Truyện thơ Tiền thân Đức Phật - Tập 1

VUA VÀ HOÀNG HẬU

Chương 1: BỒ TÁT TÁI SINH

Ngày xưa có một ông vua

Trị vì đất nước êm ru trong ngoài

Vua sinh ra được hai trai

Vua bèn chỉ định một người nối ngôi

Đó là anh lớn mà thôi

Còn phần quân đội em thời lo toan.

Vua già yếu, một thời gian

Lìa trần để lại ngai vàng cho con

Người anh lên nắm quyền luôn

Trở thành vua mới với muôn quyền hành.

Người em giờ lại trở thành

Một người kế vị cho anh sau này.

Anh làm vua được ít ngày

Một quan hầu cận tại đây gian tình

Ghét người em nên tâu trình

Đặt điều vu khống người mình không ưa:

"Em trai định giết hại vua

Âm mưu tranh chức kể như lâu rồi."

Thoạt tiên vua chẳng tin lời

Tên gian nói mãi vua thời cũng nghi

Thế là đến một ngày kia

Người anh ra lệnh tức thì bắt em

Nhốt vào trong khám tối đen

Tay chân xiềng xích quấn thêm đọa đày.

Người em tù tội buồn thay

Nghĩ rằng: "Mình vốn lâu nay đàng hoàng

Nào đâu giành giật ngai vàng

Nào đâu có ý bạo tàn giết anh

Ta không oán hận anh mình

Chỉ xin sự thật hiển linh lúc này."

Tập trung ý chí lại ngay

Người em cầu nguyện với đầy thành tâm:

"Nếu ta không phạm lỗi lầm

Lòng này trong sạch sáng ngần trước sau

Xin xiềng xích đứt ra mau

Cửa tù mở rộng ra bầu trời cao!"

Lời cầu linh ứng biết bao

Xiềng rơi! Cửa mở! Ai nào ngờ đâu

Thật là một phép nhiệm mầu

Người em thoát chạy vào sâu rừng già

Tới nơi hẻo lánh thật xa

Nhân dân vùng đó quả là tốt thay

Nhận ra hoàng tử em ngay

Họ thường kính trọng từ ngày xa xưa

Thương yêu, quý mến, thích ưa

Họ bèn tìm cách nhân từ bao che

Giúp chàng trốn tránh kín đi

Khiến vua đâu có dễ chi kiếm tìm.

*

Sau khi mọi chuyện tạm yên

Nhân dân cư ngụ trong miền suy tôn

Mời hoàng tử lãnh đạo luôn

Toàn vùng lập một đạo quân kiêu hùng.

Chàng em tự nhủ trong lòng:

"Trước đây ngôi báu ta không hề màng

Anh ta lại cứ nghi oan

Coi ta như địch, phũ phàng biết bao

Giờ ta sẽ tiến quân vào

Trở thành địch thủ. Ai nào hơn ai?"

Chàng mang quân vây vòng ngoài

Gửi thư tuyên chiến so tài tranh đua:

"Một là nhường lại ngôi vua

Hai là chiến đấu ăn thua ngoài thành."

Thế là tin tức loan nhanh

Bao nhiêu dân chúng rời kinh đô liền

Theo về phía hoàng tử em

Tỏ lòng ủng hộ với niềm yêu thương.

Vua anh quyết giữ ngai vàng

Cho nên chuẩn bị sẵn sàng đấu tranh

Trước khi ra khỏi cổng thành

Tới thăm hoàng hậu tâm tình đôi câu:

"Chiến tranh thắng bại hay đâu

Nào ai biết được mai sau thế nào

Bà đang thai nghén, nguy sao!

Nếu ta tử trận, bà vào rừng đây

Trốn càng xa thời càng hay

Lo con sinh nở sau này bình an."

Cửa thành mở rộng thênh thang

Hai bên tham chiến tan hoang đôi đường

Chẳng may anh bị tử thương

Thế là tin tức dữ hung loan truyền

Trong cung hoàng hậu nghe tin

Nhớ lời vua dặn, bà bèn trốn ngay

Giả trang hành khất nghèo thay

Áo quần rách rưới, mặt mày lấm lem

Trên đầu một thúng đội lên

Chứa nhiều châu báu nhưng nhìn ai hay

Vì bà phủ lớp gạo này

Gạo dơ bẩn của ăn mày lang thang,

Ai thèm trộm! Ai thèm màng!

Mặt trời chưa tỏ, trăng vàng còn nguyên.

*

Rời kinh đô bà đi liền

Không ai nhận biết vợ hiền của vua,

Quen trong cung cấm thời xưa

Bà ra cửa Bắc, ngần ngừ bước chân

Đi đâu? Bối rối vô ngần,

Nhớ ra nơi chốn có lần ghé qua

Đó là thành phố Căm Pa

Bà bèn tìm chỗ ngồi ra lề đường

Hỏi thăm xem khách thập phương

Có ai qua đó xin nương theo liền.

Bấy giờ có một người hiền

Tu hành tinh tấn bao tiền kiếp qua

Khi là thú vật hiền hòa,

Khi là thần thánh thật là quyền năng,

Khi là người thấm đạo vàng

Đường tu tốt đẹp rỡ ràng. Lành thay!

Thời gian nghe kể truyện này

Thời bồ tát đó tới ngày tái sinh

Hiện nằm trong bụng mẹ mình

Là bà hoàng hậu cung đình mất ngôi,

Khi bồ tát sắp ra đời

Khắp nơi rung chuyển, cõi trời xôn xao

Vua trời Đế Thích thuở nào

Nghe tin tới giúp với bao chân tình

Ông bèn hóa phép hiện hình

Thành ra ông lão hiền lành lái xe

Có giường nằm, có mái che

Tới bên hoàng hậu tức thì nói ra:

"Nào ai muốn đi Căm Pa

Ta thời chở giúp nề hà chi đâu.”

Bà hoàng hậu đáp lại mau:

"Cháu xin đi kẻo chờ lâu lắm rồi.”

Ông bèn nói: "Cũng được thôi

Lên xe ta sẽ tức thời chở đi.”

Vì ngày sinh đã gần kề

Cho nên bà mẹ nặng nề tấm thân

Xe cao, leo khó bội phần

Ông già vội nói: "Chớ ngần ngại chi

Cứ giơ chân bước lên đi

Lái xe kinh nghiệm ta thì giúp thêm."

Tuân lời bà mẹ bước lên

Ông già hóa phép đất liền dâng cao

Bà leo lên dễ dàng sao

Bà bèn tự nhủ: "Ai nào khác đâu

Ông là thần với phép mầu."

Rồi bà mệt mỏi chìm sâu giấc nồng.

Xe ngừng tại một dòng sông

Bà còn say ngủ ở trong xe hàng,

Ông già đánh thức nhẹ nhàng:

"Dậy đi xuống tắm sông vàng nơi đây

Rồi thay quần áo mới này."

Ông đưa quần áo đẹp ngay cho bà

Sau khi ăn uống qua loa

Bà nằm thiếp ngủ, giấc hoa tuyệt vời.

Buổi chiều xe tới một nơi

Bà bừng tỉnh dậy thốt lời hỏi thăm,

Đưa bà xuống, ông nói rằng:

"Thành Căm Pa đó con đang mong chờ

Thôi ta đi tiếp bây giờ.”

Nói xong ông phóng khuất mờ chân mây.

Sau khi vào thành phố này

Bà ngồi trong quán tại đây dò chừng.

*

Đã từ lâu ở trong vùng

Có nhà hiền triết vô cùng giỏi giang

Thường xuyên giúp đỡ xóm làng

Thầy đang rảo bước trên đường ra sông

Năm trăm đệ tử theo ông

Cùng nhau đi tắm nước trong sông vàng

Đang đi thầy thấy bà hoàng

Ngồi trong một quán bán hàng phía xa

Sắc xinh tươi, nét mặn mà,

Trẻ trong bụng mẹ toát ra phía ngoài

Hào quang mầu nhiệm tuyệt vời

Thầy nhờ cặp mắt tinh đời mới hay

Tự nhiên thương cảm bà ngay

Như thương em ruột tràn đầy tình thân

Thầy bèn dấn bước lại gần

Một mình vào quán hỏi han thân tình:

"Bà từ đâu đến một mình?"

Thấy thầy có vẻ chân thành, hiền lương

Bà bèn thổ lộ can trường

Rằng mình vốn gốc bà hoàng trong cung

Rằng chồng ra trận tử thương,

Rằng bà trốn chạy tìm đường cứu con.”

