng năng cho được hiệu quả. Tu hành hoãn đãi thì tăng thêm trần lao mà thôi.

Giải thích

Người ... quả. Hoặc tụng kinh, hoặc ngồi thiền, hoặc chấp tác, làm gì cũng phải tinh chuyên cho đến hiệu quả. Tu ... thôi. Tu hành mà không theo lời Phật dạy, thân miệng ý không cùng siêng năng, thì thế là phàm phu, không tu hay tu không thấu đáo, thế là buông thả 6 căn phóng theo 6 trần, tăng thêm tục lụy, nhi dĩ.

Pc 223

Làm việc mà thong dong, hoãn đãi, thì làm lành làm dữ gì cũng không thấu đáo, phạn hạnh không thuần nên không đạt được thành quả vĩ đại.
Giải thích

Thành quả vĩ đại là sự giải thoát. Phạn hạnh phải thuần mới được Giải thoát, không thuần thì chỉ được phước báo. Phạn hạnh mà thuần là giữ Giới toàn hảo. Giới không toàn hảo thì có thể đã tự ghi sổ địa ngục.

Pc 224

Có loại cỏ rất mềm, nhưng nhổ nó phải nắm cho chắc, tay mới không bị thương. Sa môn cũng vậy, giữ Giới cho trọn mới tiếp cận Niết bàn.
Giải thích

Sa môn giữ Giới trọn vẹn mới không bị tà kiến lung lay. Giới mà giữ trọn là do tùng sự với Thiện trị thức.

Pc 225

Việc của Sa môn khó biết khó làm. Sa môn mà kém trí tuệ thì cảm thấy phiền phức, khổ sở.
Giải thích

Việc ... làm. Việc của Sa môn là tìm kiếm bậc Thầy hiếm có, là cầu làm Phật. Sa ... sở. Việc Sa môn như vậy quả là khó cho người ngu nhận thức và làm theo. Họ có cảm giác phiền phức, nên cam tâm khổ sở. Sự thế ví như ông vua hạ lịnh đại xá tù nhân, nhưng ai ngán ở tù thì ra về ngay, ai cho sống trong tù đỡ cực hơn ra về kiếm sống thì xin ở lại. Phật xuất thế cũng vậy, công bố cái Pháp cứu khổ, nhưng ai có trí thì nhất tâm xuất gia, ai thiếu phước thì can tâm ở lại tục lụy.

Pc 226

Người ngu vì thế mà tự hỏi, làm Sa môn để làm gì? Rồi họ sống theo ý họ, không cấm kỵ gì hết. Từng bước một, họ dính mắc, chạy theo sự lôi cuốn của mơ tưởng.
Giải thích

Mơ tưởng có hàng vạn loại. Nhưng 3 loại sau đây lôi kéo người ngu nhất, đó là mơ tưởng thỏa mãn tính dục, mơ tưởng thỏa mãn thịnh nộ, mơ tưởng thỏa mãn ganh ghét. Mơ tưởng là tay sai của tâm, thật khó mà ổn định.

Pc 227

Tu học là khó, bỏ lỗi là khó, tại gia cũng khó, ở với nhau mà đồng quân ích lợi là khó, nhưng khó nhất không gì hơn ngưng cái Hữu.

Giải thích

Tu ... khó. Vị Tỷ kheo xuất gia mà vướng tục lụy, đến nỗi biến hối rằng, xuất gia làm gì. Thế mới biết xuất gia mà tu học là khó. Bỏ ... khó. Vì biến hối như trên nên không bỏ được cái khoái cảm của 6 giác quan đối với 6 đối cảnh. Thế mới biết bỏ được khoái cảm ấy là khó. Tại ... khó. Ham thỏa mãn khoái cảm, cái ham ấy tại gia cũng không thể vừa ý, chưa nói không dễ gì lợi dụng sự tại gia mà làm được chút ít phước đức. Thế mới biết sự tại gia vẫn càng khó. Ở ... khó. Trong tập thể xuất gia, sự quân phân ích lợi có 2 : một là cúng phẩm đồng đắng, không phân biệt ; hai là khất thực ai cho gì ăn đó, không khen chê, đòi hỏi. Thế mới biết sự quân phân ấy không dễ. Nhưng ... Hữu. Phật dạy, xuất gia là để kết liều cái Hữu (Có), [tức là "bất thọ hậu hữu", kết liễu sự luân hồi] : khó biết bao nhiêu !

