Một Trăm Ngày Niệm Phật Và Một Trăm Bài Pháp

Ngày Thứ Tám Mươi Mốt : Tứ ân với người con Phật

Vấn: Bạch Sư, tại Việt Nam trong các giới Phật giáo chúng con thường nghe phổ biến giáo hóa về giáo pháp Tứ Ân của nhiều pháp phái. Nay xin Sư khai thị về Tứ ân của Phật giáo?

Đáp: Trong đời giáo hóa của Đức thế tôn, Ngài là người con hiếu đạo tiêu biểu có nhiều hạnh lành trong giáo pháp của chư Phật và trong quảng đại quần chúng Ấn Độ thời bấy giờ. Có bài kệ tán thán về Ngài như sau:

Phật xưa hiếu thảo kể hà sa

Đến kiếp hiện nay cũng đậm đà

Đao lợi thiên cung về viếng mẹ

Ca tỳ La vệ đến tìm cha

Khom lưng đảnh lễ đồi xương trắng

Đưa mặt cho hôn một mẫu già

Đến thác kim quan còn bật nắp

Soi cùng hiếu tử ai dám qua!

Người xuất thế của Đạo Phật, theo giới pháp tu hành tuy có nói việc “Cắt ái từ thân”, song đứng về gốc độ đạo đức thì người tu không hẳn lìa bỏ cha mẹ, ông bà, cửu huyền thất tổ của mình; ngược lại Đạo Phật còn giáo hóa người con Phật phải quan tâm nhiều hơn đối với cửu huyền thất tổ ông bà cha mẹ trong quá thế nhiều đời cũng như hôm nay. Người Phật tử luôn được cân nhắc bổn phận báo ân báo hiếu là việc trọng đại trong đời người tu! Nhất là người Phật tử Việt Nam, luôn là những người Phật tử tiêu biểu trong các hàng Phật tử trên thế giới trong vấn đề trải thân báo hiếu mẹ cha!

1/. Người Việt Nam đối với đạo Phật:

Người Việt Nam đối với Đạo Phật hay người Phật Tử Việt Nam. Từ ngữ Phật Tử không chỉ đơn thuần là người con Phật trong tâm khảm của con người và thanh thiếu niên Phật Giáo Việt Nam, mà nó còn là dòng suối mát thanh lương đượm thắm tình người trong một cộng đồng đạo đức nhân bản của người Việt. Hơn thế nữa người con Phật còn gợi cảm một tình yêu thắm thiết với quê hương, với bầu trời Việt Nam, với sự tươi đẹp trong lòng của xứ sở bốn ngàn năm văn hiến, ven bờ Thái Bình Dương bao la xanh thẳm.

Phật Giáo du nhập Việt Nam, được lịch sử chính thức xác nhận năm 240 trước Tây lịch - Mahoda, con Vua Asoka đưa Đạo Phật vào Việt Nam - Theo Giáo sư Ngô Đăng Lợi nhà nghiên cứu khoa học Hải Phòng viết: “Vùng Đồ Sơn có thành Nê Lê, có Bảo tháp Vua Asoka”. Nếu quả vậy, Đạo Phật sớm được đưa vào Việt Nam khoảng thế kỷ thứ 3 trước Tây lịch (Tôn Giáo và lịch sử văn minh nhân loại - trang 12).

Pháp sư Đàm Thiên (542 - 607) dẫn chứng trong Thiền Uyển Tập Anh: “Một Phường Giao Châu, đường qua Thiên Trúc, Phật pháp lúc mới tới thì Giang Đông (Trung Quốc) chưa có, mà Trung tâm Luy Lâu lại dựng Chùa hơn 20 ngôi, độ Tăng hơn 40 người, dịch Kinh được 15 quyển vì nó có trước vậy, vào lúc ấy thì đã có Khâu Đà La, Ma Ha Kỳ Vực, Khương Tăng Hội, Chi Cương Lương, Mâu Bác…” (Tôn giáo và lịch sử văn minh nhân loại, trang 12).

Thêm một dẫn chứng khác, Phật giáo được du nhập sớm nhất vào Việt Nam không thông qua Trung Hoa, mà hành trình bởi 2 con Đường Đồng Cỏ và Đường Gia Vị, nên người Phật tử xưa có những cung cách riêng học Đạo trực tiếp giữa chư vị Tổ Sư và Phật tử thời bấy giờ. (Tôn Giáo và lịch sử văn minh nhân loại, trang 13).

Nhận thức từ một số nét về truyền thừa Phật Pháp từ những buổi ban đầu ở thời kỳ chưa lập quốc và thời kỳ lập quốc, kiến quốc, người Phật Tử Việt Nam lúc nào cũng có một lòng thành tín thật chính kiến, chuẩn mực, biết tiếp thu những kiến thức mới, tùy hoàn cảnh, môi trường đời sống cư dân, thích tập hợp thành cộng đồng với đầy đủ niềm tin yêu, hổ tương lẫn nhau từ tinh thần lẫn thể chất. Họ lúc nào cũng muốn có sự tiến bộ để sánh vai với các dân tộc lân bang, ngăn chận sự áp bức bốc lột con người, đánh tan những nô dịch văn hóa ngoại lai, họ không thủ cựu, nhưng với tinh thần người con Phật họ rất mẫn cảm tiếp nhận nhanh vùng ý thức mới (Phải chăng đây là lý tưởng của Đạo tràng Phật Tử và Gia đình Phật tử?).

Họ là ai? Là người Việt Nam, cộng đồng Phật Tử Việt Nam, những người con Phật luôn sống dưới ánh hào quang khiêm cung từ tốn của Đức Phật. Cũng là một vinh dự lớn trong đời khi họ được quy y Tam bảo thọ trì ngũ giới cấm làm người con Phật, trong thể thống pháp giới vĩ mô mà mỗi người đều có Phật và làm Phật.

Thật vậy, Đạo Phật từ lâu đã thấm nhuần từ trong tim tủy của cộng đồng Phật Tử, không những thế mà còn được phổ cập sâu sắc trong các xóm làng nông thôn, vùng sâu vùng xa đối với người không có Đạo hoặc Đạo khác cũng có thiện cảm với người Phật Giáo từ tâm linh đến hình thức như: Cúng lạy, tập tục dâng hương, thờ cúng, lễ nghi tại các Đình, Đền, Miếu mạo…

2/. Người Phật tử đối với Dân tộc:

Người Phật Tử Việt Nam, ngoài tính cách mẫn tiệp, lịch thiệp, thông minh trên bước đường học Phật, họ còn rất nhạy cảm với môi trường Xã hội, trong Gia đình, thân bằng quyến thuộc không những một đời mà nhiều đời, họ tiếp cận rất nhanh với môi trường Xã hội mới, tiến bộ thông qua sở học về Phật Học. Đức Phật từng ban truyền 3 đức tính: “Thiện cảm thương người (Bi), thương người và mở hướng cho người thoát khổ (Trí), nghèo không than, giàu không kiêu, không sợ vũ lực (Dũng)…”

Bi - Trí - Dũng là hành trang vào đời của người Phật Tử Việt Nam kinh qua quá trình vừa học Phật vừa tu hành vừa có trách nhiệm nặng nề với Tổ Quốc và Dân tộc, nên họ đã từng tham gia chống giặc ngoại xâm. Trong tay không có tấc sắt, họ cũng rất ít tham gia chiến chinh, tham chính, nhưng với tấm lòng yêu nước, yêu quê hương, yêu dân tộc lại là nam châm thu hút nhân tâm, biến thù thành bạn, xa lạ thành thân quen, vũ lực kẻ thù trở thành những tấm lòng nhân ái thân thương, bởi tính đạo đức của người Việt Nam, Phật tử Việt Nam.

Tính bất bạo động, bất hợp tác của Phật tử Việt Nam đối với những người đi theo đường tà kiến, bán rẻ quê hương và đồng bào của mình năm xưa (1955 - 1975) đã làm cho Ngô Triều, Nguyễn Triều sụp đổ mà không tha oán một Phật tử nào. Chẳng những thế người đời còn phải tôn thờ họ, như: Tiên sinh Tâm Minh Lê Đình Thám, Gia trưởng Hoàng Thuyết, Huynh trưởng Phan Duy Trinh, Phan Gia Ly, Quách Thị Trang, Nhất Chi Mai, Nguyễn Thị Vân và còn nhiều Anh, Chị, Em Phật Tử có những sự hy sinh đầy ý nghĩa cho Đạo, cho Đời, cho lý tưởng cao đẹp… Bởi vì họ có sự nhất quán trong tinh thần “Đạo Phật Việt Nam trong lòng Dân Tộc Việt Nam”.

3/. Đạo đức của người Phật tử Việt Nam:

Trong Kinh Tâm Địa Quán Phẩm Báo Ân, Đức Phật dạy cho nhóm Phật tử Diệu Đức, Dũng Mãnh, Thiện Pháp, Niệm Phật… những người nầy toàn là những vị giàu sang nên gọi là Trưởng giả. Đức Phật dạy cho họ học hạnh Bồ tát Đại thừa cao thâm, để đạt đến quả vị Niết bàn vô thượng, nhưng họ không tiếp thu được lời dạy của Phật, nên các vị bèn bạch Phật, xin Ngài dạy cho những pháp tu thực tiễn, phù hợp với thời điểm để được giải thoát sinh tử cho chính mình và mọi người…

Những vị này có hạnh nguyện, vì còn thấy nhiều chúng sanh đau khổ trong vòng sanh tử luân hồi, thường là thiếu đạo đức, nên các vị thỉnh cầu Đức Phật nói Pháp Tứ Ân, nhằm giúp cho chúng sanh thắm nhuần ân thâm nghĩa trọng của mọi người trong các tầng lớp Xã Hội.