Thầy hiền triết bèn nói luôn:

"Bà đừng lo nghĩ héo hon thảm sầu

Nhà tôi của cải rất giàu

Giúp bà mọi chuyện trước sau tận tình

Coi như em của gia đình,

Nhìn tôi, lớn tiếng kêu anh đi nào

Và rồi cố khóc nghẹn ngào."

Bà hoàng làm bộ khóc gào thảm thương.

Vừa khi đệ tử ngoài đường

Bước vào thấy cảnh lạ thường diễn ra

Thầy hiền triết nói: "Đây là

Cô em thất lạc xa nhà đã lâu

Bất ngờ mới gặp lại nhau."

Thầy sai hầu cận chở mau cô về

Tường trình cho vợ thầy nghe

Nhắn bà săn sóc mọi bề cho yên.

Vợ thầy chào đón cô em

Mời vào tắm rửa cho thêm khoẻ người

Mời lên giường nằm nghỉ ngơi

Chăm lo em gái của nơi nhà chồng.

Khi thầy tắm táp đã xong

Thầy cùng đệ tử ngoài sông về nhà

Giờ ăn tối mời em ra

Cùng nhau tham dự chan hòa tình thân

Mời em ở lại nhà luôn

Coi như đoàn tụ quây quần bên nhau.

Bà hoàng hậu vài ngày sau

Tới kỳ sinh nở con đầu chờ mong

Một trai đẹp đẽ vô song

Rất là xinh xắn, vô cùng tinh anh.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

KING FRUITFUL AND QUEEN SIVALI

Ch. 1: Rebirth Of The Bodhisatta

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 3 *

VUA VÀ HOÀNG HẬU

Chương 2: CHIẾM QUYỀN.

Chương 3: NHƯỢNG QUYỀN.

Chàng hoàng tử lớn thật nhanh

Thường xuyên bị trẻ chung quanh chê cười

Cho rằng cậu bé kém người

Xa nguồn quý phái, gần nơi bần hàn

Cậu buồn, tìm mẹ hỏi han

Mẹ cho biết cậu là hoàng tử xưa

Cha từng là một vị vua

Mất ngôi, tử trận, vì thua em mình:

"Con dòng quý tộc cung đình."

Cậu nghe biết vậy quả tình sướng vui.

Đến khi mười sáu tuổi đời

Cậu hoàng tử nhỏ nay thời lớn khôn

Học hành thông thạo các môn

Cả văn lẫn võ cậu luôn có tài

Thành thanh niên trẻ, đẹp trai

Nhưng lòng vẫn mãi u hoài chuyện xưa.

Một ngày nghĩ đến ngôi vua

Chàng bèn nảy ý muốn thu ngôi về

Hỏi thăm mẹ: “Vậy trước kia

Ra đi mẹ có mang gì quý không?"

Mẹ chàng đáp: “Con yên lòng

Mẹ mang theo của báu trong cung vàng

Để con nay sống dễ dàng

Không cần chi phải lo toan kiếm tiền

Con đừng suy tính gì thêm

Ngai vàng lo lấy lại liền là hơn."

Chàng thưa: "Con rất tạ ơn

Nhưng con chỉ muốn nửa phần đó thôi

Để đi tàu tới một nơi

Bán buôn vàng bạc sinh sôi làm giàu."

Mẹ ngăn: “Con chớ đi đâu

Biển khơi vùi dập thuyền tàu hiểm nguy

Tiền đây có sẵn thiếu chi.”

Chàng thưa: "Con quyết định đi chuyến này

Nửa phần tài sản còn đây

Mẹ dùng thoải mái như ngày hoàng cung."

Nói xong chàng chẳng ngập ngừng

Tàu dong buồm lướt ra vùng biển khơi.

*

Tại kinh đô chốn xa vời

Vào thời gian đó vua thời ốm đau

Thuốc thang nào giúp gì đâu

Bệnh tình quá nặng, từ lâu liệt giường.

*

Trên con tàu vượt đại dương

Ba trăm năm chục người cùng đi buôn

Bảy ngày êm ả cánh buồm

Bỗng đâu bão tố dập dồn nổi lên

Con tầu nghiêng ngả muốn chìm

Mọi người kinh hoảng khóc rên não nề

Khẩn cầu thần thánh cứu nguy

Chỉ riêng hoàng tử gan lì, bình tâm

Không cần nhờ đến thánh thần

Tự tìm cách cứu bản thân của mình,

Nhúng dầu quần áo cho nhanh

Để phòng cái lạnh ở quanh thấm người,

Biển khơi sóng gió nổi trôi

Ăn thêm no bụng sợ rồi thiếu ăn,

Cột buồm leo mãi lên dần

Leo cho đến tận nơi phần đỉnh cao

Nên khi tàu ngập sóng trào

Mọi người đều bị chìm vào dòng sâu

Làm mồi cho cá còn đâu

Quanh tàu mặt biển nhuốm mầu máu tuôn

Chàng còn ôm đỉnh cột buồm

Một mình sống sót, phóng luôn ra ngoài.

*

Cùng khi đó tại lâu đài

Nhà vua chắc sắp lìa đời hôm nay.

*

Chàng hoàng tử trẻ gặp may

Ra công bơi suốt bảy ngày bảy đêm

Thành tâm tụng niệm liên miên

Mãi thương mẹ góa, không quên đạo vàng.

Thời xưa ngự trị đại dương

Nữ thần biển cả thường thường hiện ra

Để mà cứu giúp người ta

Những người hiếu đễ, thật thà, hiền lương.

Nữ thần thử thách nhiều đường

Thấy chàng quả thật kiên cường đáng khen

Lòng can đảm, chí vững bền

Cố công, gắng sức liên miên không ngừng

Nữ thần khen ngợi vô cùng

Hỏi nay chàng muốn tới vùng nào đây,

Chàng thưa muốn tới được ngay

Chốn kinh đô đó lâu nay nguyện thầm,

Nữ thần quyền phép vô ngần

Đưa chàng đi chẳng khó khăn chút nào

Tới kinh đô, thần bước vào

Một vườn xoài lớn lao xao lá cành

Đặt chàng trên tảng đá xanh

Linh thiêng nổi tiếng kinh thành từ lâu

Mơ màng chàng có hay đâu,

Nữ thần quay lại biển sâu tức thời.

*

Nhà vua không có con trai

Chỉ sinh một gái đẹp người, thông minh

Vua hấp hối trong cung đình

Các quan chầu chực ở quanh bên giường

Chờ xin ý kiến quân vương

Chọn ai để nối ngai vàng mai sau

Nhà vua trăn trối lại mau

Vài điều cần thiết hàng đầu ưu tiên

Làm tiêu chuẩn chọn vua hiền

Triều đình ghi nhớ, đâu quên được lời.

Sau khi vua đã qua đời

Các quan cố gắng tìm người lên thay

Nhưng nào dễ kiếm ra ngay

Điều vua đòi hỏi gắt gay vô cùng:

"Một là công chúa mến thương,

Hai là nhận biết đầu giường của vua,

Ba là tài nghệ có thừa

Giương ra nổi cánh cung xưa nặng nề,

Bốn là thông thái mọi bề

Kiếm ra mười sáu nơi kia chôn vàng

Cùng châu báu trong kho tàng."

Các quan lúng túng, hoang mang tìm hoài

Nhưng mà không tuyển được ai

Phải nhờ tu sĩ đại tài hoàng cung

Xin ngài cố vấn mọi đường

Tìm người thay thế ngôi vương trị vì.

Trầm ngâm tu sĩ nghĩ suy

Và rồi đề nghị lấy xe vua dùng

Buộc vào bốn ngựa oai hùng

Ngựa này tự chạy khắp vùng chung quanh

Ngựa thường ngừng chốn hiển linh

Có người tài đức, trở thành quốc vương

Không cần ai phải cầm cương

Để xe tự chạy về phương nhiệm mầu.

Ngài làm phép, ngài nguyện cầu

Rồi xe chuyển bánh chạy mau ra ngoài.

*

Rời kinh đô xe chạy hoài

Tới bên tảng đá vườn xoài xe ngưng

Quan quân theo gót vui mừng

Nghĩ người trên tảng đá thần là vua.

Chàng hoàng tử ngủ say sưa

Nào đâu hay biết chuyện vừa xảy ra.

Ngài tu sĩ của hoàng gia

Muốn tìm cách thử để mà rõ thêm

Lệnh cho chiêng trống vang rền

Nhưng người nằm ngủ vẫn yên giấc nồng

Không động tâm, chẳng núng lòng

Ngài tu sĩ tới xem trong chân người

Gót chân dấu ấn tuyệt vời

Khiến ngài vội vã thốt lời mừng vui:

"Người này xứng đáng nối ngôi

Nào ai trên khắp cõi đời sánh ngang.”