Pc 228

Vai khoác pháp y mà làm ác không thôi, ác cứ tiếp tục ác, thì ác đạo là nơi phải tiếp tục sa vào.
Giải thích

""'Vai khoác pháp y" là xuất gia một cách miễn cưỡng : đó là 1 cái ác. "Mà làm ác không thôi' là ham khoái cảm của giác quan : đó là 1 cái ác nữa. "Ác cứ tiếp tục ác" là 2 cái ác trên tiếp tục với nhau, không hổ thẹn, đình chỉ : đó là ác cứ tiếp tục ác. "Thì ác đạo là nơi phải tiếp tục sa vào" là ác báo đã thoát được, được làm người, mà nay lại phải trở lại ! [Thật uổng phí một kiếp làm người, biết bao giờ mới được làm lại] ?

Pc 229

Cuối cùng, người phạm giới sẽ như cây chết khô vì dây sắn quấn quýt. Ấy là thân làm thân chịu, bị cháy vì lửa dâm nộ si. (14)

Ghi chú
(44) Nguyên giải thích nói lửa thịnh nộ (Chính 4/680/t). Theo lẽ, phải nói vì dâm nộ si (tham sân si), hoặc nói rõ hơn : lửa cuồng dâm, lửa cuồng nộ, lửa cuồng si. Phạm giới mà chết, thì nói cuồng dâm, có lý hơn.

Pc 230

Gọi là trưởng lão không nhất thiết phải do cao tuổi. Thân già, tóc bạc, mà ngây ngô thì vẫn là ngây ngô.

Giải thích

Già mà ngây ngô là tuổi ăn, không phải tuổi trí. Cao tuổi mà không toàn giới hạnh, không hiểu gì về giới luật ; cao tuổi mà thiếu đa văn, không biết gì về 3 tạng, thì không trả lời được khi Diêm vương chất vấn ! thì đã uổng phí một đời !

Pc 231

Gọi là trưởng lão phải là bậc siêu việt tội phước, tu hành phạn hạnh một cách trong sáng, thấy biết sâu xa, tâm thức tinh khiết.

Truyện tích

Trướng lão là già dặn, không phải già cả. Xưa, giáo lãnh 6 phái dị giáo đến cố vấn cho Ba tư nặc vương [khi ông chưa là Phật tử]. Họ nói, Sa môn Cù đàm vọng xưng thế tôn. Đại vương hãy đến hỏi, ngài thật đã thành đạt Vô thượng giác chăng ? Nếu Sa môn Cù đàm xác nhận, thì đại vương hãy hỏi, giáo lãnh Bất lan Ca diếp thoát ly gia đình từ nhỏ, tu tập đến nay đã già cả, mà còn không được tuệ giác ấy. Còn ngài, ngài 29 tuổi mới thoát ly gia đình, thêm 6 năm khổ hạnh nữa mà thôi, thì làm sao thành tựu t giác ấy ?

Ba tư nặc vương đem lời cố vấn ấy, đích thân đến Phật, vấn an rồi ngồi 1 lát, đứng lên thưa hỏi. Phật nói, đại vương, đời có 4 sự, tuy nhỏ mà rất không thể khinh thường. Một, rắn độc nổi dữ, phun hơi độc ra cả rừng, làm cho bao loại sinh vật ở đây chết vì trúng độc ấy. Hai, 1 đốm lửa nhỏ mà có thể đốt cháy tất cả. Ba, Tỷ kheo trẻ mà thần thông biến hóa vô cùng, hóa độ cũng vô cùng. Bốn, thái tử của vua tuy nhỏ mà đã tha giết tự do, ra lịnh ai cũng phải vâng. Ba tư nặc vương nghe Phật nói thì thích thú, phấn chấn, cúi đầu lạy sát chân Ngài, rồi đứng lên, cáo thoái.

