Truyện cổ Phật Giáo - Tập I

Truyện Cổ Phật Giáo

Truyện Thơ - Tập I

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

Diệu Phương tái bản - 2002

Lời Nói Đầu

Nhiều truyện xưa về Phật Giáo do các người khác nhau thuật lại đã được Minh Chiếu sưu tập và xuất bản thành một bộ sách gồm nhiều cuốn lấy tên là "Truyện Cổ Phật Giáo". Những truyện này đều được viết bằng "văn xuôi".

Một số những truyện trong bộ sách trên đã được Tâm Minh Ngô Tằng Giao chọn ra rồi phỏng theo đó mà tóm tắt lại cho ngắn gọn, kể lại bằng ngôn từ bình dị và nhất là chuyển nội dung nguyên bản từ "văn xuôi" sang "văn vần" dưới hình thức thơ "lục bát" để người đọc, người nghe dễ hiểu và dễ nhớ.

Những truyện cổ Phật Giáo tuy giản dị nhưng rất thâm thúy, thường hàm chứa đầy đủ và sâu sắc về đạo đức, giáo dục, luân lý và triết học. Truyện nói lên cái tinh hoa hay đẹp của giáo lý, từ bi và trí tuệ đồng thời mang lại sự xây dựng, thức tỉnh và giác ngộ cho người đời. Đọc những truyện cổ Phật Giáo người đọc cảm thấy một niềm siêu thoát lâng lâng tràn ngập tâm hồn.

"Truyện Cổ Phật Giáo", truyện thơ (tập 1) này được xuất bản lần đầu năm 2001. Nay theo lời yêu cầu của bạn đọc muốn "ấn tống", tập truyện được tái bản (có sửa chữa). Được biết tập "Truyện Cổ Phật Giáo" này là tập thứ nhất trong một bộ sách gồm nhiều tập do Tâm Minh Ngô Tằng Giao phát tâm thực hiện.

Xin trân trọng giới thiệu đến các độc giả một cuốn sách mà chúng tôi thiết nghĩ là vừa lý thú và vừa hữu ích.

Diệu Phương

Virginia - USA

(Năm 2002)

* * *

(1)

Đời Người

Trong Một Câu

Nhà Vua trẻ lên ngai vàng

Bèn truyền ngay lệnh cho quan đại thần

Phải đi khắp chốn xa gần

Bao nhiêu triết lý sưu tầm về cung

Tinh hoa kim cổ, tây đông

Rút thành nguyên tắc trị dân nước nhà.

*

Ba mươi năm thoáng trôi qua

Nay nhà Vua trẻ tóc đà hoa râm

Một hôm tin báo đại thần

Trở về cùng với phái đoàn từ xa

Dắt theo một toán lạc đà

Chất hơn nghìn sách tinh hoa tuyệt vời.

Vua nhìn sách quý nghẹn lời:

"Trẫm nay đã yếu, tuổi trời lại cao

Sách nhiều, đọc chẳng hết nào

Khanh nên tóm tắt sách vào ít pho!".

*

Đại thần suy nghĩ âu lo,

Gắng bao công sức vào cho công trình

Thêm mười năm nữa trôi nhanh,

Hơn nghìn pho sách rút thành năm trăm.

Vuốt râu bạc Vua phán rằng:

"Sao còn nhiều quá? Chi bằng rút thêm!".

*

Đại thần cố gắng ngày đêm

Năm mùa lá rụng qua thềm thật mau

Sách nay rút lại trước sau

Một pho duy nhất trình vào Vua xem.

*

Vua nằm giường bệnh lim dim

Ngự y chầu chực im lìm xung quanh.

Thở ra Vua nói: "Này khanh

Trẫm nay yếu lắm chắc đành chết thôi

Trước khi từ giã cõi đời

Đọc nguyên cả cuốn sách thời khó sao

Khanh nên thâu ngắn thế nào

Rút thành vài chữ, tóm vào một câu!".

*

Đại thần suy nghĩ hồi lâu

Tử thần như đã gần đâu đó rồi

Thời gian lắng đọng im hơi

Đại thần vội vã lại ngồi án thư

Nhẹ nhàng nâng bút tay đưa

Thảo nhanh vài chữ trên tờ hoa tiên

Quỳ dâng lên đấng Vua hiền.

Trước khi nhắm mắt Vua truyền đọc nghe

Nét buồn bốn chữ được ghi:

"Sinh, Lão, Bệnh, Tử" tiếp đi dòng đời.

(phỏng theo bản văn xuôi của Tâm Phước)

(2)

Nắm Hạt Trai

Một hôm đạo sĩ A La

Trên đường khất thực ghé qua một nhà

Chuyên buôn vàng bạc, ngọc ngà

Giàu sang tột bực, xa hoa tuyệt vời.

Chủ nhà đang chọn hạt trai

Để xâu thành một chuỗi dài đeo chơi

Đón mừng đạo sĩ tới nơi

Chủ nhà để nắm hạt trai xuống thềm

Vái chào cung kính trang nghiêm

Rồi xin vào lấy cơm đem cúng dường.

*

Một con ngỗng chạy ngoài vườn

Cánh dang thật rộng, cổ vươn thật dài

Ngỗng nhìn thấy đám hạt trai

Phô mầu óng ả, không người giữ canh

Tưởng đồ ăn rất ngon lành

Le te chạy đến đớp nhanh tức thì,

A La vội đuổi ngỗng đi

Tiếc thay quá chậm, còn gì nữa đâu

A La bối rối hồi lâu

Rồi ngồi trầm tĩnh, ngửng đầu ngắm hoa.

*

Khi đem cơm cúng dường ra

Hạt trai thấy mất chủ nhà hoảng kinh

Nhìn A La. Thấy lặng thinh

Hỏi người. Người vẫn một mình nín câm.

Chủ bèn hô bọn gia nhân

Mang giây ra trói tay chân của người

Rồi mời hương chức tới nơi

Khảo tra, đánh mắng nặng lời trước sau

A La im chịu đớn đau

Tới khi ngất xỉu máu trào thềm hoang.

*

Ngỗng bay lại hút máu loang

Chủ đang cơn giận lẹ làng cầm cây

Đập đầu ngỗng chết lăn quay,

A La vừa tỉnh đưa tay vỗ về

Xoa đầu ngỗng, giọng từ bi

Lâm râm tiếng kệ, thầm thì câu kinh

Nguyện cầu cho ngỗng siêu sinh

Rồi sau kể rõ sự tình đầu đuôi

Nói rằng ngỗng nuốt hạt trai!

Chủ tuy nghe rõ lời người. Chưa tin.

Truyền đem mổ ngỗng ra xem

Hạt trai còn đó, trắng đen rành rành.

*

Chủ nhà sám hối tâm thành

Quỳ xin đạo sĩ niệm tình thứ tha

Hỏi: "Sao Ngài chẳng nói ra

Để cho nông nỗi xót xa thế này?".

A La đáp: "Nếu nói ngay

Ta e ngươi giết ngỗng này mất thôi

Không nên gây hại ở đời

Từ bi vô hạn, nhớ lời Phật ban!".

*

Nhà buôn tỉnh ngộ tự than:

"Chúng sanh nếu bỏ lòng tham tràn trề

Thực hành theo hạnh từ bi

Còn chi khổ não, còn gì đau thương

Nếu coi vật chất tầm thường

Thì đâu tăm tối lầm đường như ta!".

Nhà buôn lòng bỗng nở hoa

Thành tâm đảnh lễ, thiết tha nguyện thề

Noi gương đạo sĩ mọi bề

Cùng chung xây Đạo Từ Bi cho đời,

Gieo hương giải thoát nơi nơi

Ánh vàng giác ngộ sáng ngời muôn phương.

(phỏng theo bản văn xuôi của Thích Tâm Nguyên)

(3)

Anh Chàng

Bốn Vợ

Chàng kia vốn được nổi danh

Một nhà bốn vợ đẹp xinh, diễm kiều.

*

Vợ đầu: chàng rất thương yêu

Vuốt ve âu yếm, nuông chiều mãi thôi

Khi đi đứng, lúc nằm ngồi

Cả khi làm lụng chẳng rời bước chân

Lo ăn uống, sắm áo quần

Hết lòng chăm sóc mười phần đẹp tươi

Không to tiếng, chẳng nhiều lời,

Chồng yêu vợ cả nhất nơi dương trần.

*

Vợ hai: chàng cũng ân cần

Ham mê quanh quẩn giữ gần một bên

Kề nhau vui sướng vô biên

Xa nhau lòng nặng ưu phiền nhớ thương.

*

Vợ ba: chàng chẳng vấn vương

Năm thì mười họa mới thường tìm nhau

Tìm khi cơ cực, dãi dàu

Tìm khi thiếu thốn khổ đau trường đời.

*

Vợ tư: buồn tủi phận người

Quanh năm vất vả, tứ thời hẩm hiu

Chàng sai phục dịch đủ điều

Chẳng thèm ve vuốt thương yêu chút gì.

*

Thời gian thấm thoắt trôi đi

Anh chàng lâm bệnh nặng khi về già

Biết mình cái chết khó qua

Nên chàng chuẩn bị lìa xa cõi đời.

*

Chồng mời vợ cả đến nơi

Bên giường hấp hối nói lời thiết tha:

"Ta yêu nàng nhất trong nhà

Từ lâu nâng trứng hứng hoa nuông chiều

Giờ mong nàng sẽ đi theo

Trọn tình trọn nghĩa đủ điều trước sau!"

Vợ nghe từ chối, lắc đầu

Khiến chồng hờn tủi lệ đâu lăn dài.

*

Chồng bèn mời đến vợ hai

Hết lời năn nỉ cũng hoài công thôi,

Chồng bèn trách móc nặng lời:

"Trước ta cần kiệm sống đời khó khăn

Nhịn ăn tiêu khổ quanh năm

Rước nàng chung sống, nhớ chăng hỡi nàng?"

Vợ hai: "Tôi chẳng cần chàng

Bởi chàng tham của mới màng đến tôi!".

*

Chồng nghe ngao ngán tình người

Vợ ba kêu tới xin mời đi theo,

Vợ ba quyến luyến ít nhiều

Xót thương nhỏ lệ nói điều đớn đau:

"Cùng chàng nghĩa nặng, ân sâu

Nhưng tôi không thể mãi đâu theo chàng

Tiễn nhau chỉ đến cuối làng

Hai ta vĩnh biệt, đôi đàng chia xa!".

*

Chồng kêu vợ thứ tư ra

Bảo nàng sửa soạn bỏ nhà đi theo

Vợ thưa: "Chàng hắt hủi nhiều

Dù tôi khốn khổ đủ điều trước sau

Xa lìa cha mẹ từ lâu

Theo chàng hầu hạ tôi đâu quản gì

Vui buồn, sống chết sá chi

Bên nhau mãi mãi xin đi theo chàng!".

*

Bốn bà vợ, bốn cô nàng

Mang làm thí dụ cho hàng chúng sinh.

*

Vợ đầu như xác thân mình

Chúng ta chau chuốt dáng hình mãi thôi

Dù yêu vợ cả tuyệt vời

Nhưng khi ta chết thân người chẳng theo

Dưới lòng đất lạnh buồn hiu

Xác thân nằm lại sớm chiều rã tan.

*

Vợ hai như bạc như vàng

Gia tài của cải ta hằng ấp ôm

Được thì vui, mất lại buồn

Ý thường ham muốn, lòng luôn kiếm tìm

Xuôi tay, nhắm mắt, đứng tim

Của kia bỏ lại cho miền nhân gian.

*

Vợ ba xem tựa họ hàng,

Vợ con, cha mẹ, xóm làng thân quen

Ân tình chan chứa bao phen

Sống thời thương mến, chết bèn khóc than

Tiễn nhau chỉ tới nghĩa trang

Nhớ nhau theo với thời gian nhạt nhòa.

*

Vợ tư xem tựa tâm ta

Nếu buông theo gót quỷ ma dẫn đầu

Tham lam, sân hận dài lâu

Si mê không dứt, Đạo mầu chẳng tin

Ngày lìa dương thế muộn phiền

Vợ như nghiệp chướng theo liền bên ta,

Tâm nhơ nhớp, ý gian tà

Đọa vào đường ác ai mà thoát qua.

(phỏng theo bản văn xuôi trích: Báo Bát Nhã)

(4)

Cây Đèn Kỳ Lạ

Vua A Xà Thế một ngày

Cúng dường Đức Phật lễ đầy trang nghiêm,

Hôm sau Vua họp tôi hiền

Cùng ngồi bàn chuyện cúng thêm dâng Ngài.

Các quan đồng loạt tâu bày:

"Cơm chay, y phục vừa đây cúng rồi

Giờ thêm đèn đuốc mà thôi

Dâng lên ánh sáng tỏa nơi Phật Đài

Tượng trưng trí tuệ cao vời

Soi đường giác ngộ cho người trần gian

Hào quang Đức Phật chói chang

Tiêu trừ tội lỗi, xóa tan mê mờ!".

Vua nghe vui vẻ vô bờ

Truyền quan sắm sửa lễ cho chu toàn

Mai lên tịnh xá Kỳ Hoàn

Cúng dường Đức Phật và hàng Chư Tăng.

*

Có bà lão nọ xin ăn

Chiều hôm lê bước muộn mằn về thôn

Sống nghèo, thân xác mỏi mòn

Nhưng lòng kính Đức Chí Tôn vô cùng,

Bà hành khất thấy người đông

Ngựa xe, lính tráng trên đường đi mau

Rộn ràng chở những thùng dầu

Cùng đèn đủ kiểu phô mầu đẹp xinh,

Lão bà thăm hỏi sự tình

Biết là lễ vật dâng trình của Vua

*

Lão bà lòng chợt suy tư

Buồn vì công đức mình chưa có gì

Nghĩ thầm nên sắm chút chi

Thành tâm, cung kính đem đi cúng liền

Suốt ngày xin được chút tiền

Lão bà hoan hỉ dừng bên lề đường

Ghé vào một quán bán hàng

Bỏ mua dầu thắp cúng dường đêm nay,

Nhà hàng nghe cảm động thay

Lòng thành xin góp, đong đầy dầu thêm

Lại cho mượn một cây đèn

Tối nay bà thắp mang lên cúng dường.

*

Đêm về tịnh xá Kỳ Hoàn

Đèn Vua ngàn chiếc rỡ ràng khắp nơi

Đàn ca, nhã nhạc chơi vơi

Bà con dự lễ tươi cười bước mau.

Lão bà châm chiếc đèn dầu

Thành tâm phát nguyện, cúi đầu, chắp tay:

"Xin dâng Phật ánh sáng này

Mong hàng Giáo Hội nơi đây trường tồn

Phò con minh mẫn luôn luôn

Đuốc cao trí tuệ soi đường dài lâu!".

Tuy đèn chỉ có ít dầu

Nhưng bà thầm nguyện phép mầu hiện ra:

"Nếu mà quả thật thân ta

Sau này giác ngộ, thoát qua luân hồi

Thì xin đèn cháy mãi thôi

Hào quang rực rỡ chiếu soi suốt đời!".

Bà treo đèn phía vườn ngoài

Sau khi lễ Phật khoan thai ra về.

*

Đèn Vua giăng khắp bốn bề

Người lo thay bấc, kẻ đi châm dầu

Nhưng đèn tắt giữa đêm thâu

Ít đèn cháy sáng được lâu được dài

Riêng đèn bà lão cháy hoài

Lung linh phô sắc rạng ngời trong đêm

Dầu không hao, bấc vẫn bền

Hào quang phá vỡ màn đêm mịt mùng.

*

Hôm sau vừa mới hừng đông

Mặt trời lấp ló ánh dương khắp miền

Phật truyền ngài Mục Kiền Liên

Dạo quanh tìm cách tắt đèn hết đi,

Đèn còn cháy chẳng nhiều chi

Quạt qua liền tắt không gì khó khăn,

Riêng đèn bà lão xin ăn

Quạt càng cho mạnh lại càng sáng thêm

Thật là kỳ lạ vô biên

Mọi người bàn tán ngạc nhiên vô vàn,

Phật vừa đến mới dạy rằng:

"Đèn này khó tắt, tỏa vàng muôn nơi

Hào quang công đức rạng ngời

Là đèn của Phật trong thời tương lai!"