Vấn đề Tứ Ân trong Phật Giáo rất trọng đại, nhưng nó cũng rất rộng rãi, đa dạng bởi chất liệu thơm tho ngọt ngào đối với con người, nhất là trong cộng đồng Phật Tử Việt Nam. Nhìn chung cả một dân tộc Việt Nam với đạo đức tứ ân mang đậm bản sắc văn hóa Dân Tộc và chỉ có Dân Tộc Việt Nam, Phật Giáo Việt Nam mới có tư tưởng tứ ân và đạo đức nầy tồn tại mãi mãi trong lòng người Việt Nam.

Tứ ân theo Phật Giáo:

1. Ân cha mẹ:

Cha có từ ân, Mẹ có từ bi ân, đối với ân này trong một kiếp người không thể trả hết được thâm ân. Bởi công sanh thành dưỡng dục, chín tháng cưu mang của Cha Mẹ thật vĩ đại vô cùng. Người Phật Tử Việt Nam rất trọng thâm ân này, nên trong bài học vở lòng của người dân Việt có câu:

“Công Cha như núi Thái sơn

Nghĩa Mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ Mẹ kính Cha

Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con”.

Hay là:

“Mẹ già như chuối ba hương

Như xôi nếp bột như đường mía lau”.

Tuy nhiên với người Phật tử, vị trí Cha và Mẹ còn cao quý hơn nữa; ở trong nhà của người Phật tử luôn có hai ông Phật: Nhà trên có Phật Thích Ca là vị Phật thứ nhất, phía nhà dưới thì “Mẹ Cha” là ông Phật thứ hai của họ. Trong lúc tu nhân, người Phật tử được giáo hóa phải xem tất cả chúng sanh nhân quần xã hội, đang còn đắm chìm trong bể khổ sanh tử luân hồi cũng chính là Cha Mẹ, là ân nhân, những người đem đến cho họ sự an lạc, những người đưa họ ra khỏi phiền não của cuộc sống cũng chính là Cha Mẹ.

Do vậy, người Phật Tử ngoài bản tánh tự nhiên, mang chí lớn cao đẹp tự thân trong sáng, bảo vệ gia đình, nòi giống, danh giá gia phong, khí tiết, nội bộ anh chị em hòa thuận lẫn nhau, họ còn thể hiện tâm từ, đức bi đến với mọi người mang niềm tin yêu bình đẳng, mong muốn mọi người giải thoát khổ đau, dốt nát, đói nghèo, bình đẳng trong sự tiến bộ của xã hội.

2. Ân Sư trưởng:

Với Đời là ân Thầy, với Tăng Ni là Ân Sư Trưởng, với Phật tử là ân Tam Bảo. Tuy nhiên với người Phật tử trên đôi vai gánh nặng Đạo Đời gọi chung là ân Sư Trưởng. Thầy luôn luôn là những bậc hay làm vui cho đời, mang lại sự trong sáng hiểu biết sự nhận thức cho con người; Thầy là những bậc có khả năng chuyển hóa đời sống đen tối của loài người trở thành những bậc sáng danh trong thiên hạ, Thầy còn có những công năng thật trong sáng, nhẹ nhàng thanh thoát và siêu phóng:

Cuộc sống cần vui xin nguyện làm chim hót

Sỏi đá khô cằn xin chuyển hóa màu xanh

Nguyện làm hoa khi vườn lá trơ cành

Làm đuốc sáng khi đêm dài trăng lặng

Có khi Thầy còn hiện thân như một “Ông lái đò thật vĩ đại”; với Đạo thì đưa người trầm nịch bến mê sang bên kia bờ giác”, với Đời thì đưa người lỡ bước, đưa khách sang sông, được tôn vinh trong ngày 20/10 hằng năm:

Đón đưa bao kẻ sang sông

Dù quên dù nhớ cũng ông chèo đò

Người khai sáng, mở mang trí năng cho mình, dù với hình thức nào, thế giới nào, quốc độ nào thì người Phật tử vẫn tôn thờ người Thầy của mình, phong cách “Tôn Sư trọng Đạo”, canh cánh bên lòng với câu “Tiên học lễ hậu học văn”. Đối với Đạo Phật thì trước học luật nghi sau học giáo lý. Luật nghi là khuôn thước lễ giáo đối với Tổ Thầy, giáo lý kho tàng khai thông trí tuệ và đưa người đến giải thoát.

Tài năng của một người được xuất phát từ yếu tố người Thầy “Không Thầy đố mầy làm nên” sau những năm sách đèn họ sẽ đem tài năng của mình cống hiến cho xã hội cho con người - sự thành đạt và cống hiến chính là yếu tố, quyết định sự tồn tại đạo đức nhân bản tính Việt.

Đối với người Phật Tử vấn đề đáp ân Sư Trưởng cũng không khác mấy với đạo đức ngoài Đời. Nhưng đặc biệt, họ còn có sự cống hiến về tâm linh giải thoát cho chính mình và giải thoát cho mọi người chính là báo ân Sư Trưởng.

Người Phật tử hai vai gánh vác Đạo Đời, đừng bao giờ quên ơn Thầy, vì: “…chỉ một câu phản Sư bội Đạo như ngàn năm cá ở trong ao…”. Người phản Sư bội Đạo thì không làm gì nên thân trong cuộc đời!

Hơn thế nữa người Phật Tử Việt Nam còn mang trọng ân chư Bồ Tát. Thánh Hiền Tăng Ni, Phật Tử (Thuộc hàng Bồ Tát Tăng - Tăng là người Thầy) tử vì Đạo để bảo vệ Phật Giáo Việt Nam, góp phần làm sụp đổ chế độ gia đình trị Ngô Triều (cuối năm 1963) mang lại sự an lạc cho đồng bào.

Để báo đáp ân tình đó, hiện nay người Phật Tử Việt Nam đang hòa mình vào các cộng đòng xã hội, gánh vác những trọng trách Đạo Đời, với một ước nguyện duy nhất giữ gìn và phát huy chánh pháp cũng như truyền thống bảo vệ Đạo Pháp trong lòng Dân Tộc.

3. Ân Quốc vương:

Quốc Vương, Chủ Tịch Nước, Tổng Thống, Quốc Trưởng thể chế có khác, song cũng là vị lãnh đạo tối cao, một hợp thể trị quốc chăn dân mang lại sự thanh bình an cư lạc nghiệp cho Tổ Quốc và Dân tộc.

Những người hy sinh cuộc đời mình để bảo vệ sự an nguy của một dân tộc, bảo vệ Tổ Quốc. Những phát minh mới, sáng kiến cải tiến kỷ thuật phục vụ xã hội, cống hiến cho loài người, những tổ chức môi trường xanh bảo vệ vùng trời, vùng biển, các loài động thực vật. Những tổ chức bảo vệ trật tự an toàn, an ninh xã hội… Để báo đáp những thâm ân nầy người con Phật ngoài việc tu hành, học Phật còn có trách nhiệm góp phần hộ quốc an dân, bảo vệ non sống gấm vóc, phát huy tài năng của mình để xây dựng xã hội, xóm làng gấp mười lần tốt đẹp hơn. Cùng với ý tưởng cao đẹp ấy, trong chốn thiền lâm bao giờ cũng thế, sau khi tụng niệm xong thì chư Tăng Ni thường nguyện chư Phật gia hộ cho thiên hạ thái bình, vạn dân an cư lạc nghiệp, tổ quốc quê hương Việt Nam hòa bình trong miên viễn, người người tai qua nạn khỏi tật bịnh tiêu trừ.

Những việc làm của chư Tăng Ni, Phật tử từ đời nầy sang đời nọ, từ các bậc tiền nhân vãng bối đến hậu duệ không khác những lời hịch ngày xưa của vị Phật tử kiệt xuất Lý Thường Kiệt:

Nam quốc sơn hà nam đế cư

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm

Nhữ đẳng hành khang thủ bại hư.

Người Phật tử Việt Nam sinh hoạt gia đình rất lành mạnh (Đạo Tràng Phật Tử & Gia Đình Phật Tử) họ luôn đồng hành cùng một chánh kiến, gặp nhau trong tinh thần hòa hợp, hội nhập, làm việc đồng bộ, lúc nào cũng: “Nội lực tĩnh, ngoại hình sáng”.

Người Phật Tử Việt Nam dù mang trong mình lý tưởng Đạo Phật nhưng với truyền thống từ trên hai nghìn năm và dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Chư Tôn Túc Trưởng Lảo lãnh đạo các cấp Phật Giáo Việt Nam, họ lúc nào cũng đứng sau lưng các Ngài, hướng về tương lai mang một niềm tin yêu làm cầu nối cho các thế hệ kế tiếp thật vững vàng về mạng mạch Phật Pháp, để bảo vệ lý tưởng cao đẹp, cùng nhau có mộït cuộc sống hạnh phúc bình đẳng, an cư lạc nghiệp.