Giải thích

Gọi ... phước. Tội thì đọa ác đạo. Phước thì sinh nhân thiên. Nhưng trưởng lão là bậc siêu việt tội và phước ấy, không còn dữ kiện tái sinh đời sau. Siêu việt tội phước là như vậy. Tu ... sáng. Trưởng lão là bậc tu hành rất trong sáng về " bát chánh đạo". Bát chánh đạo mới thật là phạn hạnh, có năng lực thực hiện Niết bàn, tức không còn tái sinh đời sau. Thấy ... khiết. Như Truyện tích đã nói.

Pc 232

Được gọi là Sa môn không phải chỉ vì cắt bỏ râu tóc. [Nếu chỉ vì vậy mà nói mình là Sa môn], là nói dối, ham cúng phẩm, nhưng dục vọng vẫn là phàm phu.

Truyện tích

Xưa, Phật ở trong vườn tre Ca lan đà, thành La duyệt kỳ. Phật cùng chư vị Tỷ kheo an cư ở đây, tiếng đồn khắp 16 nước lớn. Dân chúng vui mừng, hiến cúng những cúng phẩm cần thiết. Một số người nghèo vì không lo làm ăn, thấy vậy, nghĩ hãy xuất gia đế cũng được cúng phẩm như thế. Dĩ nhiên xuất gia rồi họ không học kinh tạng, luật tạng, luận tạng, cũng không ngồi thiền, tụng kinh, chấp tác. Phật bảo, các người khi tại gia không lo làm ăn nên nghèo khốn, nay ham cúng phẩm nên xuất gia. Các người chỉ quấy rối đạo pháp của Như lai, mà thôi. Mặc 3 pháp y, dùng của tín thí, lại bảo lý phải như thế. Nên báo ứng đến thì cả ức đức Phật cũng không cứu được các người. Nghe Phật nói như vậy, ai trình độ khá thì cải vãng tu lai, phụng hành huấn dụ của Ngài, ai trình độ kém thì không thay đổi chút nào, chỉ đợi chờ mà đón nhận tai họa. Giải thích

Được ... tóc. Là Tỷ kheo giả, lộn sòng trong Phật giáo, như Truyện tích kể. Nếu ... phu. Tỷ kheo mà thích ứng với cái "khôn ác" thì Tỷ kheo ấy đích thị phàm tục.

Pc 233

Sa môn là bậc lồng lộng như Pháp, tẩy sạch tâm ý, cả gốc lẫn ngọn của kiết sử không còn sinh ra.

Giải thích

Sa môn thật, là những bậc có phẩm chất của Pháp. Phẩm chất ấy, thứ nhất, vĩ đại như không gian, với chí nguyện cầu đạt tuệ giác của Phật, của Duyên giác, của La hán. Thứ hai, toàn hảo giới luật, và oai nghi của giới luật, không còn 1 chút sơ hở nào, lớn cũng như nhỏ. Thứ ba, diệt trừ kiết sử, gốc cũng như ngọn, không còn sót lại chút nào.

Pc 234

Diệt điều ác là Sa môn. Phạn chí cũng phải trừ cái ác mà Sa môn đã diệt. Diệt trừ cái ác dơ bẩn mới đáng gọi là tu hành theo Pháp.