*

Sau khi dò hỏi mọi nơi

Biết đèn dầu của một người ăn xin

Vua A Xà Thế ngạc nhiên

Hỏi quần thần biết vì duyên cớ nào:

"Trẫm đây công đức biết bao

Cúng đèn cửa Phật kể sao cho vừa

Phật không thọ ký bây giờ

Mà Ngài thọ ký bà già. Lạ thay?".

Đại thần chẳng dám tâu bày

Lệnh Vua bèn phán: "Trẫm đây lòng thành

Muốn tìm hiểu rõ ngọn ngành

Để rồi nguyện với Trời xanh sửa mình!".

*

Đại thần mạnh dạn tâu trình:

"Đại Vương đã dạy thần đành xin thưa

Cúng dường quý ở động cơ

Đại Vương có lẽ lòng chưa chí tình

Thiếu lời thệ nguyện quang minh

Cho nên công đức mong manh không nhiều

Bà già hành khất tuy nghèo

Tuy ít phẩm vật, nhưng nhiều thành tâm

Đèn bà chiếu sáng vô ngần

Tan sương mờ ám, vén màn u minh

Soi đường giải thoát chúng sinh

Suy tôn Giáo Hội, vinh danh Phật Đà!"

(phỏng theo bản văn xuôi của Thiện Châu)

(5)

Nắm Tro Tàn

Thuở xưa Đức Phật chúng ta

Hồi còn tại thế, tiếp bà Mẹ kia,

Bà ta nức nở não nề

Thương con vừa chết, thảm thê cõi lòng,

Ôm con bà Mẹ khóc ròng

Quỳ xin Phật cứu, cầu mong phép mầu.

Bà tin tưởng Phật từ lâu

Đã đầy nhân ái, lại giàu thần thông

Cứu con bà thoát tử thần.

Phật nghe than khóc, cảm thông, nhận lời.

*

Phật truyền Bà ghé mọi nơi

Tìm nhà nào suốt ba đời vừa qua

Không hề chịu cảnh tang ma

Không người thân thích gần xa lìa trần

Xin về một nắm tro tàn

Tro này mới thật vô vàn linh thiêng

Phật dùng tro làm phép riêng

Cứu con bà sống, chớ phiền muộn chi!

*

Mẹ ôm con vội ra đi

Lòng đầy hy vọng, sá gì đường xa

Thăm từng nơi, ghé từng nhà

Hỏi xin mong sẽ tìm ra tro tàn

Trèo đèo, lội suối, băng ngàn

Tro xin chẳng được, ngồi than thân mình:

"Ba đời trong mỗi gia đình

Tử thần đều viếng đâu dành riêng ta

Thương con thời có xót xa

Nhưng mà nghĩ kỹ chẳng qua luật trời!".

Tự nhiên lòng Mẹ thảnh thơi

Ôm con trở lại quỳ nơi Phật Đài

Chẳng còn than khóc kêu nài

Dù lòng vẫn nhớ con hoài khôn nguôi

Chuyến đi Mẹ kể đầu đuôi

Rồi xin Phật dạy cho đôi lời vàng.

*

Phật nhân dịp đó phán rằng:

"Đời sanh ra vốn đã mang muộn sầu

Kiếp người sống chết liền nhau

Nói chung vạn vật trước sau vô thường

Con chết đi dù tiếc thương

Nhưng lòng đừng mãi vấn vương làm gì!".

Cuối cùng Mẹ gạt sầu bi

An tâm ôm xác con về cất chôn,

Chuông chùa vang tiếng trong thôn

Lá vàng trước mộ, hoàng hôn cuối trời.

(phỏng theo bản văn xuôi của Minh Hưng)

(6)

Xâu Ngọc... Nước

Hoàng cung cảnh đẹp vô cùng

Hoa thơm, cỏ lạ một vùng tươi xinh

Có hòn non bộ hữu tình

Có hồ bán nguyệt in hình trời mây

Mưa nhè nhẹ, gió hây hây

Muôn chim đua hót ngất ngây lòng người.

Bên mành Công Chúa đang ngồi

Nụ cười trong trắng, tuổi đời ngây thơ

Cảnh vườn Thượng Uyển như mơ

Nhưng Nàng đưa mắt thờ ơ ngắm nhìn

Quá quen cảnh vật ngoài hiên

Nên Nàng mơ mộng về miền xa xôi

Thả hồn mơ cảnh lạ đời

Khác hơn mọi thứ ở nơi cung đình.

*

Hạt mưa lất phất qua mành

Rơi trên mái ngói men xanh hiên ngoài

Đọng thành dòng nhỏ chảy dài

Buông từng giọt xuống rãnh nơi thềm nhà,

Giọt mưa rọi nắng vàng pha

Nở thành bóng nước như hoa tuyệt vời

Sắc mầu kỳ ảo rạng ngời

Giống muôn hạt ngọc hiếm nơi dương trần.

*

Mặt Công Chúa chợt sáng ngần

Nàng nhìn bóng nước nghĩ thầm: "Đẹp thay!

Ta nhiều châu báu trong tay

Nhưng so với ‘ngọc nước’ này kém xa

Ước gì ai tặng cho ta

Một tràng chuỗi kết toàn là ngọc đây

Đeo lên trang điểm cổ này

Biết bao hạnh phúc dâng đầy tim côi!".

*

Khi mưa trên mái tạnh rồi

Nước ngưng lòng rãnh. Ôi thôi còn gì!

Bao hình bóng nước biến đi

Còn đâu ngọc quý! Còn chi mộng hờ!

Tâm hồn Công Chúa ngẩn ngơ

U buồn nét mặt! Thẫn thờ con tim!

Về phòng đóng cửa, im lìm,

Vội vàng cung nữ báo tin triều đình.

Đức Vua, Hoàng Hậu hoảng kinh

Tưởng Nàng bệnh nặng, xót tình con yêu

Thường nâng niu, vốn nuông chiều

Nên cùng gạn hỏi đủ điều hồi lâu.

E dè Công Chúa cúi đầu

Lời hoa thỏ thẻ trình tâu ý mình

Muốn tràng "ngọc nước" đẹp xinh

Bồng bềnh trên rãnh, kết thành chuỗi đeo.

*

Vua vui vẻ nói: "Con yêu!

Đó là bóng nước mưa chiều tạo ra

Tuy trông đẹp tựa ngọc ngà

Kết đâu thành chuỗi! Chỉ là giả thôi!

Ta nhiều ngọc hiếm trên đời

Cho con ngọc thật chứa nơi kho tàng!"

Vua sai mang ngọc cho Nàng

Nhưng nào Công Chúa có màng đến đâu

Chỉ đòi "ngọc nước" muôn mầu

Giờ đây thất vọng, âu sầu ngày đêm

Bệnh tình càng trở nặng thêm

Vua và Hoàng Hậu muộn phiền lo âu.

*

Thế rồi nhân một buổi chầu

Vua, Quan họp lại cùng nhau luận bàn

Làm sao chữa bệnh cho Nàng,

Triều thần lúng túng không phương kế nào.

Vua đòi thợ ngọc giỏi vào

Lệnh theo bóng nước sắc mầu long lanh

Mà làm ra ngọc đẹp xinh

Để xâu thành chuỗi đem trình lên Vua.

Bao nhiêu thợ giỏi chịu thua

Làm sao chuốt ngọc đẹp như bóng hình!

Vua mong Công Chúa chóng lành

Nghìn vàng treo thưởng tìm danh y về.

*

Rồi vào một buổi sáng kia

Có người thợ ngọc xin đi vào chầu

Già đời, trắng tóc, bạc râu

Sau khi nghe chuyện Cụ tâu đôi lời:

"Đây là tâm bệnh mà thôi

Thuốc thang điều trị không đời nào xong

Bệnh tình Công Chúa trong cung

Hạ thần có cách. Chữa mong khỏi liền!"

Vua Cha mừng rỡ vô biên

Đi tìm Công Chúa báo tin: "Có người

Xâu được ngọc quý thật tài!"

Nàng nghe vội nở nụ cười. Mộng mơ.

*

Hôm sau được dịp trời mưa

Bao nhiêu "ngọc nước" trôi bờ rãnh hoa

Cụ già tâu với Vua Cha

Xin mời Công Chúa ghé ra trước thềm

Cụ thưa: "Tôi mắt kèm nhèm

Ngọc nào tốt xấu khó nhìn ra thay

Xin nhờ Công Chúa khéo tay

Lại thêm tinh mắt, ra đây lựa giùm!"

Long lanh bóng nước từng chùm

Trôi trên bờ rãnh chập chùng nối nhau

Tựa như ngọc quý muôn mầu

Tiếc thay chạm đến tan mau không ngờ!

Nàng Công Chúa tiếc ngẩn ngơ

Nhanh tay cố vớt hàng giờ uổng công.

Hồi lâu chán nản trong lòng

Xoay qua lên tiếng thưa cùng Vua Cha:

"Thứ này chẳng đáng ước mơ

Chỉ là hình dáng phô ra bên ngoài

Toàn là giả tạo mà thôi

Con không ưa thích nữa rồi! Thưa Cha!"

Nàng Công Chúa tỉnh ngộ ra

Thẹn thùng về chuyện vừa qua vô vàn.

*

Phật quay qua Ngài A Nan

Và cùng đại chúng khẽ ban lời vàng:

"Vật chi thể chất rõ ràng

Lại thêm hình tướng sẽ càng mau tan:

Bồng bềnh như bóng trôi ngang

Chập chờn như dải nắng vàng trong mưa

Mà nai khao khát thích ưa

Tưởng lầm là nước vội đua nhau dành!"

*

Sắc thân ngũ ấm chúng sanh

Nếu mà quán tưởng như vành nắng kia

Quán như bóng nước tan đi

Thoát vòng sanh tử! Còn chi luân hồi!

(phỏng theo bản văn xuôi của Trí Hiền)

(7)

Vui Trong

Đau Khổ

Một hôm thuyết pháp trở về

Phật cùng đệ tử đang đi trên đường

Chợt đâu thấy một anh chàng

Lùa bầy bò chạy nghênh ngang reo hò.

Đàn bò vừa được ăn no

Vui chân nhảy nhót đủ trò trước sau

Rỡn đùa, kêu rống, chen nhau

Để rồi lấn ép húc đầu, máu văng

Thêm đòn vọt của người chăn

Bò kêu đau đớn, lưng hằn vết roi.

*

Chỉ đàn bò, Phật ban lời:

"Anh chàng hàng thịt thảnh thơi chăn bò

Hàng ngày lùa chúng ra vô

Tìm nơi cỏ tốt tha hồ bò ăn

Đàn bò có tới ba ngàn

Con nào béo tốt là chàng lựa ra

Phanh thây, xẻ thịt, lột da

Đem qua chợ bán gần xa kiếm lời.

Nửa đàn bò bị giết rồi

Những con còn lại có đời nào hay

Phận mình biết sẽ sao đây

Thản nhiên vui vẻ đua bầy rỡn nhau."

*

"Đời người có khác gì đâu

Biết bao nhiêu kẻ vùi sâu thân mình

Tham lam dục lạc thường tình

Bạc tiền chất chứa, lợi danh mưu cầu

Trăm phương nghìn kế hại nhau

Nào hay cuộc sống trước sau vô thường

Mong manh như một giọt sương

Long lanh ngọn cỏ bên đường gió lay!"

*

"Cạnh bên sự sống hàng ngày

Tuổi già, cái chết kề ngay đó rồi

Từng giờ từng phút lặng trôi

Con người lại tiến gần nơi mộ phần

Như dòng nước nhỏ nhẹ tuôn

Soi mòn bờ đất dần dần sụp tan,

Giống như bể cá thênh thang

Nước theo khe nứt nhẹ nhàng thoát đi

Cá còn sống được lâu chi?

Con người nào có nghĩ gì sâu xa

Để mà hay biết thân ta

Cái tôi ‘bản ngã’ chỉ là tạm thôi!"

(phỏng theo bản văn xuôi của Hồng Mai)

(8)

Một Lòng

Vì Đạo

Nước kia có một quốc vương

Nhân từ, vui vẻ, dễ thương vô cùng

Xuân về hoa lá tưng bừng

Vua mang quà tặng đến từng xóm thôn

Thăm người nghèo khó neo đơn,

Hòa mình cùng với vui buồn của dân.

Ra đi phấn khởi vô ngần

Lúc về Vua lại bần thần lo âu.

*

Vua khuyên dân chúng từ lâu

Phụng thờ Tam Bảo trước sau chân thành

Ăn chay, niệm Phật, làm lành

Hiếu cùng cha mẹ, thuận anh em nhà.

Ai theo điều đã đề ra

Được tha sưu thuế thật là vui thay.

Mọi người răm rắp theo ngay

Nào mê nhân nghĩa, chỉ say bạc tiền

Say mồi lợi lộc triền miên

Bề ngoài giả bộ không quên Cửa Thiền,

Luân thường đạo lý đảo điên

Vua nghe sự thực, buồn phiền khôn nguôi

Tìm phương cách giúp cho người

Quay về nguồn Đạo, sống đời hiền lương.

*

Một tuần sau trước ngai vàng

Vua truyền cho khắp xóm làng được hay:

"Ai còn thờ Phật, ăn chay

Tử hình theo luật từ đây ban hành".

Những phường giả dối gian manh

Những phường không có tâm thành từ lâu

Giờ cần che đậy gì đâu

Nhởn nhơ chế giễu đạo mầu Thế Tôn.

*

Nhưng rồi chợt có một hôm

Quân hầu dẫn đến một ông cụ già

Không tuân luật mới ban ra

Công khai thờ Đức Thích Ca tại nhà.

Ông thường nghĩ: "Tấm thân ta

Lâu nay nghèo đói nhưng mà sướng thay

Được nghe giáo lý hàng ngày

Phụng thờ Tam Bảo, vui say Cửa Thiền,

Còn hơn bao kẻ lắm tiền

Dư mùi phú quý, thiếu duyên tu hành

Nào đâu nghe được câu kinh

Khác chi ở chốn ngục hình mà thôi!".

*

Ông già mạnh dạn thưa lời:

"Dù Vua xử tội, bầy tôi cam đành

Dù cho phải chịu tử hình

Một lòng thờ Phật trung trinh suốt đời!".

Vua truyền: "Nếu bản thân ngươi

Tuân theo luật mới, tội thời miễn ngay

Lại phong chức tước từ đây,

Còn không, luật pháp thẳng tay hành hình!".

Ông già khẳng khái tâu trình:

"Hết lòng vì đạo, thân mình xá chi

Vinh hoa, phú quý trôi đi

Đời không đạo pháp đáng gì sống đây!"

*

Vua truyền: "Ta xử tử ngay!".

Ông già bình tĩnh tỏ bầy tâm tư:

"Kính tâu bệ hạ nhân từ

Bầy tôi kiếp trước chắc tu đã nhiều

Kiếp này hưởng đạo cao siêu

Sớm khuya lời kệ, sáng chiều câu kinh

Coi như hạnh phúc đời mình

Nước sôi, lửa đỏ, cực hình quản chi

Tìm về nép bóng từ bi

Tôi, Thanh Tiến Sử, nguyện đi trọn đường!".

*

Vua truyền: "Chuẩn bị pháp trường

Đem người xử tử làm gương cho đời!".

Quan quân lập tức vâng lời

Áp lôi tội phạm ra nơi chém đầu,

Vua thầm nói nhỏ quan hầu

Phải ngưng chờ lệnh, chớ đâu hành hình.

*

Pháp trường gươm giáo thất kinh

Ông già trăn trối tâm tình dặn con:

"Quyết tâm giữ đạo cho tròn

Thi hành lời Đức Thế Tôn suốt đời

Noi gương cha dù đầu rơi

Luôn theo chánh pháp, không rời đức tin!".

Ba hồi trống giục vang rền

Lưỡi gươm đao phủ đưa lên. Rồi ngừng.

Lệnh Vua giải tội về cung

Vây quanh dân chúng vô cùng ngạc nhiên.

*

Quan quân đưa lão đi liền

Vào triều kính cẩn quỳ bên bệ rồng,

Quan hầu thuật chuyện lão ông

Với lời tử biệt nói cùng người con.

Vua nghe cảm động trong lòng

Mừng vì Đạo chửa suy vong trên đời.

Lệnh Vua cấm Đạo vừa rồi

Ban ra nhằm thử lòng người mà thôi.

*

Vua khen ông lão hết lời

Rồi phong "Tướng Quốc" giữa nơi triều đình

Vua lưu ông lão bên mình

Giúp Vua truyền bá đạo lành Thế Tôn.

