Truyện thơ Tiền thân Đức Phật - Tập 1

CHỒNG QUÊ VỢ TỈNH

Thành Ba La Nại có thầy

Rất là nổi tiếng dạy hay vô cùng

Thôn quê thành thị các vùng

Học trò tới học khoảng chừng năm trăm.

Một chàng ở chốn xa xăm

Rời quê lên tỉnh quyết tâm học hành

Chỉ quen thôn dã non xanh

Nào quen nếp sống thị thành xôn xao

Vậy mà yêu gái má đào

Sống nơi đô hội từ bao lâu rồi

Tình yêu chất ngất lên ngôi

Đôi tim chung nhịp kết đôi vợ chồng.

Sau khi đám cưới vừa xong

Chàng còn theo học vẫn không xa thầy

Nhưng rồi chỉ được ít ngày

Chàng thường vắng mặt không hay đến trường.

Vợ chàng thuộc loại tai ương

Chuyên làm những chuyện mà nàng ưa thôi

Tuy rằng đã có chồng rồi

Vẫn luôn lang chạ với người bạn trai

Lòng chung thủy đã tàn phai

Mỗi khi phản bội xong thời làm vui

Về nhà ăn nói dịu lời

Chiều chồng hết mức ai người ngờ đâu,

Để rồi qua ít ngày sau

Tính thời lại xấu, càu nhàu sớm trưa

Lại la lối rất khó ưa

Ra tay hà hiếp quá ư cục cằn

Anh chồng khổ sở kêu than:

"Vợ sao thái độ quanh năm thất thường!”

Gia đình cuộc sống chán chường

Khiến chàng sầu muộn không màng bút nghiên,

Khi chàng được biết rõ thêm

Vợ mình phụ bạc chàng liền khổ đau

Học hành tha thiết nữa đâu

Luôn luôn bỏ lớp trước sau nhiều lần.

Một ngày nhân chỗ tình thân

Ông thầy lên tiếng ân cần hỏi han

Chàng bèn thổ lộ tâm can:

"Vợ con tính nết hoang đàng xấu xa

Nhưng mà con chẳng nói ra

Biết ai cứu giúp để mà thở than."

*

Thầy khuyên giải, giọng trấn an:

"Này con lo nghĩ miên man làm gì

Hãy nhìn những nhánh sông kia

Mọi người xuống tắm phân bì chi đâu

Dù nghèo khó hay sang giàu,

Hãy nhìn đường phố từ lâu rộn ràng

Mở ra cho khách thập phương

Mọi người đi lại dễ dàng quanh năm,

Hãy nhìn những kẻ hảo tâm

Dựng lên những chốn nghỉ chân dọc đường

Cho người rong ruổi đường trường

Nghỉ đêm dừng bước tạm nương an lành,

Cũng như giếng nước trong xanh

Xóm làng mời khách bộ hành giải lao

Con ơi, ngẫm giống vậy sao!

Đàn bà một số có đâu trung thành

Thường hay phản bội chồng mình

Để rồi lén lút ngoại tình. Tội thay!

Vợ con ăn ở thế này

Con dù buồn khổ chẳng thay đổi gì

Khi hung dữ, lúc nhu mì

Khi thời dâm đãng, lúc thì hiền lương

Vợ con tính khí đôi đường

Tâm con nên giữ bình thường là hay

Chuyện không đổi bấy lâu nay

Thời con hờn giận chuyện này ích chi."

*

Học trò gốc ở miền quê

Nghe lời thầy giáo muôn bề tiếng tăm

Giờ đây chàng đã bình tâm

Dù cho vợ có lỗi lầm đáng chê

Chàng thanh thản, chàng từ bi

Buông trôi oán hận, xua đi muộn sầu.

Thế rồi chỉ ít lâu sau

Vợ thành thị thấy chồng sao nhân từ

Chuyện mình lang chạ thói xưa

Đâu còn kín nữa, kể như lộ rồi

Vợ ngưng tội lỗi ngay thôi

Đổi thay nếp sống thành người thủy chung.

Chồng do hiểu biết, cảm thông

Tan cơn cuồng nộ, dẹp lòng hận sân.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

COUNTRY MAN AND CITY WIFE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 11 *

SỰ KHÔN NGOAN CỦA HOÀNG HẬU TỪ TÂM

Ngày xưa có một gia đình

Tiền rừng bạc bể quả tình giàu sang

Con trai sinh được một chàng

Trưởng thành, học vấn vững vàng vừa xong

Chàng bèn quyết chí một lòng

Bao nhiêu tham dục chàng không còn màng

Xuất gia vào chốn rừng hoang

Sống đời ẩn sĩ đạo vàng chuyên tâm.

*

Một ngày thiếu muối để ăn

Chàng rời núi Tuyết về thăm kinh thành

Ngủ qua đêm rất an lành

Trong vườn thượng uyển cây cành tốt tươi,

Hôm sau vào lúc sáng trời

Sau khi tắm rửa, tóc thời cột lên

Chiếc y chàng xếp một bên

Áo da dê núi khoác lên thân rồi

Ra đi khất thực khắp nơi

Bước chân thư thái, dáng người ung dung,

Khi chàng tới cổng hoàng cung

Vua nhìn ẩn sĩ vô cùng oai nghi

Lòng thán phục, tâm nể vì

Truyền mời hiền sĩ ghé về trong cung

Tiếp người long trọng, tiệc tùng

Cao lương, mỹ vị cúng dường thành tâm

Chàng bèn cảm tạ ân cần.

Vua mời chàng hãy dừng chân chốn này

Vào hoa viên ở luôn đây

Vua cung cấp bốn thứ ngay cúng dường:

"Thức ăn, quần áo thông thường

Tiện nghi chỗ ở, sẵn sàng thuốc men."

Nhận lời lưu lại hoa viên

Chàng trong mười sáu năm liền tĩnh tâm

Trở nên thanh tịnh vô ngần

Đạo vàng thuyết giảng, vua quan thấm nhuần.

*

Một ngày vua phải mang quân

Ra nơi biên địa dẹp mầm loạn ly

Trước khi cất bước ra đi

Vua chăm sóc ẩn sĩ kia tận tình

Rồi truyền hoàng hậu đẹp xinh

Khi mình vắng mặt thay mình trông coi.

Từ Tâm hoàng hậu tuyệt vời

Thông minh, khôn khéo, thạo đời, đảm đang

Thay vua chăm sóc đàng hoàng

Để ông hiền sĩ dễ dàng tu thân.

Một ngày bày sẵn thức ăn

Nhưng ông hiền sĩ bất thần chậm sang

Trong khi chờ đợi cúng dường

Từ Tâm hoàng hậu điểm trang mặn mà

Thân người tắm rửa nước hoa

Xiêm y lộng lẫy, dáng bà tốt tươi

Bà nằm trên ghế thảnh thơi

Đợi chờ hiền sĩ tới nơi cúng dường.

Sau khi chậm trễ bất thường

Thế là hiền sĩ vội vàng tới ngay

Vào cung điện chợt ngất ngây

Thấy bà hoàng hậu tại đây tuyệt vời,

Khi nghe vọng tiếng chân người

Bà bèn ngồi dậy, xiêm rơi vô tình

Phô ra lồ lộ thân hình

Chao ơi quyến rũ đẹp xinh cực kỳ

Ôi thôi thanh tịnh còn chi

Lòng người ô uế chỉ vì nữ nhân,

Dục tình nhen nhúm trong tâm

Bốc ngùn ngụt tựa lửa thần khác chi

Tựa như rắn hổ mang kia

Ngóc đầu khỏi giỏ mỗi khi nghe kèn

Thế là mất hết lực thiền

Tâm hồn sa đọa đảo điên rối bời

Như là quạ cụt cánh rơi

Trong khi bay lượn giữa trời thênh thang.

Không ăn nổi bữa cúng dường

Ông mang thực phẩm tìm đường trở lui

Về nơi am thất mình rồi

Lên giường nằm liệt thân người thảm thay

Bỏ ăn bỏ uống bảy ngày

Bóng hình hoàng hậu cuồng quay não nề.

*

Sau khi dẹp loạn trở về

Ghé thăm hiền sĩ vua thì ngạc nhiên

Thấy ông nằm liệt giường bên

Tưởng ông đau ốm vua liền vỗ chân

Hỏi thăm sức khoẻ ân cần

Chân thành hiền sĩ trút tâm sự mình:

"Nhìn hoàng hậu, khởi dục tình."

Vua cười: "Hoàng hậu xin dành cho ông

Để cho ông được thỏa lòng

Chúng ta về lại hoàng cung. Xin mời!"

Vua cùng hiền sĩ tới nơi

Từ Tâm hoàng hậu đón người thiết tha,

Nhà vua ra lệnh cho bà

Hãy vào trang điểm thật là tươi xinh

Với quần áo đẹp trên mình,

Nhà vua bí mật tâm tình đôi câu

Nhờ bà khéo léo cách nào

Cứu hiền sĩ khỏi đảo chao tâm hồn,

Bà hoàng hậu trấn an luôn

Rằng bà có cách tinh khôn giúp người.

Vua trao hoàng hậu xinh tươi

Cho ông hiền sĩ nổi trôi biển tình.

*

Cả hai ra khỏi cung đình

Ông đang mơ cuộc hành trình yêu đương

Chợt nghe bà nói thân thương:

"Giờ mình cần chỗ để nương thân rồi

Một nơi để ở mà thôi

Về trình vua rõ mong người cấp cho."

Quả nhiên vua chẳng chối từ

Cấp cho lều cũ rất ư tồi tàn.

Nhận lều bà cất tiếng than:

"Nơi này dơ bẩn hoang tàn biết bao!"

Bà không chịu bước chân vào

Nói ông dọn dẹp cách nào sạch đi

Khiến ông lại phải quay về

Xin vua dụng cụ quản chi xa gần.

Rồi bà đòi hỏi nhiều lần

Gây ra nhiều chuyện khó khăn muộn phiền:

"Tô tường, trét vách, sửa nền

Kiếm thêm bàn ghế, mùng mền, chiếu chăn

Rồi đồ dùng để nấu ăn…”

Tới lui bao chuyến nhọc nhằn trước sau

Cuối cùng ngồi cạnh bên nhau

Trong phòng im lắng bà đâu ngại ngùng

Bất ngờ nắm lấy râu ông

Tay vùng giật mạnh, miệng cùng la lên:

"Sao ông lại nỡ chóng quên

Mình là hiền sĩ tu thiền thanh cao

Từ lâu thanh tịnh biết bao

Giờ đây bỗng chốc rơi vào vô minh!"

Ông nghe tiếng thét thình lình

Trong tâm bừng ngộ, giật mình tỉnh ra

Sau cơn cuồng loạn mê mờ

Cúi đầu hổ thẹn thẫn thờ khẽ than:

"Con đường tham dục chớ ham

Đọa vào địa ngục vô vàn đớn đau!"

Ông kêu lên: "Hãy trả mau

Nữ nhân trả lại, chớ đâu chần chờ

Trả hoàng hậu lại cho vua

Ta quay trở lại rừng xưa tu hành!"

Ông bèn thực hiện ý mình

Gặp vua ông nói tâm tình đôi câu:

"Tôi vừa chìm xuống dòng sâu

Cõi lòng khát ái sóng sầu bủa vây

Chính vì người nữ này đây

Xin trao hoàng hậu từ nay trả ngài."

*

Từ Tâm hoàng hậu thật tài

Vô cùng thông thái, tuyệt vời khôn ngoan

Tặng cho ẩn sĩ non ngàn

Món quà vô giá muôn vàn quý thay

Bao nhiêu "thiền lực" trước đây

Đã từng bị mất, giờ này phát huy,

Trước khi ẩn sĩ ra đi

Ông bèn thuyết pháp vua nghe điều lành,

Trở về chốn cũ rừng xanh

Lánh xa cõi tục kinh thành mãi thôi,

Nhiều năm thiền định dần trôi

Hưởng nhiều an lạc của đời ẩn tu

Cõi trần ông chợt giã từ

Tái sinh thiên cảnh rất ư tốt lành.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE WISDOM OF QUEEN TENDERHEARTED

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 12 *

ĐÀN BÀ THÔNG MINH

Ngày xưa tại một làng quê

Một đêm bị cướp kéo về tấn công

Cướp đi tài sản của dân

Cướp xong chúng lại lanh chân trốn liền

Trốn vào rừng rậm kề bên,

Trai làng tụ họp nhau bèn đuổi theo

Vây khu rừng rậm, hò reo

Truy lùng kẻ cướp đến chiều hôm sau

Nhưng nào bắt được ai đâu

Cho nên họ lại rủ nhau về làng.

