Truyện thơ Tiền thân Đức Phật - Tập 1

BẠN RẤT THÂN

Trước khi câu chuyện xảy ra

Ở bên châu Á người ta nói rằng

Voi và chó chẳng kết thân

Chẳng bao giờ có thể gần gũi nhau,

Voi không ưa chó từ lâu

Chó thời hãi sợ voi, đâu muốn gần

Voi to xác, voi lớn thân

Chó thường hoảng hốt sủa ầm ĩ lên

Mỗi khi voi đến kề bên

Khiến voi bực bội nổi điên nổi khùng

Voi liền rượt chó tưng bừng

Không còn kiên nhẫn mà dừng bước chân.

Chó nằm yên, chó lặng thầm

Thời voi kia vẫn nổi sân như thường

Tấn công chó chẳng chịu nhường

Cả hai do đó mãi vương hận thù.

*

Bây giờ kể chuyện cung vua

Có chàng voi quý đã từ lâu nay

Được nuôi ăn đầy đủ thay

Được người kỹ lưỡng hàng ngày chăm nom.

Chó hoang kia lại gầy còm

Trơ xương, ốm đói, héo hon thân người

Quẩn quanh ở cạnh chuồng voi

Lang thang kiếp sống, nổi trôi cuộc đời

Một ngày chó chợt đánh hơi

Thấy mùi thực phẩm tuyệt vời thoảng ra

Lần theo chó thấy voi ta

Trong chuồng ăn uống thật là ngon sao

Chó bèn lén lút lẻn vào

Ăn đồ rơi vãi. Voi nào có hay

Miệng voi ăn rớt quanh đây

Chó theo đuôi hưởng hàng ngày no nê

Ở lì luôn chẳng muốn đi

Chuồng voi quanh quẩn còn gì sướng hơn.

Chú voi mạnh mẽ, to con

Bữa ăn thưởng thức thơm ngon thoả tình

Đâu thèm để mắt cạnh mình

Chó hoang loắt choắt chạy quanh kiếm mồi.

Ăn thừa như thế mãi rồi

Chó hoang đói khát một thời trơ xương

Giờ đây mập mạp dễ thương

Tấm thân mạnh mẽ, bộ lông mượt mà

Chàng voi tốt tính nhà ta

Bắt đầu để mắt nhìn qua chó rồi.

*

Kiếm ăn luẩn quẩn bên voi

Lâu ngày quen thuộc chó thời dạn ra

Chạy quanh voi, chẳng lánh xa

Và không còn sủa như là thói quen.

Thấy rằng chó chẳng làm phiền

Lại luôn thân thiện kề bên hàng ngày

Dần dần voi cũng đổi thay

Kết thân với chó từ nay thắm tình

Khi ăn đâu chịu một mình

Nếu không có bạn ở quanh vui đùa.

Khi nô rỡn chó rất ưa

Nắm vòi voi nặng đong đưa mọi chiều

Quay tròn, uốn éo đủ điều

Dần dần từ đó thương yêu ngập tràn

Thành bạn quý, thành bạn vàng

Nào đâu còn muốn đôi đường cách chia.

*

Một hôm có khách vùng kia

Từ phương xa bỗng ghé về đây chơi

Nghe đồn voi quý, tới coi

Thấy con chó lạ trong nơi chuồng này

Chó giờ tốt mã, đẹp thay

Lăng xăng chạy nhảy, loay hoay nghịch đùa

Khách nhìn thấy, khách thích ưa

Biếu tiền lính gác rồi đưa chó về

Một làng xa lắc vùng quê

Không còn ai biết mà đi kiếm tìm.

Voi từ ngày đó muộn phiền

Bởi vì vắng bạn thân bên cạnh mình

Không ăn uống, cứ lặng thinh

Chẳng buồn tắm táp, thân hình héo hon

Thế là lính gác báo luôn

Trình vua được rõ đâu còn chờ chi,

Phần liên quan đến chó kia

Lính không trình báo chút gì cùng vua.

Vua lo lắng, vua ưu tư

Mời quan thân cận từ xưa lắm tài

Giỏi về súc vật lâu đời

Sai quan tìm hiểu tận nơi tỏ tường.

Quan tuân lệnh đi đến chuồng

Thấy voi đờ đẫn u buồn nằm đây

Quan suy ra: "Chú voi này

Đã từng hoạt động, lại hay vui đùa

Giờ sao sầu muộn lừ đừ,

Voi thời tâm tính gần như giống người

Chắc là mất bạn thân thôi!"

Quan bèn quay hỏi những người lính canh

Họ bèn khai rõ ngọn ngành:

"Thưa voi và chó có tình tương thân

Giờ đây đáng tiếc vô ngần

Chó kia đi mất chẳng gần gũi voi

Người ta mang chó đi rồi

Nào đâu có biết tăm hơi mà tìm!"

Lắng nghe, suy nghĩ, lặng im

Quan về trình lại vua hiền đầu đuôi

Thêm rằng: "Giữa chó và voi

Tình thân quyến luyến khác đời lâu nay

Nên khi chó chẳng còn đây

Voi thời buồn bã hao gầy khôn nguôi!"

Vua lên tiếng: "Ở trên đời

Tình thân bạn hữu tuyệt vời quý sao,

Làm voi vui, liệu cách nào

Ta tìm chú chó kia mau mang về!"

Quan thưa rằng chẳng khó chi

Xin ra thông báo gửi đi khắp vùng

Rằng chuồng voi của hoàng cung

Trước đây có chó ở cùng bên voi

Giờ đây chó đó mất rồi

Ai nuôi chó phải tức thời thả ra

Nếu không phạt nặng chẳng tha

Lệnh vua ban bố, mọi nhà phải theo.

*

Quả nhiên một sớm một chiều

Chó kia được thả! Đúng điều chờ mong!

Chó ta hoan hỉ vô cùng

Phóng về tìm bạn nơi chuồng voi xưa

Có voi quý của nhà vua.

Phần voi cũng vậy, rất ư vui mừng

Đón chào bạn chó tưng bừng

Dùng vòi đưa bạn lên lưng, lên đầu

Chó ngồi đây rỡn hồi lâu

Vẫy đuôi biểu lộ biết bao hài lòng.

Cả hai chung sống thong dong

Thật là sung sướng mãi không xa lìa.

Vua khen ngợi vị quan kia:

"Hình như đọc được nghĩ suy muôn loài

Hiểu voi thời quả thật tài!"

Vua liền ban thưởng cho người có công.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

BEST FRIENDS

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 2 *

BÒ ĐẠI HỶ

Ngày xưa có một con bê

Được ông quý tộc mua về nâng niu

Nhà ông giàu có, tiền nhiều

Thấy bê khoẻ, đẹp ông yêu vô cùng

Đặt tên Đại Hỷ, vui mừng

Nuôi bê bằng thức ăn thường rất ngon

Luôn ve vuốt, mãi chăm nom

Khiến bê cảm động nhớ ơn chủ mình.

Khi khôn lớn, lúc trưởng thành

Xác thân mạnh mẽ, dáng hình tốt tươi

Bê thành bò đẹp tuyệt vời

Một hôm bò nghĩ: "Cuộc đời sướng thay

Chủ nuôi kỹ lưỡng lâu nay

Trước đây hưởng lộc, lúc này đền ơn

Mình thời sức khoẻ tuyệt luân

Không bò nào khác mạnh hơn so tài

Trả ơn bằng cách nay mai

Mình thi kéo nặng không ai hơn mình

Bạc tiền, công trạng đạt thành

Trả ơn cho chủ trọn tình cùng nhau"

Chú bò tìm chủ nói mau:

"Có nhà buôn nọ sang giàu gần đây

Thường khoe khoang bấy lâu nay

Có bò khoẻ mạnh và hay nhất làng,

Tìm ông ta đánh cá rằng

Sức tôi kéo nổi xe hàng cả trăm

Bò ông ta không khoẻ bằng!"

Chủ nhân đồng ý vội vàng đi ngay

Tới nhà buôn ở làng này

Giàu sang nổi tiếng lại hay khoe mình

Chủ nhân thách đố đua tranh

Nhà buôn nghe chuyện quả tình ngạc nhiên:

"Trăm xe chở nặng bên trên

Bò nào kéo nổi, khó tin vô cùng

Tôi đồng lòng cá với ông

Tiền vàng đủ một ngàn đồng trao tay

Nếu bò ông thắng chuyến này,

Nếu thua ông trả lại đây một ngàn!"

