Một Trăm Ngày Niệm Phật Và Một Trăm Bài Pháp

Ngày Thứ Bảy Mươi Mốt: Sự thành tựu của Phật Thích Ca

Vấn: - Xin Sư từ bi khai thị cho chúng con về sự thành tựu và hạnh nguyện của Đức Phật Thích Ca?

Đáp: - Khi còn học ở nhà trường Đạo thuộc Phật Học Đường Tây Phương Bồng Đảo, có lần học chân lý đại đồng, Sư còn nhớ rõ lời Thầy dạy: “Vì sao Đức Phật thị hiện vào thế giới ta bà?”. Vì thế giới ta bà là một thế giới mà trong đó cuộc sống dẫy đầy những nổi khổ niềm đau, những khổ đau thăng trầm vinh nhục, vui buồn lẫn lộn… nơi mà nước mắt muôn loài luôn “đẫm lệ” nhiều hơn nước biển. Chính nơi đây còn có “dòng sông sanh tử” luôn thủy triều và bất tận, bất cứ lúc nào cũng có thể nhấn chìm muôn vạn sanh linh trong từng thế hệ chết đuối nơi dòng sông đó.

Theo giáo pháp Đức Phật, quan điểm Thiền tông thì Đức Phật là thường trụ, nên không xa rời chúng sanh, thậm chí chúng ta còn nghe những đệ tử ưu tú của Ngài cũng đều phát nguyện như vậy mà còn thỉnh cầu Ngài trụ thế trường cửu để chứng minh cho các vị phát nguyện vào đời để cứu khổ chúng sanh: “…Phục thỉnh Thế Tôn vị chứng minh - Ngũ trược ác thế thệ tiên nhập – Như nhứt chúng sanh vị thành Phật – Chung bất ư thử thủ nê hoàn….” (trích kinh Thủ Lăng Nghiêm)

Còn bên Tịnh Độ thì Đức Phật muốn giúp cho chúng sanh thoát khổ, nhưng chờ mãi mà không thấy có người tĩnh ngộ phát tâm tu cầu giải thoát mê lầm, ra khỏi bốn bức tường sanh, lão, bệnh, tử, do không ai có trí năng hiểu biết để đến thỉnh cầu Đức Phật tuyên dương chánh pháp, nên Ngài phải tự tuyên thuyết hiển bày lý lẽ chơn thường, giúp cho chúng sanh dễ tiếp nhận giáo pháp tu hành. Bài kinh không ai hỏi mà Đức Phật tự nói thật đơn giản là “Kinh A Di Đà”.

Lúc bấy giờ nhân thời điểm có các vị Tỳ Kheo 1250 vị, chư vị Bồ Tát 10 phương, chư vị Đại A La Hán, nhân dân những vị nhân sĩ trí thức, thiên long bát bộ, Hộ pháp Thần vương, chư Thiên Vương khắp 10 phương và dân chúng của các vị đến thăm Đức Phật… nhân đây nên Đức Phật có gọi Ngài Xá Lợi Phất là vị thiện tri thức của đại chúng cõi Người và kể cả cõi Trời để bảo ban giới thiệu về Đức Phật A Di Đà và thế giới Cực lạc của Ngài…

Thế giới của Đức Phật A di Đà là thế giới không có khổ, mà chỉ có những sự việc vui, nhẫn đến vượt qua cả sống và chết, thế giới của Đức Phật A Di Đà không có cơ sở cho các vị Thập điện Diêm vương, ngục tốt, si mê hắc ám sinh hoạt, không có ma si mê, quỉ vô thường làm khổ chúng sanh.

Những công hạnh phát nguyện vào đời cứu vớt chúng sanh - Thỉnh đức Phật thị hiện thế giới ta bà chứng minh – Cứu vớt chúng sanh ra khỏi thế giới sanh tử (đói nghèo, nô lệ, chém giết lẫn nhau, tàn sát lẫn nhau mà sống…) là những ý nguyện mà Đức Phật tự đứng ra tuyên thuyết, là những việc làm nói lên tính từ bi vô biên giới, một tình thương cao cả thật sinh động và vô bờ bến của Đức Phật đến với muôn loài.

Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy: “Phật thị hiện vì một nguyên nhân lớn là khai thị chúng sanh ngộ nhập Phật tri kiến….”. Phật tri kiến dành cho chúng sanh nghiệp dứt tình không, trí tuệ siêu quần bạt tụy. Ai là người nghiệp dứt tình không, trí tuệ siêu quần bạt tụy thì bước vào Phật đạo. Ai bước vào Phật đạo thì người đó là người “nghiệp dứt tình không trí tuệ siêu quần bạt tụy”

Cho thấy đại nguyện của ba đời chư Phật, chí nguyện cao cả của Bồ tát Sĩ Đạt Ta đã mở toan cánh cửa Niết Bàn, hiển bày Đạo Bát Chánh giúp cho muôn loài phát huy trí năng biết cách tự hóa giải khổ đau

Mỗi năm vào ngày mùng 08/chạp là ngày mà chư Tăng Ni, Phật tử chúng ta nhớ lại cách đây 2597 năm, vào ngày trăng tròn bên chân núi Hy Mã Lạp Sơn, một siêu nhân vĩ đại, đã sáng thế và vượt cung điện Ca Tỳ La Vệ để vào rừng sâu núi thẳm, tìm phương cách cứu giúp muôn loài. Với 6 năm năm tu khổ hạnh tại “Khổ Hạnh Lâm”, năm 35 tuổi đã không thấy có hiệu quả cao, lại thêm không còn sức khỏe, mà trí tuệ thì biệt tăm, không còn nghị lực để thực hiện chí nguyện đến với người đang khổ đau oằn oại. Cuối cùng phải chổi gót đến tận địa phương khác, xa rời lối sống cực đoan quá khắc khổ như ngoại đạo, rồi được người phụ nữ tín tâm Su-Già-Ta dâng bát sữa cúng dường trợ duyên phục hồi sức khỏe cho Ngài và cuối cùng Bồ Tát Sĩ-Đạt-Ta thoạt ngộ:

Trí tuệ, thấy biết được những đời trước của người và mình luân chuyển trong ba cõi thế nào để tự hóa giải.

Trí tuệ thấy biết việc của mình và người tái sinh theo nghiệp lực thế nào để tự chuyển hóa.

Trí tuệ, thấy biết những cảnh khổ trong đời hiện tại của mình và tự biết tầm phương giải thoát các phiền não thế gian.

Bồ tát Sĩ-Đạt-Ta thành Phật năm 35 tuổi, cách đây đúng 2597 năm.

Giáo lý của Đức Phật không phủ định giáo lý Phệ đà, nhưng có một điều là đức Phật tuyên bố: “Tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, đều có thể thành Phật, tức là mọi người đều có tri thức trí tuệ ngang nhau, cuộc sống kinh tế bình đẳng ngang nhau, nếu người đó biết phát huy tri thức trí năng của mình. Con người có quyền tự quyết định cho chính mình và cộng đồng của mình, không có thần linh tối cao nào xen vào định đoạt đời sống cho con người và cộng đồng của con người.

Vì mọi người đều có quyền sống bình đẳng, không có giai cấp trong chúng sanh, khi chúng sanh đó có dòng máu cùng đỏ, nước mắt cùng mặn.

Sự đắc đạo của Đức Phật Thích Ca vào ngày trăng tròn mùng 08 tháng thứ mười hai bên chân núi Hy Mã Lạp Sơn năm ấy là một hiện tượng chuyển hóa thế giới Ta bà, khiến cho người khổ được vui, người mù tối được sáng, vượt ra ngoài vòng cương tỏa cơ chế khắc khe của đạo Bà La môn bên Ấn Độ, thoát khỏi tam đồ bát nạn câu ly khổ luôn đè đầu cởi cổ chúng sanh.

Ngày nay, người Thích tử học Đạo Phật, chúng ta cần có thời gian suy gẫm về Đức Phật nhiều hơn nữa, tiếp thu những tinh hoa Phật pháp cho sâu, thực hành cho đúng, nhằm giúp cho đời sống tâm linh ngày càng sáng tỏ, mang lại hạnh phúc cho nhơn thiên và loài người…

Nam mô Tây Phương Cực Lạc Thế Giới Giáo Chủ Thọ Quang Thể Tướng, Vô Lượng Vô Biên Từ Thệ Hoằng Thâm, Tứ Thập Bát Nguyện Độ Hàm Linh, Đại Từ, Đại Bi Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Như Lai Biến Pháp Giới Tam Bảo.

Ngày Thứ Bảy Mươi Hai: Chủ trương của Phật giáo

Vấn: - Khi đọc lịch sử Phật giáo Ấn Độ, chúng con thấy sau Phật nhập diệt một trăm năm thì chư Trưởng lão đã có nhiều ý tưởng khác nhau, từ đó mà thành nhiều bộ phái, mỗi bộ phái hiểu Đức Phật theo tiêu chí của mình mà lập bộ phái: có Trưởng lão thì vào rừng sâu tu hành giữ đạo, có Trưởng lão truyền bá giáo pháp Đức Phật; xa hơn nữa có vị đem giáo pháp Đức Phật vượt biên thùy Ấn Độ sang các nước lân bang mà truyền giáo; có Trưởng lão lập ra những bộ phái mới, phù hợp với dân trí hiện tại, có Trưởng lão giữ gìn tính chất nguyên thủy của giáo pháp Đức Phật…nguyên nhân nầy mà chúng con hậu tấn thật khó hiểu biết, hoặc khó hiểu về tính cách tu hành của chư Trưởng lão, các Ngài có sai sót không, các Ngài tích cực hay tiêu cực, tự lợi lợi tha ra sao, pháp nào đúng pháp nào không đúng, đại thừa hay tiểu thừa? Tại sao phải phân ra đại thừa tiểu thừa. Xin Sư từ bi chỉ giáo?