4. Ân chúng sanh:

Đối với Đạo, Tăng Ni gọi là ân Đàn Việt, Đàn Na… đối với Phật Tử gọi là ân chúng sanh đồng bào đồng loại, xã hội, cộng đồng… Trong đời sống hằng ngày giữa con người và con người luôn có sự hổ tương, nhẫn đến tấm lòng tương thân tương ái, đền ơn đáp nghĩa, những hình thức trao đổi cho nhau những cái hay trong xã hội… từ miếng cơm manh áo vật chất sử dụng hằng ngày, những kiến giải về tinh thần, giải quyết các vấn đề môi sinh môi trường, sự sáng tạo, sáng tác, sáng chế đáp ứng nhu cầu sinh hoạt bản thân, từ gia đình đến xã hội trong các khu phố xóm làng đến đại thể quốc gia, thiên nhiên cảnh trí. Tất cả bắt đầu từ con người, con người là vị trí độc nhất vô nhị kinh qua trí tuệ tuyệt vời của tự thân.

Người con Phật đã chẳng những không hủy hoại những công lao to lớn giữa con người, mà còn tự biết bổn phận không quên ơn phụ lòng xã hội và mọi người.

Đã chẳng những không quên ơn mà họ còn tự nguyện cống hiến tài năng của mình một cách vô tư kỷ, quên mình vì người, phát huy lòng từ thiện (từ) cứu giúp người cung khổ (bi). Từ sở học Phật pháp, người Phật tử nhận chân giá trị chúng sanh khổ nên họ rất biết thương người khổ, người đồng cảnh ngộ, họ sẵn sàng tha thứ kẻ nghịch lòng mình, hoặc khoan dung với những người chẳng giúp được gì cho họ. Với tâm chân chánh, lúc nào cũng xem mọi người là ân để đáp ân.

Của pháp đôi thí đều không sai khác

Phép đến bờ kia khẩm đủ trọn rồi

Để kết thúc bài này, xin trích lời dạy của đức Phật trong kinh Tâm Địa Quán, Phẩm Báo ân: “… Người đệ tử Phật muốn thành tựu hạnh báo ân, phải thực hành pháp nhị đế, thông suốt ngũ minh. Nhị đế là chân đế và tục đế, tức thượng báo tứ ân, hạ tế tam khổ - ngũ minh là thanh minh, nhân minh, công xảo minh, y phương minh và nội minh”. Trách nhiệm của người con Phật hiện tại và tương lai vừa hành Đạo nhưng cũng vừa phụng sự xã hội “Phục vụ chúng sanh là cúng dường chư Phật”, xa hẳn tính thụ động và cục bộ, năng động sáng tạo các ngành nghề, hội nhập tu học hành đạo theo phương châm hành động “Phụng sự Đạo pháp, phục vụ Dân tộc” của Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam.

Ngày Thứ Tám Mưới Hai: Tổ đình Bửu Quang (Thị trấn Ba Chúc)

Vấn: Bạch Sư chúng con đi học Phật pháp, nghe Sư thuyết giảng về lịch sử Tổ đình Bửu Quang và hành trạng Đức sư Ông thượng Bửu hạ Đức, vị đại sư chứng minh Liên tông Tịnh độ Non Bồng có quá trình tu hành nhiều chứng nghiệm, trải lòng từ hộ trì các đạo giáo khác, tiếp xúc các bậc Đại sư khai sáng Đạo ở vùng lục tỉnh, đồng bằng Sông Cửu long, ít nhất Đức Sư Ông cũng hộ trì bốn ánh đạo minh triết. Xin Sư từ bi hoan hỷ khai sáng cho hậu học chúng con?

Đáp: Việc hành đạo của Đức Sư Ông thật hy hữu trong đời, cả đời tu Ngài chuyên làm việc từ thiện, niệm Phật, ở non núi làm Sơn Tăng, tự xưng mình là “Ông Già thất nghiệp” để lánh xa thế cuộc, nhưng đệ tử của Ngài, những vị Đại sư mà Ngài gặp thì thành tựu Phật đạo, đem ánh đạo của Ngài hoằng hóa khắp nhơn gian.

1/ Khơi nguồn ánh Đạo:

Phật giáo đã truyền vào Việt Nam vào khoảng năm 240 trước Tây lịch bằng các con đường tơ lụa băng đồng từ tỉnh Thanh Hải, Trung Hoa đến miền Tây á, Âu châu và đường hồ tiêu vượt biển Ấn Độ dương. Một cơ hội truyền đạo thật sương thạnh lúc bấy giờ tại kinh đô Luy Lâu (miền Bắc Việt Nam). Kể từ đó đến nay chư lịch đại Tổ Sư tiền bối truyền đăng tục diệm , thừa kế chánh pháp Đức Từ Phụ Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni như các Ngài Mahula, Khưu Đà La, Khương Tăng Hội, Mâu Bác, Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Vô Ngôn Thông, Pháp sư Đỗ Thuận, Quốc sư Khuông Việt Ngô Chân Lưu, Quốc sư Vạn Hạnh, dẫn đến nhiều vị Tổ sư là những bậc long tượng có công hoằng truyền giáo pháp Phật hoặc thiền hoặc tịnh, đã lèo lái con thuyền chánh pháp đi khắp nơi trên khắp nhân gian, phục hưng chánh pháp như: Tổ sư Vĩnh Nghiêm, Tổ sư Tuệ Tạng, Tổ sư Nguyên Thiều Siêu Bạch, Tổ sư Liễu Quán, Tổ sư Viên Thành, Tổ sư Huệ Quang, Tổ sư Khánh Hoà và Chư Sơn Thiền Đức cận đại như Đức Đại lão Hoà Thượng Pháp Chủ Khánh Anh, Ngài Hành Trụ, Đức Bồ Tát Quảng Đức, Ngài Thiện Hoa, Ngài Thiện Hoà, Ngài Trí Thủ, Ngài Trí Tịnh, Ngài Minh Nguyệt, Ngài Thiện Hào, Ngài Đôn Hậu, Ngài Huệ Hưng, các bậc Thiền gia chân chánh…từng trãi nghiệm qua bao thăng trầm thử thách, khi ẩn, khi hiện, khi thì xử sĩ, lúc thì nhập thế tuỳ theo hạnh nguyện độ tha và tùy thời duyên vận nước thăng trầm mà an bày chánh pháp nơi dòng nghịch lưu sanh tử.

Các Ngài luôn đem ánh sáng chơn lý đạo Phật vào cuộc đời, cũng có lúc đưa chánh pháp ẩn dật chốn cùng cốc thâm sơn, các Ngài đều có đủ phương tiện để duy trì chánh pháp. Từ đó đến nay trên 2.000 năm, Đạo Phật đã trở thành truyền thống đạo đức và được tôn vinh là “Hộ quốc an dân”, là “Cội nguồn của dân tộc Việt Nam”, công lao của các Ngài thật là vô tận !

Tuy nhiên, vì tùy theo công hạnh hoằng hóa, mỗi vị đều có một cơ đồ đạo nghiệp riêng, tạo thành một sắc thái biệt lập mà độ chúng. Vì vậy mỗi một môn phong, pháp phái đều có hệ thống quy cũ riêng, thuộc diện biệt truyền, làm phương tiện gieo duyên, cổ xúy ánh đạo Đức Thích Ca Mâu ni, làm an tâm cho người con Phật khi họ phát tâm đến với giáo lý giải thoát. Dù gặp khó khăn trên nhiều phương tiện độ tha, nhưng các Ngài cũng không chùn bước trước những chông gai nhiều thử thách, dù phải trải qua nhiều phân thân để hóa tha độ chúng, độ những phiền trược của chúng sanh, dù tán thân mất mạng nhưng các Ngài vẫn nhẹ nhàng lướt gió tuông mây trên bước đường hoằng pháp lợi sinh, không hề mệt mõi…

Với nhãn quan của các nhà học Phật cao cấp, các bậc tu hành có đẳng cấp, không phải chỉ có ở Âu châu, Mỹ châu, Trung Hoa, Triều tiên, Nhật Bản hay những Trung tâm học Phật lớn ở thành thị của Việt Nam mới có những bậc chân tu thật đức xuất hiện. Mà thế giới nầy còn có rất nhiều bậc chơn tu sống mai danh ẩn tích, dùng phương tiện quyền thừa, làm tròn sứ mạng thiêng liêng mà liệt Tổ liệt Tông giao phó.

2/ Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, “Di dân” và “Thổ dân”

Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa:

Chùa Bửu Quang là ngôi chùa Tịnh độ duy nhất tọa lạc trên thánh địa Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, nên trước khi nói đến việc khai sơn ngôi chùa Tổ của Liên tông Tịnh độ Non Bồng, chúng tôi xin nói về Đạo Tứ Ấn Hiếu Nghĩa của Đức Bổn sư núi Tượng.

Thánh địa Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa tọa lạc trên một vùng đồi núi bạt ngàn một màu xanh thăm thẳm, một dãi núi trải đài từ Tri tôn, Tịnh biên, Nhà bàng, núi Sam, Châu đốc, đến vùng núi Ba thê núi Sập, An Giang; những sắc dân chân chất thật thà, như đoàn chim nương tựa đất lành tìm thức ăn xây tổ ấm.