Đôi bên ấn định thời gian

Nhà buôn khôn khéo buộc ràng trăm xe

Chất thêm sỏi đá nặng nề.

Còn phần Đại Hỷ chủ thì cho ăn

Ngon lành, no đủ, sẵn sàng

Tắm xong đeo cổ một tràng hoa tươi

Trang hoàng thêm đẹp thân người

Nửa thời hùng mạnh, nửa thời kiêu sa

Chủ nhân dắt chú bò ra

Buộc vào xe dẫn đầu chờ kéo đi

Chủ lên xe ngồi uy nghi

Tỏ ra quý tộc ông thì làm oai

Vung roi, hò hét đinh tai:

"Kéo đi! Đừng có đứng hoài! Đồ ngu!"

Bò nghe bực bội tâm tư

Nghĩ rằng: "Ta sống từ xưa tới giờ

Chưa hề làm chuyện xấu xa

Vậy mà chủ lại nói ta nặng lời

Thật là thô tục quá trời

Hôm nay đánh cá ý thời của ta!"

Bực mình bò đứng lì ra

Không còn chịu kéo xe và lặng yên

Khiến nhà buôn sướng vô biên

Đòi tiền thắng cuộc trao liền tại đây.

*

Chủ nhân quý tộc đắng cay

Trao tiền xong vội vã quay về nhà

Vừa thua thiệt, lại xót xa

Mất thêm uy tín thật là thảm thê.

Thảnh thơi gặm cỏ đường về

Chú bò Đại Hỷ không hề nghĩ suy,

Lát sau thấy chủ nằm kia

Nửa thời giận dữ, nửa thì buồn xo

Chú bò bèn hỏi lý do

Chủ nhân cho biết tại bò mà thôi:

"Vì mi ta thiệt hại rồi

Tiền vàng ta đã mất toi cả ngàn!"

Bò lên tiếng: "Chớ phàn nàn

Tại sao ông nói tôi đần ngu đây?

Roi còn vung mãi đầu này

Làm như tôi bướng bỉnh hay dại khờ!

Tôi không phá phách bao giờ,

Tôi không phóng uế đồ dơ trong nhà,

Không hề làm chuyện xấu xa

Xin ông cho biết đúng là vậy không?"

Chủ nhân đáp: "Đúng vô cùng!"

Chú bò vặn hỏi: "Sao ông vừa rồi

Gọi tôi là kẻ ngu thôi

Dù ngay trước mặt bao người lạ kia

Lỗi ông rõ rệt còn chi,

Suồt đời tôi có làm gì sai đâu!

Dù sao tình nghĩa đã lâu

Công ông nuôi dưỡng nỡ nào tôi quên

Ngày mai quay trở lại liền

Cùng nhà buôn đánh cá thêm một lần

Lần này đánh cá hai ngàn.

Nhớ dùng lời lẽ dịu dàng với tôi

Những lời tử tế mà thôi

Tỏ ra tôn trọng kẻo người cười chê!"

*

Chủ nhân hiểu rõ mọi bề

Trở lui đánh cá có nề hà chi.

Nhà buôn đồng ý tức thì

Nghĩ thầm: "Lại kiếm tiền kia dễ dàng

Những hai ngàn đồng tiền vàng!"

Ông vui trong bụng rộn ràng hoan ca.

Thế rồi mọi việc diễn ra

Khởi đầu tương tự như là trước đây

Một điều khác biệt lần này

Roi mây thô bạo bị thay thế liền

Chủ nhân cầm một cành sen

Thân yêu để nhẹ lên trên đầu bò

Vuốt thân thương, nói êm ru

Coi bò Đại Hỷ cũng như con mình:

"Bò yêu quý hãy nhiệt tình

Kéo xe cho khoẻ xứng danh đại tài!"

Xem kìa! Cảnh thật lạ đời!

Trăm xe chở nặng tức thời tiến lên

Chú bò Đại Hỷ phía trên

Phô trương sức mạnh vô biên, dẫn đầu

Kéo xe chuyển bánh phía sau

Trăm xe buộc dính tiến mau dễ dàng

Tới khi xe chót nhẹ nhàng

Lăn lên tới chỗ xe hàng đầu tiên

Nhà buôn há miệng ngạc nhiên

Nhìn bò kéo nặng, chẳng tin mắt mình

Thế là thua cuộc cam đành

Tiền vàng trao lại nay thành gấp đôi.

Chung quanh chứng kiến bao người

Tỏ lòng thán phục, thốt lời ngợi ca

Tặng cho Đại Hỷ thêm quà

Chủ nhân quý tộc quả là mừng vui

Nhưng phần thắng cuộc vừa rồi

Bạc tiền thưởng đó so thời kém xa

Kém bài học quý vừa qua:

"Người đời nên biết tỏ ra khiêm nhường

Biết tôn trọng, biết yêu thương

Suối nguồn hạnh phúc ngát hương thơm lành!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE BULL CALLED DELIGHTFUL

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 3 *

BÒ ĐEN CỦA BÀ

Thành Ba La Nại ngày xưa

Có bà già nọ nhân từ kể chi

Bà nuôi một chú bê kia

Thân hình xinh xắn, lông thì đẹp sao

Đen tuyền, không chấm trắng nào

Bà nuôi bê với biết bao là tình

Như nuôi con cái của mình

Thức ăn ngon nhất bà dành cho bê

Thương yêu, âu yếm, vỗ về

Nên bê cảm động mãi kề cận bên

Người làng do đó dần quen

Gọi bê là chú "Bò Đen Của Bà".

Nhiều năm nhiều tháng trôi qua

Bê nay lớn xác thành ra chú bò

Dáng hùng mạnh, thân lớn to

Tuy nhiên thuần tính vẫn như thuở nào

Trẻ yêu bò biết là bao

Đua nhau nô rỡn lao xao phố phường

Giật tai, nắm cổ, bám sừng

Đôi khi trẻ nhảy lên lưng bò ngồi

Sờ phần đầu, kéo khúc đuôi

Thúc bò đòi chở đi chơi lòng vòng

Chú Bò Đen thích trẻ con

Không hề bực bội, lại còn hoan nghênh.

*

Một ngày bò tự nhủ mình:

"Bà nuôi ta quả tận tình bấy lâu

Khác gì con ruột bà đâu

Bà là hiền mẫu đậm sâu tình người

Bà nghèo túng đã lâu rồi

Nhưng bà chẳng muốn mở lời nhờ ta

Còn nhiều việc khác trong nhà

Ta không phải gánh, quả bà tốt thay

Ôi ơn nghĩa bấy lâu nay

Ta mong sao giúp bà ngay lúc này

Bớt lo âu, bớt đọa đày

Vượt cơn nghèo túng, qua ngày thương đau!"

Bò Đen tính toán trong đầu

Kiếm ra tiền bạc để mau giúp bà.

Một hôm tin tức loan ra

Có đoàn xe lạ phương xa tới làng

Năm trăm xe chở đầy hàng

Tới sông ngừng lại, khó sang khúc này

Bò không kéo nổi qua đây

Trưởng đoàn tính toán loay hoay một hồi

Mang trăm bò cột nối đuôi

Để cùng kéo một xe thôi! Ai ngờ

Khúc sông hiểm trở vô bờ

Trăm bò cũng chẳng kéo qua được nào,

Trưởng đoàn kinh nghiệm dồi dào

Rành về súc vật đã bao lâu rồi

Gặp gian nan nào chịu thôi

Đi tìm bò khác trong nơi làng này

Loanh quanh ông chợt gặp ngay

Bò Đen đang đứng nơi đây, thật mừng!

Thân mạnh mẽ, dáng hào hùng

Kéo xe hàng chắc qua sông dễ dàng

Ông bèn dò hỏi dân làng:

"Ai là chủ chú bò đang rỡn đùa?

Tôi trông bò rất đáng ưa

Muốn thuê bò để nhờ đưa xe hàng

Qua sông chỗ khó sang ngang

Tiền công tôi sẽ sẵn sàng trả ngay!"