Ngài bèn đánh thức ông hoàng

Thỉnh ông về ngự ngai vàng. Lành thay!

Ông hoàng tử bèn hỏi ngay

Biết vua ở tại chốn đây qua đời

Không con trai để nối ngôi

Chỉ còn con gái một người mà thôi

Ông hoàng vui vẻ nhận lời

Quan quân vội rước về nơi kinh thành.

Trước khi lên nắm quyền hành

Chàng hay biết được ngọn ngành chuyện xưa

Bao điều kiện để làm vua

Bao điều vua trước đòi đưa thử tài

Chàng lần lượt vượt qua thôi

Thành công xong mới lên ngôi trị vì.

Thoạt tiên là đón mẹ về,

Trả ơn hiền triết trước kia giúp mình

Khi chàng là trẻ sơ sinh

Cưu mang mẹ ở gia đình ông ta,

Kho tàng kiếm được vừa qua

Chàng đem bố thí hết ra cho người

Những người nghèo khó khắp nơi

Khiến cho dân chúng vui tươi ăn mừng

Gần xa lễ lạc tưng bừng

Hân hoan chào đón tân vương của mình

Nhân từ, tài giỏi, tinh anh

Khắp trên đất nước thanh bình hoan ca.

*

Một thời gian ngắn trôi qua

Năm nay vườn của hoàng gia được mùa

Ông làm vườn bèn dâng vua

Trái cây ngon ngọt ông vừa hái xong,

Vua ăn, khoan khoái cõi lòng

Muốn đi thăm viếng cây trong vườn này,

Tới vườn vua chợt thấy ngay

Hai cây xoài lớn tại đây ngược đời

Tuy đều cành lá tuyệt vời

Một không có trái ở nơi trên cành

Một thời trái chín treo quanh

Vua ăn vào thấy quả tình thơm ngon

Quan quân sau đó ăn luôn,

Đến khi vua dạo khắp vườn trở lui

Nhìn cây này thấy hỡi ôi

Giờ trông dáng dấp tả tơi buồn tình

Trái ngon, cành đẹp, lá xinh

Người ta đua hái cây thành xác xơ

Tả tơi, tan nát, chỏng chơ.

Cây kia không trái vẫn như lúc đầu

Lá xanh phô sắc khoe mầu

Vua nhìn lòng chợt buồn rầu nghĩ suy:

"Ngai vàng ta có khác gì

Giống cây có trái giữ chi được bền

Bạc vàng, châu báu, uy quyền

Càng nhiều càng sợ mất liền, than ôi!

Sống đời nào có thảnh thơi

Hoang mang trí óc, rối bời tâm can

Ta nên từ giã ngai vàng

Theo gương ẩn sĩ rừng hoang tu hành."

Sau khi trở lại kinh thành

Vua trao quyền lại triều đình ngay thôi

Lên lầu cao của lâu đài

Sống đời ẩn dật của người đi tu,

Sau chừng bốn tháng ẩn cư

Nhà vua dứt khoát giã từ hoàng cung

Cạo râu, xuống tóc, vào rừng

Ẩn tu trong núi chập chùng xa xăm

Triều đình tìm cách cản ngăn

Nhưng đều vô vọng, khuyên can ích gì.

Kể từ ngày đó trở đi

Bước chân vương giả không hề trở lui.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

KING FRUITFUL AND QUEEN SIVALI

Ch. 2: Gaining Power

Ch. 3: Giving Up Power

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 4 *

MỘT KHỐI VÀNG LỚN

Ngày xưa ở một ngôi làng

Nhiều người có của giàu sang vô cùng

Ông kia giàu nhất trong vùng

Có nhiều vàng bạc chứa trong nhà mình.

Một thời gian tặc nấp rình

Thường hay trộm cướp loanh quanh chốn này

Nên ông tính toán loay hoay

Đem vàng chôn giấu ở ngay ruộng ngoài

Rồi sau ông chợt qua đời

Khiến vàng chôn đó ai người biết đâu.

Thời gian thấm thoắt qua mau

Làng nay đói khổ nhuốm màu loạn ly

Ruộng nương hoang vắng bỏ kia

Không ai canh tác, dân đi mất nhiều.

*

Chàng nông dân nọ rất nghèo

Lất lây kiếm sống tiêu điều bản thân

Cho nên chẳng muốn dời chân

Chiếm khu ruộng nọ quyết tâm cày bừa

Cày hoài cho tới một trưa

Bỗng cày khựng lại, dường như kẹt rồi,

Kẹt vàng chôn dưới đó thôi

Nhưng chàng mới chiếm đất thời không hay

Cho rằng cày kẹt rễ cây

Cho nên chàng vội ngừng tay thăm dò

Đào lên thấy khối vàng to

Chàng mừng nhưng lại đâm lo chuyến này,

Khối vàng chói sáng quý thay,

Nếu đem đi lúc ban ngày sáng trưng

Nhiều người thấy! Kẹt vô cùng!

Chàng bèn vùi lấp vàng trong ruộng đồng

Đợi đêm về tối mênh mông

Sẽ quay lại lấy cũng không muộn màng.

Canh khuya trở lại lấy vàng

Anh chàng đào bới kho tàng ra coi

Khối vàng to nặng quá trời

Nhấc thời không nổi, kéo thời chẳng đi

Vàng kia đâu nhúc nhích chi

Dù xô, dù đẩy vàng thì nằm nguyên

Anh chàng thất vọng vô biên

Nghĩ mình số phận tối đen cả đời.

*

Sau khi than thở đôi lời

Chàng bèn ngồi xuống tận nơi xem vàng,

Chao ơi cả một kho tàng!

Thấy vàng to quá khó mang một lần

Chàng suy ngẫm rồi nhủ thầm:

"Muốn đem về dễ chỉ cần phân chia

Mỗi lần mang một phần về

Thế là thanh toán vàng kia dễ dàng."

Rồi chàng tính toán mơ màng:

"Chia vàng làm bốn phần bằng nhau ngay,

Một phần sinh sống buổi nay,

Một phần tiết kiệm cho ngày mai sau,

Một phần phát triển hoa màu

Canh nông cày cấy về lâu về dài,

Một phần ta giúp người ngoài

Phát tâm bố thí những ai khốn cùng

Và làm việc thiện trong vùng,

Bốn phần như vậy vô cùng đẹp thay.”

Nghĩ xong chàng thực hiện ngay

Chia vàng làm bốn. Lòng đầy thảnh thơi,

Mỗi lần mang một phần thôi

Đi về bốn chuyến êm xuôi dễ dàng.

Y theo kế hoạch dùng vàng

Sống đời hạnh phúc, dân làng kính yêu.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

A HUGE LUMP OF GOLD

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 5 *

HOÀNG TỬ KHỈ

Khỉ kia nhiều vợ, lắm con

Thuở xưa tụ họp ở luôn vùng này

Thật là đông đúc vui vầy

Khỉ cha cai trị cả bầy từ lâu

Tự xưng chúa tể đứng đầu

Đa nghi, ác độc ai đâu sánh cùng,

Bầy con đông đúc sống chung

Nhiều trai, ít gái. Khỉ không an lòng

Sợ trai lớn mạnh kiêu hùng

Chiếm quyền lãnh đạo tột cùng trên ngôi

Dù mình còn sống ở đời

Cho nên khỉ chúa tức thời thẳng tay

Đẻ con trai, khỉ cắn ngay

Thiến luôn đứa trẻ từ ngày mới sinh,

Khỉ con bại hoại thân hình

Lớn lên yếu đuối khó tranh chấp gì

Khỉ cha mãi mãi trị vì

Đứng làm chúa tể ngôi kia vững hoài.

*

Một bà vợ khỉ mang thai

Sợ rằng nếu đẻ con trai chuyến này

Con thời bị thiến khổ thay

Tội tình con trẻ, đắng cay mẹ hiền

Mẹ kia vội trốn đi liền

Vào khu rừng thẳm, ẩn miền núi xa

Nơi đây mẹ khỉ sinh ra

Một trai nhỏ nhắn thật là tinh anh.

Ít lâu khỉ nhỏ lớn nhanh

Kiêu hùng, vạm vỡ, trưởng thành, tinh khôn.

Một hôm chàng khỉ ngồi buồn

Tần ngần hỏi mẹ: "Cha con đâu rồi?”

Nghiêm trang mẹ khỉ trả lời:

"Cha con hiện ở xa nơi chốn này

Rừng cây khuất cuối chân mây

Ông là chúa tể một bầy rất đông

Con là dòng giống của ông

Con là hoàng tử chứ không tầm thường."