Thật thế đó, có một địa danh từ thuở hồng quang của miền Nam là Ba Chúc, tựa chừng bên chân núi Dài; người dân Ba Chúc là người dân của đạo giáo, từ khắp bốn phương trời đến đây xây dựng một quê hương mới; một tổ ấm thứ hai, hiện nay cũng là nơi chôn nhau cắt rún của từng thế hệ, luôn bám lấy ruộng đồng mênh mông cò bay thẳng cánh, bên cạnh vườn tượt, rẩy bái nương khoai, rừng xanh tươi thắm đầy hoa thơm cỏ lạ, có những loài gổ quý nghìn năm sừng sững từ cuối chân trời và kể cả sự linh thiêng huyền bí…giữ gìn từng tấc đất quê hương yêu dấu.

Song song với sự “Di dân” của người Việt, còn có một cư dân khác, có thể nói là một “Thổ dân”, đối với người Việt Nam thường gọi là bà con dân tộc thiểu số Khmer, là bạn bè ở nơi đây hòa nhịp cùng chung cuộc sống trên con nước từ thượng nguồn dòng Mékông cuồn cuộn đổ về mang phù sa vun bồi cho vùng đồng bằng sông Cửu long mầu mỡ.

Trong giáo pháp Đức Phật, kinh Tâm Địa Quán, phẩm Báo ân, đức Phật dạy về tứ trọng ân đối với chư vị Bồ tát, chư Thinh văn, chư Tăng Ni, chư Cư sĩ khi đã là đệ tử đức Phật, mang trong mình một dòng họ Thích đều phải tôn trọng và thực hành pháp tứ ân, tứ ân theo nhà Phật là ân Cha mẹ, ân Sư trưởng, ân Quốc vương và ân Đàn na, thực hành trọn tứ ân là Bồ tát cứu độ chúng sanh.

Trong chốn thiền lâm, các bậc Đại sư xưa cũng từng dạy chúng: “Vạn hạnh Bồ tát hiếu nghĩa vi tiên”; người phát nguyện tu Phật bao giờ cũng thấy mình có bổn phận với bốn ân trọng.

Đạo Phật du nhập Việt Nam trên 20 thế kỷ, giáo lý đức Phật trở thành những đạo đức nhân bản của người Việt, trong đó có đạo đức tứ ân. Tuy nhiên giáo pháp Phật thì quá mênh mông, nên thánh hiền xưa của Việt Nam biết cách tiếp nhận giáo pháp Đức Phật Thích Ca từ Ấn Độ truyền sang, rồi Phật giáo Việt Nam khéo giao lưu với các tư tưởng Phật giáo các nước vùng Đông Bắc á và giáo lý chính chân ấy đã dừng chân nơi bản địa và thực tế trong đời sống người Việt, theo từng vùng, từng miền, phân từng kỳ để lập Đạo, đạo đức của Đạo Phật lần lượt trở thành đạo đức của đất nước Việt Nam, của người Việt Nam, trong đó có nhiều môn nhiều phái, như: Ở ngoài Bắc có phái Tào Động, phái Lâm Tế…miền Trung có phái Lâm Tế, phái Nguyên Thiều, phái Liễu Quán. Ở miền Nam thì có nhiều tông nhiều phái, nhiều hiệp hội hơn cả, như: Thiền tông, Tịnh độ tông, Thiên thai tông, ở miền Đông có phái Nguyên Thiều, Liên tông Tịnh độ xuất hiện, ở miền Tây Nam phần Việt Nam có phái Khất Sĩ, Bửu Sơn Kỳ Hương, Tứ Ân Hiếu Nghĩa, Phật Giáo Hòa Hảo…

Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa khai sơn từ thị trấn Ba Chúc, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang, do Đức Bổn sư Ngô Lợi sáng lập từ năm 1867 đến nay đã được 144 năm, từ nhu cầu đấu tranh nổi dậy chống thực dân Pháp. Vừa đánh giặc vừa gắn liền với việc khai khẩn đất hoang lập thôn, lập làng, khai sơn chùa Tam Bảo Phi Lai.

Ngài Ngô Lợi là tên tự, tên thật của Ngài là Ngô Viện, ngoài ra Ngài còn có tên là Ngô Tự Lợi trong giới tu hành thường gọi là Ông Năm Thiếp (Ngài thường hay xuất hồn đi thiếp) hay đức Bổn sư núi Tượng.

Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa đã thu hút hàng chục ngàn tín đồ mở rộng phạm vi hoạt động ra 16 tỉnh, thành phía Nam. Tổ chức đạo được chia làm 24 gánh và 6 Ban giúp việc, có Trụ sở Trung ương tại chùa Tam Bửu Phi Lai (Thị trấn Ba Chúc, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang), là di tích lịch sử cấp quốc gia.

Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa là tôn giáo nội sinh, hoạt động đạo pháp, tu hành bốn ân: Ân cha mẹ, ân đất nước, ân Tam bảo, ân đồng bào… “Sống hiếu nghĩa - vì khối đại đoàn kết dân tộc” là sự tổng hợp của ba tôn giáo gồm Phật giáo, Nho giáo, Lão giáo. Trong lịch sử, đây còn gọi là đạo tập hợp những sĩ phu yêu nước tích cực chống Pháp, chống Mỹ cứu nước tại vùng Bảy Núi.

Đức Bổn sư là người yêu nước, chống Tây, quá trình hành đạo Ngài có biên soạn kinh sách riêng để dạy đồ chúng đệ tử, trong đó có quyển Ba La Ni Kinh dài 223 chữa Hán, sách Ngọc Lịch Đồ Thơ Tập Chú. Sau nầy trở thành bộ kinh chính của đạo Tứ Ân. Đức Bổn sư viên tịch vào ngày 13 tháng 10 năm Canh dần (1890), thọ 59 tuổi.

Nói về việc di dân và thổ dân…

“Di dân” thì đi lập nghiệp, lánh Tây, tìm kế sách đánh đuổi người Tây, giữ gìn viềng mối đạo đức dân tộc Việt Nam. Từ những ý tưởng lớn đó mà Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa xuất hiện tại quê hương Ba Chúc, ngày nay cũng là thánh địa Trung ương của Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa, được Nhà nước cho phép thành lập tổ chức Giáo hội năm 2009.

Chùa Tam Bảo Phi Lai tọa lạc trong khuôn viên rộng 3 hecta, tuy gọi là chùa nhưng bên trong thờ phượng có khác với chùa Phật giáo, chùa không thờ Phật mà thờ “Tấm Trần Điều”, Giường thờ, Ghế thờ, Gối thờ…; chùa hiện có khoảng 30 bàn thờ từ chánh điện ra tới tận cột phướn. Trong chánh điện thờ Quan Thánh Đế Quân, Hội Đồng Thượng Phật, Cửu huyền thất tổ bá tánh, Thập vương, Hộ pháp, Chánh tăng, Phật vương, Phật Thầy, Phật Trùm…

“Thổ dân” thì theo đạo truyền thống của người Khmer (Thủy Chân Lạp) thờ cúng Phật, cúng Ông Bà, hằng năm gần đến mùa cấy người nông dân Khmer từ các phum sóc phát tâm đem cày, bò đến cày ruộng công quả cho chùa. Sau khi thu họach mùa màng xong thì từ ngày mùng 9 đến mùng 10 tháng 10 âm lịch tổ chức lễ hội “Đôn-ta” (Lễ cúng ông bà cũng là một trong các lễ đầu năm của người Khmer), trong lễ hội Đôn-ta có tổ chức hội thao đua bò để mừng công thu họach vụ mùa trong năm trước.

“Di dân người Việt” thường gọi là Đàng ngoài, Đàng trong và “Thổ dân Khmer” gọi là Đàng thổ cùng hài hòa trong cuộc sống cộng đồng trải hằng bao thế kỷ có chung một viềng mối đạo đức, biết phát huy đạo đức dân tộc yêu nước, đạo đức đạo Phật, đạo ông bà chính là bản sắc văn hóa độc đáo nhất của người Việt Nam trong cũng như ngoài nước, từ xa xưa cho đến hôm nay.

Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa được người dân đồng bằng sông Cửu long tiếp nhận, các bậc tiên sinh tiền bối, trưởng lão thường truyền đạt cho nhau nguồn đạo đức đó để tỏ lòng hiếu đạo trung trinh với ông bà cha mẹ, với nước non, nơi mà người An nam và một ít sắc dân đến đây làm Cách mạng, tu hành hay sinh cơ lập nghiệp, trong đó có Đức Sư Ông thượng Bửu hạ Đức.

Ngày Thứ Tám Mươi Ba: Đức Sư ông Bửu Đức (Đức Ông Ba)

Đức Sư Ông thượng Bửu hạ Đức, thế thường gọi Đức Ông Ba, là bậc vãng bối, đạo cao đức cả chứng minh của Liên Tông Tịnh Độ Non Bồng. Đức Sư Ông được kính tôn bậc đạo sư đã khai sanh một viềng mối Tịnh độ Giáo môn, hội nhập cùng với các môn hệ. Liên tông tịnh độ Non Bồng được khai sơn vừa kế thừa chánh pháp Thích Ca Mâu Ni, chư lịch đại Tổ sư, tiếp độ những người có nhơn duyên căn lành Phật pháp, vừa trợ duyên cho công cuộc hoằng hóa của Phật Giáo Việt Nam.