Dân làng: "Ông thật là may

Chủ bò thời chẳng có đây! Cứ dùng!"

Trưởng đoàn xe rất vui mừng

Mũi bò xỏ sợi dây thừng ngang qua

Ông lôi miết, bò lì ra

Dù ông có kéo thật là mạnh tay.

Bò Đen nghĩ: "Cái ông này

Tiền không nói rõ tại đây, bây giờ

Thời ta cứ đứng trơ trơ"

Rành về súc vật đã từ bao lâu

Trưởng đoàn hiểu chuyện rất mau

Vuốt ve bò nói đôi câu chân thành:

"Bò thân mến, hãy nhiệt tình

Năm trăm xe kéo qua nhanh sông này

Tiền công ta sẽ trả ngay

Tiền vàng ta đã để đây sẵn sàng

Hai đồng một chiếc xe hàng

Hai đồng vàng nhé! Dễ dàng! Bõ công!"

Bò nghe tỏ vẻ hài lòng

Không còn do dự, theo ông trưởng đoàn.

*

Bò Đen mạnh mẽ hiên ngang

Buộc ngay vào chiếc xe hàng đầu tiên

Bò ra sức kéo xe liền

Chiếc xe chuyển bánh qua bên kia bờ

Mọi người thán phục. Chẳng ngờ!

Trăm bò trước đó cũng chưa sánh cùng

Bò Đen quả thật hào hùng

Kéo xe lần lượt sang sông cả đoàn

Sau khi mọi việc chu toàn

Trưởng đoàn lấy túi đựng vàng trả công

Mỗi xe phải trả hai đồng

Ông đưa có một và không giữ lời

Túi vàng đựng năm trăm thôi

Ông ta treo túi vào nơi cổ bò.

Bò Đen nào chịu yên cho

Chú vòng ra trước đoàn bò kéo xe

Chặn ngang lối chẳng cho đi

Trưởng đoàn bị kẹt, rất chi bực mình

Ông bèn ra lệnh đi quanh

Nhưng đoàn bò chẳng thi hành lệnh ông

Thấy Bò Đen dáng anh hùng

Đoàn bò chẳng dám đi vòng, đi quanh

Trưởng đoàn suy nghĩ thật nhanh:

"Chú bò này quả thông minh vô cùng

Biết mình còn thiếu tiền công

Thiếu năm trăm nữa nên không bằng lòng"

Ông bèn trả đủ ngàn đồng

Đựng trong túi mới cho xong nợ nần,

Bò Đen thoả mãn vô ngần

Cổ đeo túi bạc, quay chân trở về

Quay lui vượt khúc sông kia

Tìm về với "mẹ" còn gì vui hơn,

Bà già tuy rất bần hàn

Nhưng là hiền mẫu chứa chan lòng từ.

Dọc đường lũ trẻ nghịch đùa

Muốn giành lấy túi nên bu theo liền

Dễ gì lấy được túi tiền

Bò Đen tránh né giữ nguyên làm quà

Đem về đến tận cửa nhà

Bà già trông thấy rất là ngạc nhiên,

Trẻ con cả lũ huyên thuyên

Tranh nhau kể chuyện Bò Đen cho bà

Bà bèn đem túi vào nhà

Tiền vàng trong túi đếm ra cả ngàn.

*

Nhìn bò thấy mệt vô vàn

Thương "con" bà vội thở than não nề:

"Con ơi khổ cực làm chi

Sao mà con lại phải đi kiếm tiền

Ở đây bên mẹ cho yên

Có gì ăn nấy chẳng phiền hà đâu

Chúng mình no đói có nhau

Mẹ luôn chăm sóc trước sau lo gì!"

Nói xong bà tắm bò kia

Thật là sạch sẽ, rất chi tận tình

Rồi bà đấm bóp chung quanh

Để bò đỡ nhức, thân mình bớt đau,

Cho bò ăn thật ngon sao

Lại thêm nước uống ngọt ngào thơm tho

Bà nâng niu chăm sóc bò

Cả hai sung sướng êm ru cuộc đời

Đến mãn kiếp, đến tàn hơi.

Tâm từ đã biến cải nơi nghèo nàn

Chuồng nhỏ bé, lều tồi tàn

Thành lâu đài lớn chứa chan bao tình.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

GRANDMA’S BLACKIE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 4 *

ANH EM BÒ VÀ CHÚ HEO CON

Ngày xưa ở tại nông thôn

Có gia đình nọ sống luôn thuận hòa

Nuôi hai bò trong trại nhà

Lông màu hung đỏ, mượt mà, dịu êm

Hai bò đỏ là anh em

Nhọc nhằn lao động thường xuyên cận kề.

Nhà nuôi thêm một heo kia

Số chàng heo sữa còn gì sướng hơn

Chủ nhà lo thật chu toàn

Bao nhiêu thức uống, đồ ăn tốt lành

Khi rau cháo, lúc cơm canh

Toàn là hạng nhất để dành heo con

Đôi khi thêm cả đường ngon

Heo ăn, heo ngủ chẳng còn làm chi

Không di động, cứ nằm lì

Suốt ngày im lặng, ít khi ồn ào.

*

Bò em nhìn thấy buồn sao

Than: "Mình thời khổ! Heo nào cực thân!

Mình thời làm việc nhọc nhằn

Kéo xe chở nặng chạy lăn trên đường

Kéo cày bừa khắp ruộng đồng

Nắng hè nóng nực, gió đông lạnh lùng

Uống ăn kham khổ vô cùng

Toàn rơm với cỏ xoay vòng, thảm thay!

Mình mang lợi lộc hàng ngày

Giúp thêm tài sản vào tay chủ mình

Heo kia chẳng giúp gia đình

Vậy mà được hưởng tốt lành quanh năm!"

Bò em ghen tức cằn nhằn

Hỏi anh với giọng băn khoăn ngỡ ngàng.

Bò anh kinh nghiệm, khôn ngoan

Thấy em thắc mắc, nhẹ nhàng nhủ khuyên:

"Em ơi chớ có muộn phiền

Ghen tuông người khác chỉ thêm hiểm nghèo

Đừng ghen tị với con heo

Chủ mà đãi ngộ là điều nguy nan

Đồ ngon ngọt của chủ nhân

Chính là ‘thực phẩm tử thần’, ham chi!

Nhà này, em nhớ lại đi

Cô con gái chủ nay thì lớn khôn

Giờ cô chuẩn bị kết hôn

Tiệc mừng đãi khách kéo luôn mấy ngày

Món ăn chính là heo này

Nên heo đặc biệt từ ngay bây giờ

Được nuôi béo mập đợi chờ

Người ta làm thịt xẻ ra lạnh lùng

Vài ngày nữa có tiệc tùng

Họ hàng ở khắp các vùng chung quanh

Kéo về dự lễ linh đình

Bấy giờ heo sẽ trở thành món ăn

Người lôi đầu, kẻ kéo chân

Đem heo giết thịt! Tấm thân tan tành!"

*

Đúng như lời của bò anh

Ít hôm khách tới gia đình rất đông

Chủ nhà gả gái đầu lòng

Cho nên đám cưới vô cùng dềnh dang

Heo kia bị giết thảm thương

Làm thành nhiều món thông thường ngon sơi

Bò anh lúc đó thốt lời

Nói về kinh nghiệm cuộc đời đẩy đưa:

"Em ơi em nhận ra chưa

Chuyện heo lâm nạn như vừa xảy ra?"

Bò em: "Dạ thấy rõ mà

Giờ em hiểu chuyện xót xa này rồi!"

Bò anh nói tiếp ngậm ngùi:

"Đây là hậu quả của thời vàng son

Được chiều đãi, được ăn ngon

Được nuôi tử tế là còn khổ đau!

Phần mình quý hoá gì đâu

Rơm khô, cỏ úa từ lâu chán chường

Món ăn thật quá tầm thường

Nhưng so ra vẫn trăm đường tốt hơn

Hơn cơm dẻo, hơn gạo thơm

Hơn đồ ngon ngọt heo luôn được dùng

Điều này dễ hiểu vô cùng

Mình ăn những thứ tuy không ngon lành

Nhưng không gây hại cho mình

Mà rồi tuổi thọ tăng nhanh, kéo dài.