Chàng hoàng tử khỉ vui mừng:

"Mẹ đưa con tới mình cùng gặp ông."

Mẹ kinh hoàng nói: "Không! Không!

Cha con ác độc vô cùng con ơi

Ông luôn thiến các con trai

Sợ trai lớn mạnh giành ngôi của mình."

Chàng hoàng tử khỉ nhiệt tình:

"Giờ đây con đã trưởng thành lớn khôn

Mẹ đừng lo sợ cho con,

Tự con lo liệu, mẹ còn ngại chi."

Mẹ nghe, tin tưởng mọi bề

An tâm mẹ dẫn con về chốn xưa.

*

Con vui biết mấy cho vừa

Cha thời trái lại rất ư ngại ngùng

Nhìn con lớn mạnh trẻ trung

Nghĩ thầm: "Nó sẽ vô cùng hiểm nguy

Ngai vàng ta sẽ mất đi

Nó càng thêm lớn ta thì chẳng yên

Ta nên giả bộ lành hiền

Ôm hôn rồi giết nó liền bữa nay

Ôm cho chặt, siết mạnh tay

Chắc là nó tắt thở ngay chứ gì."

Đâu cần tính toán thêm chi

Thế là chúa khỉ tức thì mừng con:

"Lòng ta cứ mãi héo hon

Nhớ con xa vắng ta buồn gớm ghê."

Dang tay chào đón con về

Cha ôm thật chặt cố ghì giết con

Nhưng hoàng tử khỉ lớn khôn

Sức trai mạnh mẽ vượt hơn cha mình

Chàng ôm lại cũng nhiệt tình

Vòng tay rắn chắc ôm quanh siết vào,

Thương cho chúa khỉ biết bao

Xương như gãy nát, đớn đau vô vàn.

Sau khi gặp gỡ kinh hoàng

Trong lòng chúa khỉ lại càng lo âu

Sợ rồi ra chẳng bao lâu

Con mình tìm cách trước sau giết mình

Gian manh chúa khỉ nghĩ nhanh

Đến con quỷ dữ ở quanh trong vùng

Quỷ La Sát thật tàn hung

Ao sâu ngự trị đã từng nhiều năm

Ai liều bước xuống, nhúng chân

Quỷ thời ăn thịt bao lần tha đâu

Nghĩ xong chúa khỉ nói mau:

"Ôi con yêu quý! Từ lâu ta chờ

Mong con trở lại từng giờ

Ta nay mệt mỏi tuổi già yếu thay

Ta trao con lại từ đây

Quyền hành cai quản cả bầy khỉ đông

Con về đúng lúc vô cùng

Mình cần tổ chức lễ mừng nay mai

Đội vương miện, con lên ngai

Nên mình phải có nhiều loài hoa thơm

Hoa không có đủ trong vườn

Cho nên con phải tới luôn mé rừng

Có ao rộng lớn vô chừng

Bao nhiêu hoa đẹp thơm lừng kể chi

Con đi mau hái mang về

Hoa sen, hoa súng thôi thì thênh thang

Màu xanh, màu trắng, màu vàng

Hái cho đủ loại rồi mang hoa về.”

Chàng hoàng tử khỉ: "Khó gì

Thưa con sẽ tới ao kia bây giờ."

Chẳng cần đợi, không cần chờ

Chàng hoàng tử khỉ tìm ra ao liền.

*

Ao hoa rực rỡ thần tiên

Đưa nhau phô sắc một miền đẹp thay

Chàng không nhảy xuống hái ngay

Mà đi quan sát quanh đây một vòng

Dấu chân sao thấy lạ lùng

Xuống ao thì có, nhưng không trở về,

Biết ao có quỷ trị vì

Biết mưu khỉ chúa gớm ghê bạo tàn

Vừa cẩn thận, lại khôn ngoan

Chàng đi quan sát kỹ hơn quanh bờ

Tìm ra một chỗ bất ngờ

Đôi bờ chật hẹp không xa cách nhiều

Nhảy qua nhảy lại hai chiều

Hái hoa mà khỏi phải liều xuống ao

Thò tay hái dễ dàng sao

Mỗi lần chàng nhảy, hái vào ít hoa

Một thời gian ngắn trôi qua

Hoa bây giờ hái tính ra đủ dùng.

Giữa ao chợt nổi đùng đùng

Quỷ La Sát nọ bỗng vùng nhô lên

Quỷ nhìn chàng khỉ nói liền:

"Bạn tinh khôn lắm, đáng khen vô vàn

Hái hoa coi bộ dễ dàng

Mà không bước xuống ao vàng này đây

Khiến ta đành chịu bó tay

Không làm hại được, hôm nay thua rồi.”

Quỷ trồi lên đi tới nơi

Nói thêm: "Này bạn khỉ ơi nhớ rằng

Đủ ba đức tính vạn năng

Ai mà có sẽ thuộc hàng tối cao

Kẻ thù khó đánh bại nào:

Một là khôn khéo trước sau mọi đường,

Hai là can đảm phi thường

Ba là trí tuệ sáng bừng chân tâm,

Bạn hầu như đủ ba phần

Cho nên không kẻ nào hơn bạn rồi

Hãy cho ta biết bạn ơi

Tại sao liều mạng tới nơi ao này

Hái hoa về làm gì đây?”

Chàng hoàng tử khỉ đáp ngay thật thà:

"Cha ta nhường chức cho ta

Sai ta tới để hái hoa đem về

Dùng trong lễ sắp tới kia

Đội lên vương miện thêm bề trang nghiêm."

Quỷ bèn tôn kính thưa liền:

"Thưa ngài hoàng tử tôi xin theo hầu

Ngài không mang nặng được đâu

Để hoa tôi vác theo sau tức thời."

*

Từ xa chúa khỉ thấy rồi

Trong lòng thầm nghĩ, rối bời tâm can:

"Tưởng rằng quỷ sẽ bạo tàn

Giúp mình trừ khử dễ dàng khỉ con

Ai dè nó vẫn sống còn

Quỷ kia lại biến thành luôn người hầu

Âm mưu thất bại còn đâu

Bao điều nguy hại tới mau bây giờ

Thật là một chuyện bất ngờ

Mạng ta kề cận bên bờ vực sâu."

Kinh hoàng, hốt hoảng, lo âu

Trái tim chúa khỉ chợt đâu tan tành

Vỡ thành bảy mảnh thật nhanh

Thế là chúa khỉ gian manh tàn đời.

Sau khi chúa khỉ chết rồi

Cả bầy còn lại tức thời cùng nhau

Họp bàn rồi quyết định mau

Bầu chàng hoàng tử cầm đầu từ đây

Làm vua lãnh đạo cả bầy

Chan hòa nhân ái, tràn đầy từ tâm.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

A PRINCE OF MONKEYS

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 6 *

HAI CÁCH ĐÁNH TRỐNG

Xưa trong làng nhỏ vùng quê

Có ông đánh trống chuyên nghề lâu nay

Một hôm ông được cho hay

Tại Ba La Nại nơi đây ăn mừng

Có phiên hội chợ tưng bừng

Bao người tham dự vô cùng đông vui

Ông bèn quyết định tới nơi

Trổ tài đánh trống kiếm chơi ít tiền,

Ông mang con trai theo liền

Vì nhiều bài trống cần thêm một người

Con ông nghề cũng giỏi thôi

Cha con cùng đánh trống thời tuyệt luân.

Tới nơi hội chợ nhiều dân

Cha con biểu diễn vô ngần thành công

Những người thích trống rất đông

Nghe xong thưởng bạc, khen không tiếc lời

Đến khi hội chợ vãn rồi

Cha con tiền bạc kiếm thời đầy tay

Cùng nhau quyết định rời đây

Trở về làng cũ lòng đầy niềm vui.

*

Đường về xa tít mù khơi

Cha con buộc phải qua nơi rừng già

Âm u, tăm tối, bao la

Mọi người đều biết thật là hiểm nguy

Quân gian ẩn núp thiếu chi

Mưu toan cướp bóc khách đi ngang rừng.

Chàng con tỏ vẻ hào hùng

Kiếm đường đối phó tưởng chừng tinh khôn

Trống mang ra đánh dập dồn

Làm như một phái đoàn đông lắm người

Cướp nghe sẽ sợ hãi thôi

"Càng ồn càng tốt!" chàng cười vênh vang.

Người cha thấy vậy vội vàng

Ngăn con rồi giảng rõ ràng cho nghe:

"Thường thường những phái đoàn kia

Nếu là đám rước uy nghi đông người

Làm ồn. Đánh trống. Đúng rồi!