Đã trên 90 năm, dù trải qua nhiều gian lao khó khổ nhưng các vị vẫn nhẹ nhàng lướt thuyền từ trên đại dương cuộc đời và đã thành công trong Phật sự hoằng pháp lợi sinh, tế tăng độ chúng…

Đức Sư Ông thượng Bửu hạ Đức tên thật là Phạm Văn Vị, sinh năm 1880, năm Canh thìn, nhằm cuối đời vua Tự Đức năm thứ 33. Tại làng Vĩnh Chánh, huyện Thoại sơn, tỉnh An Giang (Long xuyên), một nơi được coi là vựa lúa của miền Nam, là trung tâm của nhiều học phái lớn, đạo giáo xuất phát, như: Bửu Sơn Kỳ Hương, Đạo Phật Khất Sĩ, Phật giáo Nam tông Khmer, Tứ Ân Hiếu Nghĩa, Phật giáo Hòa Hảo… quê hương của Tổ sư Nguyệt Chiếu, cũng là nơi xuất sanh các làn hơi, âm điệu, cung bậc cổ nhạc, nhạc lễ cổ truyền Nam bộ, miền Nam Việt Nam, những ngôn từ thi kệ, cú pháp mang nhiều sắc thái đậm đà bản sắc dân tộc, có nhiều âm thanh “Hồn Việt” chân chất thật thà, cũng là vùng châu thổ có nhiều núi non hùng vĩ, huyền bí linh thiêng…nơi xuất thân nhiều vị Giáo chủ Cao tăng, Đạo gia của các nền đạo giáo dân tộc.

Thời điểm Đức Sư Ông ra đời có nhiều sự kiện diễn ra vào cuối triều vua Tự Đức, hoàn cảnh nước non bị đắm chìm trong thế dầu sôi lửa bỏng, triều đình Huế bất lực, vua tôi ngồi đó mà nhìn nước non bị người Pháp xăm lăng chia cắt từng mãnh để trị. Để cứu vãn tình thế lẽ ra thì triều đình phải huy động toàn lực lượng nhân dân đứng lên chống ngoại xâm, hoặc là chủ động mở cữa giao lưu làm ăn mua bán với người Tây dương, sẽ không có những trận chiến tranh không cân sức dẫn đến mất nước! Nhưng không, các Ngài lại cho người sang cầu viện nhà Mãn Thanh là một quốc gia luôn có ý đồ thôn tính đồng hóa Việt Nam! Oai lực của triều đình Huế, giang sơn gấm vóc gần như đi đến chổ bế tắc đất nước bị chia cắt ra từng mãnh.

Năm 1883, là năm cuối cùng của vua Tự Đức, nội bộ bất ổn, bên ngoài thì giặc Pháp tìm cách chiếm nốt các tỉnh thành còn lại, nam kỳ lục tỉnh mất vào tay giặc Pháp, hằng loạt sĩ phu trong nước nổi lên chống giặc. Sau sự việc Nhà vua băng hà, dù có sẳn Khiêm lăng, nhưng đến cả năm trời mà không hoàn thành việc chôn cất thi thể Đức Vua; các quan phụ chính như Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Văn Tường, Trần Tiễn Thành mỗi người một ý tưởng chuyên quyền, khuynh đảo triều đình, từ đó mà đất nước lại rơi vào tình cảnh nồi da xáo thịt, nội bộ cấu xé lẫn nhau. Tình cảnh phế hưng của vua chúa chốn hoàng cung diển ra thật dễ dàng; vua Dục Đức (1856-1883) thì lên ngôi được ba ngày đã phải chết tức tưởi.

Từ năm 1883 đến năm 1889, chỉ có sáu năm thôi mà biết bao biến thiên dồn dập với những biến đổi của lòng người đã tạo nên những sự xáo trộn của Nam triều, các vua nối ngôi nhau liên tục: Vua Hiệp Hòa, vua Kiến Phúc, vua Hàm Nghi, vua Đồng Khánh bị đưa vào một lịch sử tủi nhục; chốn triều ca thay vua như thay áo, chưa đầy một năm mà ba vua Dục Đức, Hiệp Hòa, Kiến Phúc bị bức hại, phải đổi chủ ba lần. Lúc bấy giờ từ Bắc cho đến Nam đến đồng bằng sông Cửu long thường nghe những lời ví von, ẩn ý: “Nhất gian lưỡng quốc nan phân thuyết, tứ nguyệt tam vương triệu bất tường…”. Việc của triều đình còn không ổn định làm gì có cơ sở để lo cho nước cho dân? Từ đó nhân dân địa phương thường xuyên tổ chức những cuộc nổi dậy chống giặc Pháp, trong đó có những vị giáo chủ các Đạo giáo.

Năm 1885, tín đồ Tứ Ân Hiếu Nghĩa kết hợp với nghĩa quân của Hoàng thân Sivôtha nổi dậy, bị quân Pháp kéo đến đàn áp, nghĩa quân tan rã, chỉ còn lại Đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa. Lúc bấy giờ quân Pháp tiếp tục càn quét quy mô vào làng Ba Chúc (An định), đốt kinh sách chùa chiền, nhà cửa rồi giải tán dân làng. Đến năm 1896, sau cuộc kháng Pháp thất bại, Ông Cử Đa (Nguyễn Thành Đa) nhà yêu nước có truyền thống đạo giáo, xuất thân hành đạo khuyến thiện dân lành vùng Tà lơn, Thiên Cấm sơn, phổ biến kệ kinh, sấm ký, trong đó có quyển Kim Cổ Kỳ Quan là những bài pháp ẩn ý đặc sắc nhất của Ngài.

Ngày 1 tháng 5 năm 1904 xảy ra trận bảo lụt, người dân đồng bằng Sông Cửu long bị thiệt hại nặng nề. Cũng trong năm nầy nhà chí sĩ Phan Bội Châu có đến Bảy Núi tìm Đạo và tìm người cùng chí hướng chống Tây; ngoài ra còn có những vị Hòa thượng, Yết ma, Giáo thọ của Phật giáo, các bậc truyền giáo đạo cao đức cả cũng hướng dẫn Phật tử vùng lên chống ngọai xăm, như: Tổ Chí Thiền, Tổ Khánh Anh (Phật Học Đường Lưỡng xuyên), Tổ Huệ Quang, Tổ Khánh Hòa (Bến Tre), HT. Trương Văn Đó (Dịch giả kinh Pháp Hoa, Kiên giang) Sư Thiện Chiếu, Ông Ba Thới, Ông Sư Vãi Bán Khoai, Đức Phật Nằm, Đức Phật Trùm…

Lập thân hành đạo.

Đức Sư Ông lớn lên trong một gia đình nông dân gia giáo hiền đức tu Phật, thú hướng tu học giáo lý Phật-đà, cũng là cư sĩ tu hành theo pháp Tứ Ân Hiếu Nghĩa, nghiên cứu học các pháp tu “Tịnh độ niệm Phật”, “Kim Cổ Kỳ Quan”, “Giảng xưa”, “Tận thế và Hội Long Hoa”, “Bà La Ni Kinh” dạy cách “Học Phật tu nhơn” của Đức Bổn sư núi Tượng, thuộc pháp phái Bửu Sơn Kỳ Hương của Đức Phật Thầy Tây An. Quanh năm, ngoài công việc đồng áng, tuy còn ở thế gian nhưng Ngài đã phát tâm tu hành các pháp khổ hạnh, ăn uống tiết độ, nhịn ăn, cứu người bằng khoa bốc thuốc nam, chuyên trì danh hiệu Phật A Di Đà, ngày đi làm nông, đêm về nghiên tầm kinh sách dạy về Pháp môn niệm Phật để học hỏi và làm phương tiện giảng dạy trong hàng Phật tử đồng đạo đồng tu ở quê nhà. Ngoài ra Sư Ông cũng là một thành viên của Phật giáo Tứ Ân, luôn họp tác cùng với nhân dân, vận động trong đồ chúng đứng về phía các sĩ phu yêu nước chống giặc ngoại xâm.

Năm 1906, những chí sĩ có học thức trong phong trào Đông Du, Duy Tân như: Lương Văn Can, Đào Nguyên Phổ, Võ Hoàng, Nguyễn Quyền, Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh thường nương vào Đạo Phật để hoạt động, Cụ Phan Chu Trinh diễn thuyết trước công chúng, nói: “…nước Đại Nam chúng ta yếu là vì thiếu tinh thần tôn giáo. Tôn giáo luyện cho ta đức hi sinh coi nhẹ tánh mạng. Không có tinh thần tôn giáo, chúng ta không biết cương thường, xả thân vì nghĩa…chỉ bo bo giữ cái lối riêng của mình. Nay bà con thử xét, đời nhà Trần sao dân tộc ta hùng dũng như vậy: Quân Nguyên thắng cả Á, Âu, nuốt trọn Trung Hoa mà qua nước ta thì bại tẩu. Nào cướp sáo ở Chương dương độ, nào bị bắt trói ở Bạch đằng, như vậy chẳng phải là nhờ Đạo Phật ở nước ta thời đó thịnh ư, nhờ cái tinh thần tôn giáo của ta ư…?” Năm 1907, vua Thành Thái là ông vua yêu nước, tín ngưỡng đạo giáo Tứ Ân, ông làm vua mà bất lực, rất khổ đau trước cảnh nước mất nhà tan, không cứu vãn được dân được nước, có ý đồ chống lại người Tây, không muốn làm vua nước Nam mà do người Tây dựng lên, nên phải bị người Tây thóai vị (Biên niên sử Phật giáo, trang 68, 69 NXB Tp.Hồ Chí Minh ấn hành).