Khi đi ngang đám ruộng nương

Thấy ba kẻ lạ mặt đương cấy cày

Thế là họ bắt giữ ngay

Cho rằng bọn cướp tới đây trá hình:

"Đừng nên làm bộ ngay tình

Để mà giả dạng biến thành nhà nông

Hãy theo ta vào hoàng cung

Để vua phán xử thanh trừng tụi bay."

Ba nông dân bị trói tay

Giải về cung điện giam ngay vào tù

Nhốt trong ngục tối âm u

Chờ vua trị tội cho chừa máu gian.

Ngay lâu đài, ở ngoài sân

Hôm sau vang tiếng than van não nề

Một bà tới khóc thảm thê

Mấy ngày liên tục muôn bề đau thương.

Sớm kia vua chợt đi ngang

Nghe vang tiếng khóc truyền mang bà vào

Hỏi xem nguyên cớ vì sao

Bà bèn kể lể trước sau chuyện mình:

"Thưa đại vương rất anh minh

Chồng con tôi chịu cực hình trong đây

Thêm anh tôi nữa, khổ thay

Tôi than số phận đọa đày bản thân."

Vua truyền mang các tù nhân

Ba người trình diện trước sân triều đình

Vua là một vị anh minh

Cho nên vua phán: "Thương tình nhà ngươi

Trong ba người chọn một người

Chọn ai ta sẽ tức thời tha ra."

Bà năn nỉ, giọng thiết tha:

"Xin ngài phóng thích cả ba người này."

Nhà vua: "Ba tội nhân đây

Ta tha cho một là may lắm rồi."

*

Sau khi suy nghĩ một hồi

Bà kia rướm lệ nghẹn lời thốt ra:

"Nếu không xin được cả ba

Thời anh tôi đó ngài tha cho về."

Vua nghe thấy lạ lùng ghê

Chồng và con lại không hề vấn vương

Xin tha anh, thật bất thường,

Nhà vua lên tiếng ngỡ ngàng hỏi thăm:

"Chồng con sao chẳng quan tâm

Mà xin anh ruột, có lầm lẫn không?"

Bà kia thổ lộ nỗi lòng

Muôn vàn chí lý, vô cùng thông minh:

"Thưa đại vương, chồng của mình

Dù cho có mất cũng đành lòng thôi

Sau này khắp nẻo đường đời

Kiếm người thay thế nghĩ thời khó chi,

Con mình cũng vậy khác gì

Giờ đây dù có mất đi chẳng phiền

Tương lai sẽ lại có thêm

Chồng con dễ kiếm, dễ tìm biết bao.

Riêng anh trai khó làm sao

Vì cha với mẹ tôi nào còn đây

Cả hai khuất núi lâu nay

Làm sao tìm được người thay anh mình."

Vua nghe cảm khái thật tình

Lại thêm mến sự thông minh của bà

Trong lòng thầm nghĩ: "Quanh ta

Nhiều quan cao cấp thua xa người này

Tuy quê mùa nhưng giỏi thay

Ta nên ban phần thưởng ngay cho bà."

Vua tuyên bố: "Tha cả ba

Chồng, con, anh ruột ta tha cho về."

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

A WIFE AND MOTHER

WHO WAS A SISTER FIRST

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 13 *

RẮN VỮNG Ý CHÍ

Một ông thầy thuốc ngày xưa

Có tài trị bệnh rất ư tuyệt vời

Chuyên về rắn độc cắn người

Nọc kia chữa khỏi tức thời, thật hay!

Thế rồi chợt đến một ngày

Có người lặn lội tới đây thỉnh mời

Người nhà bị rắn cắn rồi

Mong ông chữa trị cứu đời nạn nhân

Ông thầy thuốc chẳng ngại ngần

Tới nơi khám bệnh, ân cần phán ngay:

"Có hai cách chữa bệnh này

Một là uống thuốc lâu nay thường dùng,

Hai là chịu khó truy lùng

Bắt con rắn độc đã từng cắn ta

Buộc cho rắn phải hút ra

Hết luôn nọc độc, thế là thoát nguy."

*

Gia đình bàn cãi, xin đi

Kiếm cho được rắn quản chi nhọc lòng

Sau khi bắt được rắn xong

Trao cho thầy thuốc mong ông trổ tài.

Ông thầy hỏi rắn một lời:

"Phải chăng mi đã cắn người này đây?”

Rắn lên tiếng: "Đúng vậy thay.”

Ông thầy: "Mi phải hút ngay nọc về

Mút ra khỏi vết thương kia."

Cứng đầu rắn đáp: “Lạ kỳ làm sao

Hút nọc ra? Không đời nào

Ta không làm vậy từ bao lâu rồi."

Ông thầy nghiêm nghị thốt lời:

"Mi không tuân lệnh ta thời thiêu mi

Ném mi vào lửa ngại chi."

Xong ông chất củi tức thì nhóm lên

Lửa hồng hừng hực kề bên

Hăm thiêu thân xác rắn liền nơi đây.

Nào ngờ rắn vững chí thay

Tỏ ra cương quyết khó lay chuyển lòng

Rắn lên tiếng nói hào hùng:

"Ta thà chết cháy quyết không rút lời!"

Nói xong rắn vươn thân người

Bò trườn về phía có nơi lửa hừng.

*

Ông thầy thấy lạ vô cùng

Hành nghề chữa rắn danh lừng xưa nay

Chưa hề gặp cảnh ngộ này

Nên ông cảm phục rắn đây tức thì

Thật là can đảm khó bì

Giơ tay ông cản rắn kia bò vào.

Ông dùng bùa chú nhiệm mầu

Kèm theo thuốc tốt từ lâu chữa người

Rút ra chất độc tức thời

Thuốc men công hiệu cứu đời nạn nhân

Ông thầy nhìn rắn nghĩ thầm:

"Vững bền ý chí rất cần lắm thay

Mỗi khi làm những điều hay

Những điều chính đáng hàng ngày quanh ta."

Ông mang "ngũ giới" giảng ra

Rồi khuyên rắn: "Hãy tránh xa đường tà

Những điều xấu phải bỏ qua

Nhớ đừng gây hại, cố mà tu thân."

Ông đem thả rắn ngoài sân

Rắn như tỏ ngộ, tần ngần bò đi.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE STRONG-MINDED SNAKE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 14 *

HIỀN NHÂN CUỐC XẺNG

Xuất thân từ một gia đình

Chuyên trồng cây trái, rau xanh trong vườn

Chàng trai nay đã lớn khôn

Thường dùng cuốc xẻng chuyên môn sới cày

Khai quang mảnh đất quanh đây

Trồng dưa, bầu, bí hàng ngày rất chăm

Rồi đem bán để kiếm ăn

Sống đời chật vật khó khăn bần hàn,

Gia tài sau một thời gian

Chỉ còn một xẻng theo chàng khắp nơi

Người đâu xẻng đấy mãi thôi

Tựa như gậy trúc đỡ người thầy tu

Bước đi trong cánh rừng thưa,

Mọi người vì vậy thường ưa gọi chàng

"Hiền nhân cuốc xẻng" lang thang

Bà con ái ngại, xóm làng mến thương.

Một ngày chàng nghĩ chán chường:

"Cuộc đời ta sống tầm thường ích chi

Chỉ làm vườn, uổng phí đi

Ta nên chuyển hướng ngay thì tốt hơn

Vào tu thiền chốn thâm sơn

Sẽ luôn hạnh phúc, sẽ luôn an bình."

Nghĩ xong chàng tỏ nhiệt tình

Giấu đi cái xẻng của mình một nơi

Quyết tâm thay đổi cuộc đời

Vào tu thiền định thảnh thơi rừng già.

Đường thiền chưa kịp thăng hoa

Nẻo trần chàng lại đã sa chân rồi

Vấn vương cuốc xẻng mãi thôi

Cố quên chẳng được xẻng thời xưa kia

Thiền đâu còn tác dụng chi

Nên chàng bỏ cuộc quay về làng thôn

Lại tìm xẻng, lại làm vườn

Lao vào cuộc sống tầm thường trước đây.

Nhưng rồi chỉ được ít ngày

Anh chàng nhàm chán cuốc cày nếp xưa

Làm vườn trồng trọt hết ưa

Lại đem giấu xẻng đi như thuở nào

Rừng thiêng vẫy gọi chàng vào

Lại tu thiền định với bao nhiệt tình.

Tưởng rằng mọi chuyện tốt lành

Nào ngờ cuốc xẻng quẩn quanh tâm hồn

Khiến chàng lại bỏ về luôn

Đi về như vậy sáu lần chẳng ngưng.

*

Tới lần thứ bảy lìa rừng

Về vườn cầm xẻng chàng bừng ngộ ra

Nguyên nhân chính yếu sâu xa

Chỉ vì cuốc xẻng cũ mà khổ thân

Tới lui quanh quẩn bảy lần

Nên chàng quyết định bỏ luôn xẻng này:

"Vứt đi dứt khoát từ nay

Ném lòng sông ở vùng đây, tiếc gì!

Rồi quay lại nẻo cũ kia

Rừng thiền vĩnh viễn tìm về nương thân."

Chàng mang xẻng ra bờ sông

Nhủ thầm: "Đừng dõi mắt trông kẻo phiền

Nhớ nơi vứt nó không nên,

Dù cho tham ái nổi lên sau này

Ta ra tìm nó nơi đây

Cũng không tìm thấy. Thoát ngay bụi trần."

Chàng nhắm mắt, chàng quyết tâm

Trên đầu quay xẻng ba lần phóng ra

Giữa dòng sâu xẻng văng xa

Sau này khó kiếm nó mà vớt lên,

Trong lòng hoan hỉ vô biên

Chàng la thật lớn giữa miền thênh thang

Như sư tử rống ầm vang:

"Thắng rồi! Chiến thắng vinh quang đạt rồi!”

Tiếng la vọng khắp núi đồi

Bất ngờ lúc đó vua thời đi ngang

Vua vừa thắng trận vẻ vang

Dẹp quân phản loạn biên cương trở về

Sau khi tắm dưới sông kia

Cưỡi voi lộng lẫy uy nghi về thành

Về Ba La Nại uy danh

Nhân dân chờ đón linh đình hoan ca,

Vua nghe thấy tiếng chàng la

Ngài truyền lệnh hỏi cho ra sự tình

Sai quân đi kiếm dẫn trình

Ngài lên tiếng hỏi: "Nghe anh khoe rằng

Anh vừa chiến thắng huy hoàng

Thắng ai? Hãy nói rõ ràng phân minh."

Khoan thai chàng mới thưa trình:

"Đại vương dù có tạo thành chiến công

Thắng trăm ngàn địch sa trường

Ngẫm ra chiến thắng ích không nhiều gì

Vì tương lai kẻ thù kia

Tìm đường phục hận, khó bề được yên,

Chiến công độc nhất vững bền

Đó là chiến thắng não phiền tâm ta

Do tham dục phát sinh ra

Mới là chiến thắng thật là tối cao."

*

Vua nghe lời nói nhiệm màu

Trong lòng tỏ ngộ, tan mau não phiền

Tâm tư hướng đến cửa thiền

Muốn rời cõi tục qua miền an vui

Có chân hạnh phúc tuyệt vời

Vua bèn trịnh trọng ngỏ lời hỏi mau:

"Thưa hiền nhân, thật lành sao

Bây giờ ngài định đi đâu thưa ngài?"

Chàng bèn đáp rất khoan thai:

"Tôi rời cõi tục vào nơi thanh nhàn

Trong rừng Hy Mã Lạp Sơn

Tu thiền, xả hết trầm luân não phiền."

Vua nghe phát khởi lòng tin

Tỏ bày nguyện vọng với hiền nhân kia:

"Cho tôi theo gót cùng đi

Giờ tôi cũng muốn xa lìa hoàng gia!"

Cả hai nhắm phía rừng già

Đi về phương Bắc thật là thảnh thơi.

Quan, quân tất cả mọi người

Cũng đều ngỏ ý tức thời theo chân.