Để xua quân cướp tức thời tránh xa

Nhưng mà tiếng trống đánh ra

Luôn theo nhịp điệu rất là xuôi tai

Làm như họ chẳng sợ ai

Trống vang từng nhịp khoan thai rồi ngừng

Ngừng xong lại trổi vang lừng

Luân phiên như vậy cướp rừng sợ ngay

Con nên theo cách đánh này,

Đánh hoài không nghỉ chẳng hay chút nào."

Chàng con ngu dại biết bao

Tưởng rằng tài trí mình cao hơn đời

Không theo lệnh, chẳng nghe lời

"Càng ồn càng tốt!" chàng cười tự kiêu.

*

Trong rừng bọn cướp rõi theo

Khi nghe tiếng trống đánh kêu vang ầm

Thoạt tiên bọn cướp nghĩ thầm:

"Đây là đám rước ta cần nể nang

Oai nghiêm, hùng mạnh, giàu sang

Chắc đoàn hộ tống dềnh dàng lớn lao."

Khi nghe kỹ thấy ồn ào

Om sòm tiếng trống vọng vào rừng hoang

Cứ liên tục. Chẳng nhịp nhàng

Nghe ra cuồng loạn bất thường kể chi

Giống như chú chó nhỏ kia

Thấy con chó lớn tức thì sủa vang

Chỉ vì hãi sợ kinh hoàng

Sủa vang để tự trấn an cho mình.

Cướp kia quả thật thông minh

Đoán ra mọi việc tài tình lắm thay

Chúng mò ra dò xét ngay

Quả nhiên chỉ thấy tại đây hai người

Chúng bèn đánh gục cả đôi

Bao nhiêu tiền bạc cướp rồi còn chi

Mồ hôi nước mắt trôi đi

Cha con vất vả, nay thì trắng tay,

Phóng mình cướp chạy như bay

Cùng nhau khuất bóng rừng cây mịt mùng.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

TWO WAYS OF BEATING A DRUM

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 7 *

HAI BÀ MẸ

Ngày xưa có một ông thầy

Vừa nhiều kiến thức lại đầy tài năng

Danh thầy vì thế lừng vang

Học trò xin học ngày càng đông thêm.

Cùng thời đó ở cạnh miền

Có gia đình nọ bạc tiền giàu sang

Vừa sinh con quý như vàng

Một trai kháu khỉnh vẻ vang vô cùng

Từ đây đốt lửa ăn mừng

Lửa thiêng một ngọn cháy bừng luôn luôn.

Đến khi đứa trẻ lớn khôn

Tới mười sáu tuổi chẳng còn thơ ngây

Mẹ cha bèn nói cho hay:

"Lửa này cháy rực từ ngày sinh con

Nếu con muốn tái sinh luôn

Cõi trời cao đó không còn buồn vương

Thời nên mang lửa vào rừng

Và thờ thần lửa bập bùng hiển linh,

Nếu con ở lại gia đình

Phải lo sản nghiệp và dinh cơ nhà

Thời con chịu khó đi xa

Đến thầy nổi tiếng để mà học khôn."

Chàng thanh niên trả lời luôn:

"Ở nhà sung sướng còn hơn ở rừng."

Thế là chàng được lên đường

Mang theo một số tiền vàng trong tay

Coi như học phí trả thầy

Để xin học lấy điều hay ở đời.

Một vài năm học dần trôi

Chàng nay tốt nghiệp, mừng vui về nhà

Bấy giờ cha mẹ chàng ta

Lại càng mong mỏi chàng là thầy tu

Đúng theo ước nguyện thời xưa

Mẹ chàng luôn nghĩ: "Con dù lớn khôn

Lập gia đình có vợ con

Còn mong chuyện đó là còn khổ đau

Đàn bà nguy hiểm biết bao

Ta nên tìm cách ngăn mau lúc này."

Bà bèn hỏi: "Con giờ đây

Học hành đã giỏi, đã hay hơn người

Thế còn môn học tuyệt vời

‘Gia đình bất hạnh’ con thời học chưa?"

Chàng bèn thành thật kính thưa:

"Con chưa học cái mẹ vừa nói đây.”

Mẹ khuyên: "Hãy trở lại thầy

Để mà xin học môn này thêm đi!"

*

Bấy giờ thầy khả kính kia

Trong nhà còn mẹ rất chi là già

Vừa yếu đuối, lại mù loà

Mình thầy nuôi nấng cho bà quanh năm

Cả khi tắm lẫn lúc ăn

Nên thầy nghỉ dạy để chăm sóc bà

Vào rừng sống khuất nẻo xa

Lo tròn chữ hiếu thật là đẹp thay.

Khi trò quay trở lại đây

Tìm vào rừng thẳm xin thầy học thêm

Nghe trò nói thầy hỏi liền:

"Gia đình bất hạnh là tên môn này

Vậy ai nói để con hay?”

Chàng thưa ý mẹ mới đây khuyên mình

Thầy thầm nghĩ: "Lạ thật tình!

Môn này chắc nói gia đình đau thương

Đàn bà một số bất thường

Ác tâm gây khổ cho chồng đấy thôi.”

Thầy bèn khẽ nói: "Được rồi

Mẹ con muốn vậy thầy thời giúp con

Môn này cần thực tập luôn

Bắt tay vào việc trông nom người nhà,

Hiện thầy có một mẹ già

Thay thầy con hãy coi bà từ đây

Nhất là tắm táp hàng ngày

Dùng lời êm ái, dùng tay nhẹ nhàng

Xát chà thân thể kỹ càng

Trong khi đang tắm dịu dàng nói thêm:

‘Bà ơi dù đã cao niên

Nhưng da bà mịn như tiên giáng trần

Thật là đẹp đẽ vô ngần

Chắc hồi bà trẻ muôn phần đẹp hơn’

Con nên tán tụng bà luôn

Nếu bà có nói với con điều gì

Thời con đừng giấu giếm chi

Hãy về kể lại ta nghe ngọn ngành

Đừng vì xấu hổ giấu quanh.

Nếu con làm vậy tâm thành ít lâu

Thời con sẽ tiến bộ mau

Cái môn bất hạnh đớn đau gia đình

Coi như con đã đạt thành

Mẹ con kiêu hãnh vinh danh con liền."

Thanh niên đồng ý như trên

Hứa theo đúng mọi lời khuyên của thầy

Bắt đầu “môn học” từ đây

Trông coi bà lão hàng ngày rất chăm

Mỗi khi chà xát da nhăn

Miệng luôn khen ngợi: "Giống làn da non!"

Những lời tán tụng véo von

Bà già nghe mãi chẳng còn hồ nghi

Tưởng mình trẻ giống xưa kia,

Tưởng thanh niên nọ đã mê say mình

Muốn kết duyên, muốn trao tình

Như là chồng vợ xuân xanh thuở nào

Bà bèn hỏi. Chàng đáp mau

Dùng lời nịnh hót từ lâu nay rồi:

"Thưa bà quả đúng vậy thôi

Nhưng mà trắc trở, than ôi khó lòng!

Vì bà là mẹ thầy con

Thầy thời nổi tiếng khắp trong vùng này

Rất là đáng kính xưa nay

Con nào gây nhục cho thầy được đâu.”

Bà già ngẫm nghĩ hồi lâu

Rồi thì thầm nói: "Đừng sầu muộn chi

Muốn gần ta chẳng khó gì

Ai gây trở ngại giết đi là vừa."

Chàng nghe, sợ hãi khẽ thưa:

"Con theo thầy học quá ư lâu rồi

Nay tuy chiều ý bà thôi

Giết thầy đâu nỡ. Quả thời khó sao!”

Bà già hạ giọng thì thào:

"Chính ta sẽ giết, lẽ nào bó tay."

Làm như đồng ý chuyện này

Chàng về kể lại thầy hay ngọn ngành

Nhưng chàng kinh ngạc thật tình

Thấy thầy bình tĩnh khen mình ngay thôi:

"Kể ta nghe là đúng rồi

Coi như nhiệm vụ con thời lo xong."

Tử vi thầy giỏi vô cùng

Biết rằng mẹ sắp mệnh chung, chầu trời

Thầy tìm cách thử lòng người

Thử thêm lần nữa ngay nơi mẹ già.

Gỗ mềm thầy lấy làm ra

Một pho tượng giống như là bản thân

Giống thầy y hệt mọi phần

Rồi cho tượng đắp phủ chăn trên giường

Nơi thầy nằm ngủ thông thường

Lấy dây thầy buộc từ chân tượng này

Kéo dài ra khỏi nơi đây

Rồi đưa dây tới tận tay anh chàng

Nghiêm trang thầy khẽ dặn rằng:

"Đầu dây này hãy đưa sang cho bà

Cùng rìu nhỏ để giết ta

Nói rằng tới lúc để bà ra tay

Xem bà quyết định sao đây

Xem bà có giết con hay không nào."