Giải thích

Diệt ... môn. Cái tiếng Sa môn mà người ta gọi, có nghĩa là bậc diệt điều ác : bậc tu hành phạn hạnh. Cái tiếng Phạn chí, đúng ra cũng phải tu hành phạn hạnh. Tại sao, vì cái phép của Sa môn, hay Phạn chí, là thân miệng ý phải thanh tịnh. Phạn ... diệt. Phạn chí nói tu hành, nhưng thật ra chỉ là rất tự cao. Họ dạy nhau rằng họ, Bà la môn, là sinh từ miệng Phạn thiên, Sát lợi sinh từ vai Phạn thiên, Tỳ xa sinh từ hông Phạn thiên, Thâu đà ra sinh từ chân Phạn thiên. Nhưng lẽ ra Phạn chí cũng phải trừ cái ác cho được đến thanh tịnh, đằng này họ vợ con đầy nhà ! Diệt ... Pháp. Sa môn diệt trừ cái ác dơ bẩn bằng "bát chánh đạo", đáng gọi là tu hành theo Pháp. Còn Phạn chí do tà kiến, quan niệm sai lầm, rằng trong con người không dơ bẩn, dơ bẫn là bụi bặm ở ngoài, lấy nước sông nước ao mà rửa, là hết, không cần rửa cái ác dơ bẩn trong tâm thức. Phật phủ chính như sau. Dơ bẩn là tâm thức dơ bẩn. Dơ bẩn ấy có 9 lớp tất cả, từ cao nhất đến thấp nhất. Muốn đi đến sự thanh tịnh rốt ráo, phải vận dụng tuệ giác tuyệt bậc, với sự xông ướp của hương thơm giới luật, thì cái thơm ấy tinh khiết nhất, ai cũng nghe thây.

Phẩm 13, ĐẠO

(đường đi) có Pc 235 -254

Pc 235

Bát chánh đạo là đường đi chính yếu, với Tứ thánh đế là dấu chân của Pháp. Đường này đi đến Niết bàn. Hãy đốt lên cây đèn tuệ giác [soi thấy đường ấy] mà diệt sạch ái dục đen tối. Giải thích

Bát chánh đạo là đạo đế trong Tứ thánh đế. Với sự quán sát của tuệ giác, biết Tứ thánh đế cho thấy thế nào là khổ lụy, thế nào là hết khổ lụy, thế nào là đường nẻo thoát ra. Tuệ giác chiếu soi Tứ thánh đế như vậy là cây đèn lớn xua tan ái dục đen tối, làm cho Niết bàn hiện ra.

Pc 236

Như gió quét mây mù, tuệ giác làm cho tránh được đủ loại vực thẳm. Diệt được tư tưởng bất hảo mà chủ yếu là dâm nộ si, thì đó, cái thấy của tuệ giác. Giải thích

Tu học thì hay gặp đủ loại vực thẳm. Nhất là vực thắm của tư tưởng dâm nộ si. Rồi sẽ không thấy, hay thấy mà thiếu nghị lực, thì không dễ tránh được. Nhưng tuệ giác làm cho tránh được hết. Cái thấy của tuệ giác là như vậy.

Pc 237

Tuệ giác lớn nhất đời, sống thanh đạm, không bất định. Tuệ giác lĩnh hội Pháp, kết thúc sinh già bịnh chết.

Giải thích

Tuệ ... đời. Vì tuệ giác là tối thượng, nhiệm mầu. Đời có tuệ giác thì có thẩm định, có ích lợi, có thành công. Sống ... định. Tuệ giác đem lại sự sống thiểu dục, tri túc, nhất là sống có định hướng, không phân vân, hoài nghi, đặc biệt không còn hoài nghi gì về Tứ thánh đế : về Pháp. Tuệ ... chết. Vì lĩnh hội Pháp, nên tuệ giác kết thúc luân hồi : kết thúc cái Khổ.

Pc 238

Đường đi thì bát chánh đạo là tuyệt diệu nhất. Chân lý thì tứ thánh đế là chính xác nhất. Không dục vọng là Pháp xuất sắc nhất. Mắt tuệ giác sáng nhất là đấng Chí tôn trong các loài hai chân.

Pc 239

Các hành vô thường, đúng như tuệ giác nhìn thấy. Giác ngộ nỗi khổ này mà tu hành theo Pháp, thì san bằng dấu chân của nó.

Pc 240

Các hành đau khổ, đúng như tuệ giác nhìn thấy. Giác ngộ nỗi khổ này mà tu hành theo Pháp, thì san bằng dấu chân của nó.