Đạo vàng thức tỉnh tâm hồn

Dân theo Phật Pháp về nguồn an vui

Ấm êm đời sống khắp nơi

Non sông phô sắc, lòng người nở hoa.

*

Quốc Vương nhân ái chan hòa

Là tiền thân Phật Thích Ca một thời.

(phỏng theo bản văn xuôi của Đức Thượng)

(9)

Điều Đáng

Lo Nhất

Vua Ba Tư Nặc nước kia

Một ngày bà mẹ chợt lìa trần gian

Nhà Vua cùng với các quan

Cử hành tang lễ vô vàn trang nghiêm

Trong lòng Vua rất buồn phiền

Nên Vua cùng các tôi hiền ghé sang

Viếng thăm tịnh xá Kỳ Hoàn

Xin vào lễ Phật và hàng Chư Tăng.

Ôn tồn Phật hỏi thăm rằng:

"Đại Vương sao mặc áo tang thế này?"

Nhà Vua buồn bã cho hay

Mẹ già, bệnh nặng, vừa đây qua đời.

Phật bèn an ủi đôi lời:

"Bốn điều lo ngại của người trần gian:

Sống thời thiếu thốn mọi đàng,

Già thời khô héo suy tàn tấm thân,

Bệnh thời đau đớn muôn phần,

Chết thời ly biệt. Có ngần ấy thôi!"

*

"Vô thường vạn vật muôn nơi

Luôn luôn chuyển biến không đời nào ngưng

Mạng người cũng tựa nước sông

Ngày đêm chảy mãi xuôi dòng trôi xa

Nào ai trong cõi người ta

Cùng dòng sông tắm được qua hai lần".

*

"Đại Vương hiếu thảo vô ngần

Hãy làm việc thiện cho dân được nhờ

Rồi đem công đức vô bờ

Một lòng hồi hướng về cho Mẹ hiền

Khiến người siêu thoát cõi trên

Ngài nơi trần thế cũng thêm phước lành

Khỏi vòng quanh quẩn tử sanh

Tương lai giải thoát tạo thành từ đây".

*

Mặt rồng như tỉnh cơn say

Tràn lòng hoan hỉ, tan mây u sầu

Thấm nhuần giáo lý thâm sâu

Nhà Vua hy vọng phép mầu tương lai

Giúp phần giải thoát Mẹ Ngài

Giúp Vua quét sạch u hoài, lo âu

Bốn điều suy nghĩ từ lâu:

"Sinh, Lão, Bệnh, Tử" tiếp nhau xoay vần.

(phỏng theo bản văn xuôi của Tuyền Minh)

(10)

Con Chó Đói

Phật khi còn tại thế gian

Có Vua hung ác, bạo tàn, hại dân

Nghe Ngài thuyết pháp ở gần

Vua theo dân chúng ân cần tới lui

Xin Ngài kể một chuyện vui

Lại vừa hữu ích cho đời dài lâu.

Phật bèn kể lại chuyện sau

Chuyện "Con Chó Đói" xiết bao lạ thường.

*

Thuở xưa có vị Quốc Vương

Hung tàn, bạo ngược chẳng thương dân mình

Mọi người khốn đốn, điêu linh,

Khiến Ông Đế Thích hiện hình trần gian

Dắt theo quỷ dữ vô vàn,

Ông thành một bác thợ săn hiền lành

Quỷ thành ra Chó khôn lanh

Xác thân to lớn, tính tình dữ hung

Thợ săn dắt Chó vào cung

Để xin được yết kiến cùng Quốc Vương.

*

Chó kia tỏ vẻ khác thường

Tru lên dữ dội như đương bất bình

Lâu đài cung điện rung rinh

Quốc Vương nghe tiếng thất kinh, rụng rời

Đòi ông thợ tới trước ngai

Tâu trình cho rõ để Ngài được hay.

Thợ săn cung kính tỏ bày:

"Muôn tâu Bệ Hạ Chó này đói ăn

Là tru lên tiếng dữ dằn!"

Ngài truyền cho Chó thức ăn thật nhiều.

Mang bao nhiêu, hết bấy nhiêu!

Chó còn vẫn đói! Còn kêu! Còn đòi!

Đến khi ăn sạch kho rồi

Chó tru ầm ĩ, đền đài rung rinh

Tưởng chừng như xập cung đình

Quốc Vương nhốn nháo sợ mình lâm nguy

Hỏi ông thợ có cách gì

Làm cho Chó đói im đi tức thời?

*

Thợ săn nghiêm nghị đáp lời:

"Thịt người nó ghét nó thời thích ăn!"

Quốc Vương: "Chó ghét ai chăng?"

"Hôn quân, bạo chúa!", thợ săn trả lời,

"Khi dân no ấm nơi nơi

Chó này lặng tiếng, im hơi, ngoan hiền".

Quốc Vương chợt tỉnh ngộ liền

Ăn năn hối cải lòng riêng dâng tràn

Hối về việc ác từng làm

Khiến dân điêu đứng gian nan, khốn cùng.

*

Phật vừa kể dứt chuyện xong

Mặt Vua tái ngắt, trong lòng xốn xang.

Phật bèn khuyên nhủ nhẹ nhàng:

"Ngày nào nghe chó tru vang trong triều

Nhà Vua hãy nhớ những điều

Trong câu chuyện kể buổi chiều hôm nay

Cách làm cho chó im ngay

Ta tin Bệ Hạ đã hay biết rồi!"

(phỏng theo bản văn xuôi của Hoàng Minh)

(11)

Bẩy Cái

Lọ Vàng

Từ bao nhiêu kiếp trước đây

Chàng kia chỉ thích mê say làm giàu

Ăn no nào có dám đâu

Mặc thời hà tiện trước sau sơ sài

Chẳng khi nào giúp đỡ ai

Kiếm nhiều, cất kỹ, không xài tiền ra

Mua vàng dấu kín bình hoa

Đầy trong bẩy lọ, xó nhà đem chôn.

*

Thời gian như sóng dập dồn

Anh chàng bệnh nặng, một hôm lìa trần

Nhưng vì tiếc của vô ngần

Đọa làm Rắn độc để gần vàng kia

Cận kề canh giữ sớm khuya

Xó nhà quanh quẩn chẳng khi nào rời.

*

Ngày qua, tháng hết, năm trôi

Căn nhà mục nát thế rồi sập tan

Rắn ta chết chẳng kịp than

Nhưng lòng vẫn tiếc nuối vàng dấu chôn

Cho nên lại đọa tấm thân

Làm loài Rắn độc một lần thứ hai

Bò quanh canh giữ trong ngoài

Chẳng cho vàng lọt tay ai bao giờ.

*

Một ngày chàng Rắn bơ phờ

Nghĩ thầm: "Xấu xí thân ta thế này

Chỉ vì tiếc của chôn đây

Ta cần tạo phước báu ngay bây giờ

Đừng nấn ná! Chớ chần chờ!

Quyết tâm bố thí! Thiết tha cúng dường!"

*

Rắn bò ra cạnh bên đường

Kêu người khách lạ đi ngang giúp mình,

Khách kia nghe gọi thất kinh

Tưởng loài rắn độc nấp rình đâu đây,

Rắn ta thành khẩn tâu bày

Mong người giúp đỡ tiếp tay cúng dường,

Khách kia chẳng chút ngập ngừng

Theo về nhận một lọ vàng đi ngay

Lên chùa thưa lại cùng Thầy

Xin cho Rắn cúng một ngày Trai Tăng

*

Hạn kỳ vào giữa mùa trăng

Khách kia trở lại. Rắn mừng hỏi han,

Rắn theo kế hoạch đã bàn

Tìm cây làm gậy rồi chàng quấn quanh

Lấy chăn phủ kín thân mình

Khách khiêng cây gậy đi nhanh lên chùa.

*

Dọc đường có kẻ hỏi đùa:

"Khiêng gì đẹp thế?". Khách vờ lặng yên.

Rắn ta nổi giận như điên

Ác tâm muốn cắn khách liền một khi

Nhưng rồi cố dẹp "sân, si"

Nhớ ngày lễ tới cũng vì khách đây

Chỉ lên tiếng trách ông này:

"Chắc tôi xấu xí khiến Ngài lặng thinh?".

Khách kia xấu hổ thật tình

Chân thành xin hứa sửa mình từ đây.

*

Cả hai tiếp tục đi ngay

Lên chùa vừa kịp vào ngày Trai Tăng

Rắn ta tới trước Phật đường

Lễ dâng cung kính, cúng dường thành tâm,

Chư Tăng chú nguyện lâm râm

Rắn nghe thuyết pháp xong thầm ngộ ra

Nghĩ: "Vàng đầy ải thân ta

Đọa làm rắn độc, thiết tha làm gì!

Vàng còn sáu lọ giữ chi

Muốn cầu phước báu cúng đi cho rồi!".

*

Rắn lòng hoan hỉ tuyệt vời

Đem vàng còn lại cúng nơi Cửa Thiền

Cúng xong Rắn chết bình yên

Lìa nơi trần tục, về miền thanh cao

Do nguồn phước báu dạt dào

Cõi trời Đao Lợi sanh vào! Vui thay!

*

Một hôm kể lại chuyện này

Phật nhân đó nói cùng Ngài A Nan:

"Người khiêng chú Rắn tham vàng

Là ta thuở đó. Còn chàng Rắn đây

Là ông Xá Lợi Phất này,

Khi ông trách mắng, ta đây ngượng ngùng

Cúi đầu hổ thẹn vô cùng

Tự thề khiêm tốn với chung mọi loài

Chẳng coi ai lại hơn ai

Muôn loài bình đẳng lâu dài ngang nhau!".

(phỏng theo bản văn xuôi của Y Hà)

(12)

Người Mẹ

Nắng hồng rực rỡ trời mây

Chim muông ríu rít, cỏ cây rộn ràng

Hào quang chói lọi ánh vàng

Theo chân Đức Phật lên đàng sáng nay

Ngài đi khất thực trong ngày

Tìm cơ giáo hóa những ai lầm đường.

*

Nhà kia kín cổng cao tường

Đế Đô là chủ, giàu sang nhất vùng

Tham lam, ích kỷ vô cùng,

Hôm nay chủ vắng. Chó trông chừng nhà,

Nhe nanh hăm dọa người qua

Mắt ngầu hung dữ như là cuồng điên.

*

Phật ngừng khất thực trước hiên

Chó lao vội đến sủa lên, cắn Ngài

"Hãy im!" Ngài nói khoan thai

Chó bèn lui lại để rồi chồm lên

Phật đưa tay đỡ thản nhiên

Đón hai chân trước xong liền nói ngay:

"Ngươi là Mẹ chủ nhà này!

Chớ nên nóng giận. Ta đây rõ rồi

Kiếp xưa hung ác hại người

Quanh năm lừa lọc, suốt đời tham lam

Cửa nhà, châu báu, bạc vàng

Mưu mô thâu góp vô vàn bất lương

Chết rồi còn vấn còn vương

Luyến lưu trần thế, tiếc thương gia tài

Lựa ngay kiếp Chó đầu thai

Trở về nhà cũ giữ hoài của kia

Còn tham lam nữa làm chi!

Phải lo tu tỉnh ngay đi từ giờ!".

*

Oai phong Đức Phật vô bờ

Lời vàng nhiếp phục. Chó như ngộ liền

Ăn năn, hối cải, lặng im

Gục đầu, lệ tủi dâng lên ngập tràn

Phật bèn lui bước nhẹ nhàng,

Chó từ khi đó chẳng màng giữ canh

Lui vào một xó quẩn quanh

Bỏ ăn, bỏ sủa, mặc tình chủ gia.

Đế Đô dò hỏi người nhà

Mới hay chuyện Phật ghé qua bữa nào

Đế Đô căm tức biết bao

Chạy đi tìm Phật hỗn hào hét la.

*

Phật ôn tồn dạy: "Nghe ta!

Chó này kiếp trước chính là Mẹ ngươi

Tham lam, độc ác, hại người

Nên nay muốn trở về nơi chốn này

Hóa làm kiếp Chó khổ thay

Quẩn quanh giữ của đọa đầy tấm thân!"

Đế Đô bực bội vô ngần

Nghĩ lời vu khống, mười phần chẳng tin.

Phật thêm: "Ngươi hãy về liền

Dưới gầm Chó ngủ đào lên có vàng

Mẹ ngươi chôn dấu kỹ càng

Chết rồi chẳng kịp trối trăn câu nào!"

*

Đế Đô kinh ngạc xiết bao

Lòng tham tan biến! Nỗi đau dâng tràn

Niềm tin đạo pháp dần lan

Về nhà đào bới, thấy vàng dấu chôn

Chao ơi tan nát tâm hồn!

Đế Đô ôm Chó lệ tuôn tràn trề

Ăn năn cuộc sống u mê

Giờ đây sám hối quay về đường ngay

Quỳ xin Đức Phật chỉ bày

Cứu cho Mẹ khỏi cảnh đầy khổ đau.

*

Từ bi Phật dạy đôi câu:

"Mẹ ngươi nghiệp chướng từ lâu nặng nề

Ngươi mau mau hãy tìm về

Nương nhờ Tam Bảo quy y tức thì

Lại thêm ngũ giới thọ trì

Tiền này bố thí, của kia cúng dường

Chân thành sám hối trong lòng

Mẹ yêu hồi hướng mới mong phước lành!

Ta từng chỉ dạy chúng sanh

Con đường giải thoát tự mình phải theo

Ở đời sướng khổ mình gieo

Nhân nào quả nấy chớ kêu ai cùng!"

*

Đế Đô chợt hiểu. Vui mừng!

Làm theo lời Phật một lòng thiết tha.

Thời gian thấm thoắt trôi qua

Một hôm Chó duỗi mình ra lìa trần

Trút hơi thỏa mãn vô ngần

Tâm hồn thanh thản! Xác thân nhẹ nhàng!

*

Hôm sau trong giấc mộng vàng

Đế Đô thấy một Bà dang tay cười

Trên nền mây trắng giữa trời

Gật đầu vui sướng, nói lời dịu êm:

"Mẹ gây lầm lỗi triền miên

Chó kia là Mẹ đọa miền khổ đau

Nhờ ơn Phật độ nhiệm mầu

Nhờ con hiếu thảo trước sau tâm thành

Ngày nay Mẹ được vãng sanh

Vào nơi thế giới an lành thảnh thơi!

Chớ quên nhân quả ở đời

Luật Trời đã định! Nhớ lời nghe con!

Gắng công tu học cho tròn

Mẹ dù vĩnh biệt mãi còn an vui!"

(phỏng theo bản văn xuôi của Đức Thương)

Chân thành cám ơn Cư sĩ Tâm-Minh Ngô Tằng Giao đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 05-2003).

Truyện Cổ Phật Giáo

Truyện Thơ - Tập I

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

Diệu Phương tái bản - 2002

Tập I - Phần 2

(13)

Tai Họa

Do Cái Miệng

Thuở xưa có một chú Rùa

Sống trong hồ rộng vui đùa thảnh thơi,

Vợ chồng Cò trắng tới chơi

Đôi bên kết bạn, cuộc đời thêm tươi.

*

Một năm mưa bỗng chẳng rơi

Mặt trời thiêu đốt, nơi nơi úa mầu

Nước hồ khô cạn thật mau

Bao loài thủy tộc theo nhau chết dần

Rùa lo tìm kế thoát thân

Trong lòng suy tính phân vân mọi đàng

*

Vợ chồng Cò chợt ghé ngang

Rùa bèn tâm sự thở than não nề:

"Hai ngày ăn chẳng có chi

Dù là con tép nói gì cá tôm

Ngoài ra nếu nước cạn hơn

Lũ chăn trâu sẽ bắt luôn thân này,

Năm năm trước cũng tại đây

Tôi từng bị bắt, đọa đầy khổ thay

May mà sống sót tới nay

Là do bà lão ra tay mua về

Phóng sanh tôi tại vùng quê!

Giờ mong ai có cách gì cứu tôi!"

*

Vợ chồng Cò trắng góp lời:

"Hồ này nguy hiểm! Mau rời đi xa!"

Rùa than: "Tôi chậm quá mà

Chỉ bò quanh quất, khó qua nạn này!"

Vợ chồng Cò trắng bàn ngay:

"Hồ sen mười dặm bên đây cũng gần

Lá xanh mướt, hoa trắng ngần

Quanh năm có nước chẳng cần lo chi

Dù cho hạn hán sá gì!