Đáp: - Chư Trưởng lão vào rừng sâu tu hành là vì muốn giữ giáo pháp tịnh hạnh, phạm hạnh của Đức Phật.

* Chư Trưởng lão truyền bá giáo pháp Đức Phật là do theo lời huyền ký của Ngài, thì giáo pháp của Thích Ca Mâu Ni trụ thế 16.800 năm (Phật học tinh yếu của Thích Thiền Tâm)

* Chư Trưởng lão truyền bá giáo pháp Đức Phật ra ngoài biên thùy Ấn Độ, là nhiệm vụ của sứ giả Như Lai.

* Chư Trưởng lão lập ra bộ phái mới là vì dân trí tiến bộ.

* Chư Trưởng lão giữ gìn giáo pháp đức Phật như xưa, là vì muốn cho giới pháp Phật tồn tại ở đời…

Nhìn chung thì giáo pháp đức Phật là chơn lý tất yếu luôn phù hợp trong mọi tình huống của thời đại, chúng ta là hậu sinh không nên có ý tưởng phê phán đúng hay sai. Sau khi Phật nhập diệt, thật sự có nhiều bộ phái được phát sinh và tự chia tách khỏi tăng đoàn để độ sanh; mỗi bộ phái đều có chủ trương riêng của mình và bảo thủ theo ý kiến biệt truyền của mình để truyền giáo, chung quy đều là diễn dương vi diệu pháp của Đức Phật.

Tuy nhiên theo Phật tử muốn biết đúng chủ trương của Đạo Phật, lời dạy của Phật khi sinh tiền, ý tứ của Đức Phật giáo hóa chư đệ tử khi Ngài sinh tiền, hoặc cả mấy ngàn năm sau sẽ ra sao? Sư sẽ vì các Phật tử mà không nói riêng từng bộ phái, mà sẽ minh lý chủ trương chung về đại thừa, tiểu thừa giáo đại biểu của các bộ phái trong Đạo Phật.

Theo nhà Phật, thì tất cả chúng sanh đều có đủ Phật tánh, nghĩa là có đủ khả năng giác ngộ, khả năng đào tạo cho mình và người khác một nhân cách siêu việt. Khả năng giác ngộ ấy có sẵn trong tất cả mọi loài và nhân cách siêu việt ấy vẫn căn cứ nơi nhân sinh mà thực hiện, đi đến quả vị giác ngộ hoàn toàn, đó là mục đích cứu cánh của nhân sinh, trong luân lý gọi là chí thiện. Đi đến chỗ chí thiện, đó là lẽ sống của con người.

Những thuyết minh về mục đích cứu cánh của phái Đại Thừa và Tiểu Thừa có khác nhau. Tiểu thừa giáo để thành lập thuyết cứu cánh, đã đứng trên phương diện tiêu cực, trong khi Đại thừa giáo hoàn toàn đứng về phương diện tích cực.

Mới nghiên cứu ta thấy hình như có sự tương phản và cũng do đó mà có người cho rằng Phật giáo chủ trương yếm thế. Thực ra, không có sự tương phản. Tiêu cực khác với tích cực. Nhưng tiêu cực mà đến cùng cực thì lại là tích cực cũng như bi quan mà đến cùng cực thì lại là lạc quan.

Đạo Phật chủ trương “Giá tình biểu đức” nghĩa là ngăn ngừa vọng tình mà phát triển tánh đức. Tích cực tức là ngăn ngừa vọng tình, mà tích cực là phát triển tánh đức vậy. Do tiêu cực mới biết dục vọng là khó đi đến chỗ giải thoát dục vọng, ấy là ngăn ngừa vọng tình. Do giải quyết đi đến chỗ hóa độ và làm lợi ích cho xã hội, nhân sinh, ấy là phát triển tánh đức. Nghĩa lý đại thừa và tiểu thừa được dung hòa ở điểm này.

Đứng trên phương diện tiểu thừa, ta phải công nhận Phật giáo có thể gần như một chủ nghĩa yếm thế. Thực vậy, tiểu thừa giáo chủ trương yếm thế, phải nói thẳng như thế để khỏi bị người ta cho là nói thêm, nói bớt. Nhưng điều cần thiết là phải tìm hiểu cho rõ ràng tính cách yếm thế đó.

Vật chất là những gì phải tan rã biến hoại, lục dục chỉ gây nên đau khổ, vạn hữu luôn luôn biến dịch. Tìm trong cảnh đời những sung sướng giả tạm, những đau khổ trá hình, đó là do trí óc vô minh, cố chấp. Kinh Pháp Hoa có dạy: “Ba cõi giống như nhà lửa, bao nhiêu là khổ não thật đáng sợ hãi, các kinh điển tiểu thừa lại đề cập đến chuyện khổ nhiều hơn. Dù con người tu nhơn tích đức được quả báo sanh lên các cõi trời nhưng cũng chưa được giải thoát vì vẫn còn ở trong vòng đau khổ.

Nhưng làm sao diệt khổ đặng được an vui? Chỉ có một cách là nhập vào Niết bàn tịch diệt, đó là đại khái của tinh thần bi quan tiêu cực của Phật giáo tiểu thừa. Nghe như thế mà ai chẳng bảo là Phật giáo chủ trương xa lánh cuộc đời thực tại, vì muốn hết khổ phải nhập Niết bàn. Niết bàn của tiểu thừa giáo có nghĩa là trạng thái diệt độ, không còn cái gì nữa. Kinh pháp cú có câu: “Vì ham vui mà lo, vì ham vui mà sợ, không ham vui thì còn gì mà lo, còn gì mà sợ? Vì tham dục mà sợ, không tham dục thì còn gì mà lo, còn gì mà sợ? Chỉ có Niết bàn là nơi giải thoát, nhập Niết bàn là đi đến chỗ cứu cánh”.

Người theo chủ nghĩa tư lợi vì không có năng lực lợi tha. Quan niệm về khổ và Niết bàn của Đại thừa. Nhàm chán dục vọng không phải là chán đời. Chỉ có dục vọng mới đáng chán vì chúng gây ra đau khổ muôn loài. Đời không đáng chán, đời đáng yêu chuộng, thế nhân đáng thương xót. Không nhàm chán dục vọng, cứ mãi quay cuồng trong hạnh phúc giả ảo thì làm thế nào tự gở ra khỏi đau khổ để tiến đến chỗ an lạc của chính riêng mình chớ đừng nói chi đến sự xây dựng hạnh phúc cho muôn loài? Niết bàn không phải là chỗ an nghỉ vĩnh viễn, đó mới chỉ là trạng thái giải thoát cá nhân, sự giải thoát ấy chưa hoàn toàn, cần phải tiếp tục tiến thêm lên.

Con người vì đã trải qua những đau khổ, dục lạc và tham vọng gây ra. Nên đem tâm nhàm chán đời sống dục lạc. Con người lúc ấy nhìn chúng sanh lăn lộn trong tham dục bằng cặp mắt bi quan, thương xót. Do bi quan khởi tâm hoài nghi, do hoài nghi nên mới đến chổ giải thoát. Được giải thoát, con người sẽ thấy sự sanh tử chỉ là những hình thức giả hữu của vũ trụ. Tham cứu đến bản thể vạn vật, thấu rõ chân lý của vạn hữu, con người sẽ không thấy có sanh tử, có biến đi, và biết rằng tất cả đều là thường trụ. Thấu được chân lý ấy thì phiền não tức Bồ đề, sanh tử tức Niết bàn, thiện ác không phải là hai tà và chánh đều là một, chân lý hiển hiện ngay ở sự thật, đạo thấy rõ ở muôn ngàn hiện tượng minh tức là vô minh, vô minh tức là minh, đây mới thật là cảnh giới chân thực viên minh.

Kinh Hoa Nghiêm dạy: “Tánh của tất cả pháp, tướng của tất cả pháp, có Phật hay không có Phật, tất cả đều là thường trú…”

Kinh Viên Giác dạy: “Tất cả các phiền não chướng ngại đều là tri giác cứu cánh.

Kinh Pháp Hoa dạy: Hai môn chân như Sinh và Diệt không rời nhau, nếu đứng về chân như thì tuy thanh tịnh bất biến mà vẫn tùy duyên hữu biến còn đứng về sinh diệt thì tùy duyên sai biệt mà vẫn như bất biến”.

Tinh thần nhập thế có tính cách triệt để xã hội ấy, tinh thần tích cực hoàn toàn ấy, thật khác xa với tinh thần bi quan tiêu cực vậy.

Tóm lại, cứu cánh tích cực của Phật giáo là tự giác rồi giác tha cũng như hoa sen sanh trong bùn, nở trên bùn mà vẫn không dính bùn. Cảnh giới giác ngộ không rời cảnh giới đau khổ và những phiền não thực tại, vọng tưởng điên đảo. Khi đã được giác ngộ trí tuệ ấy thì có thể khéo biết tâm tưởng của chúng sanh và tùy theo căn cơ của mọi người mà giáo hóa cho được giác ngộ, đó là từ diệu dụng tự giác đi đến diệu dụng giác tha vậy.