Thanh niên kinh ngạc xiết bao

Trò theo thầy dạy, biết sao bây giờ.

Chàng quay trở lại bà già

Bà mù chờ đợi. Chàng ta thưa rằng:

"Thầy tôi đang ngủ trong giường

Lần theo dây tới giết không khó gì

Đây rìu sắc bà cầm đi

Nếu bà muốn giết xin tùy bà thôi."

Bà già hào hứng thốt lời:

"Nếu con hứa hẹn không rời bỏ ta

Thời ta quản ngại chi mà."

Thanh niên hứa chẳng rời xa sau này.

Bà già mù đứng dậy ngay

Cầm rìu run rẩy theo dây dẫn đường

Lần mò tới tận bên giường

Sờ vào tượng gỗ tưởng rằng là con

Kéo chăn đang phủ lên luôn

Giơ rìu chặt xuống đâu còn ngại chi

Nghĩ rằng chặt trúng cổ kia

Khi nghe tiếng "phập" bà thì biết ngay

Con bà đã chẳng nằm đây

Chỉ là tượng gỗ bằng cây trên giường.

Chợt nghe la hoảng thất thường

Giọng ông thầy rất thảm thương hỏi rằng:

"Trời ơi sao quá phũ phàng

Mẹ ơi có biết mẹ đang làm gì?"

Mẹ già nghe giọng nói kia

Bất thần bừng tỉnh rất chi sững sờ

Biết rằng mình đã bị lừa

Trong cơn kích động bất ngờ xảy ra

Tim ngưng đập, thật xót xa

Chết ngay tại chỗ rất là đáng thương

Số bà đã tới cùng đường

Tử vi đoán đúng rõ ràng chẳng sai.

Ông thầy hỏa táng thi hài

Rải lên hài cốt đủ loài hoa thơm

Thầy quay qua dạy trò luôn:

"Thật ra không có một môn học nào

Gọi là bất hạnh khổ đau,

Cội nguồn đau khổ trước sau do người

Do đàn bà ác ở đời

Gây ra bất hạnh trong nơi gia đình.

Phần con may mắn thật tình

Mẹ con thông thái hiền lành lắm thay

Gửi con tới học nơi đây

Muốn cho con biết điều này đấy thôi

Rằng đàn bà ở trên đời

Có người tốt đẹp, có người xấu xa,

Chính con thấy bà mẹ ta

Dạy con bài học thật là hiếm hoi

Mong rằng con hiểu rõ rồi

Bây giờ hãy trở lại nơi quê nhà."

*

Khi về mẹ hỏi chàng ta

Rằng: "Môn ‘bất hạnh’ bây giờ học chưa?"

Chàng bèn kính cẩn quỳ thưa

Rằng môn học đó kể như đã rành,

Mẹ hiền hỏi giọng tâm tình:

"Giờ con muốn lập gia đình nữa chăng

Hay rời cõi tục rộn ràng

Quyết tâm vào chốn rừng hoang tu hành?"

Chàng bèn đáp lại chân thành:

"Con không muốn lập gia đình làm chi

Nhiều người độc ác gớm ghê

Con từng chứng kiến mà tê tái lòng

Nay con muốn được thong dong.

Sống đời tu sĩ ở trong rừng già!"

Sau khi từ biệt mẹ cha

Chàng tìm an lạc, lánh xa bụi trần

Tu thiền định chốn sơn lâm

Đến khi mãn nghiệp lên tầng trời cao.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

TWO MOTHERS

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 8 *

THẦY CÚNG ĐÁNH BẠC VỚI CUỘC ĐỜI

Ngày xưa có một ông vua

Thích chơi bài với tế sư trong triều

Mỗi khi súc sắc được gieo

Vua thường lên giọng nói theo câu này

Coi như bùa phép cầu may:

"Nếu thời cơ tới trong tay của mình

Đàn bà sẽ chẳng trung trinh

Lao vào tội lỗi, ngoại tình, xấu xa!"

Mỗi khi thần chú đọc ra

Thời vua thắng mãi, thật là lạ thay.

Cho nên theo với tháng ngày

Ông thầy cúng tế tiền bay mất dần

Trong cơn thua thiệt nghĩ thầm:

"Chính câu thần chú đã ngầm hại ta

Cho nên ta phải tìm ra

Một cô con gái thật là trung trinh,

Tốt hơn tìm trẻ sơ sinh

Đem về nuôi lớn để dành riêng ta

Canh chừng cẩn mật trong nhà

Không cho tiếp xúc bước ra phía ngoài

Đàn ông không biết một ai

Chỉ riêng biết đến một người là ta

Tất nhiên chẳng có tâm tà

Chung tình mãi mãi. Thế là thành công.

Bạc bài chẳng sợ khốn cùng

Tiền vào như nước ngại ngùng chi đâu.”

*

Giỏi về tướng số từ lâu

Một hôm chợt thấy bên cầu bước sang

Một người thai nghén nghèo nàn

Sẽ sinh con gái, nhìn nàng đoán ra

Ông thầy cúng mời về nhà

Nuôi nàng ăn ở để mà sinh con,

Khi sinh con gái vừa xong

Ông liền mua đứt, chờ mong sau này.

Ông bày kế hoạch thật hay

Nhốt riêng đứa trẻ suốt ngày một nơi

Nhờ đàn bà nuôi trẻ thôi

Tuyệt nhiên không thấy bóng người đàn ông

Lớn lên chỉ biết có chồng

Chính là thầy cúng vẫn thường vào ra

Canh chừng kiểm soát cô ta

Quanh năm chu đáo như là tù nhân,

Ông này độc ác bội phần

Vì ham bài bạc nhẫn tâm vô bờ.

Khi cô gái còn trẻ thơ

Ông ngưng đánh bạc đợi chờ, ngóng trông

Khi cô lớn thành vợ chồng

Tất nhiên chỉ biết một lòng thủy chung

Ông mời vua đánh bạc cùng

Biết rằng bùa phép sẽ không hại mình.

Vua đồng ý, vui thật tình

Nghĩ nhờ thần chú sẽ giành thắng ngay

Gieo súc sắc nói cầu may:

"Nếu thời cơ tới trong tay của mình

Đàn bà sẽ chẳng trung trinh

Lao vào tội lỗi, bạc tình, xấu xa!"

Vua chưa ném súc sắc ra

Tế sư thầy cúng bất ngờ nói thêm:

"Mình tôi ngoại lệ thật hên

Có cô vợ trẻ ngày đêm chung tình!"

Quả nhiên câu chú hết linh

Nhà vua trước thắng nay thành ra thua

Đâu còn may mắn như xưa

Sau nhiều lần bại nhà vua đoán rằng

Ông thầy nhốt vợ kỹ càng

Ở nơi kín đáo nên nàng trung trinh

Điều tra về sự trung thành

Quả nhiên thấy rõ ngọn ngành chẳng sai,

Vua bèn thuê một chàng trai

Từ lâu nổi tiếng có tài ăn chơi

Âm mưu tìm cách đến nơi

Trổ tài quyến rũ, buông lời tán dương.

Chàng trai tính toán đủ đường

Rồi hàng mỹ phẩm vội vàng mở ra

Gần lâu đài nhốt nàng ta

Để mà tìm cách lân la gặp nàng.

*

Lâu đài cao những bảy tầng

Mỗi tầng một cửa kỹ càng gác canh

Toàn đàn bà đứng vây quanh

Tuyệt nhiên vắng hẳn bóng hình đàn ông,

Riêng thầy độc nhất là chồng

Lầu cao nhốt vợ, thong dong ra vào.

Cô nàng có một bà hầu

Cận kề chăm sóc từ lâu chu toàn

Thức ăn, mỹ phẩm, áo quần

Mình bà lo liệu mọi phần êm xuôi.

Chàng điều tra kỹ khắp nơi

Biết bà thất lạc một người con trai

Từ hồi còn nhỏ, lâu rồi

Chàng liền nghĩ kế tức thời làm ngay

Đón đường bà buổi sáng nay

Quỳ luôn trước mặt chắp tay thưa rằng:

"Mẹ ơi! Mẹ nhớ con chăng

Riêng con tìm mẹ đã hằng bao lâu

Hôm nay nhờ có phép mầu

Cho con gặp mẹ vui đâu bất ngờ.”

Bà hầu nghe nói sững sờ

Vốn người chất phát nhân từ bao năm

Tưởng con thật nên động tâm

Bạn chàng dàn cảnh đứng gần nói thêm:

"Hai người giống hệt như in."