Bây giờ tính kế ra đi thế này:

Chúng mình lấy một cây dài

Giữa cây bác ngậm, chúng tôi hai đầu

Chúng tôi nâng bác lên cao

Rồi bay một mạch đưa vào hồ bên.

Nhưng hãy nhớ, đừng có quên

Phải cần ngậm miệng! Chớ nên thốt lời!"

Rùa nghe sung sướng tê người

Cùng nhau thực hiện trò chơi đã bàn.

*

Hai Cò vỗ cánh bay ngang

Kéo Rùa ở giữa nhẹ nhàng lên cao.

Rùa nhìn phong cảnh lạ sao

Tò mò định hỏi nhưng nào dám đâu

Há ra là té vỡ đầu

Thôi đành cắn chặt miệng vào khúc cây.

Đong đưa thoải mái Rùa bay

Chợt đâu bên dưới có bầy trẻ chơi

Thấy Rùa đu thật tức cười

Chúng cùng la lớn: "Rùa ơi là Rùa

Trông như thầy bói bị mù

Phải nhờ người giắt kẻ đưa giống khùng!"

Rùa nghe nổi giận đùng đùng

Định hăm lũ trẻ: "Coi chừng tay ta

Ranh con đừng có ba hoa

Chuyện người mắc mớ chi mà hò la!"

Tội thay vừa há miệng ra

Rùa rơi xuống đá, thịt da tan tành!

*

Phật từng khuyên dạy chúng sanh:

"Họa từ cái miệng phát sinh tức thời

Các con ăn nói lựa lời

Giữ gìn cái miệng cuộc đời được an!".

(phỏng theo bản văn xuôi của Hoàng Minh)

(14)

Phật Xử Kiện

Bà kia bồng đứa con thơ

Dừng chân hóng mát bên bờ hồ sen

Thấy tay con trẻ lấm lem

Mẹ bèn múc nước hồ đem rửa liền

Đặt con nằm ở phía trên

Mẹ đi xuống tắm cạnh bên, trông chừng.

*

Có con quỷ dữ vô cùng

Đi ngang thấy trẻ, vui mừng thèm ăn

Dạ Xoa là quỷ khôn ngoan

Biến thành thiếu nữ đoan trang, hiền lành

Tới nơi thăm hỏi thân tình

Ngợi khen cháu bé đẹp xinh vô vàn

Quỷ xin được bế bé ngoan

Ngồi cho bú sữa dưới tàn cây cao

*

Mẹ nghe lời nói ngọt ngào

Gật đầu ưng chịu, đâu nào có hay

Quỷ nâng niu bé trên tay

Thừa cơ rời khỏi chốn này, chạy xa

Mẹ vùng lên đuổi, miệng la.

Quỷ ôm bé nói: "Đây là con tôi!"

Đôi bên tranh chấp nhiều lời

Bà con đưa họ đến nơi Phật đài

Chờ xin phân xử nơi Ngài

Phán xem đứa bé con ai trao về.

*

Phật nghe trình báo mọi bề

Nhìn qua thấy rõ quỷ kia trá hình

Nhận lời xét xử công minh:

"Kẻ ngay vạch thẳng phân ranh trên đường

Đặt lưng đứa bé nằm ngang

Hai người hai phía, đôi đàng kéo lui

Nếu ai sức yếu buông xuôi

Người kia mà kéo được thời giữ con."

*

Mẹ hiền vội nắm hai chân,

Quỷ thèm thịt trẻ, nắm phần hai tay

Muốn dành thắng lợi về ngay

Quỷ ra sức kéo cuồng say sá gì.

Thương thay thân xác hài nhi

Đớn đau khóc thét, tứ chi rã rời!

Đau con, xót mẹ, nghẹn lời!

Mẹ không nỡ kéo, buông lơi con mình

Rồi ngồi khóc trẻ sơ sinh:

"Đầu xanh sao đã tội tình con ơi!"

*

Phật quay qua hỏi mọi người:

"Ai yêu đứa trẻ trong hai bà này?"

Người xung quanh trả lời ngay:

"Thưa là mẹ ruột lòng đầy xót xa!"

Phật thêm: "Xét giữa hai bà

Cùng nhau co kéo. Ai là mẹ đây?"

Thưa: "Chính người đã buông tay

Xót tình máu mủ người này hy sinh!"

*

Phật truyền: "Đây quỷ hiện hình

Mắt tròng ngầu đỏ, thân mình tanh hôi

Đứng không in bóng mặt trời

Giả làm cô gái hại đời trẻ thơ!"

Quay qua phía quỷ đứng chờ

Phật nghiêm nghị nói: "Mi giờ hãy khai

Tại sao mi quấy phá hoài

Ác tâm đọa mãi làm loài quỷ thôi

Phải mau tu tỉnh cho rồi

Mới mong thoát khỏi luân hồi quẩn quanh

Quay về đường phải cho nhanh!"

Quỷ kia chợt ngộ, tâm thành hoàn lương:

"Thưa con chót dại lầm đường

Từ bi xin Phật xót thương thân này

Độ cho hết kiếp đọa đầy!"

Phật truyền: "Kiếp trước mi gây tội nhiều

Con đường mê muội mãi theo

Đầu thai làm quỷ còn kêu nỗi gì!

Kiếp này đừng có ngu si

Tránh gây tội ác! Tỉnh đi là vừa!"

*

Quỷ quỳ lạy Phật xin chừa

Quyết tâm sám hối tội xưa đã làm,

Giữa vùng ánh đạo thênh thang

Quỷ xin được tới đạo tràng quy y

Xong rồi tiếp tục ra đi

An tâm vì đã tìm về đường ngay.

*

Mẹ hiền hoan hỉ tràn đầy

Ấp ôm con nhỏ trong tay, đẹp lòng

Nguyện thầm giữ đạo cho tròn

Cúi đầu tạ Phật, Mẹ con giã từ.

(phỏng theo bản văn xuôi của Thiện Châu)

(15)

Dắt Nhau

Xuống Giếng

Xưa kia ở chốn núi rừng

Có đàn khỉ nọ khoảng chừng năm trăm

Họp bầy nô rỡn quanh năm,

Một hôm khỉ rủ nhau thăm bìa rừng

Có cây cổ thụ nhiều tầng

Mọc bên bờ giếng sáng ngần ánh Trăng.

*

Giếng sâu. Dưới đáy nước trong

Trăng tròn in bóng bềnh bồng nổi trôi,

Khỉ kêu: "Thôi chết! Nguy rồi!

Mặt Trăng rơi xuống giếng khơi đây này

Phải mau tìm cách vớt ngay

Giúp đời khỏi cảnh đọa đầy tối tăm!".

Khỉ ta nhảy nhót lăng xăng

Xôn xao tìm cách cứu Trăng khỏi chìm.

*

Hồi lâu, khỉ Chúa loan tin:

"Tôi đà có cách! Anh em yên lòng!

Theo lời tôi! Mấy cũng xong!

Ta chung góp sức, mình cùng tiếp tay,

Tôi trèo lên bám cành cây

Một anh bám lấy đuôi này của tôi

Rồi anh khác lại bám đuôi

Cả đàn lần lượt nối dài tiếp nhau

Thả người xuống được giếng sâu

Vớt Trăng dưới đáy lên đâu khó gì!".

*

Khỉ ta mừng rỡ kể chi

Cùng nhau theo diệu kế kia đã bàn

Bám đuôi nhau cả một đàn

Giếng sâu mò xuống, Trăng vàng vớt lên

Nào ngờ nặng trĩu cành trên

Nhánh cây cổ thụ gẫy liền. Thảm thay!

Giếng kia rơi xuống cả bầy

Khỉ ta lúng túng, loay hoay nổi chìm,

Nào tìm ra được lối lên!

Nào ai cứu vớt khỏi miền nước sâu!

*

Khỉ ta chết hết còn đâu!

Thần cây cổ thụ ngâm câu kệ rằng:

"Trên cao vẫn có bóng Hằng

Khắp nơi trần thế ánh Trăng tràn trề,

Một con đã quá u mê

Tiếc thay cả lũ chẳng hề biết chi

Dắt nhau xuống giếng cùng đi

Để rồi chết thảm cũng vì dại ngu!".

*

Đời người lắm kẻ mê mờ

Khổ đau mà cứ ngỡ là sướng vui

Vô thường lẽ Đạo ai ơi

Cớ chi lặn lội mãi nơi muộn sầu!

(phỏng theo bản văn xuôi của Trí Hải)

(16)

Bảo Vệ

Sanh Linh

Có Ngài La Hán thuở xưa

Ẩn trong rừng núi tuyết lùa mênh mông

Ngài từng chứng quả "lục thông".

Có tài biết rõ việc trong ba đời

Tiếng tăm lừng lẫy khắp nơi

Bà con khâm phục. Danh Ngài truyền đi.

*

Ngài nuôi một chú Sa Di

Tuổi còn niên thiếu, cận kề ngày đêm.

Một hôm trò đứng hầu bên

Thầy xem sắc tướng xong liền nói ngay:

"Phước con cho tới bữa nay

Tính ra còn lại vài ngày nữa thôi,

Bẩy hôm sau sẽ qua đời

Thầy trò vĩnh biệt, nghĩ thời đau thương!

Con mau trở lại cố hương

Viếng thăm lần chót xóm làng, mẹ cha!".

Sa Di lòng dạ xót xa

Cúi đầu đảnh lễ Thầy và ra đi

Chuông buồn buông tiếng sầu bi

Tiễn người mạng yểu! Biệt ly não nề! .

*

Mưa nguồn giăng phủ đường về

Khi trời vừa tạnh, tràn trề nước dâng,

Chú đi lối tắt qua đường

Thấy bầy kiến nhỏ dưới mương vẫy vùng

Bị trôi theo nước xuôi dòng

Dập dềnh mạng sống! Bềnh bồng xác thân!

Chú Sa Di động từ tâm

Cởi ngay áo khoác bỏ ngăn nước dòng,

Kiến ta được cứu, vui mừng

Rủ nhau leo vội vào chung quanh bờ

Con nào đuối sức, vật vờ

Chú khum tay vớt bỏ ra đất liền

Thế là kiến được bình yên!

Hương từ bi tỏa khắp triền non xa!

Sa Di tiếp tục về nhà

Bẩy ngày chờ đợi trôi qua phập phồng

Sang ngày thứ tám hừng đông

Mạng còn chưa hết! Trong lòng mừng thay

Vội vàng trở lại thăm Thầy

Thầy hay rõ chuyện mặt đầy ngạc nhiên

Thầy vào nhập định tham thiền

Mới hay đệ tử nhân hiền vừa gieo

Cứu bầy kiến thoát hiểm nghèo

Giờ đây công đức trổ theo quả lành

Phước do bảo vệ sanh linh

Kéo dài thêm tuổi xuân xanh nhiệm mầu.

*

Sa Di từ đó chuyên sâu

Tu hành tinh tấn đạo mầu Thích Ca

Ánh vàng rực rỡ chan hòa

Viên thành đạo quả. Thăng hoa kiếp người.

(phỏng theo bản văn xuôi của Đức Tâm)

(17)

Phước Báu

Hiện Tiền

Vợ chồng chàng Kế Sa La

Kiếm ăn vất vả, cửa nhà khó khăn

Nhưng vui sống cảnh thanh bần

Hiền lành, chân thật, xa gần mến thương

Gia đình trọng đạo vô cùng,

Giúp người đâu quản ngại ngùng thiệt hơn.

*

Một năm tai ách dập dồn

Mất mùa đói kém, bệnh còn tràn lan

Dân tình khốn khổ than van

Bà con tang tóc, xóm làng thảm thê

Phương xa cứu trợ, quyên về

Thuốc men, phẩm vật đem chia giúp người

Lại nhờ tăng sĩ khắp nơi

Chú tâm khấn nguyện, góp lời cầu an.

*

Thông thường sáng kiếm việc làm

Kế Sa La với vợ chàng cùng đi

Một mưa hai nắng quản chi

Tìm nhà điền chủ thiếu gì ruộng nương

Vợ chồng làm mướn kiếm lương

Chia bùi sẻ ngọt chung đường gian truân,

Tối ngày bận rộn kiếm ăn

Nào hay hoạn nạn khó khăn trong vùng.

*

Hôm nay thấy khách đi đường

Mang đồ cứu trợ thật đông về chùa

Vợ chồng nhân ái có thừa

Nhưng nghèo phẩm vật, không dư bạc tiền

Nghẹn ngào sầu tủi vô biên

Tiếc mình chẳng có đủ duyên cứu người

Lòng thầm nguyện với đất trời

Nếu dư tài vật giúp đời năm nay

Thì dù có bị đọa đầy

Thân kia đau khổ, tâm này an vui

Chàng bèn buồn bã trở lui

Chẳng còn tha thiết kiếm nơi ăn làm

Tối về chẳng dám thở than

Sợ rằng vợ biết, đôi đàng khổ đau

Vợ chàng gạn hỏi hồi lâu

Chàng bèn thổ lộ nỗi sầu riêng mang

Vợ chàng lệ chảy hai hàng

Buồn cho gia cảnh bần hàn mãi thôi.

*

Chùa xa chuông đổ từng hồi

Như khơi trí tuệ, như soi đường trần

Vợ chàng chợt nói vui mừng:

"Sao đôi mình chẳng kiếm chung việc làm?

Ngày mai chuẩn bị sẵn sàng

Tìm nhà phú hộ trong làng làm thuê

Nhận tiền ứng trước đem về

Rồi mang bố thí coi bề tiện hơn!"

Chàng nghe hợp lý vô vàn

Chồng đầy sung sướng, vợ tràn vui tươi.

*

Hôm sau vừa rạng mặt trời

Vợ chồng tìm đến khắp nơi trong làng

Kiếm ra nhà nọ xin làm:

"Nhận tiền ứng trước. Cam đoan bẩy ngày

Sẽ xin trở lại nơi này

Ở luôn giúp việc. Trả vay vẹn toàn".

Chủ nghe tiếng vợ chồng chàng

Là người hiền đức nên hoan hỉ liền

Đưa ngay cho mượn bạc tiền

Nói về xếp đặt việc riêng ở nhà:

"Bẩy ngày sau trở lại ta

Nếu tiền trả đủ coi là như xong

Khỏi cần tính chuyện làm công

Tự do xin trả vợ chồng từ đây!"

*

Kế Sa La đẹp dạ thay

Mang tiền vội vã về ngay chợ làng

Sắm mua phẩm vật đèn nhang

Lên chùa xin gặp Chư Tăng định ngày

Phát tâm bố thí của này

Vào hôm thứ bẩy. Đẹp thay tình người!

Hoa từ bi nở rạng ngời

Chư Tăng, phật tử ngỏ lời tiếp tay.

*

Quốc Vương trong nước cùng ngày

Cũng mang phẩm vật lên ngay tại chùa

Ngài mong biểu lộ tâm từ:

"Giúp người hoạn nạn cũng như giúp mình",

Xin chùa ấn định ngày lành

Vào hôm thứ bẩy để dành cho Vua.

Chư Tăng lúng túng khẽ thưa:

"Kế Sa La đã đến chùa hôm nay

Xin dành bố thí ngày này

Vua nên chung góp tiếp tay cùng chàng!".

Vua bèn nói với Chư Tăng:

"Trẫm đây là một Quốc Vương nước này

Bạc tiền nào thiếu trong tay

Há gì chung chạ cùng ngày với ai!".

Nhà chùa vội vã chuyển lời

Kế Sa La chẳng chịu dời hôm sau

*

Ngạc nhiên Vua gọi vào chầu

Kế Sa La vội trình tâu sự tình

Vợ chồng chót đã bán mình

Lấy tiền bố thí chúng sanh vùng này

Hết ngày thứ bẩy tới đây

Tự do sẽ mất, phải quay về rồi.

Cúi đầu chịu tội mà thôi

Nhường Vua chẳng được xin người cảm thông!

*

Vua nghe xúc động vô cùng

Ngoài lời khâm phục, trong lòng xót thương

Thưởng cho chồng vợ bạc vàng

Lại thêm bổng lộc Vua ban trọn đời.

Vợ chồng lạy tạ nghẹn lời

Niệm hồng ân Phật sáng ngời ánh quang

Đã ban cho vợ chồng chàng

"Từ Bi" đức tánh, chung đường đạo tâm!