Pc 241

Các hành vốn không thật, đúng như tuệ giác nhìn thấy. Giác ngộ nỗi khổ này mà tu hành theo Pháp, thì san bằng dấu chân của nó.

Pc 242

Các hành vô ngã, đúng như tuệ giác nhìn thấy. Giác ngộ nỗi khổ này mà tu hành theo Pháp, thì san bằng dấu chân của nó.

Giải thích chung Đây là 4 pháp cú nói về 4 pháp ấn. Pháp ấn là ấn tín của Phật, chứng nhận rằng đúng với Pháp của Phật huấn thị, lại đúng với thật trạng của vạn hữu [mà ở đây gọi là các hành].

Pháp ấn có 4, đó là Một, vô thường, là các hành biến đối như điện chớp, như khẻ đá, lửa lóe ra là tắt liền. Hai, đau khổ, là luân hồi 5 đường, với quả khổ của nhân khổ. Ba, không thật, là sự thật của các hành vốn không, trống rỗng. Bốn, vô ngã, là các hành không bền chắc, không tự do.

Nhưng 4 pháp ấn là 4 thật trạng, do tuệ giác nhìn thấy, và nhìn thấy như vậy. [Không như tà kiến nhìn thấy theo quan điểm sai lạc của họ]. Tuệ giác nhìn thấy 4 thật trạng như vậy, nên ý thức nỗi khổ của các hành, tu hành theo Pháp qua tứ thánh đế, san bằng nỗi khổ ấy.

Tu hành theo Pháp như thế nào? Là biết 4 thật trạng toàn là của cái Khổ trong khổ đế. Nói thật sát, là chính cái thân 5 uẩn như cái đích mà mọi mũi tên bắn vào. Nhưng cái thân ấy là thân người mà ta được có đây, lại được biết giáo lý của Phật, được gặp Thiện tri thức là thầy tốt bạn tốt, thì trước hết hãy hiểu và tu Bất tịnh quán, cũng thấy được 4 thật trạng của thân ta. Như vậy là bắt đầu san bằng dấu chân của Khổ.

Pc 243

Như lai đã nói về Đường [Pháp], cảnh cáo mũi tên ái dục luôn luôn bắn vào các người. Các người hãy tự lực tiếp nhận lời Như lai nói.

Giải thích

Có những Phạn chí nói, nếu Phật có thần lực tự tại, tại sao Ngài không đem Pháp của Ngài bỏ vào thân tôi, cho tôi sớm đắc đạo ? Có những Tỷ kheo nghĩ, Phật xuất thế, từ bi bao trùm tất cả, sẽ làm cho tôi tự nhiên trừ khử kiết sử mà đắc đạo, thế thì tôi cần gì khổ công tu học ?

Nhưng Pc 243 cho thấy, Phật thuyết Pháp, xác định đắc đạo là đắc Niết bàn, mà ái dục hết mới đắc Niết bàn. Muốn hết ái dục thì phải biết nó là mũi tên thường xuyên bắn ta. Phật đã cảnh cáo như vậy. Vậy ta phải quyết chí, và cố gắng, tiếp nhận và làm theo lời Ngài để nhổ mũi tên ấy, không phải chỉ ngồi mà trông ngóng vào Ngài.

Pc 244

Như lai đã nói về Đường [Pháp]. Đường này hướng dẫn các người nhổ bỏ mũi tên ái dục đã cắm sâu và chắc vào các người. Các người hãy tự lực tiếp nhận lời Như lai nói.

Giải thích

Phật hướng dẫn nhổ mũi tên ái dục đã cắm sâu và chắc vào người, bằng cách tu tập "chỉ quán".