Bà hầu nghe vậy càng tin con mình

Ôm chàng nức nở tâm tình

Mừng vui đoàn tụ thình lình chốn đây.

Chàng bèn hỏi chuyện bà ngay:

"Mẹ đang sinh sống độ này ra sao?"

Bà hầu kể rõ trước sau

Nói thêm rằng phải đi mau mua hàng

Mua về mỹ phẩm cho nàng

Cô nàng chủ nhỏ cao sang, đẹp người.

Sau khi nghe nói vậy rồi

Chàng bèn lên tiếng: "Mẹ ơi! Không cần

Đến hàng con chỗ thật gần

Dầu thơm, mỹ phẩm mẹ cầm về đi

Con xin biếu hết sá gì,

Tiền thời mẹ giữ có chi ngại ngần,

Biếu nàng hoa để kết thân

Hoa này rực rỡ vô ngần tốt tươi

Tựa như nhan sắc nàng thôi

Con nghe mẹ tả lòng thời xốn xang."

*

Bà hầu về lại phòng nàng

Trao hoa, kể lể rõ ràng đầu đuôi

Bà thời mừng, nàng thời vui,

Bà từ khi đó tới lui cửa hàng

Lấy đồ mỹ phẩm cho nàng

Tiền thời bỏ túi dễ dàng êm xuôi.

Khi tình thân nảy nở rồi

Chàng bèn đóng kịch làm người tang thương

Một ngày giả bộ liệt giường

Ốm đau vì chót vấn vương cô nàng

Tương tư đến độ võ vàng

Bà hầu hốt hoảng thương chàng hỏi han

Chàng bèn thổ lộ tâm can:

"Con yêu cô chủ vô vàn mẹ ơi,

Xa nàng con chết mất thôi."

Bà hầu: "Nếu vậy để rồi mẹ lo.”

Bà về kể lại cho cô

Cô nghe nổi máu tò mò lên ngay

Đàn ông độc nhất lâu nay

Mà cô được biết là thầy già nua

Chồng cô chung đụng từ xưa

Nay nghe có kẻ thích ưa yêu mình

Đàn ông khác? Lạ thật tình!

Nên cô đồng ý tiếp anh chàng này

Nếu bà mang được vào đây.

Bà hầu mừng rỡ loay hoay tìm đường.

Lâu đài kiểm soát kỹ càng

Bảy tầng đâu có dễ dàng vào ra

Người canh gác toàn đàn bà

Đàn ông lai vãng khó qua các phòng.

Bà già khôn khéo vô cùng

Quét gom bụi bặm khắp trong lâu đài

Gom vào kín đáo một nơi

Mỗi ngày có dịp ra ngoài mua hoa

Bà dùng thùng lớn đẩy ra

Rắc lên bụi bặm phủ qua ngoài thùng

Những người khám xét ngại ngùng

Bụi tung lên mặt đã từng nhiều phen

Bị hắt hơi, bị ho hen

Nhiều lần như vậy họ quen lệ rồi

Khám chi nữa, khổ thêm thôi

Bà hầu thong thả tới lui đẩy thùng

Và rồi giai đoạn cuối cùng

Chàng trai được giấu vào trong thùng ngồi

May chàng mảnh khảnh dáng người

Ngồi trong thoải mái, hoa thời phủ lên

Đẩy thùng qua bảy cửa liền

Bà hầu đẩy tuốt lên trên phòng nàng,

Sững sờ nàng thấy bóng chàng

Trẻ trung, tươi mát, điệu đàng, dễ thương

Thuyền tình ghé bến yêu đương

Cả hai kề cận ngát hương ái tình

Thế là nàng hết trung trinh

Vài ngày nàng giục chàng nhanh chân về.

Chàng bày mưu trước khi đi

Trả thù thầy cúng còn chi thú bằng:

"Thoạt tiên nàng hãy giấu chàng

Vào trong tủ kín kỹ càng một nơi,

Khi chồng nàng tới đây rồi

Tỏ ra yêu quý nàng thời múa may

Giỡn đùa bịt mắt ông này

Đòi ông cho vợ lấy tay đập đầu."

Chiều nàng ông có ngại đâu

Nào ngờ nàng lại đập đau thật tình

Thật ra nàng đã nghịch tinh

Để thanh niên nọ lén nhanh ra ngoài

Dùng hai tay với sức trai

Đập đầu ông lão xong rồi trốn ngay,

Mắt thầy bịt kín nào hay

Nghĩ nàng sao lại mạnh tay bất thường

Ông xuống lầu mãi vấn vương

Biết đâu bài học cho phường gian manh,

Bây giờ nàng hết trung thành

Chắc rằng bùa chú lại linh chuyến này.

*

Vài ngày quấn quít đắm say

Chàng trai từ biệt giờ đây ra về

Thùng hoa lại chở chàng đi

Chàng vào trình báo chi li sự tình

Cho vua nghe rõ chuyện mình

Nhận tiền hậu hĩnh vua dành thưởng công.

Hôm sau vua rất ung dung

Rủ rê thầy cúng hoàng cung đánh bài

Ông thầy vui vẻ nhận lời

Nghĩ mình cờ bạc vẫn thời vận hên.

Gieo súc sắc vua đọc lên

Vẫn câu bùa chú đã quen của mình

Chê đàn bà chẳng trung trinh,

Và thầy cúng cũng nói nhanh chen vào

Khen cô vợ trẻ tốt sao

Riêng mình ngoại lệ từ bao lâu rồi.

Tiếc thay mọi chuyện đổi dời

Giờ đây vua thắng, thầy thời thua đau

Vua vui kể lại trước sau

Âm mưu đen tối từ lâu của thầy

Bảy tầng lầu nhốt tại đây

Một cô con gái thơ ngây tội tình

Để rồi cô chẳng trung trinh

Và vua kết luận: "Khi mình gian manh

Ép người khác phải trung thành

Dễ gì đạt được. Chỉ đành uổng công."

*

Ông thầy buồn bực trong lòng

Trở về buộc tội vợ không đàng hoàng

Nàng bèn thách đố sẵn sàng

Để mà minh chứng rằng nàng trung trinh

Nhờ thần lửa để chứng minh:

"Không ai đụng tới thân mình trước đây

Trừ riêng chồng tự lâu nay

Nếu mà dối trá thân này cháy thiêu."

Ông chồng tin tưởng ít nhiều

Dựng dàn lửa cháy thể theo lời nàng.

Cuộc thề thử lửa sẵn sàng

Chung quanh người khắp xóm làng chờ trông

Lúc nàng sắp bước vào trong

Để xem có bị lửa hồng đốt thân

Chàng thanh niên lén đứng gần

Theo như kế hoạch đã dàn cảnh ra

Chàng liền nắm tay nàng ta

Tay chàng lôi kéo, miệng la vang ầm:

"Thầy này độc ác vô ngần

Tại sao muốn hại xác thân vợ mình

Ngưng ngay lửa cháy cực hình

Chớ gây thêm mãi tội tình gớm ghê."

Nàng bèn vội rút tay về

Quay qua nói với chồng kề cận bên:

"Lời tôi cam kết thề nguyền

Giờ đây thử lửa chẳng nên nữa rồi

Vì người ta nắm tay tôi,

Riêng tôi thiện chí mãi thời còn đây.”

Ông chồng chợt nhận ra ngay

Bị người lừa gạt đắng cay vô cùng

Ông ta nổi giận đùng đùng

Đuổi xua cô gái. Cô mừng ra đi

Giờ đây thoát khổ nạn kia

Tự do, sung sướng còn gì quý hơn.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE PRIEST WHO GAMBLED WITH A LIFE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 9 *

TIỂU THƯ ĐỘC ÁC VÀ HIỀN SĨ BÁN SỮA

Ngày xưa có một phú ông

Sinh cô con gái hình dung mỹ miều

Bề ngoài nhan sắc đáng yêu

Bề trong tàn ác đủ điều. Tiếc thay!

Người làm cô đánh thẳng tay

Thêm lời chửi bới đắng cay bạo tàn

Họ khinh ghét nên gọi nàng

"Tiểu thư độc ác” tiếng lan khắp vùng.

Một hôm cô xuống tắm sông

Một mình bơi lội giữa dòng nước xanh

Mấy cô hầu gái ở quanh

Giỡn đùa tạt nước thỏa tình vui chơi

Đất trời êm ả khắp nơi

Đột nhiên giông bão tơi bời nổi lên,

Rủ nhau hầu gái trốn liền

Riêng nàng bơi lỡ gần bên kia bờ

Mấy cô hầu gái làm ngơ

Muốn nhân cơ hội này mà bỏ rơi

Dịp may thanh toán con người

"Tiểu thư độc ác” cuộc đời gớm ghê,

Bão giông gầm thét bốn bề

Cuốn cô gái dữ xuôi đi theo dòng.