(phỏng theo bản văn xuôi của Thích Đức Tâm)

(18)

Mối Thù

Truyền Kiếp

Thuở xưa có một thanh niên

Rất là hiếu thảo khắp miền biết danh

Là con một, đã trưởng thành

Nhưng chưa chịu lập gia đình với ai

Mẹ già, cha sớm qua đời

Chàng lo phụng dưỡng cho người Mẹ yêu,

Thấy con vất vả sớm chiều

Mẹ khuyên lấy vợ đủ điều thiệt hơn

Nhưng con chẳng chịu kết hôn

Mẹ bèn tự cưới vợ luôn cho chàng.

*

Nàng dâu tiết hạnh, đảm đang

Trong nhà tháo vát, ngoài làng tinh khôn

Rủi thay không thể sanh con

Thấy chồng lo nghĩ héo hon cõi lòng

Vợ bèn tự cưới cho chồng

Thêm cô vợ lẽ. Mặn nồng cả hai.

*

Ít lâu vợ lẽ mang thai

Chồng mừng hớn hở một hai nuông chiều

Tỏ ra hết sức thương yêu

Đêm ngày săn sóc, sáng chiều nâng niu,

Vợ đầu tủi phận buồn thiu

Ngoài đầy ganh tức, trong nhiều hờn ghen

Rắp tâm hiểm độc một phen

Cho chồng chừa cái thói quen phũ phàng.

*

Vợ đầu đi kiếm thuốc thang

Trộn vào thực phẩm. Dễ dàng phá thai,

Thành công lần một, lần hai

Thêm lần ba nữa ra tay hại ngầm

Mẹ con vợ lẽ lìa trần

Trước khi tắt thở quyết tâm trả thù.

*

Hết Xuân, qua Hạ, sang Thu

Anh chồng khám phá chuyện xưa vợ làm

Nổi cơn giận dữ vô vàn

Đọa đầy vợ cả hung tàn thẳng tay

Ở đời vay trả, trả vay

Nàng này đau đớn lìa ngay cõi đời.

*

Luân hồi sang kiếp thứ Hai

Vợ sau trở lại đầu thai thành Mèo

Vợ đầu cũng trở lại theo

Hóa thành Gà mái, đẻ nhiều gà con

Mèo rình, vồ lấy ăn luôn

Giết thêm Gà mái, rửa hờn chẳng tha.

*

Luân hồi sang kiếp thứ Ba

Gà thành Beo cái. Mèo là con Nai

Nai sinh con buổi sớm mai

Buổi chiều Beo tới ăn hoài còn chi

Ăn luôn cả chú Nai kia

Cái vòng luẩn quẩn thảm thê hận thù.

*

Luân hồi sang kiếp thứ Tư

Nai là Thần ác. Beo vô nhà giàu

Hóa thành con trưởng, gái đầu

Đến khi khôn lớn làm dâu nhà người

Hai kỳ sinh nở con rồi

Hung Thần hiện đến giết đời trẻ thơ.

*

Đến kỳ sinh nở thứ ba

Vợ chồng tính kế trốn ra khỏi nhà

Lánh về bên ngoại thật xa

Ẩn thân nương náu cho qua hiểm nghèo

Bảo toàn mạng sống con yêu

Tránh tay Thần ác gây nhiều đau thương,

Thời gian sau mới lên đường

Bồng con trở lại quê chồng khi xưa.

*

Đường về vất vả nắng mưa

Vợ chồng ghé lại nghỉ trưa trước thềm

Kỳ Viên Tịnh Xá êm đềm

Cây cao tỏa mát, liễu mềm buông lơi,

Chợt như bão tố vang trời

Hung Thần gầm thét tới nơi kia rồi

Vợ chồng sợ hãi rụng rời

Ôm con chạy thẳng vào nơi Phật Đài

Để con nằm dưới chân Ngài

Quỳ xin cứu mạng, ngăn loài tàn hung

*

Hung Thần tới tựa cơn giông

Chư Thiên gác cửa chặn không cho vào,

Từ bi Cửa Phật dạt dào

Tình thương rộng mở xóa bao hận thù

Hung Thần trở lại hiền từ

Nhờ oai lực Phật rất ư nhiệm mầu.

Hung Thần được dẫn vào chầu

Để nghe Đức Phật khuyên câu ôn tồn:

"Các con giết hại nhau luôn

Trả vay, vay trả dập dồn khổ đau

Mối thù truyền kiếp đã lâu

Hãy nên chấm dứt cho mau từ giờ!"

*

Phật ngồi kể lại chuyện xưa

Nguyên do đưa đến dây dưa hận thù,

Phật khuyên hai kẻ cố tu,

Rồi ngâm bài kệ như ru lòng người:

"Thế gian khắp bốn phương trời

Thời nào cũng vậy, muôn đời chẳng sai

Oán mà báo oán kéo dài

Than ôi oán đó theo ai chập chồng!

Lấy ân báo oán đẹp lòng

Oán tiêu tan mất, hết vòng khổ đau

Đó là chân lý dài lâu

Của người hiểu đạo nhiệm mầu từ xưa!"

*

Đôi đàng như tỉnh cơn mơ

Oan cừu chấm dứt, hận thù tiêu tan

Trong tâm bừng ánh đạo vàng

Cúi đầu tạ Phật, rộn ràng niềm vui.

(phỏng theo bản văn xuôi của H.G.)

(19)

Hoàng Tử

Hiếu Thảo

Có ông hoàng tử ngày xưa

Tên là Nhẫn Nhục, nhân từ nổi danh

Yêu thương mọi kẻ xung quanh,

Lại thêm trí tuệ thông minh hơn người,

Khôi ngô tướng mạo rạng ngời

Toàn dân khen đức, khắp nơi mến tài.

Vua và Hoàng Hậu yêu Ngài

Vì lòng hiếu thảo ít ai sánh cùng.

*

Một hôm Vua bệnh trong cung

Thuốc men dùng mãi vẫn không giảm nhiều

ông Hoàng lo lắng đăm chiêu

Cùng quan họp lại sớm chiều nghĩ suy

Bàn nhau xem có cách gì

Kiếm ra thuốc quý mang về chữa Vua.

Trong triều có kẻ lọc lừa

Manh tâm muốn cướp ngôi Vua lâu rồi

Chờ Vua bạo bệnh qua đời

Hại luôn hoàng tử là người nối ngôi,

*

Gian thần thừa dịp ngỏ lời:

"Thuốc hay tuy biết. Kiếm thời khó sao!"

ông Hoàng: "Dù khó biết bao

Tìm cho bằng được, ta nào chịu thua!"

Gian thần: "Tiên dược xin thưa

Đó là bộ não người vừa thanh xuân

Lại thêm hiếu thảo vô ngần

Có lòng nhân đức xa gần đều khen!"

Vui mừng hoàng tử hỏi liền:

"Não ta dùng chế thuốc tiên được nào?"

Gian thần trong bụng mừng sao

Bề ngoài giả bộ buồn rầu xin thưa:

"Nào ai hơn được tâm từ

Nào ai hiếu thảo được như bằng Ngài

Não Ngài làm thuốc thật hay

Nhưng nghe sao thấy đắng cay bội phần

Triều thần đâu nỡ bất nhân

Nào ai lại dám nhẫn tâm cùng Ngài!"

*

ông Hoàng khẳng khái buông lời:

"Ta đây nào có tiếc đời gấm hoa

Nếu mà cứu mạng Vua Cha

Thì ta dù chết lòng đà sướng vui!".

Triều thần thương cảm ngậm ngùi

Toàn dân hay chuyện người người lệ sa.

ông Hoàng truyền: "Cắt đầu ta

Mổ ra lấy não đem hòa thuốc ngay

Cầu Trời phù hộ thuốc hay

Chữa Vua khỏi bệnh ta đây ngậm cười!".

Khen thay lòng hiếu tuyệt vời

Cho nên động đến đất trời linh thiêng

Thuốc hay như có phép Tiên

Uống xong chén thuốc Vua liền khỏe ra.

*

ông Hoàng hiếu với mẹ cha

Là tiền thân Phật Thích Ca thuở nào.

(phỏng theo bản văn xuôi trích: Viên Âm)

(20)

Nguồn Hạnh Phúc

Nơi vùng tịnh xá Kỳ Hoàn

Gió trời nhẹ thổi, mây ngàn êm trôi

Gốc cây cổ thụ trên đồi

Sa Môn bốn vị cùng ngồi chuyện chơi

Hỏi điều chi sướng tuyệt vời?

Điều chi hạnh phúc theo người trần gian?

*

Trầm ngâm, một vị cho rằng:

"Hưởng phong cảnh đẹp thú bằng lên tiên

Khi xuân rực rỡ thiên nhiên

Vui đàn chim hót, thắm duyên hoa cười

Đất trời, cây cỏ tốt tươi

Dong thuyền dòng biếc dạo chơi lững lờ

Hoặc mang bầu rượu túi thơ

Núi cao ngâm vịnh: giấc mơ một đời!".

*

Vị bên phải khẽ thốt lời:

"Gia đình đoàn tụ một nơi sum vầy

Thức ngon, rượu quý tràn đầy

Đàn ca hát xướng ngất ngây thâm tình

Quây quần thân thuộc quanh mình

Sướng như lên tận mây xanh cõi trời!".

*

Vị bên trái nói: "Trên đời

được sinh ra đúng vào nơi sang giàu

Nhiều tiền bạc, lắm quân hầu

Ăn ngon, mặc đẹp, nhà lầu, ngựa xe

Vinh hoa phú quý bề bề

Mới là vui sướng còn chi sánh bằng!".

*

Vị ngồi phía trước thưa rằng:

"Các thầy nghĩ vậy phải chăng đều lầm?

Theo tôi cưới được giai nhân

Vài nàng quyến rũ, tấm thân gợi tình

Nói cười ca múa đẹp xinh

Mới là hạnh phúc mà mình thiết tha!".

*

Những lời đàm luận vẳng xa

Vừa khi Đức Phật ghé qua kinh hành

Dừng chân hỏi rõ ngọn ngành

Động lòng thương xót chúng sanh mê lầm

Ngài bèn dạy: - "Kìa cảnh xuân

Thiên nhiên vạn vật xa gần tốt tươi

Thu qua, Đông tới bên trời

Úa tàn cây cỏ, tơi bời lá hoa!".

- "Kìa người sum họp đầy nhà

Chứa chan tình cảm, chan hòa niềm vui

Nhưng hợp rồi lại chia phôi

Sinh ly, tử biệt khiến người khổ đau!".

- "Kìa xem phú quý sang giàu

Gia tài dù lắm, bền lâu bao giờ

Đời người ngắn tựa giấc mơ

Mang gì theo được trong giờ xuôi tay!".

- "Kìa xem những kẻ đắm say

Ham mê sắc dục hao gầy tấm thân

Lại thêm mê muội tâm thần

Tan nhà, mất nước bắt nguồn từ đây!".

*

"Nói chung những ước muốn này

Là nguyên nhân chính vần xoay luân hồi

Trong vòng sinh tử nổi trôi

Khiến đời đau khổ! Khiến người lầm than!

Chỉ riêng có cõi Niết Bàn

Là nơi an lạc chứa chan ngàn đời

Là chân hạnh phúc tuyệt vời!".

Rồi Ngài kể lại chuyện thời xa xưa:

*

"Trước kia có một Ông Vua

Trị vì một nước cõi bờ thênh thang

Nhà Vua tên gọi Phổ An

Mời Vua bốn nước lân bang tiệc tùng

Kéo dài bốn tháng tưng bừng

Đến khi tan tiệc, lúc cùng chia tay

Phổ An hỏi bốn Vua này

"Điều chi lạc thú mê say nhất đời?".

Bốn Vua lần lượt trả lời:

- "Dạo chơi cảnh đẹp đất trời bao la!".

- "Gia đình sum họp chan hòa!".

- "Giàu sang phú quý một nhà hiển vinh!".

- "Giai nhân nhan sắc gợi tình!".

Đó là những thứ cho mình sướng vui!

Phổ An nghiêm nghị đáp lời:

"Đó là tạm bợ nhất thời mà thôi

Nguyên nhân sinh tử luân hồi

Cội nguồn đau khổ nổi trôi kiếp người!".

*

Kể xong chuyện, Phật tiếp lời:

"Mong cho bốn vị thoát nơi ta bà,

Phổ An kiếp trước là ta

Bốn Vua ngày đó chính là các ông

Ta khuyên chẳng chịu ghi lòng

Kiếp này quanh quẩn trong vòng tử sinh!".

Bốn Sa Môn khẽ lặng thinh

Nhủ lòng sám hối tâm thành từ đây.

Vừng dương rực chiếu cỏ cây

Hương xuân ngan ngát tỏa đầy không gian

Bốn người bừng ánh đạo vàng

Khơi nguồn hạnh phúc dâng tràn trong tim.

(phỏng theo bản văn xuôi của Trí Hiền)

(21)

Dạy Khỉ Nói

Nước kia có một ông Vua

Vốn ham việc lạ, lại ưa chuyện đùa

Tuổi Vua bẩy chục có thừa

Một hôm cao hứng nhân mùa đầu Xuân

Vua truyền lệnh khắp xa gần

Từ quan cho chí tới dân hay rằng

Nhà Vua ban thưởng ngàn vàng

Cho ai dạy khỉ nói năng như người.

*

Các quan phải dự cuộc chơi

Cố công tìm khỉ các nơi đưa về

Quan nào dạy khỉ lành nghề

Thưởng vàng, tăng chức đôi bề vui thay!

Quan nào dạy khỉ không hay

Phạt tiền, giáng chức xuống ngay tức thời!

Các quan than khổ thấu trời

Xưa nay khỉ nói tiếng người được đâu!

*

Đột nhiên có lão bạc đầu

Tuổi ngoài bẩy chục xin hầu chuyện Vua

Quỳ thưa: "Nghề nghiệp từ xưa

Chuyên môn dạy khỉ nói như tiếng người

Cả nhà từng trải mấy đời

Nghề riêng dạy khỉ vốn nơi gia truyền!".

Vua nghe hứng thú vô biên,

Lão ông lên tiếng nói thêm đôi điều:

"Công phu dạy khỉ khá nhiều

Muốn cho khỉ nói được theo tiếng người

Hàng ngày kiên nhẫn mớm lời

Ít ra phải mất hai mươi năm trường!"

Lão xin nhận trước nửa vàng

Về nhà sửa soạn lên đường đi xa

Khỉ thông minh sẽ tìm ra

Đem về dạy nói, nghề nhà tinh thông.

*

Vua nghe háo hức vô cùng

Xuất năm trăm lượng đưa ông tức thì,

Các quan mừng rỡ kể chi

Trút đi gánh nặng nghĩ suy nhọc lòng.

*

Ông về, vợ ngóng, con trông

Khi hay rõ chuyện đều cùng khóc la

Gạt Vua chắc chết cả nhà

Phen này ba họ thành ma không đầu

Ông nào dạy khỉ được đâu

Cả gan lường gạt, mưu sâu hại đời.

Vuốt râu ông lão cả cười

"Tuổi ta nay đã bẩy mươi hơn rồi

Nhà Vua tuổi cũng vậy thôi

Chắc chi còn sống ở đời dài lâu

Hai mươi năm khó qua cầu

Vua và ta chết còn đâu lo gì!

Con người sống ở thác về

Coi như xí xóa cớ chi muộn sầu

Vô thường Phật dạy từ lâu!".

(phỏng theo bản văn xuôi của Thái Thanh)

(22)

Lòng Hiếu

Chim Oanh Vũ

Thuở xưa ở dãy Tuyết Sơn

Có chim Oanh Vũ dễ thương, hiền hòa

Vì cha mẹ bị mù lòa

Một mình chim phải bay ra khu rừng

Kiếm tìm trái chín thơm lừng

Mang về cung kính cúng dường mẹ cha.

*

Cách rừng cũng chẳng bao xa

Có ông điền chủ thật là tốt thay

Ruộng vừa cấy lúa năm nay

Ông bèn phát nguyện: "Lúa này trổ bông

Khi nào lúa tốt đầy đồng

Ai cần lương thực vui lòng lấy ăn!".

*

Một hôm Oanh Vũ bay ngang

Thấy bao nhiêu lúa óng vàng đẹp tươi

Chim bèn dừng cánh tìm mồi

Tha nhiều lúa tốt về mời mẹ cha,

Vừa khi điền chủ đi qua

Tưởng chim phá hoại, ông ta phiền lòng

Sai người giăng lưới trên đồng

Bắt chim Oanh Vũ bỏ lồng treo chơi.

*

Chim bèn nhỏ nhẹ đôi lời:

"Sao ông lại nỡ giam tôi thế này?