Đừng nên khi sống trên đời

Vội vàng ghen tức với người hơn ta

Nên tìm hiểu cho rõ ra

Giá nào phải trả để mà hưởng vui!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

BIG RED, LITTLE RED AND NO-SQUEAL

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 5 *

CÕI TRỜI 33

Chương 1: CỘNG TÁC

Hồi xưa ở một thôn làng

Gia đình quý tộc có chàng thanh niên

Thiện Nhân, tên gọi lành hiền

Mẹ cha yêu quý, láng giềng mến thương

Gia đình cưới vợ cho chàng

Một cô tốt nết đảm đang hàng đầu

Vợ chồng hạnh phúc bên nhau

Sinh ra trai gái trước sau vài người.

Thôn làng ở chốn xa xôi

Tính chung chỉ có ba mươi gia đình

Dân làng chan chứa cảm tình

Với chàng trai trẻ hiền lành, tinh khôn

Vì chàng tìm cách luôn luôn

Mở mang phát triển làng thôn giúp đời

Mang về lợi ích khắp nơi

Thêm vui cuộc sống, thêm tươi cõi lòng

Bà con quý trọng vô cùng,

Chàng nhân dịp đó đã không ngại ngần

Khuyên người thanh lọc thân tâm

Tuân theo "ngũ giới" chuyên cần quanh năm,

Nói sao, đúng vậy chàng làm

Nêu cao gương sáng dân làng soi chung.

Nhớ lần có việc cộng đồng

Mọi người hội họp phân công chốn này

Nền nhà rác rưởi vương đầy

Chàng bèn dọn chỗ nơi đây để ngồi

Sau khi quét dọn sạch rồi

Vô tình có kẻ đến nơi chiếm liền

Chàng nhường nhịn, chàng lặng yên

Tìm qua chỗ khác dọn thêm ngại gì,

Nhưng rồi lại bị chiếm đi

Chàng bèn dọn tiếp không hề kêu ca

Chuyện giành giật cứ diễn ra

Đến khi đủ chỗ người ta ngồi rồi

Thời chàng mới được thảnh thơi

Ngồi vào chỗ cuối hết người muốn tranh

Nêu gương nhẫn nhục tốt lành

Dạy dân làng cách trở thành hiền lương

Kết đoàn, nhường nhịn, yêu thương

Biết phương chung sức, biết đường góp công

Khiến làng thôn, khiến ruộng đồng

Trở nên tốt đẹp theo dòng thời gian

Hết gian trá, hết tham lam

Việc làm phạm pháp hoàn toàn biến đi.

Mọi người hoan hỉ kể chi

Tiếc thay ông trưởng thôn kia bất bình.

Không ưng ý, chẳng đồng tình

Vì bao quyền lợi của mình tiêu tan,

Khi làng mà hết tội nhân

Hết luôn tiền phạt, hết luôn uy quyền

Ông bực bội, ông than phiền:

"Còn ai nể mặt mình trên cõi đời?"

*

Bất lương vốn sẵn tính người

Ông thôn trưởng vội vào nơi cung đình

Gặp nhà vua và tâu trình

Rằng bao trộm cướp lộng hành làng thôn

Xin vua giúp đỡ nhân dân,

Vua bèn ra lệnh: "Bắt luôn bọn này

Rồi mang tội phạm đến đây

Để ta trừng trị thẳng tay, răn đời!"

Thế là trúng kế ông rồi

Trưởng thôn vội trở lại nơi làng mình

Mỗi gia đình một "tù binh"

Ông ta trói lại dẫn trình nhà vua

"Đây là tội phạm!" ông thưa

Vua nghe tâu vậy ngần ngừ gì đâu

Chẳng cần xét xử thêm lâu

Truyền mang tội phạm ra mau pháp trường

Cho voi dẫm chết làm gương

Coi như trừng trị những phường gian manh!

Ba mươi người bị hành hình

Nằm trong sân trước cung đình! Thảm thay!

Chờ voi mang tới nơi đây

Chờ voi dẫm nát, đọa đày tấm thân.

Nghĩ rằng cái chết tới gần

Họ bèn than thở vô ngần thương đau.

Thiện Nhân nằm ở hàng đầu

Khuyên rằng: "Ta hãy mau mau hành trì

Khởi lòng tha thứ từ bi

Tha người vu cáo chỉ vì gian tham,

Tha cho voi dữ hung tàn,

Tha vua mê muội vô vàn bất công!"

Khi voi được dẫn vào cung

Voi không chịu dẫm lên lưng đám người

Vươn vòi kêu rống một hồi

Rồi voi rời bỏ khỏi nơi cung đình

Chẳng tuân theo lệnh hành hình

Dường không muốn giết người lành, người ngay.

Các voi lần lượt vào thay

Cũng đều tránh né xéo giày nạn nhân

Thật là kỳ lạ vô ngần!

Người ta phỏng đoán rằng dân làng này

Mang bùa thiêng, có thuốc hay

Làm voi sợ chạy không quay đầu về,

Nhưng khi khám chẳng thấy chi

Mọi người kinh ngạc hiếu kỳ hỏi thêm

Thiện Nhân bèn trả lời liền:

"Linh thiêng bùa chú ta quên được nào!"

Vua bèn cho gọi chàng vào

Muốn nghe bùa chú! Xiết bao lạ lùng!

Thiện Nhân tới trước ngai rồng

Quỳ thưa: "Bùa chú này không giống người

Bùa phát ra tự tâm thôi

Đó là ‘ngũ giới’ tuyệt vời linh thiêng!"

Vua truyền: "Hãy kể rõ thêm!"

Thiện Nhân: "Năm giới ta nên thực hành:

‘Không nên sát hại sinh linh,

Vật không sở hữu của mình chớ ham,

Tránh tà hạnh, tránh gian dâm,

Đừng nên dối trá, hãy luôn thật thà,

Chớ nên say rượu mê mờ’

Năm điều cấm đó ai mà tuân theo

Tạo ra sức mạnh cao siêu

Coi như bùa chú với nhiều quyền năng!"

Thấy chàng tử tế, giỏi giang

Vua bèn gạn hỏi rõ ràng đầu đuôi

Sau khi biết sự thật rồi

Vua liền ra lệnh tức thời tịch thu

Ruộng vườn cũ, tài sản xưa

Mà thôn trưởng chất chứa từ lâu năm

Phân chia cho đám tội nhân

Tha về làng cũ làm ăn hiền hòa.

Dân làng vui vẻ mọi nhà

Cùng nhau hợp tác thật là thân thương

Chung lưng phát triển khóm phường

Không còn thôn trưởng bất lương thuở nào.

*

Một ngày họ bắt tay vào

Cùng nhau xây dựng, ai nào quản công

Một công trình lớn vô cùng

Quán hàng ngay ngã tư đường thênh thang.

Lòng tin dân chúng vững vàng

Thiện Nhân dạy cách hợp đoàn từ lâu

Nhưng mà họ chẳng nghĩ sâu

Cho rằng phái nữ xứng đâu dự phần

Chỉ riêng nam giới mới cần

Mới là thích hợp vô ngần mà thôi.

Điều này gây bất mãn rồi

Thiện Nhân lúc đó tại nơi nhà chàng

Nữ nhân có bốn cô nàng

Riêng người thứ nhất vô vàn thông minh

Tên là Thiện Pháp đẹp xinh

Muốn tham gia với công trình nói trên

Mong rằng nam nữ bình quyền

Nàng tìm trưởng toán làm quen biếu quà

Công trình xây cất vẽ ra

Là do trưởng toán, ai mà khác ông

Nhận quà hậu hĩnh vừa xong

Ông lo giúp đỡ nàng không nề hà

Ông bèn bí mật làm ra

Xà ngang để đỡ mái nhà đang xây

Rồi đưa nàng giấu đi ngay

Đợi xà khô cứng sau này không cong

An toàn, rắn chắc vô cùng

Tương lai có kẻ cần dùng đến thôi.