Từ những ý nghĩa thật thông thóang trên, chúng ta có thể nhận định: ”dù là tu theo giáo lý tiểu thừa hay đại thừa cũng là giáo pháp của Phật, nếu là giáo pháp của Phật sẽ đưa chúng ta đến cứu cánh giải thoát.

Nam mô Tây Phương Cực Lạc Thế Giới Giáo Chủ Thọ Quang Thể Tướng, Vô Lượng Vô Biên Từ Thệ Hoằng Thâm, Tứ Thập Bát Nguyện Độ Hàm Linh, Đại Từ, Đại Bi Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Như Lai Biến Pháp Giới Tam Bảo.

PHẦN XVI. ĐẠO PHẬT VÀ DÂN TỘC VIỆT NAM

Ngày Thứ Bảy Mươi Ba: Tính cách của Đạo Phật

Vấn: Xin Sư khai thị cho chúng con về tính cách của Đạo Phật?

Đáp: Tư tưởng Phật giáo như là một hệ thống không gian vô tận phong phú, đa dạng, thấm nhuần trong cốt tủy chúng sinh nơi đó có người, một khi có sự tiếp nhận đúng đắn về giáo pháp Đức Phật, thì chính đạo Phật là trái tim, là sự sống theo lý tưởng “bất sanh bất diệt” xuất hiện trong thế giới loài người.

Đứng trên phương diện không gian thì đạo Phật vốn có từ vô thỉ, trải hằng sa vô lượng kiếp qua các tiền thân Phật, Bồ Tát, nhân thân của Chư Phật, Chư vị Bồ tát, Chư vị Thánh Tăng kế tục giáo hóa.

Kể từ khi con người tiến bộ, sáng chế những thể thức mới, đáp ứng nhu cầu cho cuộc sống theo thứ lớp, luôn luôn có sự hoài vọng về quá khứ, truy tìm những cái hay cái đẹp của người xưa, rút kinh nghiệm để làm chỉ nam cho người sau, điều tất yếu phải có một hệ thống kết toán bằng thời gian, niên biểu của sự việc, để sắp xếp sự thành tựu cho từng thời đại.

Cũng như thế sự xuất hiện của Phật giáo trên thế gian, tuy mang tư tưởng giải thoát Niết bàn, nhưng không tách rời xã hội và con người, mang lại niềm tin yêu cho thế giới và nhân loại, cho pháp giới và chúng sanh, đó chính là yếu chỉ giải thoát thật sự, mà toàn bộ những người đệ tử phật đã và đang kế thừa di sản, mà toàn bộ những người đệ tử Phật đã và đang kế thừa di sản vô giá… kết tinh thành một hệ thông lịch sử vô vàn bất tận.

Chúng ta có thể nói, tính cách nhân bản thực tiển của đạo Phật đã thể hiện rõ nét nhất trong kinh điển Đại thừa “Chỉ thẳng tâm người thấy tánh thành Phật”, nếu chưa thấy tánh tức chưa thành phật, nghĩa là chưa thức tĩnh toàn triệt, thì vĩnh viễn làm kẻ lạc loài giữa muôn trùng ảo ảnh vô minh, lúc ấy mọi hạnh phúc lạc thú đều trở thành suối nguồn đau khổ. Từ con người bằng xương bằng thịt. Biết tâm niệm mình như thật, không bị ngoại cảnh lôi cuốn chi phối, là giác ngộ hiện tiền. Trong khoảnh khắc niềm Cực Lạc Tây phương xa xăm được kết thành ngay nơi tự tánh thanh tịnh, là thực hiện trọn vẹn nơi mỗi con người một cuốc sống dồi dào vật chất và phong phú về tinh thần bình đẳng tinh khôi. Nói cách khác, chỉ với con người muôn vàn hệ lụy, nếu biết làm hiển lộ hạt nhân năng động từ bi và trí huệ, lẫm liệt chuyển hóa những thăng trầm trở thành chân thiện mỹ, ngõ hầu xây dựng cõi Niết Bàn siêu việt giữa trần gian.

Nam mô Tây Phương Cực Lạc Thế Giới Giáo Chủ Thọ Quang Thể Tướng, Vô Lượng Vô Biên Từ Thệ Hoằng Thâm, Tứ Thập Bát Nguyện Độ Hàm Linh, Đại Từ, Đại Bi Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Như Lai Biến Pháp Giới Tam Bảo.

Ngày Thứ Bảy Mươi Bốn: Người Việt Nam và Đạo lý nhà Phật

Vấn: - Xin Sư giảng giải về nguồn gốc người Việt Nam có liên quan đến Đạo Phật?

Đáp: - Người Việt Nam, người Việt ở phương Nam là một dân tộc thông minh, lanh lợi, hiếu hòa, mến khách, đạo đức; nhất là đạo đức đạo Phật. Sư sẽ giảng về nguồn gốc người Việt và đạo lý nhà Phật.

Nước Việt Nam về đời Hồng Bàng (2897-258 Tr công nguyên) gọi là nước Văn Lang.

Đến đời Thục Phán An Dương Vương (257-207 Tr công nguyên) gọi là Âu Lạc

Từ triều đại nhà Tần bên Trung Hoa, (246-206 Tr công nguyên) nước ta chỉ được gọi là Tượng Quận.

Sau nhà Hán (202 Tr công nguyên – 220 sau công nguyên) có 3 Châu, gọi là Giao Chỉ hay Giao Châu, Châu Cửu Chân và Châu Nhật Nam.

Đến đời nhà Đông Hán 3 Châu trên thống nhất lại gọi là Giao Châu.

Đời nhà Đường (618-907) gọi là An Nam đô hộ phủ

Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, xưng đế lên ngôi lấy hiệu là Đinh Tiên Hoàng, đóng đô ở Hoa Lư (Tràng An, Ninh Bình ngày nay). Đất nước lúc bấy giờ hùng mạnh, được tự chủ, nhà Vua đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt (968-980).

Đến đời nhà Lý, vua Lý Thánh Tông, đặt tên nước là Đại Việt, một nước Việt lớn mạnh, độc lập tự chủ chớ không phải nước Việt Thường ở biên cương của Trung Hoa

Đến đời vua Gia Long, sau khi thống nhất sơn hà, đặt quốc hiệu là Việt Nam. người dân Việt hùng mạnh độc lập tự chủ ở phương Nam.

Ở vào thời đại Hồ Chí Minh, đất nước văn minh tiến bộ, nhưng luôn luôn phải chống giặc ngoại xâm Pháp, Nhựt rồi Mỹ cho đến ngày 30.04.1975 mang lại hòa bình, thống nhất đất nước. Đây là lần thống nhất trọn vẹn lãnh thổ, cương giới lục địa, bờ biển, biển khơi rõ ràng, đặt tên nước là Cộng Hòa Xã hội Chủ Nghĩa Việt Nam.

Theo các nhà nhân chủng học người Pháp, khi đến Việt Nam nghiên cứu từng giống dân trên địa cầu thì người Việt Nam và người Thái là những di dân tìm cuộc sống xuất xứ từ cao nguyên Tây Tạng. Người Việt Nam thì men theo đồng bằng sông Hồng Hà ra biển khơi, xuống phía Đông Nam, lập ra đất nước Việt Nam. còn người Thái thì đi sâu vào đại lục lập ra các nước Siam, Campuchia, Laos, Phù Nam…

Người Việt Nam xưa có 2 ngón chân cái giao lại với nhau, cho nên những cư dân ở phương Bắc gọi cư dân ở phương Nam (nước ta) là người Giao chỉ (người có hai bàn chân bẹt ra và hai ngón chân cái giao chập vào nhau).

Từ nay chúng ta biết được người Việt Nam không phải là giống dân Tam Miêu theo quan niệm người Tàu. Như sách Việt Nam sử yếu của Trần Trọng Kim đã dẫn, người Việt Nam là giống người có nguồn gốc đạo đức thiêng liêng cổ kính và huyền bí, tức là có đạo đức thoát trần, thông minh siêu phóng, ham thích thoát ly thế gian vững vàng từ trên nóc nhà thế giới (dòng giống Tibet).

Năm 1960, Đức Tôn sư Hòa Thượng thượng Thiện hạ Phước, cứ mỗi lần giảng đạo, thì thường cân nhắc về dòng giống Lạc Hồng, dòng giống Tiên Rồng, giống nòi Bàn Cổ. Thật vậy, chúng tôi được tận mắt nhìn Ông Năm Gò Thâm, tức cụ Trưởng lão Thích Từ Quang, Ông Tư Hùng Dũng, một ít vị ở Tân Trụ, Long An, người Phật Giáo Tứ Ấn và một số vị nữa tu tại đỉnh thiêng Non Bồng có hai ngón chân cái “bẹt công vào” và giao nhau. Khi bước đi lúc nào cũng gần như đụng vào nhau, đi rất vững vàng, xem như là họ có võ nghệ cao cường lắm, mà thật ra thì họ không có võ nghệ chi cả.