Tin lành loan khắp nhân dân

Dân Ba La Nại muôn phần mừng vui

Ùn ùn theo gót hai người

Bỏ vùng phiền não, vào nơi hương thiền.

Kinh thành trống vắng im lìm

Vua trời Đế Thích trên miền trời cao

Thấy người lũ lượt theo nhau

Di cư vĩ đại tiến vào rừng hoang

Ngài bèn ra lệnh vội vàng

Tạo khu cư trú sẵn sàng trong đây

Sai thần xây cất làm ngay

Để mà đón phái đoàn này tới nơi,

Đất trời hoan hỉ chào mời

Hiền nhân cùng với mọi người ẩn cư

Mùi thiền ngan ngát rừng xưa

Đưa người thoát tục qua bờ thơm hương

Xuất gia, lối đạo tìm nương

"Từ, bi, hỉ, xả" trọn đường tu thân.

Mọi người cố gắng vô ngần

Tu hành đắc đạo hưởng nguồn sướng vui

Sau này tới lúc qua đời

Được sinh lên tận cõi trời Phạm Thiên.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE SHOVEL WISE MAN

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 15 *

CHÀNG HÁI CỦI TƯƠI

Ông thầy giáo kiêm thầy tu

Tại thành phố nọ rất ư có tài

Cho nên theo học với ngài

Năm trăm đệ tử miệt mài bút nghiên.

Một hôm củi đốt cần thêm

Năm trăm chàng trẻ tuổi liền đi xa

Vào núi thẳm, tới rừng già

Để mà lượm củi, để mà gom cây.

*

Một chàng khi tới nơi đây

Gặp cây trụi lá, vốn hay biếng lười

Nghĩ thầm: "Cây chẳng còn tươi

Cành khô dễ bẻ, ta thời thật hên

Cần chi phải lượm củi liền

Hãy làm một giấc cho thêm khoẻ người

Kệ cho thiên hạ hụt hơi

Khi nào xong việc họ rời về đây

Ta leo vội vã lên cây

Bẻ cành gom lại có ngay củi xài."

Thế là chàng cởi áo ngoài

Trải ra trên đất nằm dài ngủ luôn

Ngáy to khoan khoái tâm hồn

Tấm thân lười biếng chập chờn mê say.

Khi mặt trời ngả về Tây

Học trò hái củi giờ đây trở về

Trên vai củi vác nặng nề

Đi ngang nhìn thấy chàng kia mơ màng

Họ bèn đá nhẹ vào chàng

Để mà đánh thức kẻ ham ngủ nhiều:

"Dậy đi trời đã xế chiều

Mau lo lượm củi rồi theo chân về."

Chàng đang nửa tỉnh nửa mê

Giật mình thức giấc khi nghe tiếng người

Ngồi lên, dụi mắt, tức thời

Leo lên hái củi sợ trời tối tăm

Bẻ cành mới biết mình lầm

Cây khô chưa chết, nhiều phần còn tươi

Bẻ cành, cành quật ngược thôi

Đập ngay vào mắt chàng lười một bên,

Một tay ôm mắt kêu rên

Một tay chàng cố với lên bẻ cành

Bẻ cho nhiều, bẻ cho nhanh

Xong rồi vác củi phóng mình theo đuôi

Lẹ chân cho kịp toán người

Chàng là người chót về rồi mừng sao,

Học trò củi đã chất cao

Chàng lười xếp củi mình vào tầng trên.

*

Có gia đình mãi làng bên

Muốn gieo nhân tốt cho nên cúng dường

Mời thầy, trò khắp trong trường

Hôm sau quá bộ qua làng thọ trai

Thầy bèn dạy đệ tử ngài:

"Các con dậy sớm sáng mai đi liền

Dịp này thực tập học thêm

Trang nghiêm làm lễ tạo niềm tin chung

Dậy vào lúc mới rạng đông

Sau khi ăn sáng băng đồng đi luôn,

Khi về vào lúc hoàng hôn

Mang phần thí chủ làng thôn cúng dường

Để ta thọ hưởng ở trường

Ta không rảnh để lên đường ngày mai."

Hôm sau vừa mới sáng trời

Năm trăm đệ tử tuân lời dậy ngay

Chờ ăn sáng. Nhưng buồn thay!

Bà làm bếp lấy củi ngay tầng đầu

Củi chàng lười, nấu được đâu

Vừa tươi, vừa ẩm lửa nào cháy lên

Bà già cố thổi liên miên

Nấu ăn không được cho nên trễ rồi

Đến khi rõ chuyện đầu đuôi

Màn sương tan loãng, mặt trời lên cao

Giờ đi cũng chẳng kịp nào

Thế là cả bọn kéo vào trình thưa:

"Thưa thầy buổi lễ trễ giờ

Nguyên do có kẻ thường ưa biếng lười

Không làm gì, chỉ ngủ thôi."

Họ bèn thuật lại chuyện nơi rừng già

Chuyện đi kiếm củi vừa qua

Để rồi kết luận: "Củi mà còn tươi

Và nhà bếp lấy lầm rồi

Làm sao nấu nướng kịp thời để đi.”

Thầy lên tiếng: "Kẻ ngu si

Lại thêm lười biếng hại thì thấy ngay,

Chuyện gì làm được hôm nay

Chớ nên hoãn lại đến ngày hôm sau."

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE GREEN WOOD GATHERER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 16 *

CHÚA VOI ĐỨC HẠNH

Ngày xưa có một chàng voi

Thân người bạc trắng dễ coi vô cùng

Long lanh như ánh sao rừng

Chân thời bóng láng oai hùng bước đi

Miệng tươi đỏ tựa hoa kia

Mắt trong huyền diệu khác gì báu châu

Lung linh phô đủ năm mầu

Đây là vẻ đẹp từ lâu bên ngoài,

Tâm voi cũng đẹp tuyệt vời

Từng tu "thập thiện" từ thời xa xưa

Qua bao kiếp tốt vô bờ

Giờ đây voi có tâm từ chứa chan.

*

Chàng voi lớn giữa non ngàn

Trong vùng Hy Mã Lạp Sơn chập chùng

Các voi ở khắp quanh vùng

Tỏ ra kính trọng, phục tùng chàng voi

Quây quần tụ lại một nơi

Dần dần nhiều đến tám mươi ngàn rồi

Thế là xáo trộn tơi bời

Còn đâu an tĩnh như thời trước đây,

Chàng bèn vội tách ra ngay

Sống riêng một góc rừng này tĩnh tâm,

Chàng voi thánh thiện muôn phần

Nên voi khắp chốn xa gần mệnh danh

"Chúa voi Đức Hạnh” rừng xanh

Bầy voi thán phục tâm thành thiết tha.

*

Một hôm có kẻ phương xa

Từ Ba La Nại tìm ra khu rừng

Mong tìm vật quý trong vùng

Đem về bán lại kiếm đường nuôi thân,

Không quen nơi chốn sơn lâm

Loanh quanh cả buổi lạc dần rừng sâu

Muốn ra nào biết đường đâu

Tới lui mệt mỏi bắt đầu hoang mang

Thân run rẩy, miệng khóc than

Tiếng kêu thảm não âm vang núi đồi.

Chúa voi Đức Hạnh nghe rồi

Động lòng muốn cứu giúp người lâm nguy

Voi lần tìm tới quản chi,

Thấy voi to lớn kẻ kia hãi hùng

Vội vàng chạy trốn điên khùng

Voi nhìn thấy vậy liền dừng bước chân

Kẻ kia mệt, đứng lại luôn,

Voi đi, người lại hết hồn chạy đi

Sau vài lần thấy lạ kỳ

Kẻ kia thầm nhủ: "Có gì hại đâu

Voi kia chắc muốn giúp nhau."

Hắn bèn can đảm quay đầu đứng yên.

Khi vừa chạy tới kề bên

Chúa voi lên tiếng hỏi liền: "Bạn ơi

Sao lang thang chốn núi đồi

Giữa rừng than khóc vang lời thảm thương?"

Kẻ kia: "Tôi bị lạc đường

Sợ rằng bỏ mạng chốn hoang vu này."

Chúa voi tử tế giúp ngay

Đưa về chỗ ở hàng ngày của voi

Trái cây ngon ngọt đem mời

Cho ăn uống mấy ngày trời êm xuôi

Rồi voi chúa nói: "Bạn ơi

Yên lòng, chớ sợ! Leo ngồi lưng ta

Ta đưa ra khỏi rừng già."

Kẻ kia nghe vậy thật là mừng vui

Ngồi lưng voi, nghĩ xa xôi:

"Khi về kể lại cho người khác nghe

Muốn tường thuật rõ mọi bề

Thời ta phải cố mà ghi nhớ đường.”

Nhìn phương hướng, nhớ nẻo rừng

Hắn ghi hình thể trên từng lối qua.

Khi ra khỏi cánh rừng già

Chúa voi vội chỉ hắn ta đường về

Dặn rằng: "Đừng kể ai nghe

Nơi ta sinh sống chớ hề nói ra

Sợ nguy hiểm, nên lo xa."

Nói xong voi từ biệt và trở lui.

*

Về Ba La Nại êm xuôi

Kẻ kia một bữa dạo chơi phố phường

Đi ngang cửa tiệm bên đường

Thấy ngà voi quý tiệm đương trưng bày

Ngà voi khắc chạm đẹp thay

Thợ nghề tinh xảo khéo tay hoàn thành

Hắn bèn hỏi giọng thân tình:

"Ngà voi còn sống các anh có cần?"

Thợ cười: "Hỏi lạ vô ngần

Ngà voi còn sống muôn phần quý hơn."

Hắn vui vẻ miệng hứa luôn:

"Nay mai tôi sẽ bán buôn ngà này."

Chỉ ham tiền, đáng buồn thay

Quên ơn voi chúa trước đây cứu mình

Vô ơn, bạc nghĩa, bội tình

Hắn theo lối cũ rừng xanh tìm vào

Mang theo cưa sắt trong bao

Rắp tâm cưa cắt ngà đâu ngại ngùng.

Thấy người, voi rất lạ lùng:

Hỏi: "Anh bạn trở lại rừng làm chi?"

Tên gian bịa chuyện lâm li:

"Voi ơi gia cảnh tôi thì khổ đau

Cuộc đời cơ cực đã lâu

Hôm nay quay lại mong cầu xin voi

Ngà voi một khúc nhỏ thôi

Đem về bán lại cầm hơi qua ngày."

Chúa voi thương hại tràn đầy:

"Được thôi, ta sẽ cho ngay, dễ mà

Có cưa không? Hãy lấy ra."

Hắn thưa: "Dạ có, quả là từ tâm."

Chúa voi quỳ thấp đôi chân

Đưa ngà trắng bạc không ngần ngại chi

Tên gian vội vã cưa đi

Mỗi bên một khúc ngà thì khá to

Chúa voi nói giọng hiền từ:

"Ngà này giá trị rất ư nhiệm mầu

Đưa ta giải thoát được mau

Soi đường giác ngộ, qua cầu vô minh

Sẽ khôn ngoan, sẽ tinh anh

Tinh thông các Pháp, đạt thành đạo tâm.”

Tên gian nào có thấm nhuần

Bao lời vàng ngọc chẳng cần lọt tai

Đem ngà bán, lấy tiền xài

Ít ngày là hết, kéo dài chẳng lâu

Thế là hắn lại quay đầu

Vào rừng năn nỉ thỉnh cầu chúa voi:

"Voi ơi tiền bạc vừa rồi

Đủ dùng thanh toán nợ thôi, không nhiều

Vẫn nghèo hèn, vẫn tiêu điều

Nên tôi quay lại để liều xin thêm."

Chúa voi hoan hỉ cho liền,

Tên gian cưa hết ngà bên phía ngoài

Sát vào da, hết chiều dài

Ra về không hé nửa lời cám ơn

Máu tham ám ảnh tâm hồn

Hắn mờ con mắt không còn lương tri,

Mang ngà voi hắn đi về

Ăn tiêu hoang phí, hả hê, hoang đàng

Trắng tay, trở lại rừng hoang

Đặt điều xin xỏ, tìm đường kêu la

Ngà voi giờ cụt sát da

Chúa voi Đức Hạnh bao la nhân từ

Vẫn cho người, chẳng chần chừ

Tên gian nào có còn chờ gì đâu

Đầu voi trèo vội lên mau

Moi da, móc thịt vào sâu chân ngà

Sâu trong thịt, thấu trong da

Rồi dùng cưa sắt cưa ra. Quản gì!