Người làm về gặp phú ông

Nhìn trong đám họ thấy không có nàng

Ông bèn hỏi, họ thưa rằng:

"Một mình cô chủ bơi ngang qua dòng

Thế rồi biến mất trên sông

Ngay khi trời nổi bão giông sóng gầm!"

Phú ông hội họp thân nhân

Chia nhau đi kiếm xa gần thấy đâu.

*

Gần sông, trong chốn rừng sâu

Có thầy ở ẩn từ lâu tu hành

Chuyên môn thiền định nhiệt thành

An nhiên, tự tại, xả nhanh chuyện đời

Nửa khuya cô gái nổi trôi

Vang lời cầu cứu ngang nơi túp lều

Thầy nghe được tiếng người kêu

Vội vàng đốt đuốc lần theo cứu nàng,

Cứu xong an ủi dịu dàng

Cho nàng hết sợ, rồi mang nàng vào

Trong lều sưởi ấm biết bao

Mời nàng hoa quả ngọt ngào để ăn

Xong rồi thầy mới hỏi thăm:

"Sao trôi xuống chốn xa xăm thế này?"

Cô bèn vội kể lại ngay

Đầu đuôi mọi sự vừa gây muộn phiền

Thầy nghe thương cảm vô biên

Để cô ngủ lại vài đêm trong lều

Thầy ra nghỉ cạnh suối reo

Uy nghi thiền định quyết theo đến cùng.

Vài ngày thoang thoảng hương rừng

Cô nàng bình phục vui mừng tạ ơn

Thầy khuyên cô trở về luôn

Nhưng cô nán lại có buồn về đâu

Nghĩ thầy tu chốn rừng sâu

Thân tâm an lạc, đạo mầu uyên thâm

Không còn vương vấn mùi trần

Đâu còn quyến luyến tương thân vợ chồng

Nên cô quyết muốn thử lòng

Thử đưa thầy trở lại vòng yêu đương,

Cô từ chối chẳng lên đường

Quyết dùng nhan sắc dễ thương của mình

Giăng ra một mạng lưới tình

Khiến cho ẩn sĩ tu hành lâu nay

Công phu theo gió nhẹ bay

Đường trần đau khổ mê say quay đầu.

Sống chung chưa được bao lâu

Cô nàng chán cảnh u sầu rừng xanh

Vẳng nghe tiếng gọi thị thành

Bóng người đông đúc, âm thanh ồn ào

Nàng bèn trổ giọng ngọt ngào

Đòi về sống chốn lao xao xóm làng,

Ông bèn chiều chuộng cô nàng

Về nơi gần đó đôi đàng sống chung

Ông đi kiếm sống trong vùng

Bán bơ, bán sữa ngại ngùng gì đâu

Dân làng quanh quẩn thân nhau

Ông đưa ý kiến trước sau giúp đời

Họ thành công, họ vui tươi

Tặng ông chỗ ở. Mọi người mến ưa

Gọi ông "hiền sĩ sữa bơ"

Ông vui cuộc sống nên thơ cạnh nàng.

*

Một ngày bọn cướp tới làng

Tấn công, cướp bóc kinh hoàng khắp nơi

Bắt theo đi một số người

Vợ ông hiền sĩ chúng thời chẳng tha

Thấy nàng nhan sắc mặn mà

Nên tên đầu đảng dành ra riêng mình

Bắt làm vợ. Thật tội tình!

Sau khi vào chốn rừng xanh khuất rồi

Cướp bèn thả hết mọi người

Riêng nàng đầu đảng có đời nào tha.

Mọi người khi trở về nhà

Đầu đuôi câu chuyện kể ra ngọn ngành

Ông hiền sĩ nghĩ: "Vợ mình

Không khi nào chịu dứt tình cùng ta

Thế nào nàng cũng thoát ra

Tìm đường quay trở lại nhà nàng thôi."

Nghĩ làng vận xấu tới thời

Dân làng bèn bỏ đi nơi khác liền

Mình ông ở lại, vững tin

Vợ mình chắc chắn không quên trở về.

*

Phần nàng theo tướng cướp kia

Sống chung thoải mái nàng thì thấy vui

Chuyển lòng, thay dạ, đổi đời

Sợ chồng cũ tới sẽ lôi mình về

Mất đi nếp sống thỏa thuê

Nên nàng suy tính kiếm bề giết ông

Nàng ta giả bộ ngóng trông

Viết thư cầu cứu tỏ lòng yêu thương

Mong ông vào chốn rừng hoang

Ra tay giải cứu cho nàng thoát đây.

Nhận thư ông vội tin ngay

Mò vào hang cướp hăng say liều mình

Cứu nàng cho trọn ân tình

Nàng bèn tỏ vẻ trung thành lứa đôi

Giấu ông trốn kín một nơi

Đợi đêm thanh vắng hai người trốn đi.

Khi tên tướng cướp trở về

Say sưa, hung dữ nửa khuya tối trời

Cô nàng phản bội ngay thôi

Chỉ cho tướng cướp rõ nơi giấu chồng

Cướp kia nổi máu dữ hung

Lôi chồng ra đánh thẳng thừng không tha

Dù đau đớn chẳng kêu la

Ông chồng chỉ khẽ xót xa thốt lời:

"Vô ơn bội nghĩa quá trời

Tình đời gian ác, con người điêu ngoa!"

Ông chồng vừa thấy được ra

Một bài kinh nghiệm thật là đắng cay.

Cướp kia đánh mãi mỏi tay

Trói ông chồng lại qua ngày hôm sau

Lại hành hạ thật đớn đau

Ông chồng chỉ thốt một câu buồn đời:

"Vô ơn bội nghĩa quá trời

Tình đời gian ác, con người điêu ngoa!"

Ngạc nhiên cướp mới dò la

Hỏi chồng sao chỉ thốt ra câu này,

Nhân khi nàng còn ngủ say

Ông chồng buồn bã kể ngay sự tình

Chính vì vợ chẳng trung trinh

Lại thêm độc ác khiến mình khổ đau

Lừa chồng vào chốn rừng sâu

Muốn chồng bị hại còn đâu lo gì.

*

Tuy hung dữ chẳng u mê

Cướp kia bất chợt nghĩ về bản thân:

"Chồng nàng tử tế vô ngần

Nàng còn đối xử bất nhân tuyệt tình

Cho nên nghĩ lại phận mình

Chắc chi lành lặn an bình mai sau

Ta cần trừ khử nàng mau

Kẻo mà mang họa thảm sầu mạng vong."

Cướp bèn cởi trói ông chồng

Ôn tồn an ủi: "Xin ông đừng phiền

Hãy quên đi chuyện đảo điên

Giờ tôi bảo vệ đừng nên lo gì."

Cô nàng đang ngủ li bì

Cướp vào đánh thức: “Dậy đi hỡi nàng

Đem người này tới ven làng

Chúng ta sẽ giết anh chàng tại đây.”

Khi ra tới địa điểm này

Cướp làm bộ trói chân tay chồng liền

Nói nàng đứng giữ cạnh bên

Cướp cầm gươm sắc giơ lên khỏi đầu

Rồi nhanh tay chém xuống mau

Thay vì chém trúng ngay vào chồng kia

Lưỡi gươm rơi xuống nặng nề

Chém vào nàng vợ đứng kề chết tươi

"Tiểu thư độc ác” tàn đời.

Cướp tuy ác độc có thời hoàn lương.

*

Vài ngày sau cảnh tang thương

Anh chàng tướng cướp tìm đường ra đi

Nhìn hiền sĩ dáng từ bi

Hỏi thăm: “Ngài định đi về phương nao

Và rồi sinh sống thế nào?"

Trầm tư hiền sĩ chỉ vào chốn xa:

"Cuộc đời sinh sống tại gia

Tôi đâu còn có thiết tha chút gì

Muốn về lại chốn rừng kia

Từ nay thiền định quyết đi đến cùng.

Anh chàng cướp chẳng ngập ngừng:

"Xin thầy cho phép đi cùng từ đây

Để theo thầy học điều hay

Tâm này an lạc, thân này thảnh thơi."

Chẳng vương của cải tanh hôi

Giã từ nếp sống một thời bất lương

Cướp theo hiền sĩ lên đường

Quyết tìm về chốn thơm hương tu thiền.

Sau bao năm tháng êm đềm

Hai người thoát tục, vào miền thanh cao.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE WICKED LADY AND

THE BUTTERMILK WISE MAN

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 10 *