Đức Tôn sư thường gọi những người nầy là thuộc dòng giống Lạc Hồng còn sót lại (như chim Lạc luôn bay xa về phương Nam tìm môi sinh, và định cư tại đồng bằng sông Hồng, tức là người xưa của Việt Nam ta là như vậy). Dòng giống con Rồng con Tiên, Tiên thì lên núi, Rồng thì xuống biển là thủy tổ của người Việt Nam và đó là điểm đặc thù của Việt Nam, có một không hai trên hành tinh trái đất. Từ đó mà chúng ta biết người Việt Nam không phải là dòng dõi xuất phát từ Trung Hoa, cái gen của Người Việt Nam, đã muôn đời không phải bị đồng hóa bởi người Trung Hoa, dù đã nhiều lần bị các dân tộc lớn của Trung Hoa, như Hán, Mông Cổ, Mãn Thanh đô hộ suốt 1000 năm lịch sử, mà cái gen của người Việt Nam là gen truyền thống Phật giáo, gen của vấn đề tâm linh, thật phù hợp với đạo tự giác tự ngộ của Đức Phật Thích Ca.

Người Việt Nam luôn có đạo đức riêng của người Việt Nam, chỉ trừ sự tiếp cận tiếp thu nền văn minh của đại lục Hoa Ấn thì lúc bấy giờ có tiếp thu nền đạo đức của Tây trước hay Thiên trước, tức là Đạo Phật. Do đó mà các sử gia Phật giáo như: ngài Mật Thể, Mãn Giác, Nguyễn Lang, Vân Thanh, Duy Lực đều nói “Phật giáo du nhập Việt Nam tại Trung Tâm Luy Lâu vừa là kinh đô tự chủ, vừa là kinh đô Phật giáo. Phật giáo từ Tây trước mà trực tuyến truyền sang Luy Lâu, chớ không phải truyền sang Trung Hoa rồi mới đến Việt Nam là vậy…”

Việc của ngài Ma Ha Kỳ Vực, Khưu Đà La đưa Đạo Phật vào Việt Nam chỉ là thời gian sau công nguyên (năm 188). Sách Tôn giáo và Lịch sử văn minh nhân loại (trang 12) nhận định thật phóng khoáng “Đạo Phật du nhập Việt Nam năm 240 trước công nguyên, hoặc có thể Đạo Phật du nhập Việt Nam vào đời vua Hùng Vương thứ 3 (trước công nguyên 2879-258). Câu chuyện Đồng Tử, Tiên Dung con gái thứ 3 của vua Hùng gặp Nhà Sư và biết đến việc quy y Đạo Phật, đã làm cho chúng ta suy niệm đến sự có mặt của Phật Giáo thời bay giờ là tiền đề Phật giáo đồng hành cùng dân tộc Việt Nam thời tiền sử.

Sách “Tôn giáo và văn minh nhân loại” có nhắc đến việc các nhà truyền giáo Phật giáo, các vị được sự tín ngưỡng của những nhà làm thương buôn, cóc vị hộ trì, độ hộ cho họ được tai qua nạn khỏi theo tâm nguyện, để được:

Băng đồng giao lưu mua bán từ đông bán cầu sang Tây trước và xa hơn nữa, mua bán tơ lụa, hàng hóa nhu yếu, sư giao lưu mua bán rất phồn thịnh. Một con đường khác nữa là đường Hồ Tiêu (đường biển, ngày xưa thương buôn tải hồ tiêu bằng đường biển). Biển sâu, sóng to, mưa bão, mà đường thì xa xôi nguy hiểm, nên các vị thường xuyên thỉnh Sư đi theo tổ chức lễ cầu nguyện đi đường xa tai qua nạn khỏi, mua mai bán đắc, không gặp trộn cướp…nay là phương tiện hành đạo của các Sư ở Tây Trước truyền giáo về phương Đông, rồi Đông Nam, trên đồng bằng sông Hồng của Việt Nam.

Cho thấy ngay từ đầu về tình cảm tín ngưỡng của con người Việt Nam đến với Phật giáo luôn đầy thiện cảm, sự giao lưu của người Phật giáo đến với mọi người là điềm lành, điều thánh thiện, họ biết nghe lời các Sư lánh xa đường ác, không tưởng ác, không nghi ác, không làm điều ác, giúp cho mọi người sở cầu như ý nguyện, chính là tiền đề tạo nên một môi trường an lạc an sinh, tạo cho mọi người được an cư lạc nghiệp.

Sự giao lưu của Phật giáo, giáo lý Phật giáo, con người Phật giáo trải suốt trên hai nghìn năm mà bản sắc thoát tục, siêu thoát những khổ đau phiền não, siêu phóng niết bàn, Cực lạc Tây phương không hề thay đổi.

Nam mô Tây Phương Cực Lạc Thế Giới Giáo Chủ Thọ Quang Thể Tướng, Vô Lượng Vô Biên Từ Thệ Hoằng Thâm, Tứ Thập Bát Nguyện Độ Hàm Linh, Đại Từ, Đại Bi Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Như Lai Biến Pháp Giới Tam Bảo.

Ngày Thứ Bảy Mươi Lăm: Khơi nguồn Phật giáo Việt Nam

Vấn: - Xin Sư giảng tiếp tục về khởi nguyên của Phật giáo Việt Nam, Phật giáo đến với người Việt Nam, sự tín ngưỡng của người Việt Nam với Phật giáo?

Đáp: - Vâng, sự truyền giáo của Phật giáo Việt Nam thật phong phú và đa dạng trong nhiều tư cách hành đạo; cho đến hôm nay các Nhà làm công tác Phật Học, các nhà nghiên cứu sử học Phật Giáo Việt Nam chưa tìm ra đâu là lý lẽ thật sự chính xác về khởi nguyên tổ chức Tăng đoàn Phật giáo Việt Nam.

Phật Giáo Việt Nam là một thực thể được du nhập từ đất nước Ấn Độ vĩ đại và huyền bí linh thiêng. Chư Tăng sống trong các Tu Viện, cũng như trì bình khất thực, du tăng hành đạo từ ngàn xưa cho đến hôm nay đều có một ý thức độc lập, tiêu cực với đời sống tổ chức theo nguyên tắc, đi ngược lại với tổ chức tín điều xơ cứng của từng thế hệ, hơn là chịu khó sống trong sự quản lý của Tăng Đoàn.

Nhìn lại một số ít bản văn thuộc sử liệu Phật Giáo, về cách thức truyền Đạo của Tổ tông tiền bối ta vào năm 240 (trước Tây lịch), tức là khoảng trên 2 thế kỷ trước của các Ngài Mahola, Khưu Đà La, Khương Tăng Hội, Chi Cương Lương, Chi Câu La Sấm… đến Huệ Thắng Đại sư… Các Ngài có bao giờ truyền giáo bằng tổ chức giáo đoàn đâu? Một vài suy niệm như sau, ta có thể thấy là đúng:

* Kinh tế Văn hóa Xã hội lạc hậu

* Con người nghèo nàn, đời sống buổi sơ khai thật nghèo nàn, chỉ cần lo cái ăn chưa đủ no, cái mặc chưa đủ ấm, là đã hết ngày giờ!

* Sự truyền giáo bằng cách đi theo con đường làm ăn mua bán của các vị khách trú. Chư Tổ sư được các nhà thương buôn thỉnh mời đi theo bằng con đường biển hay, băng qua sa mạc từ đông sang tây hay ngược lại. Nhằm để đọc kinh cầu nguyện Phật Trời gia hộ cho việc mua bán của họ được suông sẻ, tai qua nạn khỏi, được làm giàu. Nhân đó mà có cơ sở truyền đạo; thì làm gì có việc rảnh rang mà truyền bá sự nghiệp đạo pháp một cách rộng rãi. Cho nên nguyên tắc tổ chức rất là hiếm, gần như không có.

Thử ghi lại một vài địa điểm chứng nhân lịch sử buổi sơ nguyên của Phật giáo Việt Nam:

Theo Giáo sư Ngô Đăng lợi, người cư trú Hải Phòng viết:

* …những dấu ấn của thành Nê Lê là chứng tích vào buổi hồng quang có Nhà sư hiệu là Mahola con Vua A Dục đưa Đạo Phật vào Việt Nam vào khoảng năm 240 (trước tây lịch) bằng đường biển, lúc bấy giờ còn là Kinh đô Luy Lâu. Hiện nay Bảo Tháp Ngài Mahola vẫn còn tại Đồ Sơn (Bắc Ninh).

Tuy nhiên, theo sách Thuyền Uyển Tập Anh ghi nhận cuộc đàm thoại giữa thiền sư Thông Biện và Bà ỷ Lan Thái Phi (Phù thánh Linh Nhân), thời nhà Đinh. Bà hỏi về nguồn gốc Phật giáo Việt Nam nhân một buổi hội nghị tại chùa Khai Quốc (trấn Quốc), như sau: “Luy Lâu có 20 ngôi chùa, 40 Tăng Sĩ, dịch 15 quyển Kinh. Vào lúc ấy có Nhà sư Khưu Đà La, Ma Ha Kỳ Vực (188), Mâu Tử (165-170), Nhà sư Khương Tăng Hội (200-247).

Đạo Phật cũng được truyền bá vào Việt Nam bằng một ngã khác, lịch sử Phật Giáo gọi là “đường băng đồng, đường đồng cỏ” tức đi ngang qua các sa mạc, ốc đảo rộng mênh mông từ Đông Bắc Aán đến các nước vùng Trung Á – con đường buôn bán tơ lụa, vàng bạc, trần hương, quế, tiêu, ngà voi… từ Lạc Dương đến Trung Á, Aâu Châu – từ Tây Tạng, thượng nguồn sông Mê Kông đến Sông Hồng, Sông Đà (miền Bắc Việt Nam) – từ Ấn Độ sang đất nước Lào vượt Trường Sơn đến Thanh Hóa, Nghệ An…

Trên đây chỉ là một chứng tích truyền đạo của các Nhà sư được các nhà thương buôn thỉnh mời đi theo cầu nguyện cho họ được “mua may bán đắc, tai qua nạn khỏi”. Nhưng cũng là cơ hội để Sư đem truyền bá tư tưởng giáo lý Đạo Phật vào Việt Nam.