Cưa xong cầm vội ngà kia

Gốc chân ngà đó máu thì còn rơi

Nghĩ rằng ngà đã hết rồi

Không cần voi nữa. Hắn thời lặng thinh

Chẳng cần cảm tạ ân tình

Mau mau rời khỏi rừng xanh ra về

Sướng vui, thỏa thích, hả hê

Mặc voi đau đớn, không hề nhìn lui.

*

Rừng cây thầm lặng bùi ngùi

Dù cho quả đất lâu đời đã quen

Chở bao sức nặng vô biên

Núi đồi hùng vĩ khắp triền non xa

Chở luôn cả chất thối tha

Phân và nước tiểu tuôn ra hàng ngày

Nhưng không chịu nổi kẻ này

Tham lam, độc ác, tràn đầy xấu xa,

Trời không dung, đất chẳng tha

Cho nên mặt đất nứt ra bất thần

Tạo thành vực thẳm dưới chân

Lửa từ địa ngục phun dần lên cao

Bao quanh kẻ ác, cuốn vào

Lôi ngay xuống đáy xiết bao kinh hồn.

*

Người gian tham, kẻ vô ơn

Thường đào mồ để tự chôn chính mình.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE ELEPHANT KING GOODNESS

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 17 *

BỐN SINH MẠNG BÁM KHÚC CÂY

Ở Ba La Nại xa xưa

Trị vì là một vị vua lâu đời

Vua sinh ra một con trai

Lớn lên độc ác ít ai sánh cùng

Kiêu căng, bạo ngược, tàn hung

Khiến người hầu cận, tùy tùng không ưa

Trong triều đình, ngoài cung vua

Mọi người tránh né chàng từ lâu nay

Như xa quỷ đói quanh đây

Như xa rắn độc thường hay cắn người

Danh chàng nổi khắp mọi nơi

"Ông hoàng Ác Độc” tiếng đời tanh hôi.

*

Một hôm hoàng tử đi bơi

Tới dòng sông nọ êm xuôi sóng vàng

Nhiều người theo phục vụ chàng

Bỗng đâu giông tố phũ phàng nổi lên

Đất trời mù mịt bốn bên,

Tỏ ra anh dũng vượt trên hàng đầu

Chàng ra lệnh vài quân hầu

Theo chàng giỡn sóng há đâu sờn lòng:

"Đưa ta ra tắm giữa dòng

Tắm xong trở lại bờ sông bên này."

Đám quân hầu kinh ngạc thay

Nhưng đành tuân lệnh chàng ngay tức thì,

Khi bơi ra giữa dòng kia

Họ ngầm đồng ý: “Còn chi may bằng

Đây là dịp quý như vàng

Chúng ta hãy thủ tiêu hoàng tử đi,

Con người ác độc kể chi

Nhà vua nào có dễ gì biết ra,

Tên ác quỷ, đồ yêu ma

Thân vùi sông nước, chúng ta được nhờ.”

Nói xong là họ bất ngờ

Dìm chàng hoàng tử rất ư bạo tàn

Xuống dòng sông cuộn sóng vàng

Bão giông gầm thét ầm vang hãi hùng.

Khi quay trở lại bờ sông

Mọi người vặn hỏi, họ cùng nhau thưa:

"Chúng tôi phải trở lại bờ

Chắc là hoàng tử bơi xa trước rồi

Về Ba La Nại êm xuôi

Ông bơi giỏi nhất trên đời thua ai.”

Mọi người về lại lâu đài

Khi vua cha hỏi con trai của mình

Cả đoàn vội vã tâu trình

Tưởng rằng hoàng tử về thành từ lâu,

Vua bèn tụ họp quân hầu

Đi tìm hoàng tử nào đâu thấy gì.

Lúc này ngoài bến sông kia

Gió mưa ào ạt, bốn bề tối đen

Sóng xô hoàng tử nổi chìm

Tưởng như thần chết kề bên bắt người

May thay tay với tới nơi

Thân cây khô nọ đang trôi giữa dòng

Chàng bèn nắm chặt chẳng buông

Khóc than sợ chết não nùng canh thâu.

*

Trước đây có một nhà giàu

Ở Ba La Nại, ốm đau qua đời

Ông ta chôn giấu một nơi

Tiền vàng trị giá bốn mươi triệu đồng

Kho tàng vùi tại bờ sông

Luyến lưu tài sản nên ông hóa thành

Một con rắn bò quẩn quanh

Quanh nơi chôn giấu để canh chừng vàng.

Gần nơi đó có một chàng

Chết đi cũng giấu kho tàng bờ sông

Tiền vàng ba chục triệu đồng

Vì tham tài sản trong vùng nói trên

Chết rồi mà vẫn không quên

Tái sinh làm chuột bò bên kho tàng.

Khi trời giông tố phũ phàng

Rắn cùng với chuột sóng vàng cuốn trôi

Tổ thời nước ngập mất rồi

Cả hai sợ chết nên bơi vội vàng

Vừa khi hoàng tử trôi ngang

Khúc cây khô đó giữa đường cứu nguy

Rắn và chuột mừng kể chi

Mỗi con bám lấy cây kia một đầu.

Trên bờ sông mọc từ lâu

Cây bông gòn nọ vươn cao lá dầy

Vẹt xanh làm tổ bao ngày

Hôm nay bão lớn nên cây đổ nhào

Chìm vào sóng nước thét gào

Vẹt ta muốn trốn nhưng nào dễ bay

Nên đành đậu lại khúc cây,

Bốn sinh mạng bám tại đây chòng chành

Cùng nhau "hoàng tử triều đình

Kề bên rắn, chuột, vẹt xanh" xuôi dòng.

*

Có ông thầy ở ven sông

Đang tu khổ hạnh, sống trong túp lều

Rừng khuya nghe vẳng tiếng kêu

Từ tâm nổi dậy thầy liều cứu nguy

Nhảy sông kéo khúc cây kia

Vào bờ yên ổn há chi ngại ngần

Bốn sinh mạng được an phần

Về lều hong lửa vô ngần mừng vui

Thầy cho sưởi ấm thân người

Rồi cho ăn uống nghỉ ngơi tốt lành,

Chỉ riêng hoàng tử bất bình

Vì thầy không tiếp đãi mình ưu tiên

Vừa bực bội, vừa muộn phiền

Chàng ôm mộng trả thù riêng sau này.

Sau khi khoẻ khoắn ít ngày

Nạn nhân từ biệt ông thầy ra đi.

Rắn thưa: "Ơn huệ khắc ghi

Bạc vàng thầy có cần chi sau này

Gọi con, con sẽ đến ngay.”

Chuột thưa: "Xin nhớ ơn thầy há quên

Khi thầy cần bạc cần tiền

Gọi con con sẽ dâng liền tạ ơn."

Vẹt: "Con chỉ có gạo thơm

Họ hàng con sẽ kính dâng biếu thầy."

Cuối cùng từ biệt nơi đây

Chàng kia sân hận còn đầy, vẫn thưa:

"Sau này tôi lên làm vua

Thầy cần chi tới tôi đưa cúng dường.”

*

Bốn mùa xoay chuyển bình thường

Ông thầy một buổi rời rừng ra đi

Thử lòng bốn nạn nhân kia

Xem lời ơn nghĩa còn gì hay không

Thầy đi dọc suốt bờ sông

Gọi tên rắn, chuột để mong giúp mình,

Cả hai đều rất nhiệt tình

Kho tàng chôn giấu tâm thành chỉ ngay

Thầy đâu có nhận hôm nay

Hẹn quay lại lấy một ngày tương lai,

Khi thầy lên tiếng: "Vẹt ơi!"

Vẹt bay ngay lại nhắc lời hứa xưa

Sẵn sàng thực hiện bây giờ

Thầy vui nói vẹt cứ chờ ít lâu.

Cuối cùng thầy rảo bước mau

Về kinh đô để ngõ hầu gặp vua

Ngài đi khất thực hiền từ

Đi quanh đường phố để chờ vào cung.

Chợt đâu đám rước tưng bừng

Bất ngờ đi tới vô cùng oai nghi

Vua là hoàng tử xưa kia

Giờ lên ngôi báu trị vì quốc gia

Lưng voi vua cưỡi kiêu sa

Trang hoàng lộng lẫy thật là đẹp thay

Chợt vua trông thấy dáng thầy

Nhủ thầm: "Thuở trước tên này khinh ta

Giờ đây không cửa không nhà

Lang thang khắp chốn để mà ăn xin

Về đây hắn sẽ phao tin

Kể công cứu giúp, gây phiền lắm đây

Ta nên trừ khử hắn ngay."

Vua ra lệnh bắt trói thầy giải đi

Mỗi khi tới ngã tư kia

Lại dừng chân đánh rất chi đọa đày

Lệnh vua: "Hãy giải tên này

Ra ngoài thành phố phơi thây, chặt đầu

Làm gương cho kẻ về sau

Xin ăn quen thói từ lâu biếng lười.”

Quân hầu theo đúng lệnh thôi,

Dù thân tơi tả, dù người đớn đau

Miệng ngài chỉ nói một câu:

"Cổ nhân đã dạy đúng sao vô cùng

Vớt cây củi mục giữa dòng

Còn hơn vớt kẻ tanh lòng, vô ơn!"

Chung quanh dân chúng nghe than

Cùng nhau thắc mắc hỏi han ông thầy

Thầy bèn kể lại cho hay

Đầu đuôi câu chuyện từ ngày cứu vua.

Dân nghe bất mãn vô bờ

La lên tức giận: "Ai ngờ manh tâm

Vô ơn, độc ác, bất nhân

Vua mà như vậy giúp dân được gì

Chỉ gây tai họa hiểm nguy

Hãy mau trừ khử, còn chi mong nhờ."

Dân Ba La Nại bất ngờ

Tấn công vũ bão tên vua kia liền

Gươm đao, gậy gộc, cung tên

Giết vua độc ác chẳng thèm tiếc thương.

Tôn vinh thầy làm quốc vương,

Ngài lên cai trị bốn phương an lành.

*

Một ngày ngài rời kinh thành

Về thăm bạn cũ ở quanh sông vàng

Tùy tùng theo cả một đoàn

Rừng xanh, sóng nước âm vang tiếng ngài:

"Rắn ơi!" rồi đến “Chuột ơi!”

Cả hai xuất hiện. Giữ lời. Hiến dâng

Hai kho tàng chôn ở gần

Quốc vương ra lệnh cho quân đào về.

Rồi ngài gọi đến vẹt kia

Vẹt liền bay lại đứng kề một bên

Thưa rằng lời hứa chẳng quên

Họ hàng nhà vẹt xin tìm gạo ngay.

Ngài vui: "Thật tốt lành thay

Gạo thời để đấy, hôm nay chưa cần.”

Cả ba sinh vật quây quần

Theo chân bạn cũ nương thân triều đình

Quốc vương tiếp đãi nhiệt tình

Như là khách quý của mình từ lâu.

Quốc vương nhân hậu hàng đầu

Giúp người nghèo khó ai đâu sánh cùng.

Quốc vương ngự trị trong cung

Cùng ba sinh vật sống chung suốt đời

Luôn hòa hợp, mãi thảnh thơi

Đến khi quá vãng họ thời tái sinh

Đi theo nghiệp của riêng mình

Thật là tốt đẹp, hương lành thơm đưa.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

FOUR IN A LOG

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 18 *

NƠI CƯ TRÚ MỚI CỦA THẦN CÂY

Các thần cây thuở xa xưa

Đứng đầu có một vị vua trị vì,

Một ngày vua cũ chết đi

Vua thần cây mới tức thì lên thay

Nhà vua gửi khắp Đông Tây

Một thông điệp báo: “Từ nay các thần

Dù ở xa hay ở gần

Tự mình chọn chỗ trú chân cho mình."

Thần cây một số đồng tình

Ở nguyên cây cũ đã thành thói quen,

Riêng thần lãnh đạo rừng bên

Khôn ngoan, thông thái bèn khuyên các thần:

"Hãy nên xúm xít ở gần

Bên nhau nương tựa an thân trong rừng

Đừng nên tản mát ngoài vùng

Đừng ra khoảng trống vì không an lành

Cây trơ trọi đứng một mình

Gặp cơn bão tố quả tình gian nguy!"

Các thần hiền trí nghĩ suy

Nghe lời lãnh đạo không đi khỏi rừng.