Bao nhiêu kiến trúc khắp nơi

Xà ngang chắc mạnh mọi người cầu mong,

Quán hàng xây dựng trong vùng

Đàn ông, trai tráng đều cùng tham gia

Đến giai đoạn chót diễn ra

Cần xà ngang đỡ nóc nhà nữa thôi

Thợ bèn lấy gỗ chưa phơi

Định làm xà đỡ cho nơi nóc này

Nhưng ông trưởng toán can ngay

Nói rằng: "Gỗ mới dùng đây khó lòng

Sẽ bị oằn, sẽ bị cong

Tương lai bị gãy vô cùng hiểm nguy,

Bây giờ các bạn phải đi

Kiếm tìm xà cũ mang về chốn đây

Gỗ khô, rắn chắc lâu ngày

Mới mong đỡ mái nhà này êm xuôi!"

Sau khi đi khắp mọi nơi

Tới nàng Thiện Pháp mọi người tìm ra

Nhà nàng có một xà nhà

Vừa khô, vừa cũ, đo ra vừa tầm

Thật là tốt đẹp vô ngần

Họ bèn lên tiếng ân cần hỏi mua

Nàng không bán, dịu dàng thưa:

"Làng cần xin biếu, xin đưa làng dùng

Chỉ xin tiếp sức đàn ông

Cùng nhau xây dựng cho xong công trình!"

Thợ thuyền khó xử thật tình

Thông thường công việc chỉ dành đàn ông

Họ suy tính, họ ngại ngùng

Về tìm trưởng toán chờ mong ý người.

Ông bèn nói: "Cũng được thôi

Tại sao phụ nữ ta thời bỏ qua

Đàn bà tương tự như ta

Khéo tay, hay việc thật là thuận duyên

Hãy mời tham dự ngay liền

Việc làng hoàn tất càng thêm dễ dàng!"

Thợ thuyền quay lại nhà nàng

Trước tiên xin chiếc xà ngang mang về

Rồi mời Thiện Pháp cùng đi

Tiếp tay đóng góp còn chi ngại ngùng

Cùng nhau xây dựng việc chung

Công trình hoàn tất vô cùng vẻ vang.

Nữ nhân còn lại ba nàng

Cùng xin tham dự ngang hàng đàn ông,

Một nàng vườn rộng mênh mông

Trái cây, hoa lá đầy trong khu vườn

Ở ngay kế cận quán hàng

Nàng bèn ngỏ ý biếu làng. Tốt thay!

Một nàng ao phủ sen đầy

Cũng lên tiếng biếu tiếp tay mọi người,

Chỉ riêng nàng thứ tư thôi

Thiện Sinh, trẻ nhất, suốt đời thảnh thơi

Được nuông chiều đã lâu rồi

Thiện Sinh không chịu giúp nơi xóm làng.

*

Một đêm đầy ánh trăng vàng

Thiện Nhân triệu tập dân làng nơi đây

Quán bên đường vừa dựng xây

Chàng lên tiếng giảng điều hay, điều lành:

"Hãy chăm nom cha mẹ mình,

Trọng người lớn tuổi, lão thành, già nua,

Nói lời chân thật, hiền từ

Tránh lời thô ác phao vu hại người,

Tham lam, keo kiệt ngưng thôi,

Dẹp cơn phẫn nộ, thảnh thơi tâm hồn!"

Lời chàng vang vọng làng thôn

Giúp bà con trở về nguồn hiền lương.

Thiện Nhân tới lúc mệnh chung

Sinh làm Đế Thích thiên cung sáng lòa

Cõi trời thứ ba mươi ba

Vua trời ngôi báu thật là vẻ vang,

Và rồi các bạn của chàng

Cũng sinh lên đó thênh thang cõi trời.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE HEAVEN OF 33, Ch.1: Cooperation

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 6 *

CÕI TRỜI 33

Chương 2: TỪ BI

Nơi đây phong cảnh tuyệt vời

Có ông Đế Thích muôn người ngợi ca

Cõi trời thứ ba mươi ba,

Có thêm thần A Tu La lâu rồi

Thần này mặt mũi khó coi

Cho nên Đế Thích nhìn thời chẳng ưng,

Một ngày ông mở tiệc mừng

Mời thần xấu xí dự cùng với ông

Chuốc cho họ uống rượu nồng

Say sưa đến nỗi quay cuồng mê đi

Ông lùa họ xuống vực kia

Dưới chân ngọn núi Tu Di xa vời

Nơi đây là một tầng trời

Rộng bằng cõi thứ ba mươi ba này

Nhưng mà dưới thấp lắm thay

A Tu La có sẵn đây lâu đài.

Ông Đế Thích là vua trời

Kiếp xưa hiểu đạo, dạy đời điều hay

Những điều tốt đẹp giờ đây

Sao ông lại bỗng quên ngay mất rồi?

Ông Đế Thích là vua trời

Từ trong tiền kiếp, từ đời xa xưa

Là Thiện Nhân có tâm từ

Từng theo giáo pháp, từng ưa đạo mầu

Giúp người làm tốt đã lâu

Phút này sao chợt quay đầu bến mê

Tạo ra nghiệp xấu gớm ghê:

"A Tu La bị đẩy về vực sâu!"

*

A Tu La tỉnh rượu mau

Các thần xấu xí bắt đầu nổi sân

Bị lừa, họ tức vô ngần

Cùng nhau nổi dậy leo dần lên cao

Núi Tu Di gió rì rào

Đưa thần bất mãn thét gào tiến lên

Tấn công Đế Thích liên miên

Vua trời thua trận ưu phiền biết bao

Rút lui khỏi chốn trời cao

Dùng xe vĩ đại phóng vào biển khơi

Lượn trên sóng gió tơi bời

Qua vùng đồi núi, lướt nơi cánh rừng

Ngọn cây xoải rộng chập chùng

Chim muông làm tổ nhiều từng đã lâu,

Xe vua trời phóng qua mau

Sức như vũ bão trên đầu cây cao

Ngọn cây gãy đổ ào ào

Tổ chim rơi rụng, chim nào thoát đây?

Chim già khiếp sợ tung bay

Chim non bị chết đọa đày xác thân

Kêu rên thảm thiết vô ngần

Vua trời nghe được hỏi thần đánh xe:

"Tiếng đâu vang vọng não nề?"

Thần này thuật lại những gì xảy ra

Vua trời nghe chợt xót xa:

"Chim non giãy chết thật là bi thương!

Sinh linh kiếp sống vô thường

Mạng mình cũng vậy vấn vương làm gì!"

Tâm ông nở đoá từ bi

Lệnh cho thần đánh xe kia trở về:

"Hãy quay xe lại mau đi

Gây chi chết chóc, thảm thê, đọa đày

Hãy quay về cõi trời ngay

A Tu La hại mạng này chẳng sao

Thân ta không đáng tiếc nào

Chủ quyền thiên giới ham đâu tranh giành

Hãy quay xe! Chớ sát sinh!

Chim non chết chóc tội tình! Chao ơi!"

Chiến xa quay ngược trở lui

Ầm ầm về lại cõi trời băm ba

Nơi đây các A Tu La

Đột nhiên thấy vậy thế là hoảng kinh

Tưởng vua trời có viện binh

Chen nhau bỏ chạy mong mình thoát thân

Không quay đầu lại một lần

Xuống tầng trời thấp trốn luôn dưới này

Trong lâu đài sẵn dựng xây

A Tu La vốn họp bầy xưa nay.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE HEAVEN OF 33, Ch.2: Compassion

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 7 *

CÕI TRỜI 33

Chương 3: PHƯỚC BÁU

Vua trời Đế Thích mừng thay

Bất ngờ thắng trận, giờ này trở lui

Về lâu đài cũ lòng vui

Lâu đài sẵn tại tầng trời băm ba.

Cạnh bên là một dinh cơ

Một khu vườn đẹp, một hồ ao xanh

Đây là quả báu tốt lành

Của ba người nữ tái sinh kiếp này

Họ gieo nghiệp thiện trước đây

Vừa nhiều nhiệt huyết, lại đầy từ tâm

Họ là ba vị nữ nhân

Cùng Thiện Nhân sống quây quần kiếp xưa

Xà nhà, vườn tược, ao hồ

Đã thành tâm cúng dường cho xóm làng

Gieo nhân tốt, giờ vẻ vang

Cõi trời cao đó các nàng tái sanh

Chỉ riêng có nàng Thiện Sinh

Nữ nhân trẻ, thiếu lòng thành kiếp xưa

Gieo nhân thiện nàng chẳng ưa

Nay thành chim hạc nương nhờ rừng hoang.