Pc 245

Đường [Pháp] này không có đường nào khác hơn; được làm sạch sẽ bởi tuệ giác thấy biết chân lý tứ đế ; và đưa ta đi mau đến mục đích hủy diệt cái Khổ. Đường này chận đánh, và đánh thắng, toàn bộ binh chủng của Ma vương.
Giải thích

Đường ... hơn. Đường này là Pháp, đã được tam thế chư Phật đồng nhất chứng đắc và tuyên thuyết. Được ... đế. Đường này được xây đắp và bảo trì bởi tuệ giác giác ngộ "Pháp tứ đế". Đưa ... Khổ. Đường này đưa ta đến thẳng, đến mau, đến mục đích của sự tu học. Mục đích ấy là "Niết bàn : hết Khổ". Đường ... vương. Toàn bộ binh chủng Ma vương được Pháp cú kê ra là dâm, nộ, si, nghi, mạn.

Pc 246

Đường [Pháp] này là duy nhất, không có đường nào hơn nữa ; mát ngọt như dòng nước chảy ra từ vực sâu ; như chính Như lai nhập định mà vẫn thuyết Pháp cho các chúng hội đông đảo.
Giải thích

Pháp hay Đường ở đây có vị trí tối thượng, không Pháp nào bằng hay hơn nữa ; có đặc tính như nước mát, ngọt ; nhất là có đại dụng như Phật nhập định mà vẫn thuyết Pháp hóa độ và tác thành chúng nhân.

Pc 247

Phải vào chốn sống chết mới thấy sự hộ trì của Pháp. Pháp cứu độ cho ai tiếp nhận được sự cứu độ ấy, để cắt đứt dòng sông luân hồi mà vượt đến bờ bến bên kia.

Pc 248

Đường [Pháp] này tuyệt đối trong sáng, đem lại sự loại bỏ tận cùng nguồn gốc luân hồi, dẫn ra sự hùng biện của chính Như lai nói về Pháp cho vô số thế giới. Như lai tuyên bố đường này mới thật đắc đạo.

Giải thích

Đem ... hồi, là đem lại đạo quả La hán. Dẫn ... giới, là dẫn ra biện tài của Phật. Như... đạo, là Phật công bố sự cứu cánh của Pháp, tức của Đường, được nói ở đây.

Pc 249

Như từ nguồn suối mà đổ ra bao nhiêu dòng sông. Pháp cũng vậy, do nguồn Giác của Như lai mà tuôn ra. Thế nên Pháp là Như lai nói cho những người có tuệ giác, và Pháp ấy có năng lực hướng dẫn những người này đi mau đến Niết bàn bất tử.

Ghi chú
(45) Yêu cầu coi Chính 4/685t. Sẽ thấy Pc 249 này, từ pháp cú đến giải thích, nhất là sự ví dụ, cần phải xét lại. Dịch như trên chỉ là lấy ý mà dịch.

Pc 250

Pháp luân mà trước đây chưa được nghe nói đến, thì nay, Như lai vì thương chúng sinh mà chuyển đẩy. Nhờ đó, ai biết phụng sự Pháp luân ấy thì siêu thoát cả 3 cõi.

Truyện tích

Xưa, Phật ở Lộc Uyển, nước Ba la nại. Lộc uyển (Vườn nai) có truyện tích như vầy. Thời xa xưa ấy, vua Ba la nại đi săn, được bầy nai có đến ngàn con, sa lưới cả. Vua rải lính thành 1 vòng vây. Bầy nai kinh hoàng, có những con thất thanh tung lưới, có những con nép mình sát đất, nhưng không con nào thoát được.