Ông thường bố thí hàng ngày

Cho nên tôi mới ngừng đây kiếm mồi!".

ông điền chủ: "Kiếm cho ai

Mà sao lui tới tha hoài lúa ta?".

Chim thưa: "Tôi có mẹ cha

Cả hai đều bị mù lòa tối tăm

Bay đi kiếm sống khó khăn

Mình tôi phải lấy phần ăn ba người!".

Nghe ra điền chủ tươi cười

Thả chim và nói: "Xin mời từ nay

An tâm ghé lại ruộng này

Cứ dùng thóc lúa ta đây không buồn!".

*

Khen thay súc vật, chim muông

Mà lòng hiếu thảo còn hơn nhiều người

Đã sinh ra giữa đất trời

"Hiếu cùng cha mẹ" nhớ lời gấm hoa.

Con chim Oanh Vũ chính là

Tiền thân Đức Phật Thích Ca một thời,

Còn điền chủ tốt tuyệt vời

Là Xá Lợi Phất người đời kính yêu.

(phỏng theo bản văn xuôi, trích: Phật Pháp)

(23)

Cây Táo

Thiết Sơn

Thiết Sơn núi thẳm xa xưa

Có cây táo nọ rất ư lâu đời

Thân to, tán lá rợp trời

Chưa hề có quả, tứ thời cành trơ.

*

Gần chân núi có tiều phu

Tên là Chí Hiếu, ốm o, thân gầy

Chuyên nghề lên núi lượm cây

Mang về làm củi, bán ngày kiếm ăn

Quanh năm sinh sống khó khăn

Một mình nuôi Mẹ nhọc nhằn sớm trưa.

Mẹ chàng bệnh hoạn, già nua,

Thuốc thang nào có tiền mua vì nghèo

Dần dần bệnh nặng thêm nhiều

Trở thành tê bại Mẹ yêu liệt giường,

Chàng buồn số phận đau thương

Thở dài, than ngắn mãi vương muộn phiền.

*

Một đêm hầu cạnh Mẹ hiền

Mẹ đà an giấc. Ngoài hiên sáng trời

Chàng bèn nhẹ bước ra chơi

Say sưa ngắm ánh trăng nơi đầu ghềnh,

Núi rừng sương phủ bồng bềnh

Đọng trên ngọn cỏ, đầu cành như hoa

Như muôn ngàn ánh sao sa

Long lanh suối vắng, thướt tha đêm trường.

*

Tiều phu đang phút mơ màng

Chợt đâu trước mặt hào quang sáng lòa

Một tiên ông bỗng hiện ra

Chòm râu trắng bạc, nước da hồng hào

Dáng uy nghi, vẻ thanh cao

Phất phơ áo trắng, gậy đào cầm tay.

Tiều phu phách lạc, hồn bay

Tiên ông khẽ nói: "Ta đây! An lòng!

Ta là Hòa Thượng trên non

Ở ngay trong dãy Thiết Sơn lâu rồi

Vì con hiếu thảo ở đời

Cho nên động tới đất trời linh thiêng

Hôm nay hội đủ cơ duyên

Ta về chữa bệnh Mẹ hiền giúp con!".

Tiều phu mừng rỡ trong lòng

Vội quỳ bái tạ vô cùng trang nghiêm.

*

Xua tay, Hòa Thượng nói thêm:

"Con mau sửa soạn leo lên núi này

Tìm cây táo quý lâu ngày

Hái ngay một trái về đây cứu người

Dâng lên cho Mẹ con sơi

Mẹ dù bệnh nặng ăn thời khỏi luôn!".

*

Tiều phu nghe lệnh phân vân

Xưa nay cây táo xa gần đều hay

Chưa hề có quả một ngày

Lấy chi để hái? Lệnh này trớ trêu!

Nhưng Hòa Thượng nói: " Làm theo

Đúng lời ta dặn chớ nhiều nghĩ suy!

Hãy lên hái táo ngay đi

Giờ cây có trái cũng vì cảm thông

Thương con hiếu đễ một lòng

Bà con quý mến khắp vùng Thiết Sơn!"

Tiều phu sụp lạy tạ ơn

Ngẩng lên Hòa Thượng biến luôn mất rồi.

*

Suốt đêm trằn trọc mãi thôi

Tiều phu lên núi khi trời hừng đông

Sương lam còn phủ mênh mông

Rừng hoang, núi vắng chập chùng êm ru

Chỉ riêng dòng thác vô tư

Rì rào khe núi vọng đưa khúc tình

Như chờ đón ánh bình minh

Dịu dàng soi tỏ tâm linh con người.

*

Thân vất vả, lòng an vui

Cỏ cây rậm rạp, núi đồi cheo leo

Tiều phu cương quyết cố trèo

Đầu non vừa tới, nắng theo ngang đầu

Ngẩng nhìn cành táo trên cao

Thấy ngay một quả. Xiết bao lạ lùng,

Chàng reo lên rất vui mừng

"Tạ ơn Hòa Thượng mở đường cứu con!".

Táo thần bỗng hiện nhiều hơn

Quả to, chín đỏ như son trĩu cành

Chàng leo lên hái thật nhanh

Mê mờ che lấp biến thành máu tham

Hái nhiều đầy ắp một làn

Nhét thêm đầy túi mới mang về nhà.

*

Đầu đuôi kể lại Mẹ già

Tiều phu dâng táo mời bà Mẹ sơi

Ngạc nhiên Mẹ đến nghẹn lời

Chắp hai tay lại vái trời trên cao

Miệng luôn niệm Phật thì thào

Tạ ơn trời, Phật dạt dào lòng nhân

Tạ ơn Hòa Thượng vô ngần

Mẹ ăn táo quý lòng thầm sướng vui.

Táo thần thật quả lạ đời

Mẹ ăn xong táo bệnh thời khỏi luôn

Đôi chân cử động bình thường

Chẳng còn tê bại liệt giường như xưa

Bước lần theo cánh liếp thưa

Lâm râm khấn nguyện ơn vừa được ban.

*

Tin đồn phép lạ truyền lan

Bà con kéo đến rộn ràng khắp nơi

Nhờ tay Chí Hiếu giúp đời

Kẻ thời bệnh nặng. Người thời kinh niên

Tiều phu chia táo giúp liền

Táo thần như có phép tiên chữa lành.

*

Tháng ngày lần lượt trôi nhanh

Tiều phu chợt nghĩ công mình khó khăn

Lên non hái táo nhọc nhằn

Nên đòi con bệnh trả phần tiền công.

Bạc tiền theo táo chất chồng

Lòng tham theo bạc càng nồng hơi tanh!

Tiền công ngày một tăng nhanh

Thẳng tay vơ vét mau thành phú ông

Màng chi con bệnh tay không

Bạc tiền nếu thiếu đừng mong cậy nhờ!

*

Thời gian thấm thoắt thoi đưa

Tiều phu Chí Hiếu xác xơ thuở nào

Giờ đây rạng mặt phú hào

Khắp vùng nổi tiếng sang giàu nhất thôi,

Lâu đài tráng lệ tuyệt vời

Quân hầu, xe ngựa cuộc đời lên hương.

*

Một hôm có gái đáng thương

Phương xa lặn lội tìm đường ghé sang

Khẩn cầu mắt lệ dâng tràn

Nàng cần táo quý xin chàng giúp cho

Mẹ nàng hấp hối nằm chờ

Trên giường tử biệt mong nhờ táo tiên!

Ngặt vì nàng chẳng có tiền

Phú ông Chí Hiếu đuổi liền thẳng tay,

Gái nghèo van khóc tội thay

"Không tiền không táo!". Đành quay trở về.

*

Đêm hôm đó dưới trăng thề

Một trời vằng vặc, bốn bề nên thơ

Đứng trên đỉnh núi mộng mơ

Phú ông Chí Hiếu say sưa ngắm nhìn

Táo thần giúp hái ra tiền

Trong lòng đắc ý nên liền cười vang.

Chợt đâu một đạo hào quang

Vụt ngang hiện trước mặt chàng: "Người ơn"

Đó là Hòa Thượng Thiết Sơn

Giọng Ngài nghiêm nghị, đâu còn như xưa

Trước kia vui vẻ có thừa

Giờ đầy quở trách, lại vừa uy nghiêm:

"Nghe đây Chí Hiếu ham tiền

Tham lam che lấp tâm hiền thuở xưa

Chẳng còn có chút lòng từ

Đừng mong hưởng lộc giống như ngày nào!

Những gì ngươi đã thu vào

Tan mau như bọt sóng chao biển này!"

Nói xong Hòa Thượng vung tay

Nhổ luôn cây táo lên ngay tức thì

Nhắm ra biển Ngài ném đi,

Bóng Ngài biến mất. Bốn bề lặng yên.

Tiều phu sợ hãi vô biên

Ra về lủi thủi, muộn phiền xiết bao

Nhưng lòng yên trí phần nào

Nghĩ mình chất chứa sẵn bao bạc tiền

Dù cho chẳng có táo tiên

Vẫn còn vui hưởng của riêng đã đầy.

*

Tới nhà chàng sững sờ thay

Rõ ràng chốn cũ: "Lâu đài còn đâu?"

Tưởng chừng đang giấc chiêm bao:

Lều tranh nghèo khó thuở nào hiện ra,

Trên mình quần áo xa hoa

Biến thành cũ nát như là trước kia.

Tiều phu nước mắt đầm đìa

Tiếc thương cơ nghiệp biến đi mất rồi

Hai tay trắng khẽ buông xuôi

Thở dài hối hận, ôi thôi muộn màng!

*

Mây mờ che phủ trăng vàng

Thiết Sơn gió vẳng cung đàn hư không!

(phỏng theo bản văn xuôi của Phạm Ngọc Khuê)

(24)

Nai Hiền

Ngày xưa có chú Nai hiền

Nhởn nhơ vui sống giữa miền hoang sơ

Trong khu rừng rậm ven bờ

Sông Hằng cuồn cuộn sóng mờ nhân gian.

Dáng Nai đẹp đẽ dịu dàng

Sừng trong nước ngọc, thân vàng ánh châu

Nhưng mắt Nai lắng u sầu

Thương cho trần thế nhuốm mầu bi ai,

Nai nghe, nói được tiếng người

Nai là Bồ Tát một thời hiện thân.

*

Bên Nai muông thú quây quần

Coi Nai như Mẹ muôn phần yêu thương

Như Thầy sáng suốt dẫn đường

Một vùng đồi núi ngát hương thanh bình.

Sợ người thấy sẽ hại mình

Nai cùng muông thú sống quanh trong rừng.

*

Một ngày trời đất mịt mùng

Sông Hằng gầm thét sóng dâng ngập tràn

Nai đang thơ thẩn non ngàn

Chợt nghe kêu cứu tiếng vang núi đồi

Nhìn xa Nai thấy một người

Ôm thanh củi mục chơi vơi giữa dòng

Mênh mông sóng nước reo cuồng

Sức người đã yếu, sắp buông trôi rồi

Tâm Bồ Tát bỗng rạng ngời

"Người mà đau khổ, ta thời khổ đau!

Cứu người trước, cứu mình sau!"

Nai lao vội xuống dòng sâu vớt người,

Sá chi sóng gió dập vùi

Dìu người lên được tới nơi an toàn.

*

Nạn nhân tỉnh lại bàng hoàng

Cám ơn công đức vô vàn của Nai

Nguyện xin tạc dạ lâu dài

Khiến Nai sung sướng thốt lời tâm can:

"Mừng Ông còn tấm lòng vàng

Dạt dào ân huệ, chứa chan nghĩa tình!

Hãy về ngay với gia đình

Nhớ đừng nói chuyện chúng mình nơi đây

Người đời nham hiểm chất đầy

Sẽ tìm cách bắt thân này mất thôi!".

Nạn nhân hứa chắc một lời

Khấu đầu lạy tạ. Về nơi thị thành.

*

Người về đoàn tụ gia đình

Đúng khi Hoàng Hậu tâu trình cùng Vua:

"Đêm qua thần thiếp nằm mơ

Thấy con Nai đẹp nói ra tiếng người

Nai thần thật quả lạ đời

Trên tòa giảng Pháp lời lời cao sang

Thật là chuyện lạ vô vàn

Nếu ta bắt được Nai vàng về cung

Nhốt Vườn Thượng Uyển vui chung

Điềm lành cho nước! Điều mừng cho ta!"

Vua nghe thỏ thẻ lời hoa

Chiều lòng Hoàng Hậu, lệnh ra khắp miền:

"Ai mà giúp bắt Nai hiền

Vua ban bổng lộc, bạc tiền, chức cao!"

*

Người mà Nai cứu hôm nào

Nghe Vua trọng thưởng, xôn xao cõi lòng

Nghĩ mình cùng với vợ con

Đói nghèo kiếp sống, héo hon cuộc đời

Máu tham nổi dậy trong người

Quên ân tình cũ, nuốt lời thề xưa

Y cười phản bội say sưa

Nhưng kìa phép lạ như vừa xảy ra

Mặt người chất phác hôm qua

Giờ đây gớm ghiếc xấu xa vô cùng.

*

Tên gian phản bội vào cung

Tâu Vua chỗ ở trong rừng của Nai.

Vua sai quân lính của Ngài

Bao vây bốn phía bên ngoài rừng hoang

ào ào chó dữ sủa vang

Kèn săn trổi giọng oang oang tiến vào

Thú rừng hoảng hốt lao xao

Nai hiền choàng tỉnh xiết bao ngỡ ngàng

Biết rằng trốn cũng muộn màng

Tay người hung ác bạo tàn xưa nay

Nai đang nghĩ ngợi, loay hoay

Thì bao quân lính tới ngay bên rồi

Vua, Quan cũng đã đến nơi

Vua nhìn Nai đẹp ngây người ngợi khen

Truyền không được bắn cung tên

Làm sao bắt sống Nai hiền về cung.

*

Mọi người chưa kịp vây lùng

Nai hiền tự đến thưa cùng Vua, Quan:

"Ai đưa Ngài đến non ngàn

Nơi tôi trú ẩn chốn hoang vu này?"

Vua nghe kinh ngạc lắm thay,

Chỉ tên phản bội đứng ngay sau Ngài:

"Hỡi Nai thần! Chính tên này

Ham tiền chỉ lối tới đây săn tìm!".

*

Mọi người cùng lúc quay nhìn

Rồi cùng một lúc kêu lên hãi hùng,

Mặt tên phản bội đưa đường

Chỉ trong khoảnh khắc vô cùng gớm ghê

Bao nhiêu máu mủ tràn trề

Khắp nơi lở loét khó bề nhận ra.

Nai thưa: "Mọi việc chẳng qua

Chỉ là quả báo diễn ra thật gần

Tên này bội nghĩa vong ân

Tham lam mờ mắt, bất nhân hại người!"

Rồi Nai kể rõ đầu đuôi

Chuyện mình cứu hắn chết trôi giữa dòng.

*

Nhà Vua nghe hiểu chuyện xong

Mắng tên phản bội: "Mi lòng tanh hôi

Mi làm ô uế danh Người

Mi không đáng sống trên đời làm chi!"

Vua giương cung xử bắn y

Nhưng Nai nhảy vội đứng che tên này

Nai thưa: "Tội hắn ngày nay

Kéo theo quả báo đến ngay đây rồi

Mặt y lở loét tanh hôi

Là điều trừng phạt một đời khó quên

Ngài tha cho hắn một phen!

Phần tôi xin đứng một bên chờ Ngài!".

*

Nhà Vua chợt thấy sáng ngời

Một vùng hỷ xả, một trời từ bi

Vua ban: "Ngươi hãy đi đi

Hỡi tên phản bội! Tha mi phen này

Đi cho khuất mắt ta ngay

Làm Người không đáng! Đừng quay trở về!"

Tên kia hổ thẹn ê chề

Bước đi lầm lũi, kéo lê thân người

Lưng quay về phía mặt trời

Theo vùng bóng tối, vào nơi bùn lầy.

Vua nhìn Nai khẽ tỏ bày:

"Tự do xin trả từ đây cho Ngài!

Trẫm lòng kính phục lắm thay

Ngài đem chân lý gieo đầy nhân gian

Soi đường giác ngộ thênh thang

Tim này nguyền khắc lời vàng từ bi!".

Vua ra lệnh kéo quân đi

Núi rừng trở lại bốn bề bình yên.