*

Vua trời Đế Thích rảnh rang

Một hôm chợt nhớ tới nàng Thiện Sinh

Đi tìm nàng chốn rừng xanh

Đưa nàng lên tận thiên đình dạo chơi

Cho nàng thấy tại cõi trời

Vườn, ao, dinh thự tuyệt vời dễ thương

Quả lành của kẻ cúng dường

Kiếp xưa nghiệp thiện vẫn thường gieo nhân

Giờ đây sung sướng vô ngần

Trăm đường hạnh phúc, muôn phần sướng vui.

Ông khuyên nàng hạc đôi lời:

"Kiếp xưa nàng chẳng sống đời tu tâm

Nay làm chim hạc sơn lâm

Rừng sâu, núi thẳm muôn phần bi thương

Ta khuyên nàng hãy tìm đường

Tuân theo giới luật, tìm nương đạo vàng!"

Ông truyền "ngũ giới" cho nàng,

Riêng phần nàng hạc mở mang cõi lòng

Quyết tâm giữ giới cho tròn

Rồi nàng từ biệt về trong khu rừng.

*

Vua trời Đế Thích tuy mừng

Một ngày ông muốn thử lòng Thiện Sinh

Xem nàng hạc có sửa mình

Cho nên ông hiện thành hình mồi ngon

Biến thành một chú cá con

Cá nằm phơi bụng ở luôn trước nàng,

Thế là nàng hạc vội vàng

Mỏ dài quắp cá sẵn sàng ăn thôi

Tưởng rằng cá đã chết rồi

Nào ngờ cá lại quẫy đuôi rùng mình

Cá còn sống! Đừng sát sinh!

Năm điều giới cấm nhớ rành chẳng quên

Hạc bèn thả cá ra liền

Xuống dòng suối mát rừng bên an lành.

Cá kia hiện lại nguyên hình

Thành ông Đế Thích nhiệt tình ngợi ca:

"Đáng khen nàng hạc của ta

Giờ đây giữ giới thật là lành thay!"

Trong lòng hoan hỉ tràn đầy

Ông từ biệt trở về ngay cõi trời.

Sau này nàng hạc qua đời

Giữ gìn "ngũ giới" nàng thời tái sinh

Được làm người, lại đẹp xinh

Làm cô con gái gia đình nông thôn

Chuyên làm đồ gốm bán buôn

Nơi miền bắc Ấn hưởng muôn phước lành.

Một ngày tại chốn thiên đình

Chợt đâu nhớ đến Thiện Sinh thuở nào

Vua trời tìm hiểu vui sao

Thấy nàng đã tái sinh vào nhà kia

Làm đồ gốm chẳng khá gì

Ông bèn kiếm cách vội đi giúp liền

Biến thành ông lão lành hiền

Chở xe dưa chuột từ miền khác sang

Đây là dưa quý bằng vàng

Ông già đậu ở giữa làng la lên:

"Dưa bằng vàng quý vô biên

Bà con hãy đến lấy liền ngại chi!"

Người ta đến lấy dưa kia

Thời ông lại nói: "Dưa thì biếu không

Cho người nào biết tu thân

Biết theo ngũ giới thành tâm hàng ngày!"

Mọi người giới cấm chẳng hay

Lời vàng, nghiệp thiện lâu nay biết gì

Tưởng ông lẩn thẩn kể chi

Cho nên lối xóm bỏ đi! Chê cười!

Họ cho là chuyện lạ đời.

Thiện Sinh trái lại nàng thời nghĩ ngay

Rằng xe dưa chuột vàng này

Là quà mang đến nơi đây cho nàng,

Tìm ông già tại xe hàng

Nàng xin dưa chuột bằng vàng quý thay.

Ông già nghiêm nghị hỏi ngay:

"Thế cô ngũ giới có hay giữ gìn?"

Nàng bèn lễ phép thưa liền:

"Suốt đời ngũ giới con quên được nào!"

Ông già hoan hỉ biết bao:

"Riêng cô xứng đáng được trao dưa vàng"

Để xe lại trước nhà nàng

Ông già từ biệt. Cả làng ngạc nhiên.

Lành thay cô gái tâm hiền

Đem vàng san sẻ, chẳng quên người nghèo

Bao nhiêu thiện nghiệp mãi gieo

Năm điều giới cấm giữ theo trọn đời.

*

Sau này kết quả tuyệt vời

Mạng chung lên lại cõi trời thăng hoa

Tái sinh thành gái mặn mà

Làm con của chúa thần A Tu La

Thần này mặt mũi phô ra

Thường là xấu xí, ai ngờ riêng con

Đẹp như một bóng trăng tròn

Xinh tươi nhan sắc lại còn đáng yêu

Khi khôn lớn được cha chiều

Cho cô tự chọn chồng theo ý mình.

Một ngày đại hội linh đình

A Tu La các thần quanh cõi trời

Được mời tụ họp một nơi

Kén chồng cô chọn một người trong đây,

Khi hay rõ được chuyện này

Vua trời Đế Thích hiện ngay dự phần

Cũng thành ra một vị thần

A Tu La đó xa gần ai hay.

Cô nàng trang sức đẹp thay

Hương lành đưa gót tới đây kén chồng

Nhìn vua trời, nhận ra ông

Nhạc tình rộn rã, tiếng lòng chơi vơi

Chọn ngay Đế Thích vua trời

Cùng nàng gá nghĩa, hai người đẹp duyên.

Đưa nàng về chốn chư thiên

Vua trời âu yếm luôn bên cạnh nàng

Trao nàng địa vị nữ vương

Sống chung hạnh phúc, tình thương dạt dào.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE HEAVEN OF 33, Ch.3: Merit

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 8 *

CÔNG MÚA

Ngày xưa loài vật bốn chân

Bầu chàng sư tử dữ dằn làm vua,

Ngoài trùng dương khắp bến bờ

Cá thần được chọn coi như đứng đầu,

Riêng loài chim lại đua nhau

Thường ưa sắc đẹp từ lâu lắm rồi

Ham phô hình dáng bên ngoài

Ngôi vua bèn chọn ngỗng trời Kim Nga.

Kim Nga nhan sắc mặn mà

Có con gái cũng thật là đẹp xinh

Khi cô còn tuổi xuân xanh

Vua yêu, vua quý nên dành đặc ân

Được quyền ước nguyện một lần

Ước chi vua hứa sẽ làm theo ngay,

Cô bèn ước chồng sau này

Do cô tự chọn một ngày tương lai.

*

Tháng năm lần lượt trôi hoài

Cô nàng nay đã tới thời lớn khôn

Để cho công chúa kén chồng

Vua Kim Nga triệu tập trong một ngày

Muôn loài chim ở quanh đây

Kéo về núi Tuyết vui vầy thật đông

Trên cao nguyên rộng mênh mông

Bao chim tụ họp chờ mong duyên lành

Ước sao được lọt mắt xanh

Của nàng công chúa nổi danh khắp trời.

Vua Kim Nga bèn ngỏ lời

Để con tự chọn bạn đời nơi đây

Ngỗng trời công chúa vui thay

Nhìn quanh khắp lượt lòng đầy hân hoan,

Chợt nàng để ý tới chàng

Chim công cổ đẹp rỡ ràng ánh châu

Lông đuôi sặc sỡ nhiều mầu

Dung nhan phô sắc ai đâu sánh cùng

Nàng lên tiếng chọn bạn lòng:

"Chàng con ưng lựa làm chồng là công!"

Vua Kim Nga rất tán đồng

Các loài chim khác đều cùng vây quanh

Chúc mừng chú rể linh đình:

"Giữa bao nhiêu kẻ hùng anh buổi này

Bạn thời được chọn, vui thay!

Chúng tôi mừng bạn gặp may trong đời!"

Chim công nghe sướng mê tơi

Vươn đầu tự mãn, thốt lời kiêu căng:

"Các anh đâu có hay rằng

Khắp bầu trời rộng ai bằng được ta!"