Năm 1920, tuy có nhiều phong trào như Cần vương, Đông du, Duy tân khởi nghĩa chống Tây, nhưng ít có hiệu quả do không tập họp được các sĩ phu yêu nước, ít có đoàn kết, nên tại Nghệ an có Bác Hồ Chí Minh vào Nam xuất dương tìm đường cứu nước cứu dân, đến năm 1930 Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời kết nối lãnh đạo toàn dân chống thực dân Pháp (Biên niên sử Phật giáo, trang 84 NXB Tp.Hồ Chí Minh ấn hành). Ngày 24/3/1926, Cụ Phan Chu Trinh mất các nơi làm lễ tang biến thành những đoàn biểu tình chống Tây, trong đó có Sư Thiện Chiếu cũng tháp tùng đi biểu tình. Người Tây hỏi, Thầy chùa sao đi biểu tình? Sư trả lời: “…thuyết từ bi cứu khổ của Phật Tổ xui Phật tử tham gia những cuộc vận động yêu nước chớ không ai xui cả…”

(Biên niên sử Phật giáo, trang 76 NXB Tp.Hồ Chí Minh ấn hành).

Ngày 19/8/1945 Cách mạng thành công, ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ chí minh đọc tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Năm 1947, hội Phật giáo Cứu quốc được thành lập do Hòa thượng Minh Nguyệt làm Hội trưởng, Hòa thượng Huệ Thành, ông Commis Hải làm Phó hội trưởng, Ông Lê Hoàng Minh làm Ủy viên tuyên huấn; cũng trong năm nầy Đức Tôn sư Thiện Phước, thế danh Lê Minh Ý, tự danh Lê Văn Mười (biệt hiệu Đức Mẫu Trầu Bồng Lai) tham gia Cách mạng kháng chiến chống Tây cho đến năm 1955 mới gặp Đức Sư Ông xuất thân hành đạo.

Cơ duyên Đức Sư Ông lập thân hành đạo.

Theo lời của Sư Thiện Huỳnh thì năm 1920. Lúc Đức Ông 40 tuổi, nhiều lần được Đức Bà (Hiền thê của Đức Ông là người phát tâm tu hành trước và hành nghề bốc thuốc nam cứu dân độ thế, cứu người trong cơn bức ngặt đói rách khó khổ tại cầu số 1, Rạch giá) kêu gọi Đức Ông xuất thân hành đạo noi gương hạnh người xưa báo tứ trọng ân giúp đời, nhưng vì thời điểm chưa đến, Sư Ông từ chối. Đến năm 1925 một ngày nọ, thời điểm giữa trưa đang đi cày, chợt nghe tiếng gọi của “Ơn trên” phải vì mọi người, vì chúng sanh đang khổ đau mà buông tay việc thế: “Gương người chớ cầm, Ngựa người đừng cởi, Việc người đừng biết, Thường tự biết quấy để sửa…”. Đức Sư Ông noi theo ý tưởng của các bậc đạo sư mà phát đại nguyện “Tự tay thế phát” giữa trời phát đại nguyện xuất gia hành đạo nối gót các bậc tổ đức tiên sinh tiền bối.

Sau khi thế phát, Đức Ông đi về cầu số 1 Rạch giá cùng tu với Đức Bà tại Đạo tràng của người Phật tử, lập thân hành đạo, tiếp tay bốc thuốc nam chữa bệnh cho dân nghèo, vừa khuyên người đời tu niệm Phật, xả bỏ việc thế gian để có cơ sở không họp tác với ngọai bang người Pháp, hồng quên đi cảnh nước non dân lành bị xăm lăng tàn phá. Tại cầu số 1, Rạch giá, Đức sư Ông độ được một số đệ tử thông suốt đạo giáo, tâm linh huyền bí, diễn dương vi diệu pháp, tiếp nhận “Ân điển” từ các bậc thánh hiền khuyến thiện người đời tu hành, như: Đức Cô Đinh Thị Hy, pháp danh Diệu Nguyệt…là người dày công hầu cận Đức Sư Ông suốt cả cuộc đời tu niệm của mình, cho đến khi Đức Sư Ông viên tịch tại Tổ đình Thành An.

Thời điểm ấy vào năm 1921, Cụ Nguyễn Sinh Sắc thường xuyên lui tới vùng Tịnh biên, Tân châu hoạt động chống Tây cho đến năm 1927 thì Chi bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội ra đời tại Chợ mới tuyên truyền thu phục nhân tâm vùng lên chống thực dân. Năm 1939 tiếp tục các phong trào yêu nước vận động người người đứng lên chống Tây, cũng trong năm nầy Đạo Phật giáo Hòa Hảo ra đời (Ngày 18 tháng 5 năm Kỹ mão).

Năm 1940 với ý tưởng không giao lưu tiếp xúc với người Tây, nhận thấy tình thế nước non dân lành mang nhiều họa hại, Đức Sư Ông đau lòng tìm nơi ẩn tu, vân du đến vùng núi Tà-lơn, một vùng núi non hiểm trở, thuộc địa danh Chọt-xim, biên giới Việt Nam-Cambodge hành đạo nối chí “Các bậc trên trước” (Theo lời kể của cư sĩ Thiện Phước, ngày mùng 7/ Chạp/ Canh dần).

Ngày Thứ Tám Mươi Bốn: Các bậc siêu nhân kiệt xuất trong thời điểm Đức Sư Ông ra đời.

Ông Cử Đa:

Năm 1896, sau những cuộc tham gia kháng Pháp từ miền Trung đến miền Nam thất bại, tại miền Tây có Ông Cử Đa (Nguyễn Thành Đa) nhà yêu nước có truyền thống đạo giáo, xuất thân hành đạo khuyến thiện dân lành vùng Tà lơn, Thiên Cấm sơn, phổ biến kệ kinh, sấm ký, trong đó có quyển “Lan Thiên” là những bài pháp ẩn ý đặc sắc nhất trong đời tu của Ông.

Trích câu nói về Ông lúc đi tu:

Lan thiên một cảnh chép chơi

Non cao đảnh thượng thảnh thơi vô cùng

Ông Cử Đa sinh dưới thời vua Tự Đức, khoảng năm Canh Tuất (1850) thuộc làng Thuộc nhiêu, Mỹ Tho đến năm Ất tỵ (1895) ông tầm sư học đạo, lưu lạc nhiều nơi trong tỉnh Châu đốc. Đến ngày 14/3/1896 (Bính thân), ông thí phát quy y hiệu là Ngọc Thanh, tu tại điện Bồ hong (Đỉnh núi Cấm), rồi được tôn sư đưa lên ở nơi Trung Tòa, động Cao vân (Sự tích ông Cử Đa đi tu của Trương Tấn Ngọc, ở Vĩnh kim, Long định). Trong bài văn Tà Lơn có câu:

Hắc y đổi lấy cà sa

Cái tên đặt lại hiệu là Ngọc Thanh

Tương truyền ông lúc thiếu thời ông có đến Bình Định học võ và thi đổ Cử nhân võ thời vua Tự Đức, nên thế thường gọi là Ông Cử Đa, lúc bấy giờ sống ở tại làng Bình Khê, Phù Cát, Bình Định. Năm 1862 vua Hàm Nghi xuất bôn truyền hịch Cần vương, ông có tham gia cùng với triều đình Huế chống Tây, nhưng sau đó kinh thành Huế thất bại, Nhà Vua bị bắt và bị đày sang Algiérie, ông trở lại Nam kỳ, lúc bấy giờ có nhiều cuộc khởi nghĩa, như: Trương Định chết ở Gò Công, Phan Thanh Giản tuẩn tiết ở Vĩnh Long, Võ Duy Dương, Nguyễn Trung Trực ẩn náu ở Kiên Giang, Trần Văn Thành, Thủ Khoa Huân bị lưu đày sang đảo Réunion…các nhóm chống Tây đều đã tan rã.

Ngài Cử Đa một lần nữa xác định con đường đi riêng của mình: “…không làm anh hùng thì làm Bồ tát…”. Kể từ đó có lúc ẩn danh vùng Thất Sơn, chờ thời cơ giúp nước, có lúc ông đi trong cô đơn từ Bến Tre, Cái Dầu (Châu Phú, An Giang), Giang Thành (Hà Tiên), rồi lần sang đến đất nước Cambodge, đến ở tại Kampôt, Kam-phong Trạch và cuối cùng đến núi Tà Lơn (Bokor) tu hành.

Tương truyền năm Giáp Tuất (1934) nhà văn Phan Khôi có kỳ ngộ với ông Cử Đa ở chợ Bến Thành (Saigon), lúc bấy giờ thế thường đồn Ông đắc đạo thành tiên khi ẩn khi hiện rất linh hiển, có khi xuống bút thành thơ có đạo hiệu là Hư Không, Chơn Không. Ông có để lại cho đời bài Vãng Núi Tà lơn bằng thơ lục bát có nhiều ẩn ý quan tâm đến việc đời.