*

Kể từ khi đó đêm đêm

Hiu hiu gió mát, êm đềm trăng thanh

Một bầy muông thú hiền lành

Quây quần trìu mến chung quanh Nai hiền

Như chờ nghe những lời thiền

Nghe lời giảng đạo giữa miền hoang vu.

(phỏng theo bản văn xuôi của Huyền Thanh)

* Sách biếu, không bán.

* Tác giả không giữ bản quyền.

* Hoan nghênh tái bản ấn tống

hoặc phổ biến dưới bất kỳ hình thức nào khác.

*

Địa chỉ liên lạc:

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

45481 Caboose Terrace

Sterling - VA 20166

USA

Chân thành cám ơn Cư sĩ Tâm-Minh Ngô Tằng Giao đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 05-2003).

Truyện Cổ Phật Giáo

Truyện Thơ - Tập II

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

Diệu Phương xuất bản - 2002

Lời Nói Đầu

Nhiều truyện xưa về Phật Giáo do các người khác nhau thuật lại đã được Minh Chiếu sưu tập và xuất bản thành một bộ sách gồm nhiều cuốn lấy tên là "Truyện Cổ Phật Giáo". Những truyện này đều được viết bằng "văn xuôi".

Một số những truyện trong bộ sách trên đã được Tâm Minh Ngô Tằng Giao chọn ra rồi phỏng theo đó mà tóm tắt lại cho ngắn gọn, kể lại bằng ngôn từ bình dị và nhất là chuyển nội dung nguyên bản từ "văn xuôi" sang "văn vần" dưới hình thức thơ "lục bát" để người đọc, người nghe dễ hiểu và dễ nhớ.

Những truyện cổ Phật Giáo tuy giản dị nhưng rất thâm thúy, thường hàm chứa đầy đủ và sâu sắc về đạo đức, giáo dục, luân lý và triết học. Truyện nói lên cái tinh hoa hay đẹp của giáo lý, từ bi và trí tuệ đồng thời mang lại sự xây dựng, thức tỉnh và giác ngộ cho người đời. Đọc những truyện cổ Phật Giáo người đọc cảm thấy một niềm siêu thoát lâng lâng tràn ngập tâm hồn.

"Truyện Cổ Phật Giáo", truyện thơ (tập 1), đã được xuất bản vào tháng 1 năm 2001. "Truyện Cổ Phật Giáo" được chuyển thành thơ này là tập thứ hai trong một bộ sách gồm nhiều tập do Tâm Minh Ngô Tằng Giao phát tâm thực hiện dần dần trong tương lai.

Xin trân trọng giới thiệu đến các độc giả một cuốn sách mà chúng tôi thiết nghĩ là vừa lý thú và vừa hữu ích.

Diệu Phương

Virginia - USA

(Tháng 1 năm 2002)

* * *

(1)

Người làm mặt nạ

Có người thợ ở làng xa

Chuyên làm mặt nạ thật là khéo tay

Rành nghề sinh sống lâu nay

Trong nhà hình vẽ treo đầy khắp nơi

Bao nhiêu nét mặt con người:

Đây sao hung ác, kia thời hiền lương

Buồn vui, cười khóc, ghét thương

Đủ hình mặt nạ phô trương mẫu hàng.

*

Một ngày đoàn kịch ghé làng

Dựng lều chuẩn bị rộn ràng xóm thôn

Diễn tuồng "Ác Quỷ" kinh hồn

Nên cần mặt nạ đặt Ông thợ làm,

Ông mừng nhận được "mối hàng"

Trổ tài hoàn tất vội vàng ngày đêm

Vẽ tô mặt quỷ liên miên

Trông vừa ma quái lại thêm dữ dằn.

*

Tình cờ bạn quý ghé thăm

Thấy Ông nét mặt tối tăm bất thường

Gian manh, hắc ám, bất lương,

Ra về khách mãi vấn vương, ngỡ ngàng.

*

Tháng sau bạn lại ghé ngang

Vừa nhìn mặt chủ reo vang vui mừng:

"Bác trông tốt tướng vô cùng

Kỳ này sắc diện xem chừng đẹp ra

Chắc nhiều may mắn đây mà?"

Chủ nhân nghe hỏi lòng đà hoang mang

Sau khi suy ngẫm kỹ càng

Mới hay là tại "mối hàng" mà thôi!

*

Lần đầu mặt quỷ tô bồi

Suốt ngày tưởng tượng mắt lồi, răng nanh

Lưỡi thè máu đỏ liếm quanh

Da vàng hung ác, mặt xanh dữ dằn

Khiến Ông sắc diện tối tăm

Khiến cho khách mới băn khoăn vô vàn.

*

Lần sau mặt nạ nhận làm

Là khuôn mặt vị công thần thanh liêm

Miệt mài Ông thức ngày đêm

Tạo ra những nét lành hiền, thanh cao

Nụ cười nhân hậu dạt dào

Khiến Ông ảnh hưởng tốt vào dung nhan

Mặt Ông bỗng đẹp rỡ ràng

Ghé thăm khách mới khen rằng tốt tươi.

*

Từ lâu Kinh Phật dạy rồi:

"Những điều chứa ẩn ở nơi Tâm người

Luôn luôn biểu lộ ra ngoài:

Tâm như họa sĩ đại tài khéo tay

Vẽ muôn hình tượng giống thay,

Chúng sanh nên gắng tu ngay Tâm mình!".

(phỏng theo bản văn xuôi của Thích nữ Như Thủy - Như Đức)

(2)

Gái nghèo

Ông Cấp Cô Độc một thời

Xin vào lễ Phật, thỉnh mời Ngài qua

Ở nơi tịnh xá ông ta

An cư yên tĩnh trong ba tháng trời,

Dân thành Xá Vệ thật vui

Được nghe Phật dạy, khắp nơi an lành!

Phật luôn khuyên nhủ chúng sanh

Con đường diệt khổ tâm thành nên tu.

*

Hết mùa ba tháng an cư

Mọi người chuẩn bị tiễn đưa chân Ngài

Cảm vì đức, mến vì tài

Bà con đồng loạt một hai thỉnh cầu

Xin Ngài ở lại đó lâu

Rạng soi thêm ánh đạo mầu tôn nghiêm.

*

Phật chưa hứa nhận gì thêm

Bỗng cô gái nọ quỳ bên chân Ngài,

Cô là tớ gái lâu đời

Làm trong tịnh xá, mọi người mến yêu

Cô nghèo, tâm lại chẳng nghèo

Một lòng tinh tấn tu theo Phật Đà,

Nghe tin Phật sắp rời xa

Cô liền đánh bạo tìm ra chốn này

Một lòng thành kính quỳ đây

Cúi đầu đảnh lễ thỉnh Ngài ở thêm.

Phật nghe xong, nhận lời liền

Phước cho tớ gái tâm hiền biết bao!

Người ta thỉnh Phật dễ nào

Kẻ đầy tiền bạc, người cao chức quyền

Sánh đâu cô gái nghèo hèn

Bạc tiền tuy ít, đức tin lại nhiều!

*

Phật nhân đó dạy đôi điều:

"Ta nào phân biệt giàu nghèo, hèn sang

Chúng sanh bình đẳng, ngang hàng

Cùng nhau tắm gội ánh vàng từ bi!"

(phỏng theo bản văn xuôi của Minh Châu)

(3)

Lòng tham tai hại

Hồi còn tại thế xưa kia

Trên đường giáo hóa Phật đi qua làng

Ngài đi cùng ông A Nan

Khai tâm gieo ánh đạo vàng giúp dân.

*

Đang đi Ngài bỗng dừng chân

Bước quanh lối khác có phần xa thêm

Ông A Nan rất ngạc nhiên

Vội lên tiếng hỏi. Phật liền giảng ra:

"Này A Nan phía trước ta

Có quân giặc cướp thật là hiểm nguy

Sau ta ba kẻ đang đi

Gặp quân giặc đó khó bề thoát qua!"

*

Quả nhiên dạo bước nẻo xa

Ba người bạn thiết tà tà rong chơi

Cười hồn nhiên, bước thảnh thơi

Tới nơi thấy gói vàng rơi giữa đường

Họ ngừng lại lượm, mừng rơn

Cùng la: "Hên quá! Tạ ơn ông Trời!

Chúng mình tổ chức ăn chơi

Linh đình một bữa khao đời vẻ vang!"

*

Một chàng được cử lên đàng

Ghé mua "đồ nhậu" chợ làng gần bên.

Chàng đi, lòng nghĩ thấp hèn:

"Nếu mua thuốc độc trộn kèm thức ăn

Hai tên kia chết nhăn răng

Vàng ta hưởng trọn, sướng bằng lên tiên!"

Thế là chàng thực hiện liền

Âm mưu giết hại bạn hiền vì tham!

*

Hai chàng ở lại cũng bàn:

"Nếu ta không phải chia vàng làm ba

Chỉ chia đôi, sướng quá mà!"

Chúng bèn tìm cách xấu xa giết người.

*

Chàng đi chợ về tới nơi

Hai chàng ẩn núp đồng thời ra tay

Giết ngay bạn quý lâu ngày

Rồi ngồi ăn uống no say, cùng cười:

"Vàng này chỉ phải chia đôi

Thế là mình hưởng cuộc đời giàu sang!"

Nào ngờ thuốc độc dần lan

Hết đời hai kẻ sói lang bạo tàn.

*

Phật bèn dạy ông A Nan:

"Ba người chết bởi lòng tham ngu đần

Giết nhau vì mối ác tâm

Ngu si như vậy muôn phần đáng thương

Chúng sanh xem đó làm gương

Lòng tham tai hại, tìm đường tránh xa!"

(phỏng theo bản văn xuôi của Giới Đức)

(4)

Con dao trong tâm

Ở bên Ấn Độ thuở xưa

Nơi thành Xá Vệ, buổi trưa một ngày

Gia đình kia thật duyên may

Phật thương hóa độ, dừng ngay tại nhà,

Tiếc thay chồng vợ tỏ ra

Tham lam, độc ác, xấu xa, hung tàn.

*

Hóa thành một vị đạo nhân

Phật đi khất thực dừng chân trước thềm

Ôm bình bát, đứng trang nghiêm,

Anh chồng đi vắng, vợ liền nhảy ra

Tay xua đuổi, miệng hét la

Tục tằn chửi bới thật là dữ hung.

Đạo nhân nói, giọng ung dung:

"Ta mong gia chủ mở lòng ra cho

Chút lương thực giúp người tu,

Cớ sao thô lỗ đuổi xua nặng lời?"

*

Chợt anh chồng về tới nơi

Thấy người khất thực tức thời nổi cơn

Bao nhiêu giận giữ trào tuôn

Sẵn dao bén nhọn giắt luôn bên mình

Rút ra định chém người lành

Dù cho là kẻ tu hành chẳng nương.

*

Bỗng đâu có một bức tường

Hiện lên bao bọc đạo nhân mọi bề

Tường kiên cố, bằng pha lê

Cửa vào không có, ngại gì gươm đao.

Anh chồng bực bội kêu gào:

"Này ông hãy mở tôi vào mau đi!"

Đạo nhân nói: "Chẳng khó gì!

Hãy quăng dao bén ta thì mở cho!"

*

Anh chồng tự nghĩ: "Chẳng lo

Thân ta vạm vỡ lớn to hơn người

Tay không cũng đủ giết rồi

Dao dù bén nhọn ta thời cần chi!"

Nghĩ xong quăng vội dao đi

Lạ thay tường vẫn phẳng lì, còn nguyên.

Anh chồng tức giận hét lên:

"Dao kia tôi đã quăng liền rồi đây

Sao ông không mở ra ngay?"

Đạo nhân: "Dao bén trong tay sá gì

Dao trong Tâm mới hiểm nguy

Mau quăng dao đó tức thì gần ta!"

*

Thấy người thấu hiểu rõ ra

Bao nhiêu tâm địa xấu xa của mình

Anh chồng bất chợt hoảng kinh

Thật thà hối lỗi, chân thành ăn năn

Mưu mô độc ác tiêu tan

Khấu đầu lạy tạ đạo nhân hết lời.

*

Ngẩng lên nào thấy bóng Người

Bức tường chia cách đồng thời lùi xa

Đạo nhân giờ mới hiện ra

Dáng hình Đức Phật thật là uy nghiêm

Hào quang rạng rỡ một miền,

Nhân từ Phật thuyết pháp liền cho nghe,

Vợ chồng hoan hỉ mọi bề

Đạo vàng hóa độ, quay về đường ngay.

(phỏng theo bản văn xuôi trích: Viên Âm)

(5)

Không phải lỗi

Thày thuốc

Thuở xưa có một thanh niên

Ốm đau, bệnh nặng, triền miên tháng ngày

Dù thày giỏi, dù thuốc hay

Bệnh không thuyên giảm. Bó tay chịu rồi!

Chàng ta than vãn, kêu trời

Tràn trề thất vọng, rối bời khổ đau!

*

May thay độ ít lâu sau

Có ông Thày thuốc bạc đầu, trắng râu

Chất chồng kinh nghiệm từ lâu

Ghé qua thăm bệnh, gật đầu phán ngay:

"Bệnh này trầm trọng lắm thay

Tuy nhiên cũng có thuốc hay chữa lành

Thịt chim trĩ kiếm cho nhanh

Mang về làm thuốc, nấu thành món ăn

Thuốc này tìm thật khó khăn

Nhưng mà bảo đảm bệnh nhân sẽ lành

Muốn lo mạng sống của mình

Uống cho dứt hẳn bệnh tình triền miên

Nghe lời ta dặn chớ quên!"

Rồi Thày về chốn non tiên xa vời.

*

Anh chàng vội vã nhờ người

Kiếm mua chim trĩ khắp nơi xa gần

Thịt chim thật tốt vô ngần

Ăn vào bệnh giảm nhiều phần. Mừng thay!

Lòng chàng sung sướng dâng đầy

Hết lời ca tụng ông Thày là tiên.

*

Bệnh tình nào đã dứt liền

Thế mà chàng đã vội quên lời Thày

Một con ăn hết, ngưng ngay

Bệnh kia trở lại như ngày xưa thôi!

Chàng bèn oán trách nặng lời:

"Thày thời không giỏi! Thuốc thời chẳng hay!"

*

Ông Thày bỗng có một ngày

Ghé thăm trở lại, mặt đầy ngạc nhiên

Nghe chàng kể lể than phiền

Lời Thày chẳng đúng. Mất tiền. Tật mang,

Ôn tồn Thày mới phán rằng

Nguyên do chỉ tại lỗi chàng chứ ai:

"Trách Thày, trách thuốc là sai

Bệnh mình đã nặng thuốc thời lại ngưng

Ăn nhiều chim trĩ mới xong

Một con nào đủ. Sao mong bệnh lành!"

Anh Chàng nghe rõ ngọn ngành

Giận mình mê muội! Trách mình ngu si!

*

Người ta nào có khác chi!

Từ lâu Đức Phật từ bi dạy rồi

Chúng sanh nhiều kiếp, nhiều đời

Trầm luân cõi khổ, nổi trôi bể sầu

Phật bày phương pháp nhiệm mầu

Thoát vòng sanh tử. Ai đâu nghe lời

Tu hành biếng nhác mãi thôi

Cho nên vẫn bị luân hồi tử sanh,

Rồi than Phật chẳng độ mình

Trách luôn Phật Pháp chẳng linh, chẳng mầu!

(phỏng theo bản văn xuôi của Thiên Chơn)

(6)

Chú khỉ nhân từ

Tiền thân Đức Phật một thời

Từng là chú Khỉ sống nơi khu rừng

Thân hình to lớn hào hùng

Xiết bao mạnh mẽ, vô cùng thông minh,

Nhân từ nổi tiếng rừng xanh

Giúp người hoạn nạn tâm thành chứa chan.

*

Một ngày rực rỡ ánh vàng

Nắng trời tỏa ấm, gió ngàn vờn quanh

Khỉ đang ăn uống trên cành

Suối trong, nước mát, trái lành, quả ngon

Bỗng nghe vang vọng núi non

Tiếng người kêu cứu dập dồn vẳng xa,

Khỉ lần theo lối rừng già

Thấy hang đá nọ hiện ra cuối đường

Dưới hang có kẻ khóc thương

Trượt chân rơi xuống khó đường trèo lên.

*

Rêu trơn, đá nhọn hai bên

Hang sâu thăm thẳm. Khỉ quên hiểm nghèo

Lần theo vách đá cheo leo

Bám vào cây, rễ, Khỉ trèo xuống hang

Mong sao cứu kẻ nguy nan,

Nạn nhân thấy Khỉ kinh hoàng kêu rên

Rồi liều để Khỉ cõng lên

Còn hơn ở lại dưới miền hiểm nguy.