1/ Đời sống tăng đoàn PGVN ở thời kỳ đầu:

Vào đầu thế kỷ thứ hai, có các Nhà sư như: Khưu Đà La, Ma Ha Kỳ, Vực, Khương Tăng Hội, Chi Cương Lương, theo sử liệu thì các Ngài từ các Vương quốc nằm ven biên thùy thuộc Đông Bắc Ấn Độ, đem Đạo Phật đến với Việt Nam vào được Kinh Đô Luy Lâu. Thời bấy giờ trải trên một vùng bình nguyên rộng lớn từ vùng đất phương Bắc đến phương Nam, chiếm gần hết Châu Á, mà chỉ có Trung Tâm Luy Lâu của Việt Nam là có Phật Pháp, có tổ chức Tăng đoàn sớm nhất; còn lại là Kinh đô Lạc Dương và Bành Thành, thuộc đất đai nhà Hán thì chưa có ai mang Đạo Phật đến với họ (Trung Quốc).

Trong các Nhà sư kể trên, thì Nhà sư Khang Tăng Hội có gốc tích tuy cha mẹ người nước Khương Cư, nhưng gần như là sinh trưởng tại Việt Nam và cha mẹ mất lúc Ông 10 tuổi, Ông đi tu xuất gia tại Giao Châu, Ngài rất thông minh trí tuệ tuyệt vời, có viết lời tựa trong quyển An Ban Thủ Ý, như sau: “Tôi sinh ra như dấu tích cuối cùng, vừa mới đủ sức vác củi thì mẹ cha đều mất, bậc tam sư cũng viên tịch, nhìn lên mây trời buồn thấy mình thiếu người chỉ dạy…”.

Nhà sư Khang Tăng Hội, lúc đi tu thọ giới theo phép “Thập Nhân Thọ”, có đầy đủ tam sư, thất chứng. Cho thấy ở vào buổi bình minh của Phật Giáo Việt Nam đã có tổ chức Tăng Đoàn nghiêm túc đến bậc nào

Trong sách Lý Hoặc Luận của Mâu Bác viết về những tệ trạng của Tăng sĩ Giao Châu vào hạ bán thế kỷ thứ hai: “Sa Môn ngày nay có kẻ lại thích uống rượu ngon, có khi có vợ con, biết cất giữ tiền bạc, của quý, lại chuyên môn lừa dối…”. Như vậy ta biết rằng tổ chức Tăng đoàn Giao Châu thời đó đã khá đông đảo, vì chỉ có khi nào quá đông đảo mới có tệ nạn phức tạp xảy ra (Việt Nam Phật Giáo Sử Luận – Nguyễn Lang, trang 27)

Chư Tăng sống trong Tăng Đoàn của Đạo Phật dù sống bất cứ nơi đâu, hành đạo ở cương vị nào cũng dựa vào giới luật của Đức Phật quy định mà tổ chức, sắp xếp thành các điều khoản quy chế, nội quy, hiến chế, hiến chương, những quy ước về hành chánh giấy tờ, quy định chức việc Tăng Cang, Tăng Lục, Tăng Thống.

Những hành trạng trên cho chúng ta thấy Phật Giáo Việt Nam ở thời kỳ đầu cũng đã có tổ chức Tăng Đoàn và thật nghiêm minh, tu học hành đạo thống nhất cùng một chiều hướng theo giới luật Phật, lấy giới luật Phật làm cương lĩnh tổ chức Tăng Đoàn.

Cho đến ngày nay, các hệ phái môn phong vẫn còn áp dụng triệt để giới luật Phật để làm quy tắc nếp sống tòng lâm, để thống lý đại chúng, quản chúng sống trong tổ chức Nhà Phật.

2/ Thống nhất tổ chức tăng đoàn:

Theo sách Thuyền Uyển Tập Anh, thì vào thế kỷ thứ 6 Thiền Sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi, nghe lời Tam tổ Tăng Xán xuống phương Nam hành đạo và do đó đã dịch các kinh Tượng Đầu và Nghiệp Báo Sai Biệt tại Chùa Chế Chỉ ở quảng Châu và sau khi tới chùa Pháp Vân ở làng Cổ Châu, Long biên, mới bắt đầu dịch kinh Tổng Trì.

Thiền Sư đến chùa Pháp Vân vào tháng 3 năm Canh Tý (580) và ở lại đây giáo hóa đồ chúng cho đến năm Giáp Dần (594) thì viên tịch. Thời gian Thiền Sư hóa đạo tại Việt Nam là 14 năm.

Sự truyền thừa học phái thiền Tỳ Ni Đa Lưu Chi cũng chính là tổ chức Phật Giáo thời bấy giờ của Phật Giáo Việt Nam.

19 thế hệ của thiền phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi:

01/ Thiền sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi (tịch 594)

02/ Thiền sư Pháp Hiền (tịch năm 626)

03/ Thiền sư Huệ Nghiêm

04/ Thiền sư Thanh Biện (tịch năm 686)

05/ Thất truyền

06/ Thất truyền

07/ Thiền sư Long Tuyền, chùa Nam Dương

08/ Thiền sư Định Không (tịch năm 808)

09/ Thiền sư Thông Biện.

10/ Thiền sư La quý An (tịch năm 936) – Pháp thuận (tịch năm 991) – Mahamaya (tịch năm 1029) và thiền sư Vô Ngại.

11/ Thiền sư Thiền Ông (tịch năm 979) – Thiền sư Sùng Phạm (tịch năm 1087)

12/ Thiền sư Vạn Hạnh (tịch năm 1018) – Thiền sư Định Tuệ – Thiền sư Đạo Hạnh (tịch năm 1112) – Thiền sư Trì Bát (tịch năm 1117) – Thiền sư Thuần Chân (tịch năm 1101).

13/ Thiền sư Huệ Sinh (tịch năm 1063) – Thiền sư Thiền Nham (tịch năm 1163) – Thiền sư Minh không (tịch năm 1141) – Thiền sư Bản Tịch (tịch năm 1140)

14/ Thiền sư Khánh Hỷ (tịch năm 1142)

15/ Thiền sư Giới Không – Thiền sư Pháp Dung (tịch năm 1174)

16/ Thiền sư Trí – thiền sư Chân Không (tịch năm 1100) – Thiền sư Đạo Lâm (tịch năm 1203)

17/ Thiền sư Diệu Nhân (tịch năm 1113) – Thiền sư Viên Học (tịch năm 1136) – Thiền sư Tỉnh thiền (tịch năm 1193).

18/ Thiền sư Viên Thông (tịch năm 1151) – Thiền sư Định Hương

19/ Thiền sư Y Sơn (tịch năm 1213) ngoài ra còn có những Thiền phái khác như:

Thiền phái Vô Ngôn Thông, chùa Kiến Sơ (Hà Bắc) vào năm 780, truyền thừa 17 thế hệ.

Thiền phái Thảo Đường, chùa Khai Quốc – Thăng Long (năm 1069), truyền được 6 thế hệ.

Qua sự truyền thừa trên, cho chúng ta thấy tổ chức Tăng đoàn của chư vị Thiền sư, là một thực thể lãnh đạo PGVN chúng ta thời xa xưa rất có nguyên tắc và chặt chẽ. Học phái thiền Tổ sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi cũng chính là tổ chức Tăng đoàn, được thống nhất công việc tu học hành đạo trong tổ chức Tăng đoàn vào thế kỷ thứ VI (562-594).

Vào đầu thế kỷ thứ 13, các thiền phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Vô Ngôn Thông và Thảo Đường được thống nhất thành một tổ chức trong thiền phái Trúc Lâm, núi Yên Tử (1299). Do ảnh hưởng của Thiền sư Trần Thái Tông và Tuệ Trung Thượng Sĩ, nên vào thời đại nầy có thể gọi là thời kỳ Phật Giáo được thống nhất trong một tổ chức, được thừa kế như sau:

01/ Thiền sư Hiện Quang

02/ Thiền sư Đạo Viên – Trần Thái Tông

03/ Thiền sư Đại Đăng – Trần Thánh Tông

04/ Thiền sư Tiêu Diêu – Tuệ Trung Thượng Sĩ – Trúc Lâm (Nhân Tông)

05/ Thiền sư Huệ Tuệ

06/ Thiền sư Trúc Lâm (Trần Nhân Tông,1258-1368) – Bảo Phác

07/ Thiền sư Trúc Lâm (Trần Nhân Tông,1258-1368) – Thiền sư Bảo Phác - Thiền sư Pháp Loa

08/ Thiền sư Huyền Quang

09/ Thiền sư An Tâm

10/ Thiền sư Tĩnh Lự Phù Vân

11/ Thiền sư Vô trước

12/ Thiền sư Quốc Nhất

13/ Thiền sư Viên Minh

14/ Thiền sư Đạo Ngộ

15/ Thiền sư Viên Tuệ

16/ Thiền sư Tổng Trì

17/ Thiền sư Khuê Tham

18/ Thiền sư Sơn Đẳng

19/ Thiền sư Hương Sơn

20/ Thiền sư Trí Dung

21/ Thiền sư Tuệ Quang

22/ Thiền sư Chân Trú

23/ Thiền sư Vô Phiền

Theo sách Thuyền Uyển Tập Anh, Thiền sư Hiện Quang khai sơn núi Yên Tử mở đầu cho Phật giáo Trúc Lâm (tịch năm 1220), mở đường cho nền Phật giáo thống nhất đời Trần.