Tiếc thay một số coi thường

Nghĩ rằng lãnh đạo cũng không hơn gì

Tự kiêu, bàn tán muốn đi:

"Rừng này đông đúc sống chi khổ đời

Hãy tìm ra chỗ có người

Ra ngoài thành phố là nơi tốt lành,

Các thần cây chốn thị thành

Được bao dân chúng ở quanh cúng dường

Suốt năm lễ vật tưng bừng

Lại còn lắm kẻ tính thường dị đoan

Vì mê tín đến cầu van

Phụng thờ dâng cúng các thần trên cây

Cuộc đời sung sướng tại đây.

Rừng hoang ở lại chốn này ích chi!"

Nhiều thần quyết định ra đi

Xóm làng, thành thị tìm về nương thân

Chọn cây mới để trú chân

Thân cây to lớn giữa phần đất hoang

Một mình mọc giữa thênh thang

Bà con tế lễ vẻ vang vô cùng.

*

Một ngày trời đất mịt mùng

Bão giông đang thổi tới vùng này đây

Gió to, sấm sét giăng đầy

Xum xuê to lớn nên cây đổ nhào

Thần không nơi tựa thân vào

Lá cành rơi gãy ào ào tung bay

Bật luôn gốc rễ thảm thay

Nơi cư trú mới thần cây tan tành.

Riêng thần cây đám rừng xanh

Chọn nơi cư trú ở quanh một vùng

Cây rừng quấn quýt vô cùng

Dù cho nghiêng ngả cũng không hề gì

Quả là liên kết kể chi

Mặc cho bão đến bão đi tung hoành

Cây luôn bền vững tươi xanh

Thần cây rừng vẫn an lành bên nhau.

Thần cây thành thị khổ đau

Cây thời gãy đổ còn đâu “cửa nhà"

Kéo về rừng cũ xót xa

Thốt lời than thở thật là thảm thương:

"Tụi tôi bạc phước vô cùng!"

Thần cây lãnh đạo trong rừng phán ngay:

"Đây là hậu quả không hay

Cho ai vô trí lại đầy tự kiêu

Lời khuyên đúng đắn chẳng theo

Rước vào thảm họa sớm chiều tránh đâu!”

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

NEW HOMES FOR THE TREE SPIRITS

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 19 *

CÁ TẠO PHÉP MẦU

Có chàng cá nọ thuở xưa

Trong hồ vui sống nhởn nhơ cuộc đời

Cùng bao loài cá rong chơi

An bình, hòa hợp, thảnh thơi bốn mùa.

Một năm trời chợt không mưa

Thế là hạn hán bất ngờ xảy ra

Mùa màng khô héo gần xa

Sông hồ cạn nước thật là nguy thay

Rùa và cá sống hồ này

Đến khi mắc cạn chui ngay xuống bùn

Đáy hồ ẩm ướt vẫn còn

Đồng thời ẩn núp hầu mong an toàn.

Quạ thời vui vẻ vô vàn

Nhào vào quắp cá lên ăn ngon lành

Cá thời bé bỏng thân hình

Trốn chui không kịp hoảng kinh điên cuồng.

*

Nhìn đồng loại thấy thảm thương

Muôn phần đau khổ, trăm đường nguy vong

Nên chàng cá động tấc lòng

Tâm từ nổi dậy cầu mong phép lành

Nghĩ thầm chỉ có riêng mình

Cứu đồng loại khỏi tội tình dài lâu

Nhưng cần thể hiện phép mầu

Phi thường, huyền diệu mới cầu hồng ân.

Từ lâu chàng cá tu thân

Tâm thời thanh lọc sáng ngần nêu gương

Luôn nhân từ, mãi hiền lương

Sát sinh tội ác chẳng vương khi nào

Cá mong chú nguyện thỉnh cầu

Dâng lên một hạnh nhuốm mầu thật chân

Nói lên sự thật bản thân

Để trời trải rộng lòng nhân lúc này

Cho mưa tuôn nước xuống đây

Cứu loài cá khỏi đọa đày chết thêm.

*

Đáy hồ chàng cá vươn lên

Xác thân to lớn nhuộm đen vì bùn

Bóng như một phiến gỗ mun

Mắt thời mở lớn nhìn luôn lên trời

Như là ngọc thạch sáng ngời

Thỉnh cầu mưa xuống, thốt lời thiết tha:

"Hỡi thần mưa, bạn của ta

Ta nhìn đồng loại xót xa vô cùng

Tại sao mưa bỗng lại ngưng?

Ta luôn giữ giới, ta thường tu thân

Cho nên thanh tịnh vô ngần

Ta sinh làm cá. Cá ăn mọi loài

Ăn luôn đồng loại lâu rồi

Nhưng ta gìn giữ sống đời sạch trong

Tránh sát sinh gây tử vong

Đây là sự thật vô cùng linh thiêng

Nên ta nghĩ ta có quyền

Yêu cầu bạn hãy mưa liền ngay đi

Đừng gây hạn hán làm chi

Để cho loài cá thoát nguy chuyến này!"

Cá lên tiếng dõng dạc thay

Như là ra lệnh, giọng đầy quyền uy

Cho thần mưa phải thực thi:

"Gom mây, góp gió mưa về dưới đây

Đừng cho lũ quạ cơ may

Để mà giết cá như ngày vừa qua,

Hãy cho quạ thấy được ra

Hành vi ác độc xấu xa của mình,

Giọt mưa lành giúp chúng sinh

Trôi cơn sầu muộn, dâng tình thân thương!"

*

Quả nhiên trời đất lạ thường

Mưa tuôn nước xuống ruộng nương ao hồ

Mùa màng lẫn cá và rùa

Thảy đều hoan hỉ đón mưa chan hòa.

Mừng thay chàng cá nhà ta

Sống đời thánh thiện tạo ra phép mầu,

Kiếp này cá sống ít lâu

Tái sinh theo nghiệp mai sau của mình.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE FISH WHO WORKED A MIRACLE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 20 *

NGƯỜI CANH GÁC THIỀN ĐỊNH

Ngày xưa có một anh chàng

Sinh ra trong cảnh giàu sang, quyền hành

Nhưng khi tới tuổi trưởng thành

Tự nhiên chàng cảm thấy mình không vui

Vì lăn lộn suốt cuộc đời

Chạy theo dục lạc của người trần gian

Tầm thường, nhàm chán vô vàn

Chàng đâu có muốn, có ham chút gì

Nên chàng quyết định ra đi

Xuất gia! Thiền định! Tiếc chi sang giàu

Tìm vào núi thẳm rừng sâu

Tu hành khổ hạnh há đâu ngại ngùng.

*

Ít lâu chợt thiếu muối dùng

Nên thầy quyết định lìa rừng một hôm

Ra đi khất thực làng thôn

Trên đường bỗng gặp đoàn buôn lữ hành

Cùng đi theo một lộ trình

Họ mời gia nhập chân tình thiết tha

Thầy tham gia, chẳng nề hà,

Đến khi chiều tối người ta tạm ngừng

Dừng chân cắm trại ven rừng

Để cùng ngơi nghỉ chờ vừng dương lên

Mọi người mệt mỏi ngủ liền

Riêng thầy khởi sự hành thiền tại đây

Đi kinh hành dưới gốc cây

Tập trung tư tưởng vào ngay cõi thiền

Ung dung, tự tại, an nhiên

Nở hoa tịnh lạc khắp miền nội tâm

Cả đêm tiếp tục bước chân

Giữ nguyên trạng thái tinh thần tươi vui.

*

Trong khi đó cướp tới nơi

Năm trăm tên cướp im hơi cận kề

Bao vây doanh trại bốn bề

Chờ đoàn ăn tối xong thì ra tay

Đợi người mê mệt ngủ say

Lén ra trộm cướp dễ thay vô cùng.

Nhưng khi vừa định tấn công

Cướp nhìn ra thấy bóng ông thầy rồi

Thầy đi quanh mãi không thôi

Tưởng người canh gác chúng thời bảo nhau:

"Hãy chờ đợi một ít lâu

Đợi tên kia ngủ có đâu vội gì

Cướp bây giờ không lợi chi

Thấy ta tên đó tức thì la lên

Cả đoàn buôn sẽ dậy liền

Cùng nhau chống cự gây phiền cho ta."

Cướp đâu có nhận biết ra

Thầy đang thiền định thật là tập trung

Không nhìn thấy bọn cướp rừng

Cũng không lưu ý tới vùng quanh ông.

Cướp chờ ông ngủ tấn công

Ông thời thiền định lòng vòng đi quanh

Canh khuya tiếp tục kinh hành

Đi hoài gần tới bình minh mới ngừng

Xả thiền, khoan khoái lạ thường

Người trong doanh trại cũng đương dậy rồi

Thế là cơ hội buông trôi

Cướp bừa, trộm ẩu có mòi hiểm nguy

Chúng bèn ném gậy gộc đi

Vài tên bực tức chửi thề, nói nhanh:

"Bớ này các bạn lữ hành

Chính vì tên đứng gác canh của đoàn

Thức hoài không chịu đi nằm

Cứ đi rảo bước suốt năm canh trưòng

Chúng ta mất dịp ăn hàng

Đoàn nên trọng thưởng cho chàng đó nghe."

Nói xong bọn cướp bỏ đi

Tìm con mồi khác coi bề dễ hơn.

*

Khi trời sáng, người trong đoàn

Thấy bao gậy gộc ngổn ngang phơi bày

Cướp đi bỏ lại rừng này

Hoảng kinh họ đến gặp thầy hỏi thăm:

"Thầy không sợ cướp hay chăng?”

Nhà tu khổ hạnh đáp rằng: “Sợ chi?

Ta đâu có của cải gì

Mà lo sợ cướp lấy đi của mình

Đời ta không bị hoảng kinh

Non xa, rừng thẳm mặc tình rong chơi,

Ai nhiều của mới sợ thôi

Còn ta khổ hạnh suốt đời tu thân

Lòng từ bi làm hành trang

Trên đường giải thoát thênh thang đón chờ.”

Nhà tu hoan hỉ vô bờ

Vang lời thuyết pháp thật là thuận duyên

Về "vô uý" của người thiền

Chẳng hề hãi sợ, đảo điên cõi lòng.

Cả đoàn cung kính nghe xong

Cúi đầu đảnh lễ vô cùng trang nghiêm.

*

Một thời khổ hạnh qua thêm

Từ, bi, hỉ, xả hương thiền thấm nhanh

"Tứ vô lượng tâm" đạt thành

Qua đời thầy được cõi lành tái sinh.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE MEDITATING SECURITY GUARD

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 21 *

MƯỜI SÁU GIẤC MƠ

Chương 1: KINH HOÀNG

Nơi miền Bắc Ấn thuở xưa

Tại Ba La Nại có vua trị vì

Vua nằm ngủ một đêm kia

Mơ mười sáu giấc rất chi hãi hùng

Mồ hôi chảy ướt đẫm lưng

Sáng sau thức dậy vô cùng hoảng kinh

Trái tim vẫn đập thình thình

Vua tin rằng bản thân mình nguy nan

Trong cơn hốt hoảng hoang mang

Vua cho triệu tập các quan triều đình

Cùng tu sĩ giỏi chiêm tinh

Đoán điềm giải mộng giúp mình thoát nguy.

Nhà vua kể lại chi li

Những cơn ác mộng chợt về hồi đêm.

Mọi người bàn tán liên miên

Vò đầu, bóp trán rồi liền thưa ngay:

"Giấc mơ thật khủng khiếp thay

Nói lên chỉ một điều này mà thôi

Đó là tai họa tới rồi."

Nhà vua sợ hãi thốt lời hỏi mau:

"Vậy thời nguy hiểm ra sao

Nói cho ta rõ há đâu ngại ngùng."

Mọi người nói: "Chuyện dữ hung

Ba điều xảy tới hoàng cung chuyến này

Một là vương quốc lung lay,

Hai là sinh mạng vua đầy nguy nan,

Ba là tài sản cung vàng

Có cơ tiêu tán tan hoang sớm chiều."

Vua nghe xong đủ ba điều

Rùng mình kinh hãi khẽ kêu lên rằng:

"Làm sao để tránh được chăng

Tự nhiên họa tới cung vàng, sợ thay

Mách cho ta cách nào đây

Để mà ngăn đại họa này xảy ra?"