Nói xong công xoè đuôi ra

Như hình cái quạt, thật là mê ly

Khoe lông mầu sắc lạ kỳ

Quay vòng nhảy múa còn chi đẹp bằng

Lòng tự phụ, vẻ huênh hoang

Công vươn cao cổ khoe khoang thân mình

Và do đó đã vô tình

Hở ra chỗ kín, hớ hênh thân người

Phô ra lồ lộ giữa trời

Thật là xấu hổ, tức cười biết bao.

Vây quanh chim chóc lao xao

Cười vì công múa điệu sao tục tằn.

*

Vua Kim Nga chợt nghĩ thầm:

"Con mình lầm chọn chàng đần thế kia

Không còn biết xấu hổ chi

Thiếu phần khiêm tốn, thiếu bề đoan trang

Xứng đâu làm rể cung vàng

Xứng đâu duyên sánh với nàng con ta!"

Vua lên tiếng, giọng vang xa:

"Chim công ngưng múa để mà nghe đây,

Bộ lông ngươi rực rỡ thay

Đuôi xoè cánh quạt múa may tuyệt vời

Cổ như ngọc bích sáng ngời

Vẻ thời duyên dáng, giọng thời du dương

Bề ngoài đẹp đẽ phô trương

Bề trong chất chứa trăm đường nhớp nhơ

Không thanh lịch, chẳng nết na

Rất chi ngu xuẩn, thật là cuồng điên

So ra chẳng xứng kề bên

Con ta tế nhị, lành hiền, thơ ngây!"

Mộng vàng trôi cuối chân mây

Chim công gục mỏ xa bay ngậm ngùi.

Về sau công chúa ngỗng trời

Được vua cha gả trong nơi cung vàng

Một chàng chim có họ hàng

Xứng đôi, vừa lứa vẻ vang duyên lành.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE DANCING PEACOCK

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 9 *

VUA CHIM CÚT VÀ CHÀNG THỢ SĂN

Một bầy chim cút thuở xưa

Đứng đầu có một vị vua trị vì

Vua chim cút rất có uy

Muôn chim kính trọng, nể vì, mến thương.

Thợ săn kia ở ven rừng

Là người tài giỏi tiếng lừng khắp nơi

Giả chim kêu thật tuyệt vời

Cái tài bắt chước ít người sánh ngang,

Giả chim cút chàng kêu vang

Như chim kêu cứu khi vương bẫy người

Nhiều chim bị dụ tới nơi

Chàng giăng bẫy chụp, chim thời kẹt ngay

Thế là lâm nạn cả bầy

Bị chàng nhốt giỏ đọa đày xác thân

Chàng đem ra chợ ở gần

Bán chim, kiếm sống, bao lần thành công.

Một ngày vừa rạng vầng hồng

Vua chim thám hiểm bay trong khu rừng

Vua nhìn quanh quất xem chừng

Chăm lo sinh mạng cho từng chú chim

Khôn ngoan vua nhận ra liền

Thợ săn giả tiếng chim quen gọi bầy

Dụ chim cút lọt bẫy này

Vua lo tìm kế hoạch hay cứu bầy.

Vua bèn cho triệu tập ngay

Bao nhiêu chim cút quanh đây tụ về

Trong vương quốc, khắp sơn khê

Mời thêm chim cút vùng quê xa vời

Muôn chim tụ họp một nơi

Để nghe cách thức chống người thợ săn.

Vua chim cút đứng đầu đàn

Chào mừng đồng loại nghiêm trang thốt lời:

"Chúng ta chim cút cùng loài

Lâu nay lâm nạn bi ai khốn cùng

Nên góp sức, phải chung lưng

Phá tan mưu kế gian hùng thợ săn!"

Chim đầu đàn đề nghị rằng:

"Hãy theo kế hoạch kết đoàn của tôi

Chẳng may bị chụp lưới rồi

Mỗi chim một lỗ ta chui đầu vào

Cùng nhau vươn cổ lên cao

Rồi cùng cất cánh bay vào vườn bên

Lưới giăng bị nhấc bổng lên

Ta cùng đội lưới quăng liền bụi gai

Bay xuống dưới, trốn ra ngoài

Thế là ta thoát khỏi tai họa này,

Thợ săn gỡ lưới loay hoay

Chúng ta thong thả tung bay cuối trời!"

Khi vua chim cút dứt lời

Thấy là phương cách tuyệt vời khôn ngoan

Muôn chim đồng ý cả đoàn

Tin rằng sẽ được an toàn dài lâu.

*

Thợ săn vào sáng hôm sau

Vẫn quen giả tiếng chim đâu khác gì

Tưởng rằng cũng giống mọi khi

Dụ chim vào bẫy khó bề thoát thân

Nào ngờ chuyện lạ vô ngần

Chim cùng vươn cổ bất thần tung bay

Đội theo cả lưới giăng này

Bụi gai gần đó quăng ngay lên rồi

Thế là mưu kế đi đời

Chẳng chim nào kẹt lưới người gian manh

Thợ săn bận rộn quẩn quanh

Sáng chiều gỡ lưới, bực mình biết bao

Ngày trôi mất ! Sức tiêu hao!

Khó giăng thêm mẻ lưới nào bẫy chim.

Rồi liên tiếp mấy hôm liền

Bầy chim thắng lợi liên miên cách này

Thợ săn cứ mải loay hoay

Bận lo gỡ lưới cả ngày toi công

Trở về nhà với tay không

Vợ chàng giận giữ la chồng một phen:

"Không có chim! Chẳng có tiền!

Mất công cả buổi chẳng nên chuyện gì

Hay là mê kẻ nào kia

Thay lòng đổi dạ bỏ bê vợ nhà?"

Vợ cằn nhằn, vợ hét la.

Phân trần chàng vội kể ra sự tình:

"Ta nào thiếu sự trung thành

Hôm nay xui quá nên đành về không

Bầy chim đoàn kết vô cùng

Chui đầu mắt lưới đồng lòng nâng lên

Thả vào gai nhọn kế bên

Thế là ta thất bại liền buổi nay!"

Thợ săn chợt nảy ý hay

Vuốt ve: "Thôi cũng còn may đấy bà

Nhờ bà ta chợt nghĩ ra

Bà hay gây gổ cùng ta nhiều rồi,

Bọn chim kia cũng thế thôi

Một ngày nào đó chúng thời gây nhau

Chẳng còn hòa hợp nữa đâu

Bấy giờ ta sẽ tóm mau cả bầy

Chim chui bẫy! Tiền vào tay!

Bà thời nở nụ cười ngay đấy mà

Bà nên kiên nhẫn nghe ta

Vợ chồng hạnh phúc, cửa nhà êm vui!"

*

Quả nhiên thật đúng như lời

Một ngày chuyện xảy ra rồi chẳng lâu

Bầy chim chen chúc cùng nhau

Nàng chim vô ý đạp đầu chàng kia

Dù nàng xin lỗi tức thì

Chàng kia vẫn giận không hề bỏ qua

Chàng bèn lên tiếng thét la

Thế là cãi cọ xảy ra mất rồi

Chàng to tiếng, nàng nặng lời

Vua chim can gián cũng đời nào xong

Nghĩ thầm: "Nguy hiểm vô cùng

Chim không hoà thuận, việc không tốt lành

Cùng bầy mà cứ đua tranh

Đến khi nâng lưới cũng ganh nhau hoài

Thế là sẽ gặp nguy tai

An toàn đâu nữa! Tàn đời còn chi!"

Vua chim ra lệnh bay đi

Bầy chim đa số tức thì theo ngay,

Những chim khác còn tại đây

Mải mê cãi lộn càng ngày càng hăng

Thình lình có lưới bủa giăng

Thợ săn trở lại vừa quăng lưới này

Hai chim vẫn cãi hăng say:

"Ta không nâng lưới! Ta đây chẳng cần!

Kệ mi ta chẳng dự phần!"

Bầy chim còn lại nổi sân tức thì:

"Chúng ta nào có ngu chi

Ra công nâng lưới cho mi chê cười!"

Cả bầy tranh chấp tơi bời

Bùng ra như đám cháy nơi rừng già.