Phật khi tu Bồ tát hạnh, có 1 kiếp làm chúa bầy nai ấy, bảo cả bầy yên trí, đừng sợ. Ta sẽ van xin vua tha. Chúa nai hướng về phía vua, quì cả 4 gối, tỏ ý van xin. Từ xa, vua thấy, ra lịnh tất cả quân hầu không được động thủ, sợ chúa nai bị thương. Chúa nai lớn tiếng mà thưa, ý ngài có vẻ muốn giao nhà bếp giết cả ngàn đồng loại của con, trong 1 ngày. Nhưng trời nóng, thịt nai không giữ được lâu. Xin ngài thương mà giết mỗi ngày 1 con. Không đợi ngài ra lịnh, đồng loại chúng con mỗi ngày tự đến chịu chết 1 mạng. Như vậy ngài có thịt dùng hằng ngày, mà bầy nai chúng con sinh sản nhiều thêm. Vua hỏi, con là chúa nai, phải không ? Dạ, phải. Con nói chắc không ? Dạ, chắc. Vua tức thì thu quân, gỡ lưới, thả nai. Tiền thân của Phật là Bồ tát, là chúa nai, cầm đầu 500 con nai. Tiền thân của Đề bà, bấy giờ cũng là nai chúa, cầm đầu 500 con nai. Hai bên thay nhau, mỗi ngày sai 1 con nai đi nạp mạng. Phía nai chúa tiền thân của Đề bà, có 1 lần nạn nhân là nai mẹ, có mang đã mấy tháng, chạy đến nai chúa của mình, van xin hoãn cho phiên khác để được sinh con đã. Nai ấy tức giận, bảo mày không đi phiên này thì ai chết thay cho mày? Nai mẹ khóc lớn, chạy đến van xin Bồ tát nai, tiền thân của Phật. Bồ tát hỏi, bà đã đến xin chúa của bà chưa? Dạ, rồi. Nhưng chúa con không cho. Bồ tát nai thở dài, an ủi bà đừng sợ. Ta sẽ đi nạp mạng thay cho bà. Bồ tát nai gọi nguyên cả bầy ngàn con, thiết tha răn dạy, rằng bà con đừng nhác, đừng ăn phá lúa má. Nai chúa tiền thân Đề bà nghe chuyện, giận mắng nai mẹ, sao không đi nạp mạng mà còn tố cáo ta? Bồ tát nai nói với tiền thân nai của Đề bà, xin đừng mắng bà. Bà vì thương con còn trong thai, nên xin hoãn mà thôi. Nay tôi thay bà, nạp mạng để cứu thai nhi. Bồ tát nai mới nói như thế mà nguyên cả bầy ngàn con nai đều quì xuống, con nào cũng tình nguyện đi thay ngài. Nhưng ngài quyết ý, rời họ mà đi. Cả bầy đành đi theo. Bồ tát nai đến nạp mạng cho đầu bếp của vua, thì người này nhận diện ra ngay, chạy tâu với vua, và hỏi nên giết không? Mới nghe như thế, vua đã ngã xuống long sàng. Quần thần rưới nước ngọt mát, cứu tỉnh. Vua ra lịnh đưa ngay Bồ tát nai, vốn là chúa nai mà ông biết, vào để ông hỏi, ngàn con nai chết hết rồi sao, sao chúa nai phải đến đây mà chết ? Chúa nai tâu, bầy nai chúng con sinh sản thành một bầy lớn hơn. Nhưng, chúa nai trình bày chết thay đế cứu nai mẹ. Vua nghe thế lại càng tự thống trách. Ông tự oán ghét mình là vua người mà không bằng thú vật, tàn sát sinh mạng một cách quá đáng. Ông bảo đại thần thông báo cho cả nước biết, theo lịnh ông, ai săn giết nai thì bị tử hình. Rồi bảo chúa nai dẫn trọn bầy nai về núi. Lại lịnh cho cả nước không được ăn thịt nai, ai trái lịnh này cũng bị tử hình. Cái tên Lộc uyển có từ truyện tích này.

Giai thích Pháp ... đẩy. Là nói Phật bắt đầu chuyển Pháp luân. Nói nôm na, là Phật thuyết Pháp lần đầu tiên. Địa điểm Phật chuyển Pháp luân là Lộc uyển, xứ Ba la nại. Đương cơ là 5 Tỷ kheo, vốn là 5 người theo Phật, nhưng rời Ngài khi Ngài chấm dứt khổ hạnh cực đoan. Ngoài 5 Tỷ kheo (là nhân loại), còn có 8 vạn chư thiên. Pháp được Phật chuyển là "tứ đế chân như" (46). Phật chuyển Pháp luân như vậy là sự chưa có trước đó, và hết thảy Bà la môn, Đế thích, Phạn thiên, Ma vương, không thể chuyển được.