Thiền sư Thường Chiếu có thể được gọi là người khởi đầu cho sự tổng hợp giữa ba thiền phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Vô Ngôn Thông và Thảo Đường cũng là gạch nối giữa Phật Giáo đời Lý và Phật Giáo đời Trần thống nhất thành một tổ chức tu hành.

Công cuộc truyền thừa trong giới thiền gia, lúc bấy giờ được xem như là một tổ chức có quy củ. Danh từ truyền tâm ấn, hay tâm ấn tâm có nghĩa là cung cách làm việc với một đối tượng, cũng chính là sự trao truyền trực tiếp từ Thầy sang Trò.

Sự trao truyền bằng sự giác ngộ được thực hiện bằng tâm, được thực hiện giữa tâm với tâm, không cần đi qua bất cứ một không gian nào, đó gọi là tâm ấn.

Ấn còn có nghĩa là quyết định hay là khuôn dấu tượng trưng cho sự chân truyền và chính thống. (theo dẫn giải trong Quyển Việt Nam Phật Giáo Sử Luận – Nguyễn Lang)

Nam mô Tây Phương Cực Lạc Thế Giới Giáo Chủ Thọ Quang Thể Tướng, Vô Lượng Vô Biên Từ Thệ Hoằng Thâm, Tứ Thập Bát Nguyện Độ Hàm Linh, Đại Từ, Đại Bi Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Như Lai Biến Pháp Giới Tam Bảo.

Ngày Thứ Bảy Mươi Sáu: Thời điểm cực thịnh của Phật giáo

Vấn: Khi còn học ở nhà trường Phổ thông, chúng con được nghe Thầy giáo giảng về một thời Phật giáo cực thịnh của các triều đại nhà Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần trên cả 600 năm. Tuy nhiên lúc bấy giờ chỉ được học những nét đại cương trong sử học Việt Nam. Nay trở thành những Phật tử thuần thành, chúng con muốn được nghe Sư giảng giải tỉ mỉ chi tiết về một thời cực thịnh của Phật giáo Việt Nam?

Đáp: Phật giáo Việt Nam là đạo của dân tộc Việt Nam, trên thế giới, người Việt Nam vừa sinh ra đời là đã có tín ngưỡng, lớn lên trước nhất là biết tín ngưỡng, tín ngưỡng Thần Thánh, tín ngưỡng Ông Bà, tín ngưỡng Thần Phật, tín ngưỡng Trời Phật, tín ngưỡng đức Phật Thích Ca, Phật A Di Đà, Bồ tát Quan Âm…Ở Việt Nam dù người không có Đạo, hoặc theo Đạo khác, nhưng họ vẫn biết Đạo Phật có nguồn gốc sâu xa ngay từ thời kỳ đầu lập quốc Việt Nam; nên dù không theo đạo Phật, nhưng họ cũng không dám xem thường Đạo Phật, hay tin vào những chuyện xưa tích cũ theo Đạo lý nhà Phật.

Nói đến nhà Phật là mọi người mọi giới liền nghĩ đến hình ảnh hoa sen; trong giáo lý nhà Phật hoa sen là biểu tượng giải thoát của chư Phật, của các bậc Bồ tát. Hoa sen là biểu tượng của nhà Phật, đạo lý nhà Phật, nơi tôn nghiêm, nơi thờ Phật, chùa chiền, Tu viện, Thiền viện…Hoa sen cũng là hình ảnh của nhà Phật tồn tại trải suốt trên 2555 năm nay trên đất nước Ấn Độ, các nước theo Phật giáo Nam truyền, các nước theo Phật giáo Bắc truyền và các cộng đồng cư dân Phật tử trên thế giới.

Tại Việt Nam nói đến Phật giáo là hình dung đến hoa sen, nhìn hoa sen người ta nghĩ ngay đến Phật giáo. Logo Air Việt Nam là hình ảnh “cánh bằng, hạt bay qua ánh trăng” được chuyển đổi thành logo hoa sen, theo lời của vị lãnh đạo Cty Air VN thì đến Việt Nam trước nhất người nước ngoài sẽ được các Cty du lịch hướng dẫn giới thiệu viếng Chùa lạy Phật; viếng Chùa lạy Phật là chương trình chính của người nước ngoài khi du lịch Việt Nam, Việt Nam là Phật giáo, Phật giáo là Việt Nam. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng yêu chuộng hình thái hoa sen, luôn dành những đóa sen cao quý dâng lên Bác Hồ vĩ đại, Bác Hồ Chí Minh đứng trên hoa sen, biểu hiện vị lãnh tụ lớn, một thiên tài, một vĩ nhân trên thế giới, hoa sen là Bác hồ, Bác Hồ là hoa sen. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam biểu hiện cho ý chí cao đẹp của các đoàn thể yêu nước cùng sống chung trong đại gia đình tổ quốc Việt Nam lại có huy hiệu hoa sen nhiều cánh.

Phật giáo Việt Nam có năm thời kỳ phát triển cực thịnh từ chất lẫn lượng: - thời kỳ thứ nhất thuộc triều nhà Đinh - thời kỳ thứ hai thuộc triều đại nhà tiền Lê - thời kỳ thứ ba thuộc triều đại nhà Lý - thời kỳ thứ tư thuộc triều đại nhà Trần - thời kỳ thứ năm thuộc thời đại Hồ Chí Minh.

Quý Phật tử sẽ được nghe giảng về một thời cực thịnh của Phật giáo Việt Nam vào triều đại nhà Lý. Nhưng trước nhất sẽ nói về sáng tổ đại nghiệp nhà Lý, triều đại phong kiến nhà Lý.

Nói đến cuộc đời của Lý Công Uẩn, sáng tổ nhà Lý, tức là chúng ta sẽ nhắc lại về một đế đô xa xưa đã được tạo dựng và vị thế đời đời bền vững với thời gian, ngày nay trở thành thủ đô của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, trái tim của tổ quốc thân yêu hình cong chữ S trải dài từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau.

Đấy là những nét chấm phá thật hào hùng của cha ông đã dày công bồi đắp cho giang sơn gấm vóc Việt Nam và đi vào lịch sử, mà trong đó có những nét văn hóa dân tộc, văn hóa Phật giáo, những lịch sử dã sử, chân phương, hiện thực, cụ thể hóa nền văn học Việt, trở thành đề tài nghiên cứu cho nhiều sử gia trong nước và thế giới.

1/ Thân thế:

Vào triều đại nhà Đinh, trong hương Cổ Pháp, làng Dương Lôi (Tiên Sơn, Bắc Ninh) có bà Phạm Thị Ngà, hằng ngày đi làm công quả ở chùa Ứng Thiên. Mỗi ngày, Bà quét dọn chùa, gánh nước tưới cây, giữ vườn. Bà làm việc suốt ngày đến đêm khuya cho quên sự đời cô độc, nghèo khó của mình, mà không bao giờ dám cất lời than van với ai. Bà cũng rất siêng niệm Phật tự an ủi: Được làm công quả cho chùa, cho Phật Pháp là phước đức ba đời ông cha để lại, đây cũng là hạnh lành tu nhân tích đức. Lúc nào cũng gần Phật, khi tuổi già về ở chùa với Phật, lúc trăm tuổi cũng được thấy Phật, Bà nghĩ như thế!

Một đêm mùa hạ tối trời, bà Phạm Thị đun bếp xong, mệt quá, nằm ngủ luôn bên bếp. Thần báo mộng điềm lành chấp nhận ý nguyện của Bà, từ đó đến sau về nhà tự nhiên Bà thụ thai.

Một hôm trời đã tối sẩm, Bà không còm dám đến công quả chùa Ứng Thiên nữa, nên cố bách bộ đến chùa Qui Châu cùng làng xin ở nhờ qua đêm. Được nhà chùa cho phép, bà yên tâm, nghỉ ngơi ở phòng Ni cô. Đêm khuya bà trở dạ, bổng trời nổi mưa to gió lớn, có ba bà mụ hiện đến ban thuốc thang và đỡ đẻ cho Bà. Bà sinh một cậu con trai khôi ngô tuấn tú, lúc bấy giờ vào ngày 12 tháng 02 năm Giáp Tuất (974) (Nhân vật lịch sử Đinh Lê, của Trương Đình Tưởng, NXB Văn Hóa Dân Tộc, trang 25 và Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim, NXB Tân Việt, 1964, trang 95). Đời sống quá vất vả, sinh con mà không có gì để ăn, phải đi xin từ hạt gạo chén cơm ăn cho đỡ đói qua ngày. Được bảy ngày sau, không còn gì để ăn, bà liền đem con trở lại chùa Cổ Pháp.

Sư Lý Khánh Vân Trụ trì hỏi sự tình, biết đứa trẻ vừa sinh ở chùa Qui Châu, bèn xin đứa trẻ làm con nuôi. Bà Phạm Thị Ngà nghĩ phận mình quá khó khăn, không thể nuôi con, lại gởi được con ở gần Phật, sẽ có ngày trở lại đón con về.