Ngày 1 tháng 5 năm 1904 xảy ra trận bảo lụt, người dân đồng bằng Sông Cửu long bị thiệt hại nặng nề. Cũng trong năm nầy nhà chí sĩ Phan Bội Châu có đến Bảy Núi tìm Đạo và tìm người cùng chí hướng chống Tây; ngoài ra còn có những vị Hòa thượng, Yết ma, Giáo thọ của Phật giáo, các bậc truyền giáo đạo cao đức cả cũng hướng dẫn Phật tử vùng lên chống ngoại xâm, như: Tổ Chí Thiền, Tổ Khánh Anh (Phật Học Đường Lưỡng xuyên), Tổ Huệ Quang, Tổ Khánh Hòa (Bến Tre), HT. Trương Văn Đó (Dịch giả kinh Pháp Hoa, Kiên giang) Sư Thiện Chiếu, Ông Ba Thới, Ông Sư Vãi Bán Khoai, Đức Phật Nằm, Đức Phật Trùm…

Ông Ba Thới:

Ông Nguyễn Văn Thới tức Ba Thới là một nông dân có học chữ Hán, sinh năm Bính Dần (1866) đời Tự Đức thứ 19 tại làng Mỹ Trà, ấp Long Hậu, tổng Phong-Thạnh quận Cao Lãnh (Sađec). Ông Ba tướng người cao lớn nước da trắng, râu tóc nhiều mỗi khi tóc buông ra thì chấm đất có dư, khi về già râu bạc và dài xuống tới rún. Tánh tình cương quyết, nóng nảy thích ngắm kiểng xem hoa, thường hút thuốc điếu và một đôi khi cũng có ăn trầu.

Mùa đông năm Bính ngọ (1906), ông Ba tìm đến ông Trần Văn Nhu là con của Quản cơ Trần Văn Thành, đại đệ tử của đức Phật Thầy Tây An và cũng là một nghĩa sĩ chống Pháp, xin quy y với ông Hai ở Láng Linh. Sau ông đem cả gia đình về ở nơi đây.

Trong thời gian này, ông Ba viết ba quyển: Vân-Tiên, Thiện-Từ, Cổ Vãng Kim Lai.

Vì có sự ghen ghét của Nguyễn-văn-Phẩm là cháu của ông Hai Nhu đưa đến việc Bửu-Hương Tự bị nhà cầm quyền Pháp bao vây (ngày 21 tháng 2 năm Quí-Sửu 1913). Ông Ba thoát, ông Hai thì phải trốn tránh, nhưng con trai của ông Ba là Nguyễn Văn Tuấn lại bị bắt cùng một một lượt với 56 người đồng đạo đến cúng chùa.

Thấy tình đời đen bạc, đau buồn vì cảnh chùa tan nát, ba hôm sau (24/2/1913), vào giờ ngọ, ông Ba dùng dao cạo cắt họng để tự sát. Vết thương đứt tới phân nửa cuống họng, nhưng ông không chết. Người nhà hốt hoảng, chiều tối lại chở lên nhà thương Châu Đốc điều trị. Ông không chấp nhận việc chữa trị của người Pháp, ông cự tuyệt và gở bỏ hết. Độ vài tháng sau liệu bịnh-tình ông Ba không thể chữa được, nhà thương đem bỏ ông ra nhà xác. Ông trốn được ra ngoài rồi nhờ người nhà chở về.

Tháng bảy năm Giáp dần (1914) ông Ba dời nhà về doi Lộ Lở (làng Kiến An, tổng Định Hòa, Long Xuyên), giả dạng người thường, làm ruộng rẫy sinh sống cho qua ngày.

Trong chuỗi ngày tàn, ông ký thác lòng mình vào những quyển Ngồi Buồn, Kiểng Tiên, Kim Cổ Kỳ Quan, Cáo Thị, Tứ-Đại và Thừa Nhàn.

Như chúng ta điều biết vào đầu thế kỷ hai mươi, tại miền Nam nổi lên một phong trào văn chương đại chúng. Văn chương này phát xuất từ những nông dân hoặc những hàn nho. Nội dung văn chương này có hai điểm chính: Văn chương yêu nước và văn chương tôn giáo.

Đây là lúc quân Pháp xâm chiếm Việt Nam mà Nguyễn Đình Chiểu phải chạy về Bến Tre và sáng tác các bài văn tế Trương Công Định, văn tế Nghĩa sĩ Cần Giuộc. Đây cũng là lúc phát sinh các tác phẩm khác như Thơ Sáu Trọng, Thơ Năm Nhỏ, Thơ Năm Tỵ, Thơ Cậu Hai Miêng… thể hiện tinh thần yêu nước chống Pháp và sinh hoạt xã hội..

Trước đó không lâu, Bửu Sơn Kỳ Hương với Đức Phật Thầy ra đời (1849), truyền xuống đến các đệ tử như Phật Trùm, Đức Bổn Sư núi Tượng, Ông Sư Vãi Bán Khoai và Thầy Huỳnh Giáo Chủ.

Trong những tác phẩm tôn giáo xưa như Vãn Núi Tà Lơn của ông Cử Đa, Giảng Xưa của Đức Sư Vãi Bán Khoai, Sấm Giảng của Huỳnh Giáo chủ thì tác phẩm Kim Cổ Kỳ Quan có vị trí khá quan trọng. Trong Kim Cổ Kỳ Quan, Ông tự giới thiệu như sau:

Quê ngụ miền Cao Lãnh

Tôi nay Ba Thới xưng danh

Từ theo Thầy học đạo minh thanh

Cửu thu mãn thính danh dư tuế (Kim cổ)

Tôi nay Ba Thới tùng Quới Mỹ trà

Tên Thạnh Phật bà chủ nhà Sa Đéc

Nhiều người ghen ghét mở bét bạc bôi

Nhiều việc thương Vôi thương ôi ong bướm

Việc đời lụy ướm như bướm gầy ong

Tên Thành là ông Quan-Công thuở trước

Phò vua giúp nước thuở trước rất miêng

Phật Thầy Trần Nguyên dạy yên lê thứ

Trần Nhu chiếm cứ nhị tứ Láng Linh

Hai Lãnh trung tinh độ tinh gò sặt

Hai Ngôn thậm ngặt oán giặt (giặc) hỏa thiêu

Căm hờn quần yêu bao nhiêu chẳng cử

Chú tư biện xử tích cử tòa chương

Nhiều việc tủ thương lưới vương Châu Đốc

Hai Nhơn tử tốc vị bốc cáo trình

Nhiều việc bất bình thương tình chú bảy dám bì (Cáo thị)

Ông Ba Thới mất vào lúc năm giờ sáng (giờ Dần), ngày mùng Chín tháng Tư năm Bính dần (1927), thọ 61 tuổi. Ông để lại cho đời chín văn phẩm kiệt tác về đạo đức lẫn văn chương, và một tấm gương tiết tháo kiên trinh bất hoại.

Đức Phật Trùm:

Hiện thân của đức Phật Thầy Tây An, là người Việt gốc Khmer; ngài tên thật là Tà-Pênh, nói tiếng Việt không thông thạo lắm, có gia đình sinh được bốn người con gái. Năm 1866 sau những ngày lâm bệnh nặng hôn mê, bỗng dưng tỉnh táo lại, tự nhận mình là hậu thân của Phật Thầy Tây An, là “hồn Trùm của Phật”, nên được tín đồ gọi là Đức Phật Trùm, qua những lời sám giảng còn lưu truyền:

Ở đời hạ giới yêu ma

Phật cho Thầy xuống để mà giảng dân

Tuy là phần xác của Miên

Hồn Trùm của Phật xuống lên dạy đời

Tuy là người Miên, nhưng ngài giảng giáo lý toàn là tiếng Việt, giống như Đức Phật Thầy Tây An, Đức Phật Trùm có phát lòng phái giữ Đạo, trổ tài trị bệnh lạ thường. Mọi người đồn rằng: “Mỗi lần trị bệnh, ngài dùng đèn sáp đốt lên, bắt bệnh nhân ngửi khói sáp mà hết bệnh, nên người đương thời gọi ngài là Ông Đạo Đèn:

Lâm san nghe tiếng Đạo Đèn

Gần xa thiên hạ ngợi khen vô cùng

Kẻ thời đến lãnh giấy thông

Người thời đến lãnh phù ông đem về

Đương thời hành đạo rất thịnh, nên ngài bị vu cáo âm mưu tổ chức chống Tây, nên bị người Tây bắt nhốt kế án đưa đi tù đày. Về sau khi được thả, ngài đến tậm xứ Cambodge giảng đạo. Ngày 13 tháng 3 năm Ất hợi (1875), ngài viên tịch. Mộ của ngài được xây trên lưng chừng núi Sàlon, một núi nhỏ thuộc ấp Sàlon, xã Lương phi, huyện Tri tôn, tỉnh An Giang, mộ không nấm, theo chủ trương của giáo pháo Bửu Sơn Kỳ Hương.