Tế sư cả nhóm thiết tha:

"Chúng ta phải cúng thật là lớn lao

Bao nhiêu súc vật gom vào

Giết đem tế lễ khẩn cầu thần linh

Ra tay tế độ nhiệt tình

Mới mong giúp đỡ triều đình thoát nguy."

Vua thường chín chắn nghĩ suy

Lại thêm nhân hậu, từ bi ngập tràn

Lúc này sợ hãi hoang mang

Chẳng phân phải trái, không màng đúng sai

Tin lời cố vấn bên tai

Tế sư là bậc đại tài, anh minh

Nên vua chấp nhận sát sinh

Tế thần chuẩn bị linh đình lớn lao,

Họ cùng lên tiếng lao xao

Giúp vua quyết trổ tài cao chuyến này

Hầu ngăn vận xấu lại ngay:

"Vua an tâm, có thần đây giúp ngài!"

Tế sư nghĩ tới món lời

Bạc tiền hậu hĩnh do nơi tế thần

Ngoài ra thịt cũng hưởng phần

Hưởng thêm thức uống, đồ ăn ngon lành.

Thế là mọi việc tiến hành

Chọn khu đất trống ngoại thành khó đâu

Họ đào hầm hố thật sâu

Nhốt bao sinh vật khổ đau hãi hùng

Loài dưới nước, loài trên không

Loài trên mặt đất khắp vùng gần xa

Vẫy vùng, giãy giụa, kêu la

Dưới hầm chờ chết thấy mà thảm thương.

*

Tế sư trưởng của quốc vương

Có chàng đệ tử giỏi giang vô cùng

Tuy rằng còn rất trẻ trung

Có tâm nhân hậu, có lòng từ bi

Thấy người tế lễ lạ kỳ

Thấy bao sinh vật lâm nguy, hỏi liền:

"Lời thầy con há dám quên

Lâu nay thầy dạy điều hiền, điều hay,

Vậy nay giết những mạng này

Cứu cho mạng khác. Thưa thầy được chăng?”

Tế sư trưởng vội nói rằng:

"Hãy nhìn thực tế rõ ràng con ơi

Bao nhiêu món lợi tới rồi

Chính vì tế lễ ta thời giàu sang,

Hay con muốn giữ kho tàng

Giữ gìn của báu cung vàng cho vua?"

Anh chàng đệ từ bèn thưa:

"Điều con muốn biết thầy chưa trả lời

Nếu thầy dung túng mọi người

Sát sinh tàn bạo. Con thời thiết chi

Không tham gia chuyện lạ kỳ."

Thưa xong đệ tử bỏ đi một mình

Tới hầm xem xét tình hình

Tìm phương cứu vãn sinh linh cách nào.

*

Trong gia đình nọ sang giàu

Thượng lưu xã hội từ lâu lắm rồi

Làm tế sư đã bao đời

Nhưng sao lại có một người lạ thay

Không ham cuộc sống kiểu này

Giàu sang, quyền thế phủi tay chẳng cầu

Vào núi thẳm, tới rừng sâu

Sống đời ẩn sĩ đạo mầu tu thân

Tập trung thiền định chuyên cần

Đạt ngay hỉ lạc nội tâm vững vàng

Đạt thêm cả những quyền năng

Lắm tài, nhiều phép phi thường lạ sao,

Thầy yêu súc vật biết bao

Khi nghe tế lễ thầy nào lặng thinh

Quyết tâm ngăn việc sát sinh

Tìm cơ dạy kẻ vô minh dại khờ

Dị đoan mê tín nên chừa,

Thầy bèn đi gặp tế sư ngay liền

Thầy dùng quyền phép siêu nhiên

Về Ba La Nại ngồi trên đá chồng

Giữa vườn thượng uyển đầy bông

Thân hình sáng tựa vừng Đông trên trời.

*

Chàng trai đệ tử tới nơi

Nhìn thầy tự nhủ: "Đây rồi thánh nhân

Trông sao thánh thiện vô ngần."

Chàng bèn ngồi xuống dưới chân ông thầy

Sau khi đảnh lễ, chắp tay,

Thầy bèn lên tiếng hỏi ngay chàng rằng:

"Ba La Nại trong cung vàng

Nhà vua có thật hiền lương trị vì

Nói cho ta rõ ngay đi?”

Chàng trai nghe vậy tức thì kính thưa:

"Vua thời hiền đức nhân từ

Gần đây nghe các tế sư tâu trình

Cho nên chuẩn bị sát sinh

Vì nằm mộng mà hoảng kinh lạc đường,

Những cơn mộng giữa đêm trường

Nhờ thầy phân tích rõ ràng phân minh

Để vua ngưng lệnh sát sinh

Ra tay phóng thích sinh linh dưới hầm."

Thầy tu biểu lộ từ tâm:

"Nếu vua tới hỏi ta phân tích liền

Giúp vua tránh chuyện cuồng điên."

Chàng: "Xin thầy hãy ở nguyên chỗ này

Con mời vua tới đây ngay.”

Chàng trai mừng rỡ vội quay về triều

Gặp vua trình đủ mọi điều

Thêm rằng thầy nọ rất nhiều tài năng

Bao nhiêu giấc mộng cung vàng

Thầy thời suy đoán rõ ràng êm xuôi.

Vua nghe trình báo thời vui

Bèn cùng chàng trẻ tới nơi gặp thầy

Đám đông tụ họp theo ngay

Mong nghe thầy đoán mộng này ra sao.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

16 DREAMS, Ch. 1: Panic

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 22 *

M ƯỜI SÁU GIẤC MƠ

Chương 2: BÒ GẦM THÉT NHƯNG KHÔNG HÚC NHAU

Thầy tu vui vẻ đón chào,

Nhà vua đảnh lễ, ngồi vào cạnh bên

Vua lo mộng chẳng lành hiền

Nhờ thầy giải thích những điềm trong mơ,

Vua lần lượt kể rõ ra

Những cơn ác mộng thật là hãi kinh.

*

Mộng đầu: “Sân của triều đình

Bỗng từ bốn hướng chạy nhanh vào liền

Bốn con bò đực đen tuyền

Chung quanh dân xúm lại thêm đông người

Tưởng bò đánh lộn tơi bời

Nhưng bò gầm thét xong rồi bỏ đi.”

Thầy bèn suy đoán: “Ngại chi

Giấc mơ này ứng hiện về tương lai

Khi vua bất chính, bất tài

Và trong dân chúng lắm người bất lương

Tương lai việc ác gia tăng

Còn như việc thiện ngày càng vắng đi

Tiết trời điên đảo kể chi

Mùa màng khô héo, dân thì đói ăn

Mây đen bốn phía bủa giăng

Tưởng chừng mưa bão tan hoang khắp miền

Nhưng rồi sấm chớp nổi lên

Trời không bão tố, mây đen tan liền

Tựa như bốn chú bò đen

Trong mơ gầm thét xong bèn bỏ đi.

Xin vua đừng sợ hãi chi

Đời này không xảy chuyện gì hại đâu

Sát sinh tế lễ trước sau

Tế sư tổ chức làm giàu mà thôi!"

*

Về cơn ác mộng thứ hai

Nhà vua kể tiếp: "Lạ đời biết bao

Thấy cây con mọc không cao

Trồi lên vài tấc mà sao trên cành

Đơm hoa đẹp, kết trái lành?"

Thầy bèn suy đoán: “Quả tình tương lai

Khi mà thế giới suy đồi

Đất đai cằn cỗi, con người chết non,

Gái còn trẻ đã sinh con

Như cây có trái khi còn chưa cao.

Đời này chưa xảy ra nào

Xin vua bình tĩnh, đừng sầu thêm ra!"

*

Về cơn ác mộng thứ ba

Nhà vua kể tiếp: "Quả là lạ thay

Thấy con bò cái quanh đây

Sinh con vừa mới một ngày mà thôi

Mẹ sao bú sữa con rồi?"

Thầy bèn suy đoán rằng: “Đời mai sau

Sự tôn kính chẳng còn đâu

Mẹ cha già cả sống lâu sẽ phiền

Cháu con cai quản bạc tiền

Đôi khi ngược đãi bề trên não lòng

Mẹ cha lệ thuộc cháu con

Tựa bò cái phải bú luôn con mình

Dù bò con mới được sinh,

Còn đời nay vẫn tốt lành như xưa!"

*

Về cơn ác mộng thứ tư

Nhà vua kể tiếp: "Rất ư lạ thường

Đoàn xe di chuyển trên đường

Trên xe chở nặng chất hàng đầy xe

Đoàn bò con kéo xe đi

Nhưng vì yếu đuối xe thì đứng yên

Còn bò đực đứng một bên

Dù cho khoẻ mạnh không thèm giúp chi

Chỉ đi theo, thật lạ kỳ?”

Thầy bèn ngẫm nghĩ và suy đoán rằng:

"Đời tương lai tại cung vàng

Một khi vua chúa bất lương, ngu đần

Không tin dùng các đại thần

Các quan kinh nghiệm vô ngần khôn ngoan

Lại dùng bọn trẻ nghênh ngang

Vô tài, bất tướng, tham lam, ngông cuồng

Chỉ gây thêm chuyện nhiễu nhương

Và gây ứ đọng việc trong triều đình

Tựa bò con yếu thân mình

Xe đâu kéo nổi nên đành đứng yên,

Vua chê người giỏi, người hiền

Gây ra rắc rối, tạo thêm nhọc nhằn!"

*

Về cơn ác mộng thứ năm

Nhà vua kể tiếp: "Ngựa ăn trong chuồng

Nhưng đầu ngựa thật bất thường

Có hai cái miệng to cùng há ăn?”

Thầy suy đoán: “Chính lòng tham!

Tương lai vua chúa khôn ngoan chẳng còn

Chọn quan tòa cũng dở luôn

Không phân phải trái, không cần đúng sai

Tham ăn hối lộ miệt mài

Hệt như con ngựa ăn hai miệng liền!”

*

Nhà vua kế đó kể thêm

Giấc mơ thứ sáu dễ quên được nào:

"Thấy đĩa vàng quý biết bao

Lại đưa cho chó tiểu vào trong đây

Chó rừng già họp cả bầy?"

Thầy bèn suy đoán: “Sau này xảy ra

Gốc vua không thuộc hoàng gia

Không là quý tộc, chỉ là thường dân

Nên dùng người vua chẳng cần

Cần chi quý tộc muôn phần giỏi giang

Chỉ dùng giai cấp tầm thường

Hạ lưu xã hội, dễ dàng chỉ huy,

Các quan quý phái lâm nguy

Ngày càng sa sút phải đi nương nhờ

Nhờ giai cấp mới bấy giờ

Đem con gái quý gả cho bọn này

Thật buồn thay, thật uổng thay

Như cho loài chó tiểu ngay chén vàng!"

*

Giấc mơ thứ bảy kể rằng:

"Một người ngồi ghế đang đan dây thừng

Thả dây thòng xuống trong thùng

Chợt đâu chó cái trong rừng ra đây

Đói lòng ăn mãi sợi dây

Người đan dây lại không hay biết gì?"

Thầy suy đoán: “Chớ ngại chi

Chuyện này chỉ xảy ra về mai sau

Đàn bà tham dục tăng mau

Hết ham rượu mạnh, lại cầu đàn ông

Không lo con, chẳng màng chồng

Chỉ lo chăm sóc thỏa lòng tình nhân

Việc nội trợ không quan tâm

Tiêu pha hoang phí bất cần tương lai

Nữ trang mua sắm miệt mài

Tựa như chó cái nuốt hoài sợi dây!"

*

Giấc mơ thứ tám sau đây:

"Thấy bình rất lớn nước đầy bên trong

Và nhiều bình nhỏ trống không

Để ngay trước cửa hoàng cung này rồi

Chợt đâu đủ mọi hạng người

Thuộc bao giai cấp khắp nơi tràn về

Mang theo nước đổ tràn trề

Đổ vào bình lớn không hề ngưng tay

Dù cho bình lớn đã đầy

Mặc cho bình nhỏ quanh đây trống hoài

Không ai đổ nước! Lạ đời?”

Thầy bèn suy đoán: “Chuyện thời mai sau

Khi mà thế giới tàn mau

Đất đai cằn cỗi, hoa màu héo khô

Mọi người khốn khó vô bờ

Vua quan sinh sống cũng như dân thường

Nên vua quan phải tìm đường

Bắt dân phục vụ vô cùng đắng cay

Còn bao sản nghiệp trong tay

Dân đem dâng nộp hết ngay mất rồi

Kho vua quan cứ đầy thôi

Tựa như bình lớn nước thời tràn ra,

Kho dân trơ trọi tiêu ma

Tựa như bình nhỏ quả là trống không!"