Một thuyết khác nói thân sinh ra Lý Công Uẩn nhà nghèo đi làm ruộng thuê ở chùa Tiên Sơn (An Phong, Bắc Ninh) phải lòng một thiếu nữ và làm nàng có mang. Nhà chùa thấy thế đuổi đi nơi khác. Hai vợ chồng dẫn nhau đến khu rừng bàng, mệt mỏi dừng lại nghỉ, chồng khát nước đến chỗ giếng nước giữa rừng uống, chẳng may sẩy chân chết đuối. Vợ chờ lâu không thấy, nhưng khi đi tìm đến nơi thì đất mối đùn lên thành ngôi mộ táng chồng lâu rồi. Sau đó đến xin ở nhờ vào chùa Ứng Tâm, cho đến ngày nở nhụy khai hoa.

Một đêm khu tam quan chùa bỗng có hào quang sáng choang, thấy người đàn bà hạ sinh một trai, hai bàn tay có bốn chữ “sơn hà xã tắc”. Sau khi sinh, mẹ cũng qua đời, nhà chùa đem chú bé vào nuôi cho đến tám tuổi, chín tuổi nhà sư chùa Ứng Tâm đem giao cho Nhà Sư Vạn Hạnh, được Sư đặt tên là Lý Công Uẩn.

2/ Tuổi trẻ ở Chùa:

Sư Lý Khánh Vân nuôi trẻ tận tình và đặt tên là Lý Công Uẩn. Khi Lý Công Uẩn lên 6 tuổi, Lý Khánh Vân đưa đến gởi Sư huynh là Sư Vạn Hạnh, Trụ trì chùa Lục Tổ để làm chú Tiểu học đạo, lúc bấy giờ Sư Vạn Hạnh đương kim Quốc Sư triều vua Lê Đại Hành.

Năm Lý Công Uẩn được 17 tuổi, được Sư Vạn Hạnh (có thuyết nói là cha ruột của Lý Công Uẩn, còn Lý Khánh Vân là chú) quan tâm nuôi dạy giáo lý Phật, nghề văn nghiệp võ kỹ lưỡng trở thành người Phật tử thuần thành, tinh thông Phật Pháp, luôn tỏ rõ là một người thông minh, có khí lượng, tài kiêm văn võ, Sư Vạn Hạnh vào cung Hoa Lư tiến cử với vua Lê Đại Hành, nhờ có học nên được cử làm Tứ Sương Quân (chỉ huy lính coi bốn cửa thành) về sau thăng đến chức Tả Thân Vệ Tướng Quân Điện Tiền Chỉ Huy Sứ (Truyền thuyết Đinh Lê, của Trương Đình Tưởng, Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc, trang 196).

Điều cần lưu ý ở đây là từ khi sinh ra, Lý Công Uẩn là người con tinh thần của Phật Giáo được nuôi dưỡng vào đào tạo tại chùa Lục Tổ- Cổ Pháp, một trung tâm Phật giáo nằm giữa hai trung tâm lớn nhất là Luy Lâu (Thuận Thành, Bắc Ninh và Kiến Sơ, Phù Đồng, Gia Lâm, Hà Nội). Thời bấy giờ giáo dục và thi cử chưa được triều đình tổ chức, nên nhà chùa không chỉ là trung tâm văn hóa-tôn giáo địa phương mà còn là trung tâm giáo dục, nơi truyền bá kiến thức, học vấn và tăng lữ là tầng lớp trí thức, lực lượng sáng tác văn học của xã hội.

Từ đó chúng ta có thể thấy Lý Công Uẩn hoàn toàn được giáo dục bằng ý thức hệ Phật Giáo để lập lên một triều đại trị quốc chăn dân lâu dài nhất trong các triều đại vua chúa Việt Nam. Phật giáo lại trở thành Quốc giáo và đóng vai trò chính: “Hộ quốc an dân”.

3/ Làm quan nhà Tiền Lê:

Lý Công Uẩn là một nhà Sư chuyển sang nghiệp làm quan nhà Tiền Lê (vào thời Lê Trung Tông tức Hoàng tử Lê Long Việt 1005). Lê Trung Tông làm vua mới 3 ngày bị em là Thái tử Lê Long Đỉnh giết cướp ngôi. Các quan trong triều sợ bỏ chạy, riêng Lý Công Uẩn ôm xác Lê Long Việt đang đầm đìa máu chảy mà khóc. Lê Long Đỉnh tức giận toan giết Lý Công Uẩn, có cận thần là Lê Nhân Nghĩa (bạn của Lý Công Uẩn) can gián, Long Đỉnh nghe theo, sau khen Lý Công Uẩn là người nghĩa trung hiếu đạo. (Nhân vật lịch sử thời Đinh Lê của Trương Đình Tưởng, NXB Văn Hóa Dân Tộc, trang 26)

Lê Long Đỉnh, sinh năm 985, làm vua được 5 năm, tức là từ năm 1005 đến 1009, vua có bệnh trỉ nên khi lâm triều chỉ nằm mà nghe đình thần tâu rồi mà phán xét việc nước, nên gọi vua là Lê Ngọa Triều.

Sư Vạn Hạnh và thần dân nhận thấy nhà Tiền Lê tuy có công với nước, nhưng vua Lê Long Đỉnh, lại quá bạo ngược, độc ác, vô đạo, lại hoang dâm vô độ, là điềm báo nhà Tiền Lê suy vi, đây là thời cơ có thể đưa Lý Công Uẩn lên ngôi. Lúc này triều thần là Đào Cam Mộc (bạn thân của Lý Công Uẩn) cũng bàn bạc với Sư Vạn Hạnh, khuyên Lý Công Uẩn hãy sẵn sàng thay thế triều đại nhà Tiền Lê.

4/ Lập nên triều đại nhà Lý:

Ngày Tân Hợi, tháng Mười, năm Kỷ Dậu (1009) vua Lê Ngọa Triều băng hà, lúc nầy Lý Công Uẩn cùng với Hữu Thân Vệ Điện Tiền Chỉ huy Sứ Nguyễn Độ đem 500 quân lính vào kinh thành Hoa Lư trấn giữ. Có cận thần là Đào Cam Mộc, và Lê Thái Hậu (mẹ của vua Lê Ngọa Triều) khuyên Lý Công Uẩn lên ngôi theo nguyện vọng của thần dân, cùng với sự ủng hộ của bạn bè, sự hộ trì của Phật giáo cụ thể là Quốc Sư Vạn Hạnh, ứng với lời sấm ký: “Nhà Lê sẽ mất, nhà Lý lên thay”.

Ngày Quý Sửu, tháng mười, năm Kỷ Dậu (1009) sau hai ngày Lê Ngọa Triều băng hà, các quan trong triều tung hô tôn Lý Công Uẩn lên ngôi thiên tử, với tôn hiệu:

“Phụng Thiên Chi Lý Ứng Vận Tự Tại Thánh Minh Long Hiệu Duệ Văn Anh Vũ Sùng Nhân Quảng Hiếu Thiên Hạ. Thái Bình Khâm Minh Quang Thạch. Chương Minh Vạn Ban Hiển Ứng Phù Cảm Uy Chân Phiên Man Duệ Mưu Thần Trợ Thánh Trị Tắc Thiên Đạo Chính Hoàng Đế”.

Đây là vị Hoàng Đế có danh hiệu dài nhất trong lịch sử Nhà nước phong kiến Việt Nam, lúc bấy giờ Ngài vừa tròn ba mươi lăm tuổi

(Nhân vật lịch sử thời Đinh Lê của Trương Đình Tưởng, NXB Văn Hóa Dân Tộc, trang 27)

5/ Những năm ở ngôi báu:

Lý Công Uẩn lên ngôi lấy niên hiệu là Thuận Thiên, sắc chỉ mời Thiền sư Vạn Hạnh làm Quốc Sư trực tiếp tham gia chính sự giúp ý kiến cho Vua. Vào tháng 7 năm 1010, nhận thấy kinh đô Hoa Lư là một quân thành vững chắc nhưng quá chật hẹp, có ngõ vào mà không lối ra, đất đai ẩm thấp, thường hay lụt lội, núi đá chiếm hết đồng bằng, nhân dân đói khổ, kinh tế không phát triển, nhà vua Lý Thái Tổ quyết định dời đô ra thành Đại La.

Việc dời đô, nhà Vua có tham kiến với Quốc Sư Vạn Hạnh để làm bài Chiếu Đời Đô, một áng văn chương xuất sắc, có tầm nhìn địa hình kinh tế, chính trị, văn hóa, địa hình quân sự xứng đáng để lại cho con cháu muôn đời sau nghiên cứu về đất Thăng Long:

CHIẾU DỜI ĐÔ: Xưa nhà Thương đến vua Bàn Canh năm lần dời đô; nhà Chu đến vua Thành Vương cũng ba lần dời đô. Phải đâu các vua thời Tam đại theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển dời? Chỉ vì muốn đóng đô ở trung tâm, mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu; trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ của Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tổn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi.

Huống gì thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương ở vào nơi trung tâm của trời đất, được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi Nam Bắc Đông Tây, lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thóang. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi nầy là thắng địa. Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời”

(Trích Văn Thơ Lý Trần, NXB Khoa Học Xã Hội – Hà Nội năm 1977, trang 229, 230 - Nguyễn Đức Vân phiên dịch)

Cuộc dời đô của Lý Thái Tổ được thực hiện vào thời gian tốt nhất, tức là vào tháng 7 âm lịch, đầu mùa thu năm Canh Tuất (1010). Tháng 7 là tháng nước dâng, lên cao thuận tiện cho việc chuyên chở bằng thuyền. Để vận chuyển nhiều cung điện nguy nga, nhiều đồ vật quý hiếm, cùng các quan lại, cung tần, mỹ nữ, người hầu hạ phải dùng thuyền để đi bằng đường thủy là chắc chắn. Đoàn thuyền của nhà Vua Lý Thái Tổ khi dời đô có nhiều loại khác nhau và đi lại trên 6 tuyến sông: sông Sào Khê, sông Hoàng Long, sông Đáy, sông Châu, sông Nhuệ, sô Tô Lịch, những sông nầy ngày nay vẫn còn, riêng sông Tô Lịch và sông Nhuệ một số đoạn đã bị san lấp.