Thợ săn lợi dụng thời cơ

Tóm đầy một mẻ chẳng tha mạng nào

Giỏ kia bèn nhốt kỹ vào

Đem về đưa vợ nấu xào món ăn

Vợ liền vui vẻ vô ngần

Mời thêm lối xóm xa gần tham gia

Tiếng cười vang khắp cửa nhà.

Thương bầy chim cút thật là dại ngu!

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE QUAIL KING AND THE HUNTER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 10 *

CON CÁ MAY MẮN

Nhà vua nọ thời xa xưa

Có quan cố vấn rất ư nhiều tài

Ông quan thông thái hơn người

Tiếng loài vật nói ông thời hiểu ngay

Chuyện trò với chúng hàng ngày

Bằng ngôn ngữ của loài này, loài kia.

Một hôm rảnh rỗi ông đi

Cùng đoàn hầu cận theo kề một bên,

Dọc bờ sông nước dâng lên

Mấy người đánh cá neo thuyền vung tay

Tung ra lưới khắp sông này

Hòng mong bắt cá vào đây kiếm tiền.

Nhìn xuống sông ông thấy liền

Một nàng cá đẹp như tiên dẫn đầu

Thân hình lóng lánh tươi mầu

Cầu vồng phô sắc cũng đâu sánh bằng

Theo sau đuôi là một chàng

Thân to, cũng đẹp rỡ ràng kém chi

Chàng ta mải miết bơi đi

Hầu như không để ý gì chung quanh

Chỉ nhìn theo dáng xinh xinh

Dõi theo nàng, mắt si tình dại ngây

Khi gần tới lưới giăng đây

Tinh khôn nàng cá đã hay biết rồi

Nàng bèn lanh lẹ lách người

Bơi quanh lưới cá tức thời tránh ngay

Chỉ riêng chàng cá, buồn thay,

Đang mê tâm khảm, đang say cõi lòng

Cho nên mù quáng vô cùng

Lưới kia chui thẳng vào trong, tàn đời!

Thế là chàng bị bắt thôi

Vui mừng ngư phủ được mồi kéo lên

Ném chàng cá lớn qua bên

Vót cây cho nhọn chờ xiên cá này

Lửa nhóm lên, khói quyện bay

Cá mà nướng lửa xưa nay tuyệt trần!

*

Bờ sông chàng cá phơi thân

Vẫy vùng rên xiết vô ngần thương đau

Cá than thở một hồi lâu

Quan nghe hiểu cá, gật đầu cảm thông

Ông quay lại đám tùy tùng

Vội vàng thuật lại nỗi lòng cá kia.

Ông thầm nghĩ: "Cá u mê

Không hề sợ chết, không hề sợ xiên

Chỉ lo nàng cá buồn phiền

Nghĩ chàng phản bội có thêm cuộc tình"

Cá luôn miệng nói một mình:

"Đời tôi ao ước ở quanh bên nàng

Thân tôi đây tôi chẳng màng

Vì nàng tôi sẽ sẵn sàng xả thân

Lo cho nàng là tối cần

Nàng đâu? Tôi muốn luôn gần nàng thôi!"

Ông quan buông tiếng thở dài

Khi nghe cá thốt những lời bi thương

Quan thầm nhủ: "Cá điên cuồng

Thân giờ bi đát vì vương dục tình

Nhưng tâm thời vẫn quẩn quanh

Cái vòng luyến ái thoát nhanh được nào

Rồi đây chết sẽ ra sao

Con đường địa ngục đọa vào tránh đâu

Thôi ta nên giúp cá mau

Kiếp sau khỏi phải đớn đau đọa đày!"

Ông quan rất tốt bụng này

Ghé người đánh cá tại đây ngỏ lời:

"Bác chài trên bến sông ơi

Thần dân chung thủy lâu đời của vua!

Từ lâu lắm, từ xa xưa

Ta chưa hề được bác đưa tặng quà

Hôm nay hãy biếu cho ta

Một con cá để gọi là xã giao!"

Trưởng đoàn đánh cá thưa mau:

"Xin vâng! Nào chúng tôi đâu tiếc gì

Xin ngài cứ lấy cá đi

Cá nào ngài thích tôi thì kính dâng!"

Ông quan: "Vậy tốt vô ngần

Cá kia to xác nằm gần sông xanh

Trông ra có vẻ ngon lành!"

Trưởng đoàn: "Ngài muốn xin dành ngài ngay!"

Ông quan cầm cá lên tay

Cá còn rên rỉ giọng đầy bi thương.

Quan bèn nói với cá rằng:

"Ngươi sao dục lạc vấn vương cả đời

Nếu ta không thấy được ngươi

Hôm nay ngươi sẽ tàn đời còn chi

Con đường mù quáng ham mê

Mãi đưa ngươi tới não nề khổ đau

Cá ngu ơi, thoát ra mau

Từ nay chớ có chui đầu bẫy xưa

Đừng nên tham đắm say sưa

Cội nguồn tình ái luôn thừa sầu bi!"

Lời vàng thức tỉnh lương tri

Bến bờ giác ngộ tràn trề hương thơm

Cá nhìn quan nói cám ơn

Ơn lời chỉ giáo khôn ngoan vô cùng.

Quan bèn thả cá xuôi dòng

Quay lên cùng đám tùy tùng ra đi.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE FORTUNATE FISH

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 11 *

CHIM CÚT NHỎ KHÔNG BIẾT BAY

Ngày xưa có chú chim non

Đôi chân, đôi cánh hãy còn nhỏ xinh

Nằm trên tổ giữa rừng xanh

Chim cun cút nhỏ chỉ quanh nơi này

Không biết đi, chẳng biết bay

Mẹ cha vất vả suốt ngày kiếm ăn

Lo cho cút khá nhọc nhằn

Thương con cha mẹ xả thân kiếm mồi.

*

Địa phương này từ lâu rồi

Mỗi năm nạn cháy rừng thời xảy ra,

Năm nay lửa cũng chẳng tha

Một hôm khói bốc nhạt nhòa rừng cây

Lửa hồng bộc phát đâu đây

Chim muông rời tổ vội bay rộn ràng

Gió lên, khói bốc, lửa lan

Tổ chim cút nhỏ lửa càng gần thêm

Mẹ cha nán lại cùng chim

Biết rằng con nhỏ khó yên được nào.

Lửa rừng càng lúc càng cao

Cây cành gãy đổ ào ào chung quanh

Mẹ cha chim cút hoảng kinh

Biết rằng khó cứu con mình thoát nguy

Nên đành cất cánh bay đi

Để con lại tổ! Chia ly não lòng!

Giữa vùng khói lửa mịt mùng

Chim muông thoát hiểm vô cùng khó khăn.

*

Chim non kẹt lại nghĩ thầm:

"Dễ gì có thể thoát thân chốn này

Mẹ cha ta từ lâu nay

Yêu ta, săn sóc hàng ngày cho ta

Chu toàn, tươm tất, thiết tha

Đến khi lửa cháy lan ra bốn bề

Mẹ cha liều mạng ngại chi

Vẫn còn nán lại đến khi cuối cùng

Cứu ta biết chẳng thành công

Mới đành bay thoát khỏi vòng nguy tai

Tâm từ cha mẹ rạng ngời

Ta xin ghi khắc bao đời khó quên

Cầu cho cha mẹ bình yên!"

Thế rồi chim cút nghĩ thêm phận mình:

"Giờ ta bất lực thật tình

Chân không đi được, lết quanh tổ này

Cánh không bay thoát khỏi đây

Nhưng đầu óc vẫn tràn đầy suy tư!"

Với tâm sáng, với lòng từ

Hạnh Chân Thật nọ bỗng như nở bừng

Tạo ra sức mạnh vô cùng

Chim non thành kính tập trung muôn lời

Niệm thêm công đức tuyệt vời

Của bao chư Phật từ thời xưa kia,

Thật là uy lực diệu kỳ

Tự nhiên ngọn lửa vô tri chợt ngừng

Không còn tàn phá khu rừng

Tắt như nhúng đuốc xuống vùng hồ ao,

Muôn chim còn lại mừng sao

Cùng chim cút nhỏ thoát bao hiểm nghèo.

Triệu năm sau đó tiếp theo

Khu rừng này vẫn hưởng nhiều bình an.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE BABY QUAIL WHO COULD NOT FLY AWAY

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 12 *