*

Sau khi vua đã kể xong

Tám cơn mộng mị tưởng chừng hãi kinh

Được thầy giảng giải hợp tình

Nhà vua cảm thấy tâm mình tạm yên.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

16 DREAMS,

Ch. 2: Roaring Bulls With No Fight

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 23 *

M ƯỜI SÁU GIẤC MƠ

Chương 3: ÂM THANH KINH SỢ

Chương 4: LỜI DẠY

Tuy nghe thầy giảng lời hiền

Tám cơn mộng mị đầu tiên vừa rồi

Về tương lai mới xấu thôi

Và không liên hệ đến đời nay đâu

Nhưng còn tám giấc mộng sau

Khi vua nhớ lại, trong đầu hoảng kinh

Thế là run rẩy thân mình

Thầy tu thấy vậy thương tình trấn an

Xin nhà vua hãy bình tâm

Kể cho nghe nốt tám lần mơ sau.

*

Giấc mơ thứ chín: "Lạ sao

Ao kia ở giữa thời sâu vô cùng

Chung quanh ao lại cạn nông

Hoa sen năm loại bềnh bồng nhẹ lan

Một bầy súc vật quây quần

Thú hai chân với bốn chân đợi chờ

Chen nhau uống nước gần bờ

Vậy mà bùn chẳng nổi nhơ đục ngầu

Trong khi nước giữa ao sâu

Không ai đụng tới mà sao đầy bùn?"

Thầy bèn suy đoán ra luôn:

"Tương lai vua chúa bất công độc tài

Chẳng còn công lý nữa rồi

Thuế nhiều, tham nhũng, dân thời tang thương

Nghèo nàn đến độ thấu xương

Rủ nhau lánh nạn tìm đường đi xa

Ra nơi biên địa cất nhà

Ven biên do đó rất là đông dân

Trong thành phố, giữa trung tâm

Trở nên vắng vẻ, dần dần hoang vu

Tựa như bùn đục giữa hồ

Còn như nước ở quanh bờ thì trong.

Xin nhà vua cứ an lòng

Đời sau mới bị lâm vòng khổ thôi!"

*

Và đây giấc mộng thứ mười

Nhà vua kể tiếp: "Trong nồi nấu cơm

Gạo thời không chín đều luôn

Bên thời nhão nhoẹt, bên thời sống nhăn

Chín ngon lành chỉ một phần

Điềm chi kỳ dị vô ngần lạ thay?"

Thầy lên tiếng đoán: “Rồi đây

Tới thời mọi chỗ giăng đầy bất lương

Từ vua, quan đến dân thường

Kể luôn thần thánh cùng phường với nhau,

Gió trời thay đổi rất mau

Khi thời quá mạnh, chợt đâu lại ngừng

Cuồng phong nổi khắp không trung

Đền đài thiên giới chuyển rung ầm ầm

Các thần trên đó nổi sân

Khiến mưa rơi xuống xa gần khác nhau

Nơi thì ngập lụt dâng trào

Nơi thì hạn hán hoa màu héo khô

Đôi khi trời chẳng mưa cho,

Mùa màng khác biệt là do mưa nguồn

Tựa như nồi nọ nấu cơm

Ba phần khác biệt đâu còn giống nhau

Đó là điềm gở đời sau

Xin vua yên chí chớ đâu ngại gì!"

*

"Giấc mơ mười một lạ ghê!"

Nhà vua kể tiếp: "Gỗ thì quý thay

Trầm hương đắt giá lâu nay

Mà đem đổi lấy bơ này đã hư?"

Thầy suy đoán: “Chuyện người tu

Tương lai giáo pháp rất ư suy tàn

Nhiều tu sĩ rất tham lam

Chẳng còn hổ thẹn lương tâm chút nào

Chỉ lo lợi dưỡng kiếm vào

Chỉ ham tiền bạc gom sao được nhiều

Dễ gì giảng pháp cao siêu

Mang bao lợi ích, tạo nhiều phước duyên,

Cúng dường đòi hỏi triền miên

Khác gì gỗ quý đổi liền bơ hôi.”

Trấn an vua thầy thốt lời:

"Chuyện này chỉ xảy ra thời tương lai!"

*

Về cơn mơ thứ mười hai

Nhà vua kể tiếp: "Ở ngoài bờ sông

Bí bàu nhẹ, ruột rỗng không

Tại sao chìm xuống dưới sông? Lạ kỳ!"

Thầy suy đoán: “Đừng lo chi

Tương lai thế giới muôn bề đảo điên

Không còn có được vua hiền

Những phường hạ đẳng được quyền vua trao

Làm giàu mau chóng biết bao

Mặc dù dốt nát tài nào có chi,

Những người quý tộc trước kia

Dù cho tài giỏi giờ thì ngồi không

Bị dìm xuống cảnh khốn cùng

Tựa bàu bí rỗng chìm trong sông hồ,

Và ngay cả các thầy tu

Ở trong tôn giáo rất ư đàng hoàng

Bị khinh chê, bị coi thường

Trong khi tu sĩ bất lương khắp miền

Được kẻ trọng, được người tin,

Người tài như bí rỗng chìm đáy sông!”

*

Giấc mười ba cũng lạ lùng

Nhà vua kể lại vô cùng hoang mang:

"Đá từng tảng nặng vô vàn

Nổi trên mặt nước nhẹ nhàng như tơ

Thật là chuyện lạ bất ngờ?"

Thầy lên tiếng đoán: “Đó là tương lai

Đảo điên xã hội khắp nơi

Thuộc dòng quý tộc nhiều người giỏi giang

Có thêm học vấn vững vàng

Nhưng cơ quan lại coi thường khinh chê

Nói ra chẳng có người nghe,

Ngay trong tôn giáo có gì khác đâu

Nhà tu chân chính hàng đầu

Những lời tuyên giảng đạo mầu cao siêu

Chúng sinh không chịu nghe theo

Khác gì trên ngọn sóng triều lênh đênh

Đá to vẫn nổi bồng bềnh

Không chìm xuống đáy, dập dình mãi thôi!"

*

Nghe xong vua mới tiếp lời:

"Giấc mơ mười bốn nghĩ thời hãi ghê

Những con nhái bén cái kia

Thân thời nhỏ bé, sức thì như sên

Mà sao rượt đuổi cuồng điên

Những con rắn lớn vừa đen vừa dài

Sau khi bắt được rắn rồi

Nhái bèn cắn xé tơi bời nhiều phen

Như là cắn đọt ngó sen

Nhái ăn ngấu nghiến rắn liền chẳng tha?”

Thầy nghe xong khẽ giảng ra:

"Mai sau thế giới quả là đảo điên

Con người biến mất tâm hiền

Dữ dằn trong bản chất liền gia tăng

Bao nhiêu tham ái dâng tràn

Bao nhiêu dục vọng nồng nàn hăng say,

Và đàn ông thời buổi này

Trở thành nô lệ trong tay đàn bà,

Những thê thiếp trẻ trong nhà

Lên chân lấn lướt đứng ra nắm quyền

Chỉ huy mọi việc liên miên

Trâu bò, tôi tớ lại thêm ruộng vườn,

Đàn ông bị lấn lướt luôn

Giống như lũ rắn to con khoẻ người

Chết vì nhái bén nhỏ thôi.

Nhưng đây là chuyện trong đời tương lai!”

*

Vua yên lòng khẽ thốt lời

Kể thêm giấc mộng thứ mười lăm ngay:

"Tại đồng quê kỳ lạ thay

Có con quạ nọ tính đầy xấu xa

Đủ mười hạnh ác phô ra

Vậy mà được đám thiên nga cận kề

Theo đuôi hộ tống mọi bề,

Chim lông vàng ánh kiêu kỳ xưa nay

Vua loài chim vương giả thay

Giờ sao hầu cận quạ này khắp nơi?"

Thầy suy đoán: “Chuyện tương lai

Khi vua hèn nhát, bất tài, suy vong

Không hay chi chuyện kiếm cung

Cưỡi voi, cưỡi ngựa cũng không biết rành

Bó tay khi có chiến tranh

Cho nên sợ kẻ khác giành quyền năng

Sợ người truất phế dễ dàng

Họ bèn thực hiện vội vàng mưu sâu

Đưa phường hạ cấp lên mau

Nắm quyền, nắm chức tối cao triều đình,

Đám người quý tộc nay đành

Trở thành thuộc cấp hạ mình thảm thương

Phải theo chầu chực mọi đường

Hầu giai cấp mới nay đương cầm quyền

Như kim nga vương giả trên

Phải theo hầu hạ quạ đen khác gì.

Đại vương đừng có ngại chi.

Giấc mơ kế tiếp ly kỳ hay chăng?”

*

Nhà vua kể tiếp kinh hoàng:

"Giấc mơ mười sáu lại càng lạ sao

Thông thường hổ báo rừng sâu

Đuổi săn dê núi thời đâu lạ gì

Nhưng trong mơ thật ly kỳ

Dê săn bọn hổ báo kia làm mồi,

Khi mà dê bắt được rồi

Dê thời cấu xé tơi bời chẳng tha

Tiếng nhai ngấu nghiến vang xa

Núi rừng muông thú nghe mà hoảng kinh

Mỗi khi dê núi hiện hình

Bao loài muông thú lánh mình trốn ngay?"

Thầy bèn phán: "Chuyện lạ này

Cũng không có ở đời nay bao giờ

Tương lai vua chúa xấu xa

Thật là bất chính, thật là bất minh

Cho nên trao phó quyền hành

Cho phường hạ đẳng quanh mình nắm luôn

Thượng lưu quý tộc tinh khôn

Giờ lâm vào cảnh đau buồn tối tăm

Không quyền thế, sống bất an

Quyền trong tòa án đã tan biến rồi

Bao nhiêu tài sản than ôi

Bị giai cấp mới lần hồi tịch biên

Nếu thưa kiện, nếu than phiền

Tức thời tòa án kia liền hăm he

Trình vua xử tội nặng nề

Cho nên quý tộc tìm bề trốn ngay

Trong lòng sợ hãi tràn đầy,

Tỳ kheo cũng vậy, các thầy chân tu

Bị tỳ kheo xấu chẳng ưa

Nặng lời nhục mạ, đuổi xua bạo tàn

Không ai bảo vệ an toàn

Không ai trợ cấp, nguy nan mọi đường

Thầy tu chân chính kinh hoàng

Đành rời thành phố, xóm làng ra đi

Vào rừng sống, tránh hiểm nguy

Tựa như quý tộc trên kia khác gì

Cả hai đều phải trốn đi

Giống như loài thú trốn khi thình lình

Thấy bầy dê núi hiện hình

Nhai loài hổ báo âm thanh rợn người!"

Thầy tu ẩn sĩ dứt lời

Nhà vua đảnh lễ, đồng thời thưa ngay:

"Những lời đoán mộng của thầy

Vừa nhiều chân lý, lại đầy từ tâm

Lòng tôi nhẹ nhõm vô ngần

Hết cơn sợ hãi, hết phần hoang mang."

Thầy tu nhấn mạnh thêm rằng:

"Sát sinh tế lễ thấy chăng sai lầm

Tế sư bản chất tham lam

Vừa màng lợi dưỡng, lại ham chức quyền,

Bao nhiêu ác mộng kể trên

Nào đâu có ảnh hưởng liền đời nay

Chỉ gây hậu quả sau này

Giờ ngài có tế lễ ngay ích gì.

Ta không còn sợ hãi chi

Nếu tâm trong sạch lòng thì an vui

Hãy theo ‘ngũ giới’ tuyệt vời

Thân tâm thanh lọc, đời người thăng hoa!”

*

Nhà vua cảm tạ thiết tha

Dứt luôn mê tín, hiểu ra sự tình

Hủy ngay tế lễ sát sinh

Thả bầy súc vật! Chân thành tiễn đưa

Tiễn thầy về lại núi xưa.

Kể từ khi đó nhà vua tuân hành

Theo lời phải, làm điều lành

Thường xuyên bố thí chúng sinh hàng ngày

Làm nhiều việc thiện! Đẹp thay!