Khi dời đô, đoàn thuyền của nhà Vua tới ngã ba sông Tô Lịch - Nhị Thủy, dưới chân thành, rồng vàng hiện lên rẽ sóng tới gần thuyền Vua, rồi bay vút lên trời xanh, từ đó thành Đại La đổi tên là Thăng Long, tức thủ đô Hà Nội ngày nay. Đất nước ta lúc bấy giờ có tên là Đại Việt (Cố đô Hoa Lư của Lã Đăng Bật, NXB Văn Hóa Dân Tộc, trang 25, 26).

Việc Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long là một công trình thuyên chuyển vĩ đại được các thần dân, nhân sĩ Phật giáo, nho sĩ đương thời và các thời đại sau nầy, kể cả chúng ta ngày nay đánh giá đúng là một thiên tài thao lược, quyết định đúng đắn, hoàn toàn vì lợi ích chung của dân tộc, là sáng kiến độc đáo nhất vào thời quân chủ phong kiến.

Ngoài việc dời đô, Lý Thái Tổ còn chỉnh đốn việc cai trị và hành chánh, như chia nước ra làm 24 bộ, đổi Hoa Lư thành phủ Tràng An, làng Cổ Pháp quê hương của Ngài thành phủ Thiên Đức, cho xây dựng kinh thành Thăng Long, lập cung điện quy mô, phong Mẹ là Phạm Thị Ngà là Minh Đức Thái Hậu, thân sinh Ngài được tôn phong là Hiển Khánh Vương, cho xứng với tầm vóc đất nước.

Vốn sinh ra và lớn lên từ nhà chùa, được các nhà sư lừng danh dạy dỗ, nên Lý Thái Tổ là vị vua trọng đãi tăng sĩ và sư sãi, chú trọng việc đắp tượng Phật, đúc chuông, cho xây nhiều chùa, đưa đạo Phật lên thành Quốc giáo, dựng chùa Hưng Thiên Tự nội Thành, chùa Vạn Tuế ngoại thành, chùa Thắng Nghiêm, chùa Thiên Vương, chùa Cẩm Y, chùa Long Hưng, chùa Thành Thọ, chùa Thiên Quang, chùa Thiên Đức. Ngài sắc chỉ khắp nơi trong nước nơi nào có chùa hư phải tu bổ lại. Năm 1019 Lý Thái Tổ sai sứ giả Phạm Hạc, Nguyễn Đạo Thành sang Trung Hoa thỉnh Đại Tạng Kinh. Cũng trong năm nầy nhà vua sắc chỉ Thiền sư Phi Trí sang Quảng Tây thỉnh thật nhiều kinh sách đem về tàng trữ tại kinh thành.

Năm 1020, nhà vua sắc chỉ lập đại giảng đường thuyết giảng Phật pháp, cho phép Tăng sĩ đi khắp nơi trong nước giảng đạo truyền bá chánh pháp, sắc chỉ đúc chuông to để tại chùa Hưng Thiên, chùa Đại Giáo, chùa Thắng Nghiêm.

Năm 1024 lập chùa Chân Giáo trong nội thành, sắc phong các Tăng già, Pháp Sư để giảng Phật pháp cho vua nghe. Riêng Quốc Sư Vạn Hạnh trở thành một vị Thầy của hai vua Lê và vua Lý. Đến khi vua Lý Thái Tổ ở ngôi được 9 năm thì Quốc Sư Vạn Hạnh viên tịch tức là vào năm 1018 (Lược Khảo Phật giáo Sử Việt Nam, của Vân Thanh, XB tháng 3 - năm 1975, trang 93, 94, 95)

Về sau nhà Vua Lý Nhân Tông có bài truy tán Quốc Sư như sau:

Vạn Hạnh dung Tam thế

Châu phù hữu sấm thi

Hương quan danh Cổ Pháp

Trụ tích trần Vương Kỳ

Dịch:

Vạn Hạnh thông ba học

Rành rành có sấm thi

Quê nhà tên Cổ Pháp

Gậy Phật, đất Vương Kỳ

(Nhân vật lịch sử thời Đinh Lê, của Trương Đình Tưởng, NXB Văn Hóa Dân Tộc, trang 65)

Lý Thái Tổ là vị vua có nhiều chiến công hiển hách, nhà Vua từng thân chinh đánh dẹp nhiều nơi như ở Tuyên Quang, Nghệ An. Tài ngoại giao của nhà vua cũng xuất sắc, vua nhà Tống rất nể vì, tôn trọng phong Vương. Các nước phía Nam như Chiêm Thành, Thủy Chân Lạp đều thần phục và triều cống. Nhà vua giảm sưu cao, thuế nặng cho dân tình, nên đất nước Đại Việt lúc bấy giờ thật cường thịnh.

Phương ngôn có câu:

Đời vua Thái Tổ, Thái Tông

Ngô, lúa đầy đồng, trâu chẳng buồn ăn.

Ngày 2 tháng 3 năm Mậu Thìn (31.3.1028), nhà vua băng hà ở điện Long An, hưởng thọ 54 tuổi, ở ngôi 19 năm. (Nhân vật lịch sử thời Đinh Lê, của Trương Đình Tưởng, NXB Văn Hóa Dân Tộc, trang 30).

Hiện nay công trình nhà bia tưởng niệm Vua Lý Thái Tổ được Ủy ban Nhân dân Tp.Hà Nội và Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Bình xây dựng ở khu di tích cố đô Hoa Lư thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư. Ngày 29 tháng 9 năm 2000, nhân kỷ niệm 990 năm vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long (1010-2000) Nhà bia được khánh thành.

Trong Nhà bia, giáo sư anh hùng lao động Vũ Khiêu có làm đôi liễn ca ngợi sự nghiệp của Lý Thái Tổ như sau:

“Xây Thăng Long Văn hiến, với tinh thần Âu Lạc Văn Lang

“Dựng Đại Việt cơ đồ, với khí thế Sơn Tinh, Phù Đổng

(Cố đô hoa Lư, tác giả Lã Đăng Bật, NXB Văn Hóa Dân Tộc, trang 37, 38)

6/ Nhận định về nhà vua Lý Thái Tổ:

Nhà vua Lý Thái Tổ từ khi sinh ra được ở chùa gần Phật, nhỏ tuổi mà đã có khi tiết, khẳng khái, biết thân phận, đến khi làm quan nhà Tiền Lê cũng gần Quốc Sư, đến khi làm vua cũng tạo điều kiện cho mình gần Tam Bảo cho xây nhiều chùa. Vua Lý Thái Tổ lên ngôi vào năm 1009 đến 1028 thì băng hà. Nhà Vua là một Phật tử thuần thành trong đạo Phật thời phong kiến, có đầy đủ đạo đức, có hiếu với mẹ, nghĩa với bạn, trung với nước, là con nuôi của nhà chùa thành Vua thiên hạ.

Chịu khó học đạo, học đời, biết theo Thầy lành (Sư Vạn Hạnh) bạn sáng (Đào Cam Mộc, Nguyễn Đệ, Lê Nhân Nghĩa); được tiến cử làm quan triều Lê Trung Tôn. Tin Thầy, tin Bạn lập nên sự nghiệp nhà Lý nối truyền nhau trị quốc chăn dân gần 300 năm.

Gìn giữ giang sơn gấm vóc biết phát huy vị thế, dời đô, biết cách làm cho phát triển giang sơn, đưa đất nước đến chỗ hùng mạnh cho con cháu muôn đời sau.

Ngoại giao giỏi, Vua nhà Tống nể phục, phong vương cho Vua. Các lân bang Chiêm Thành, Thủy Chân Lạp không dám quấy nhiễu, phủ phục triều cống.

Tin Phật trọn vẹn, nương vào vị thế đưa Đạo Phật thành Quốc giáo để hộ quốc an dân và hưng thịnh. Cho phép các Thiền sư tham gia quốc chính, khiến cho thiên hạ thái bình thịnh trị suốt 19 năm nhà vua cai trị và báo hiệu cả một triều đại sẽ kéo dài gần 300 năm hưng quốc.

Lý Thái Tổ là một ông vua yêu nước, thương dân, một lòng vì đại nghĩa, là một công dân ưu tú trong suốt 2000 năm dựng xây đất nước. Vua là một Phật tử tiêu biểu của Phật giáo Việt Nam trong quá trình đồng hành cùng dân tộc; nên chính Phật giáo ở vào một thời điểm vừa là phát triển cực thịnh, vừa nắm thế chủ động ủng hộ triều đình giữ vẹn giang sơn gấm vóc tổ quốc Việt Nam.

Nam mô Tây Phương Cực Lạc Thế Giới Giáo Chủ Thọ Quang Thể Tướng, Vô Lượng Vô Biên Từ Thệ Hoằng Thâm, Tứ Thập Bát Nguyện Độ Hàm Linh, Đại Từ, Đại Bi Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Như Lai Biến Pháp Giới Tam Bảo.