Ông Sư Vãi Bán Khoai:

Tín đồ các giao pháo Bửu Sơn Kỳ Hương, Tứ Ân Hiếu Nghĩa, Phật Giáo Hòa Hảo đều tin rằng ngài Sư Vải là hiện thân thứ ba của Phật Thầy Tây An tiếp tục làm việc giáo hóa người đời ở đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam.

Vào năm Tân sửu (1901,1902) có một người đàn ông hình dạng nhỏ bé ốm yếu, như người đàn bà, mặc quần áo có mang yếm trước ngực và trông giống như một ni cô đi bán khoai ở vùng Thất Sơn và kinh Vĩnh Tế để tùy cơ khuyến thiện người đời. Ông thường dùng vải áo, vải khăn của mình mà cho người bệnh, để chữa khỏi bệnh, người đời đặt cho ông biệt hiệu là Sư Vãi hay Sư Vãi Bán Khoai. Ngoài tài chữa bệnh, ông còn giỏi võ. Như lúc ở Vĩnh thông (Châu Đốc, An Giang), một hôm ông đi chặt bàng để dệt đệm, bỗng nghe có tiếng người lẫn tiếng cọp vang rần ở đó. Ông cầm mác chạy lại thì thấy ông Mạng, người cùng xóm đang hỗn chiến với cọp. Tức thì, ông nhảy đến tiếp tay và giết được mãnh thú.

Ngài Sư Vãi Bán Khoai có hành đạo đến Cù lao Ông Chưởng (Chợ Mới, An Giang) một lần và sau đó trở về Thiên Cấm Sơn. Ngài vân du dãy đời hai năm (1901, 1902) rồi mất dạng.

Cuộc đời hành đạo của ngài có để lại một bộ “Sám giảng người đời” 11 quyển, 422 câu và ba bài kệ 128 câu, giảng theo thể văn lục bát với nội dung nhằm phác họa một thế giới quan đời hạ nguơn dẫy đầy những tai ươn và chết chóc, khổ đau:

Bấy lâu dạy chẳng nghe lời

Để cho ác thú trên trời xuống ăn

Đoái nhìn lửa cháy tứ giăng

Trên non chín động binh chằn kéo ra

Lao xao kẽ khóc người la

…rồi khuyến thiện, dạy người làm lành lánh dữ và trung thành với tổ quốc giang sơn, để được sống một cuộc sống thánh thiện ở đời thượng nguơn:

Ai mà lòng quỷ dạ yêu

Tham tiền, thích ác có siêu bao giờ

Sư đà có dạ đợi chờ

Rao cho bá tánh trên bờ dưới sông

Khuyên niệm Phật:

Niệm Phật thì phải chí tình

Ơn cha nghĩa mẹ giữ mình cân phân

Niệm Phật phải giữ tứ ân

Ơn nhà nợ nước xử phân trọn nghì

Hay:

Thảo cha ngay chúa xưa nay

Dẫu mà có thác miễu son tạc thờ

Xem trong các truyện các thơ

Nịnh thần có thác, miễu thờ ở đâu

…sách đến nay vẫn còn truyền tụng tại miền Tây nam phần Việt Nam. Trong tủ sách Non Bồng của Liên tông Tịnh độ cũng có lưu một bản quyền của ngài Sư Vãi.

Theo truyền thuyết thì ngài Ngài Sư Vãi Bán Khoai:

“…truyền đạo giáo hóa người đời hai năm thì mất dạng…”

Thuyết khác: “…năm 1902 sau khi truyền lại bộ “Sám giảng người đời” cho một gia đình người dân hiền đức ở địa phương. Cho đến khi người kia đọc được, cho người chạy đi tìm thì ông đã đi xa, và cũng từ đó mọi người không còn trông thấy bóng dáng ông ở đâu nữa…”

Thuyết khác: Ở Bến Tre có ngôi mộ của ông Sư Vãi Bán Khoai, có tên là Huỳnh Phú Minh, pháp danh Sư Vãi Bán Khoai, sinh năm 1898, mất lúc 21 giờ, ngày mùng 10 tháng hai, năm Đinh Dậu (1957), hưởng dương 59 tuổi. Khi an táng tại Cầu Móng, Bến Tre, sau cải táng tại xã Hương Mỹ, Mỏ Cày, Bến Tre. Tuy nhiên mọi người tin mộ phần nầy không phải là mộ của ông Sư Vải Bán Khoai hành đạo ở đồng bằng sông Cửu Long.

Đức Phật Nằm (Ông Đạo Nằm):

Đức Phật Nằm, theo sử liệu có quá ít văn ngôn nói về ngài, thường khi nhắc đến ngài thì gắn liền ngôi chùa Thành Hoa linh thiêng cổ kinh đẹp, như: “…đến với Cù lao giêng, du khách Phật tử thường đến chùa Ông Đạo Nằm linh thiêng…”.

“…khách đến thăm Cù Lao Giêng vào các dịp ngày rằm, lễ lớn thăm viếng chùa Ông đạo Nằm có tên là Thành Hoa Tự…”

Có một bài văn ngắn nói như sau về ngài Phật Nằm: “… khoảnh đầu thập niên 1850, có một ông ở vùng Xếp Cả kích bên Cao lãnh được dân chúng mệnh danh là ông Đạo Nằm, trắng trẻo, trái tai dài lớn như tai Phật, tính tình hiền lành ai cũng quý mến. Người ta đồn ông là ông không bơi mà vẫn nỗi trên mặt nước, bồng bềnh trên giòng sông Tiền Giang, nước ròng trôi lên, nước lớn trôi xuống. Có kẻ nghĩ là ông trêu thiên hạ, nằm trên cái phao gì đó cho nỗi, bèn bơi ra sông, lặn xuống nước, tò mò rờ xem ông có kê gì ở dưới lưng chăng nhưng chẳng thấy gì cả. Dân Sai gon gom tiền góp của đem đến Cù lao Giêng (Ven) xây một ngôi chùa, đón ông về trông coi nhang khói.

Đúng ngày khánh thành, chùa đang đầy thiện nam tín nữ thì một toán lính Tây xông vào nổ súng. ông Đạo Nằm và mấy người đệ tử nữa tử nạn, nhiều người bị thương. Bà Năm Mẫn, năm 1897 trên bảy mươi tuổi, hiện còn sống ở Cù lao Giêng cũng bị thương tật. Vụ việc ngài thọ nạn, trước đó ngài có báo cho chư đệ tử là “Không qua khỏi” vì vậy mà ngài không trốn, mà phải trả “Quả từ tiền kiếp”.

Năm 1966, chúng tôi Đoàn Du Tăng Khất Sĩ Non Bồng 125 vị, có thân hành đến Cù lao Ven, thăm viếng chùa Thành Hoa được người trong chùa tiếp đãi tử tế lịch sự, chùa cung cấp thị giả phục dịch chu đáo cho đến khi khách rời khỏi chùa. Chùa cũng thường phục vụ cho các Nhà Sư tu hành thật đức, khi Nhà Sư nhập thất thì chùa sẽ hộ trì cho nhập thất đến khi viên mãn thất.

Tại bản địa Cù Lao Ven, tuy là phần đất nhỏ nhưng có nhiều dấu ấn di tích lịch sử: Khu di tích lăng mộ “Ba quan thượng đẳng” có công với đất nước: Nguyễn Văn Thư, Nguyễn Văn Kinh, Nguyễn Văn Diện; di tích cách mạng năm 1930 với lá Cờ Đỏ Búa Liềm trên cột dây thép xã Long điền A, từng là căn cứ địa của Xứ Ủy Nam Kỳ, nơi đây cũng là quê hương của nữ anh hùng Huỳnh Thị Hường, một Võ Thị Sáu kiên cường của miền Tây.

Cù lao Ven (Giêng), dài 12 km, rộng 7 km, gồm 3 xã Tân mỹ, Mỹ hiệp, Bình Phước Xuân…thuộc huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang còn có các danh hiệu khác là Giêng, Giên, Diên, Riêng, Den…người Khmer gọi là Koh-teng. Người đia phương thường gọi tên Cù Lao Giêng là tiếng đọc trại ra từ chữ Doanh. Đất nầy vào thuở xa xưa gọi là Bồng Lai, Phương Trượng, Doanh Châu, cảnh trí thần tiên, nơi có tiên ở.

Ngoài ra còn có các cơ sở tôn giáo lớn, như Phật giáo có chùa: Thành Hoa của Đức Phật Nằm linh thiêng, chùa Phước Thành, chùa Phước Minh (Chùa Bà Vú) cổ kính có tháp chín từng, cổng tam quan lớn đi thẳng vào chùa; đền thờ ngài Quản cơ Trần Văn Thành, người có công dẹp giặc Xiêm, do con trai của ông là Trần Văn Nhu đứng ra xây dựng vào năm 1879; nhà thờ cổ của người Kitô giáo mang đậm nét kiến trúc Roman do linh mục Gaphignol xây dựng từ năm 1875 với tòa tháp chuông cao vút; có những ngôi nhà xưa, Phủ thờ Nguyễn tộc được xây dựng từ đầu thế kỷ 20, mang lối kiến trúc nhà rường gỗ ba gian hai chái, tường gạch bao tứ diện, ngôi nhà nầy có điểm đặc biệt theo kiến trúc nam bộ nên được giữ nguyên những cấu trúc “Chân quê” ngày xưa.