Qua đời theo nghiệp dựng xây của mình.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

16 DREAMS,

Ch. 3: The Frightening Sound Of

"Munch, Munch, Munch" & Ch. 4: Teaching

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 24 *

ÔNG KEO T Ỷ PH Ú

Có ông tỷ phú thời xưa

Giữ vai cố vấn cho vua trong triều

Mặc dù tiền của thật nhiều

Nhưng hình hài lại tiêu điều khó coi

Chân tay què quặt lâu rồi

Lại còn mắt lé khiến người xấu thêm

Đạo mầu ông chẳng có tin

Người ta ghét bỏ gọi tên: "Ông Què".

Tính ông hà tiện gớm ghê

Bo bo giữ của không hề cho ai,

Bản thân cũng khổ dài dài

Dám đâu hưởng thụ cho nơi chính mình

Người ta vội vã đồn quanh

Coi nhà ông ở đã thành cái ao

Từ lâu bị quỷ nhập vào

Ai xin nước uống ông nào cho đâu.

Tổ tiên ông đã từ lâu

Tận tình bố thí tiếp nhau bảy đời

Khi ông thừa hưởng gia tài

Chẳng theo truyền thống tuyệt vời nói trên,

Căn nhà bếp của tổ tiên

Cùng "nhà bố thí" ông liền huỷ đi

Thế là chẳng nấu nướng gì

Không còn phải tốn kém chi thêm phiền,

Những người nghèo khó đến xin

Ông thời đánh đuổi liên miên thẳng thừng,

Bạc tiền tích lũy không ngừng

"Ông Keo tỷ phú" toàn vùng chẳng ưa.

*

Một hôm sau buổi chầu vua

Trở về qua quãng rừng thưa dọc đường

Ông Keo thấy một dân làng

Đi xa mỏi mệt nên đang tạm dừng

Ngồi đây uống rượu ung dung

Rượu thời loại rẻ, nhắm cùng cá khô

Cá hôi thối không thể ngờ

Nhưng ông Keo lại lơ mơ thấy thèm,

Rượu thèm nhưng sợ tốn tiền

Bây giờ mà uống sẽ phiền lắm đây

Nhiều người sẽ xúm lại ngay

Thôi thì ráng nhịn qua ngày cho xong,

Cá không ngon, rượu chẳng nồng

Vẫn theo ám ảnh khiến ông khổ đời

Trở nên đau ốm mất rồi

Gày gò, mạch máu khắp người nổi lên

Vào giường nằm sấp kêu rên

Vợ ông thấy lạ bà liền hỏi ông:

"Ông đang bệnh hoạn phải không?

Hay là vua tức giận ông điều gì?

Hay buồn vì lũ con kia?

Hay là tôi tớ đôi khi hỗn hào?"

Ông im miệng, ông lắc đầu

Sợ rằng nói thật tốn hao bạc tiền.

Vợ thương ông hỏi liên miên

Cuối cùng ông mới nói: "Thèm rượu thôi."

Vợ cười: "Chuyện dễ quá trời

Cả làng này uống cũng mời được ngay.”

Ông la lên: "Bà lạ thay

Mời người hao tốn, chớ bày đặt thêm."

Vợ ông tính nấu rượu riêng

Đủ cho ông uống đỡ ghiền vài hôm

Nhưng ông ngăn vợ nói luôn:

"Nhà mình nấu rượu bà con biết liền

Chạy qua đòi uống cũng phiền,

Nếu ra tiệm rượu mua đem về nhà

Nhỡ làng xóm biết mò qua

Chỉ vì chút rượu hoá ra hao tài."

Ông Keo khe khẽ rỉ tai

Sai người ra tiệm phía ngoài làng xa

Lén mua chút rượu về nhà

Rồi mang rượu đó lén ra mé rừng

Sai người làm đứng canh chừng

Ông vào bụi rậm quay lưng ra ngoài

Rụt rè, uống rượu lai rai

Nhìn quanh bốn phía sợ ai tới gần.

*

Cha ông xưa tốt vô ngần

Tâm từ rộng lớn, lòng nhân tràn đầy

Cho nên khi chết lành thay

Tái sinh tốt đẹp lên ngay cõi trời

Làm thiên chủ thật tuyệt vời

Làm vua Đế Thích từng trời băm ba.

Một ngày trên cõi cao xa

Vua trời muốn biết việc nhà kiếp nay

Khi hay mọi chuyện xấu này

Gia đình truyền thống đổi thay mất rồi

Chẳng còn bố thí cho người

Vua trời quyết định tức thời ra tay

Tìm cơ giáo hóa con ngay

Dạy con điều thiện, điều hay cần làm

Ngưng keo kiệt, dứt tham lam

Hiểu ra nhân quả liên quan thế nào,

Dạy con biết sống ra sao

Để sinh lên cõi trời cao sau này.

Vua trời bèn hiện xuống đây

Giống con như đúc, giống thay mọi bề,

Tay chân què quặt giống y

Lại thêm mắt lé trông thì khác đâu.

Ông Keo giả liền đi mau

Tới hoàng cung đó xin vào gặp vua

Rồi ông trân trọng trình thưa

Bao nhiêu tài sản xin đưa dâng liền

Ngọc ngà, châu báu, bạc tiền

Tính ra bạc tỷ dâng lên bữa này

Cúng vào ngân khố tại đây.

Ngạc nhiên vua trả lời ngay: "Chẳng cần

Hoàng cung tài sản vô ngần

Hiện trong ngân khố muôn phần nhiều hơn."

Ông Keo giả bèn thưa luôn:

"Vậy tôi bố thí không còn tiếc chi."

Nhà vua: "Cái đó thì tùy."

Ông Keo giả hiệu tức thì đi mau

Về nơi dinh thự sang giàu

Của ông Keo thật có đâu ngại ngùng.

Chủ về, tôi tớ chào mừng

Nào phân thật, giả. Khó lòng nhận ra.

Vua trời vào hẳn trong nhà

Ngài truyền: "Có kẻ giống ta đòi vào

Thời xua đuổi hắn đi mau.”

Gọi con, gọi vợ lên lầu truyền thêm:

"Mình nên bố thí khắp miền."

Cả nhà nghe vậy ngạc nhiên vô vàn

Nghĩ ông say rượu nói càn

Tuy nhiên vợ nói: "Nên làm! Tốt thôi!"

Ông Keo giả phán: "Gọi người

Cho đi đánh trống khắp nơi xóm làng

Rao rằng ta đã sẵn sàng

Ngọc ngà, châu báu, bạc vàng biếu không."

Mọi người kinh ngạc vô cùng

Kéo nhau đến lấy vui mừng kể chi

Đầy bao, đầy giỏ mang về,

Chỉ riêng có một người kia khác đời

Lấy xe bò để cạnh nơi

Chất lên của cải chao ơi quá nhiều

Ra về vui sướng hò reo

Ngang qua bụi rậm khẽ kêu lên rằng:

"Cầu cho tỷ phú an khang

Sống lâu trăm tuổi giúp làng xóm thêm

Phát tâm bố thí khắp miền,

Xe bò, châu báu, bạc tiền ông cho

Từ nay mình đã giàu to

Không cần làm việc, khỏi lo lắng gì."

Bất ngờ trong bụi rậm kia

Ông Keo đang uống nhâm nhi thỏa tình

Chợt nghe ai nhắc đến mình

Với lời ca tụng linh đình lạ tai

Ông bèn nghĩ: "Chắc vua thôi

Đã đem tài sản lâu đời của ta

Chia cho quần chúng gần xa."

Thế là ông vội nhảy ra hét hò:

"Tên kia sao dám giở trò

Cướp của ta chiếc xe bò này đây?”

Nói xong ông vội dang tay

Nắm dây cương kéo xe này lại luôn.

Anh chàng đang lái nổi sân

Xuống xe quát tháo: "Tên đần tránh ra

Xe này tỷ phú cho ta

Chính ông bố thí, chớ mà cản ngăn.”

Nói xong anh đánh dữ dằn

Đập ông Keo ngã nằm lăn bên rừng,

Phóng đi, hò hét vui mừng

Nhưng ông chồm dậy cản đường không cho

Thế là hai kẻ giằng co

Và ông lại bị đánh cho tơi bời.

*

Giờ đây ông tỉnh rượu rồi

Vùng lên chạy vội về nơi nhà mình

Dọc đường đau xót thật tình

Thấy bao của cải thình lình trôi đi

Bà con khuân vác ra về

Khi ông níu lại ê chề thêm thôi

Bị người ta đánh nữa rồi

Ông Keo cố lết về nơi cửa nhà

Thời người gác cửa quát la

Đuổi xua bằng gậy thật là thảm thê

Ông suy nghĩ thấy não nề:

"Chỉ còn vua mới dễ bề giúp ta."

Ông Keo bỏ chạy khỏi nhà

Vào hoàng cung gặp vua và thở than:

"Gia tài tôi hiện nát tan

Phải chăng bệ hạ đã ban lệnh này?"

Ngạc nhiên vua thuật lại ngay

Chính ông có ý vừa đây giúp người

Mở lòng bố thí khắp nơi

Giờ đây lại nói ngược đời vậy sao?”

Ông Keo rên xiết khổ đau:

"Có tên giả mạo, tôi đâu nói gì

Xin vua cho gọi kẻ kia

Vào cung tra xét tức thì rõ thôi."

Vua bèn truyền lệnh cho đòi

Đôi bên giáp mặt thấy thời khác chi

Hai ông tỷ phú giống y

Có đâu khác biệt, dễ gì nhận ra.

Mời vợ, con với người nhà

Tới nơi nhận diện nhìn qua chọn người

Mọi người đều chọn vua trời

Chọn ông Đế Thích! Tức cười vậy thay!

Ông Keo chợt nghĩ kế hay:

"Đầu tôi dưới tóc có ngay nốt ruồi

Chỉ người hớt tóc biết thôi

Xin vua gọi thợ tới thời nhận chân."

Vua cho gọi thợ tới gần

Nhưng ông Đế Thích bất thần tạo mau

Nốt ruồi giống hệt trên đầu

Khiến cho thật, giả thợ đâu nhận rành

Thế là hy vọng tan tành

Ưu sầu chất ngất, thân hình run lên

Ông Keo choáng váng ngã liền

Than ôi bất tỉnh nằm yên chốn này.

*

Vua trời Đế Thích giờ đây

Mới lên tiếng nói giãi bày nguyên nhân

Rồi dùng uy lực siêu phàm

Bay lên ngồi giữa không gian rạng ngời.

Được người tưới nước lạnh rồi

Ông Keo tỉnh lại đồng thời nhận ra

Trên cao Đế Thích sáng lòa

Ông quỳ đảnh lễ rất là trang nghiêm

Vua trời Đế Thích dạy liền:

"Bao nhiêu châu báu bạc tiền của ngươi

Chính ta tạo mãi ra thôi

Kiếp xưa ta chính là người cha ngươi

Ta từng bố thí giúp đời

Dựng xây công đức khắp nơi nhiệt tình

Nên khi chết được tái sinh

Làm vua Đế Thích thiên đình hiện nay,

Tuy nhiên ngươi tệ bạc thay

Tham lam, keo kiệt tiếng đầy hôi tanh

Chỉ lo tích lũy thêm nhanh

Không coi truyền thống gia đình ra chi

Không còn đáng sống làm gì

Ngươi nên thay đổi ngay đi là vừa

Theo gương ta tại kiếp xưa

Lòng thành bố thí, tâm từ phát huy

Nếu không thời tài sản kia

Ta làm cho mất tiêu đi tức thời,

Dùng chùy đập nát đầu ngươi

Chùy kim cương đó sẵn nơi tay này."

Một phần sợ chết thảm thay,

Một phần bừng ngộ điều hay, điều lành

Ông Keo hối lỗi tâm thành:

"Con xin bố thí nhiệt tình từ đây.”

Vẫn ngồi lơ lửng trên mây

Vua trời dạy dỗ thêm ngay đôi lời:

"Con nên sống cho nên người

Tuân theo ngũ giới giữ đời sạch trong!”

Xong ngài biến cõi hư không

Trở về thiên giới ngát hương an bình.

*

Quyết tâm gây dựng nhân lành

Ông Keo bố thí cho quanh xóm làng

Tạo công đức, mở lòng vàng

Tái sinh sau đó vẻ vang cõi trời.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

ILLISA THE CHEAP

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 25 *