Nhờ ... cõi. Là nói công năng của sự Phật chuyển Pháp luân. Công năng ấy là làm cho nhân loại và chư thiên biết tôn thờ Pháp luân mà siêu thoát luân hồi, thực hiện Niết bàn. Tại sao chỉ làm cho nhân loại và chư thiên được như vậy ? Vì 2 bộ loại này có khả năng tiếp nhận và tu chứng hơn.

Ghi chú
(46) "Tứ đế chân như" là từ ngữ được Xd nói ở đây, Chính 4/685d. Sau đây còn nói nữa, không phải một vài lần. Từ ngữ này chỉ thấy Xd nói. Ý nghĩa rất rõ. "Tứ đế chân như" là bản thể chân như của tứ đế. Có chỗ nói cách khác mà vẫn cùng nghĩa : "
Chân như tứ đế" là tứ đế của bản thể chân như. Về học lý, hãy coi Dị tông luận, bản in 2555, các tr. 187-189. Không coi sẽ không hiểu gì hết.

Pc 251

Có 3 sự nghĩ nhớ hướng về điều thiện, và có 3 sự nghĩ nhớ lánh xa điều ác. Từ sự nghĩ nhớ như vậy mà du hành thiền định và vận dụng tuệ giác, đem lại sự hủy diệt, thì sự hủy diệt ấy mới là chính xác.
Giải thích

Có ... thiện là thường nghĩ nhớ (1) phải toàn hảo thiện căn, (2) phải tu chứng đạo quả, (3) phải hết hữu lậu thành vô lậu. Và ... ác, là do 3 sự trên mà (1) không bị sự ô nhiễm của tâm dơ bẩn, (2) đề phòng sự nhiễm trước của kiết sử, (3) không còn bị kiết sử chỉ huy. Từ ... xác là do sự nghĩ nhớ 3 + 3 mà (một) du hành trong bốn thiền định và (hai) vận dụng tuệ giác siêu đắng, thì đạt đến trình độ "không bao giờ thoái chuyển nữa" : tâm thức thanh tịnh, hoát nhiên đại ngộ. Như vậy mới là sự hủy diệt đích xác, đầy hương vị cam lộ của Niết bàn.

Pc 252

Như lai quán sát 3 lần, chuyển đổi sự nghĩ nhớ, mới đạt được Vô thượng giác. Quán sát 3 lần mà phá vỡ 3 hang động, như vậy là do sự bảo trì của "chánh niệm thanh tịnh vô lượng".

Truyện tích, Giải thích
và Ghi chú

Pc 252 này Phật tự lấy Ngài mà nói. Nói rằng phải huy động chánh niệm, và sức Nhẫn, mà tận diệt thói quen của dâm nộ si, hoàn thành đạo quả thượng đỉnh. Như vậy là toàn do sự bảo trì của "chánh niệm thanh tịnh vô lượng".

Cần ghi chú là ở đây, thật ra, chỉ nói La hán. Tiểu thừa thì tuệ giác La hán đã là "vô thượng giác". Nhưng điều ngài Đại thiên chứng minh sự bất toàn của đạo quả La hán, chính là "thói quen" nói ở đây, thói quen mà La hán vẫn còn. Cần coi cái mà sử Pg gọi là "5 sự Đại thiên chỉ trích" (Dị tông luận, tr. 26 và 56 - 61).

Pc 253

Muốn trừ khử dơ bẩn trong 3 cõi thì vận dụng định tâm mà trói ý thức lại. Như vậy, tuệ giác và thiền định sẽ có sức mạnh, bản thân tóm hết loạn tưởng.

Pc 254

Dồn điều lành thì được hiệu quả tốt lành ; ở đâu cũng được bái phục ; thể hiện bát chánh đạo ; tu bát chánh đạo đến như vậy thì được Niết bàn bất tử.