*

Đường lên cực nhọc kể chi

Khỉ tuy cõng nặng, quản gì khó khăn

Cả hai leo tới miệng hang

Sức tàn, lực kiệt nằm lăn im lìm

Cây cao, bóng mát, cỏ mềm

Rì rào suối chảy, êm đềm gió ru

Nhạc rừng tấu khúc thiên thu

Như gây an lạc, như xua muộn phiền

Thả hồn vào cõi thiên nhiên

Cả người lẫn Khỉ ngủ quên không ngờ!

*

Một thời gian tỉnh cơn mơ

Nạn nhân thấy Khỉ say sưa giấc nồng

Ác tâm nổi dậy, nghĩ thầm:

"Từ lâu đói khát ta cần thức ăn

Đường về lại quá xa xăm

Khỉ đang say ngủ, chi bằng giết ngay

Thịt này ăn đỡ qua ngày!"

Thế là kẻ ác ra tay thi hành

Kiếm hòn đá lớn ở quanh

Đập vào đầu khỉ. Gian manh hại đời!

*

Bị thương nặng Khỉ than trời,

Máu ra lai láng, cố ngồi nhỏm lên

Lết qua cây ở gần bên

Trèo lên cành trốn. May liền thoát thân.

Trên cao nhìn kẻ vô ơn

Lòng tuy ngao ngán, không hờn giận chi

Ứa dòng nước mắt sầu bi

Hòa theo máu đỏ tuôn đi ướt người,

Khỉ yên lặng đứng một hồi

Thương cho trần thế nổi trôi đọa đầy

Bao nhiêu nhân ác mãi gây

Tâm người chẳng tốt! Khó thay quả lành!

Khỉ buồn bã, vội chuyền cành

Bỏ về núi thẳm, rừng xanh thuở nào.

*

Dù cho lửa hận dâng cao

Tình thương, đức độ tưới vào dẹp tan

Sống theo lời Phật từng ban

Từ bi, hỷ xả Đạo vàng sáng soi!

(phỏng theo bản văn xuôi trích: Lược Sử Phật Tổ)

(7)

Gần Phật

và xa Phật

Ở trong tịnh xá Kỳ Hoàn

Nơi thành Xá Vệ hương ngàn thênh thang

Cỏ cây rực rỡ ánh vàng

Phật ngồi thuyết pháp cho hàng Chư Thiên.

*

Bấy giờ ở nước kế bên

Hai Thày tu nọ lòng riêng ước thầm

Mong sao gặp Phật một lần,

Rủ nhau đi, chẳng ngại ngần đường xa.

Vượt vùng đồng đất bao la

Giữa nơi biên giới không nhà dân gian,

Nơi đây hạn hán quanh năm

Xác xơ đồng ruộng, khô cằn hồ ao

Hai người vất vả biết bao

Khát khô cả cổ. Nước nào tìm ra!

Đi hồi lâu thấy xa xa

Vũng lầy có nước. Nhưng mà khổ thay

Đầy trùng lúc nhúc trong đây

Uống vào uống cả trùng này mất thôi

Thế là phạm giới luật rồi,

Một người vội vã thốt lời can ngăn:

"Hãy theo lời Phật khuyên răn

Nhân từ làm gốc, giữ tâm trong lành

Nếu ta giết hại chúng sanh

Để mình tranh sống, cũng thành uổng đi

Dù sau thấy Phật ích gì

Hãy nên giữ giới. Sá chi thân mình!"

*

Người kia suy nghĩ, làm thinh

Rồi lên tiếng nói: "Khát đành chết sao?

Tạm thời hãy uống nước vào

Sống mà gặp Phật! Còn bao dặm đường!

Quanh đây vắng khách thập phương

Nào ai thấy được mà vương bận lòng!".

*

Hai người, hai ý bất đồng;

Người không giữ giới uống xong đi liền

Riêng mình mạng sống tạm yên

Lên đường tìm Phật nơi miền xa xôi.

Người kia Phật dạy, nhớ lời

Quanh năm giữ giới, suốt đời tu tâm

Giờ tuy chết khát chẳng cần,

Trên đường tìm Phật tiến gần biết bao

Cõi trời Đao Lợi sanh vào

Vội tìm lễ Phật. Đứng hầu một bên.

*

Còn người phá giới bình yên

Tới thành Xá Vệ, quỳ bên Phật Đài

Sụt sùi giọt ngắn giọt dài

Cúi đầu bạch Phật: "Lúc ngoài đồng hoang

Con còn người bạn chung đường

Thiết tha tìm Phật tâm thường hằng mong

Chẳng may khát nước mệnh chung

Tiếc rằng không được đến cùng Thế Tôn!"

*

Phật bèn dạy, giọng ôn tồn:

"Ta hay biết chuyện mà con nói rồi!"

Chỉ người đứng cạnh bên Ngài

Phật thêm: "Đây chính là người bạn con

Một lòng giữ giới cho tròn

Sau khi mãn kiếp lên luôn cõi Trời

Đủ duyên đến với ta thôi;

Còn con tuy đã tới nơi chốn này

Cũng là uổng phí công thay

Vì con phạm giới vừa đây trên đường!

Vẫn là xa cách ngàn trùng

Gặp ta thật đấy mà dường như không

Giới điều còn, Phật pháp còn

Giữ nghiêm giới luật: ghi lòng khắc tâm!"

*

Thày tu phạm giới thẹn thầm

Cúi đầu nghĩ lại lỗi lầm vừa qua

Trong lòng sám hối thiết tha:

"Muốn gần Đức Phật, chớ xa Giới Điều!".

(phỏng theo bản văn xuôi của Minh Châu)

(8)

Tai hại

của tham ái

Ngày xưa có chị vợ kia

Lẳng lơ, trắc nết, thiết gì chồng đâu

Loạn luân phạm tội từ lâu

Tư tình lén lút: chị dâu em chồng.

Lửa tình càng cháy càng nồng

Đưa người vào chốn tột cùng ác tâm.

*

Vợ kia chẳng chút ngại ngần

Xúi em tìm cách hại ngầm người anh,

Thoạt đầu em chẳng nỡ đành

Tỉ tê xúi mãi nghe thành êm tai

Giết anh ngay! Tội tày trời!

Cả hai thỏa thích sống đời tự do.

*

Chồng tuy chết vẫn âu lo

Vẫn thương vợ cũ, muốn cho cận kề

Thằn lằn hóa kiếp trở về

Rơi trên mình vợ, phòng the nô đùa,

Vợ thời độc ác có thừa

Nhìn thằn lằn biết chồng xưa. Giết liền!

*

Tình yêu vợ mãi không quên

Chồng đầu thai lại về bên vợ nhà

Luôn nằm cạnh, chẳng rời xa

Làm thân con chó vào ra bên mình

Theo chân như bóng theo hình,

Trai làng đùa hỏi: "Cô thành thợ săn?"

Vợ nghe nổi máu dữ dằn

Cột ngay chó lại giết phăng nữa rồi!

*

Lần này chồng lại đầu thai

Làm con bò đực theo hoài vợ kia

Đi về quấn quýt mỗi khi,

Trai làng chọc ghẹo: "Cô đi chăn bò?"

Thế là cô vợ thẹn thò

Cột bò thật chặt. Giết cho khỏi phiền!

*

Chồng tuy bị giết ba phen

Vẫn còn vương vấn, chồng bèn đầu thai

Lần này thành cậu con trai

Vợ sinh ra cậu mừng hoài chẳng thôi.

Cậu trai góp mặt với đời

Kiếp xưa hằn dấu in nơi tâm hồn

Nhớ bao đau khổ dập dồn

Cậu làm khó mẹ, ẵm bồng chẳng cho,

Chỉ ưng ông nội chăm lo

Buồn vui khuya sớm, đói no tháng ngày.

*

Bốn mùa lần lượt vần xoay

Trẻ kia biết nói, giờ đây lớn rồi,

Một hôm thuật hết đầu đuôi

Bao nhiêu tiền kiếp từ thời xa xưa,

Nghẹn ngào nhìn nội khẽ thưa:

"Nó đâu là mẹ! Là thù đấy thôi!

Lòng gian ác, máu tanh hôi

Xúi người hiểm độc, sống đời loạn luân!"

*

Nội nghe kinh ngạc vô ngần

Gia đình địa ngục cõi trần chẳng sai!

Chuyện tình đẫm máu bi ai

Chao ơi tham ái hại người khổ thay!

Ông ôm cháu nói: "Từ đây

Chúng mình hãy bỏ chốn này ra đi

Cháu đừng buồn nữa làm chi

Ta tìm cửa Phật xin về nương thân!"

*

Thời gian trôi! Một mùa Xuân

Trong ngôi chùa nọ ở gần rừng hoa

Người ta thấy một tăng già

Sống cùng chú tiểu thật là bình an!

Chuông chùa thánh thót ngân vang

Như xua nỗi khổ trần gian tràn trề

Vén màn tăm tối u mê

Thênh thang tịnh độ đường về thơm hương.

(phỏng theo bản văn xuôi của Thông Kham)

(9)

Ngày gặp

phụ vương

Xưa rời cung điện ra đi

Giờ đây thành đạo trở về thăm Cha

Hai mươi năm thoáng trôi qua

Quê hương Đức Phật Thích Ca đón người

Ca Tỳ La Vệ xanh tươi

Vua Cha Tịnh Phạn mừng vui vô cùng

Cả nhân dân, lẫn hoàng cung

Cùng nhau sửa soạn tưng bừng thiết tha.

*

Một bình bát, một cà sa

Dạt dào đức độ, bao la nhân từ

Phật thăm quê dấu yêu xưa

Rộn ràng đất nước sang mùa hoan ca

Cảm thông đến cả muôn hoa

Đất trời, cây cỏ gần xa đón chào

Mọi người cảm động biết bao,

Nhà Vua thỉnh Phật cùng vào hoàng cung.

Chiều về trong cảnh vui chung

Phật bèn thuyết pháp chỉ đường chúng sanh.

*

Nhà Vua đảnh lễ chân thành

Hỏi thăm phương pháp tu hành cho mau

Để mong giải thoát khổ đau

Sinh lão bệnh tử tiếp nhau xoay vần.

Phật bùi ngùi ngắm phụ thân

Chân run, đầu bạc, da nhăn, dáng gầy

Còn đâu như thuở trước đây

Đế Vương oanh liệt tràn đầy hiên ngang,

Đỡ Vua lên ngự ngai vàng

Ôn tồn Phật mới thưa rằng: "Từ xưa

Xuất gia thành đạo đến giờ

Như Lai thường bị người ta chê cười

Bị phường ngoại đạo nhiều lời

Chê rằng bất hiếu, bỏ rơi gia đình."

*

"Như Lai quyết chí riêng mình

Chẳng theo chữ hiếu thường tình làm chi

Nên đi tìm món quà gì

Thật là quý hóa dâng về phụ thân

Và ban cho khắp nhân dân,

Đó là giải đáp về thân phận người

Phụ thân vừa mới hỏi thôi!"

Tiếp theo Phật nói: "Ở đời ngẫm ra

Vô thường vạn vật quanh ta

Công danh như bọt nước sa đầu ghềnh

Tình như mây nổi bồng bềnh

Còn như tuổi trẻ trôi nhanh xuân thì

Như làn điện chớp khác chi

Chúng sanh không hiểu chút gì! Đáng thương!

Bám theo những cái vô thường

Mà quên Phật tánh sẵn vương trong người"

*

"Chúng sanh Phật tánh sẵn rồi

Khéo tu thành Phật trong thời tương lai.

Tu nhiều phương pháp lắm thay

Pháp môn 'Niệm Phật' là hay mọi đường

Rất công hiệu, rất dễ dàng

Chí tâm niệm Phật, Tây Phương thác về

Là nơi hạnh phúc muôn bề

Là nơi Cực Lạc tràn trề an vui."

*

"A Di Đà Phật một thời

Lúc tu phát nguyện: 'Ai người thành tâm

Niệm danh ta thật chuyên cần,

Xin về Cực Lạc mười phần cầu mong,

Sau này đến lúc lâm chung

Thác về Cực Lạc vô cùng sướng thay!

Nếu không đạt được điều này

Nguyện thề Chánh Giác ta đây không thành!'

*

Mong Vua cha và chúng sanh

Pháp môn 'Niệm Phật' thi hành cho chuyên

Sẽ mau trút hết muộn phiền

Sinh lão bệnh tử triền miên chẳng còn!"

(phỏng theo bản văn xuôi của Thích Nữ Cát Tường)

(10)

Tinh tấn vì Đạo

Tại nơi tịnh xá Trúc Lâm

Thành Ba La Nại, mùa Xuân đã về

Đất trời tĩnh lặng bốn bề

Muôn hoa phô sắc sum suê trên cành

Đàn chim vui hót lượn quanh

Hương xuân phảng phất bên mành ngất ngây.

Thế Tôn an tọa nơi đây

Nhưng nhìn thấy cảnh đọa đầy phương xa

Dân tình khốn khổ kêu ca

Dưới quyền của Kế Hoa Đà hại dân

Vừa tàn ác, lại bất nhân

Khiến cho đất nước muôn phần tang thương.

Tâm từ tỏa ngát muôn phương

Thế Tôn tìm cách cứu hàng chúng sinh

Cử người thay mặt cho mình

Đến nơi giáo hóa, chân tình giúp dân.

*

Trong hàng đệ tử thiết thân

Chẳng nề gian khổ, mười phần thiết tha

Có tôn giả Phú Lâu Na

Cử làm sứ giả thật là thuận duyên,

Phú Lâu Na nhận lời liền

Nguyện đem chánh pháp đi truyền bá ngay.

Thế Tôn hỏi: "Đất nước này

Đã nhiều độc ác, lại đầy tàn hung

Cần nhiều can đảm vô cùng

Mới mong trải được tấm lòng từ bi?"

Phú Lâu Na: "Con ngại chi

Đương đầu thử thách nguyện đi giúp đời!"

*

- "Nếu người chửi mắng nặng lời?"

- "Con coi như món quà người tặng thôi

Quà không nhận, mình trả lui

Lòng thời thanh thản, an vui, chẳng phiền,

Người ta như vậy còn hiền

Không dìm con chết đuối liền! Cũng may!"

*

- "Nếu người dìm xuống nước ngay?"

- "Con coi như họ còn đầy từ tâm

Lại thêm tối dạ vô ngần

Vì không ném đá máu tuôn trên đầu!"

- "Nếu người độc ác bảo nhau

Đầu ngươi ném đá. Tính sao bây giờ?"

- " Bạch Thế Tôn! Họ còn khờ

Chưa mang gậy gộc ra mà đập con!"

*

- "Nếu người dùng gậy đánh luôn?"

- "Con cho như thế vẫn còn là may

Không giam giữ, chẳng tù đày

Con đường truyền Đạo còn đầy tự do!"

*

- "Nếu người tìm cách bỏ tù

Họ giam ngươi lại không cho ra ngoài?"

- "Thưa rằng họ vẫn tốt thay!

Vì con sẽ có nhiều ngày tu thân

Thảnh thơi tĩnh dưỡng tinh thần

Luyện nung ý chí thêm phần kiên trinh!"

*

- "Nếu người hại đến thân mình

Lấy gươm đâm chém mặc tình chẳng nương?"

- "Thưa rằng họ vẫn còn thương!

Con không bị giết! Còn đường tương lai!"

*

- "Nếu người ta giết thẳng tay?"

- "Bạch Thế Tôn! Họ vẫn đầy từ tâm,

Giúp con giải thoát tấm thân

Một đời giả tạm, muôn phần khổ đau

Đường tu thành quả cho mau

Chứng Vô Thượng Giác! Đạo mầu nở hoa!"

*

Nghe xong lời Phú Lâu Na

Thế Tôn khen ngợi: "Thật là tuyệt hay!

Ngươi đầy ý chí mạnh thay

Nêu cao chân lý thân này coi khinh

Xứng danh đệ tử trung trinh

Thay ta giáo hóa chúng sinh giúp đời

Giương cao ngọn đuốc tuyệt vời

Nước phương xa đó đến nơi soi đường

Đạo vàng trải rộng tình thương

Gieo mầm giải thoát, ươm hương an lành!"

Cúi đầu đảnh lễ tâm thành

Vâng lời Phật dạy, nhiệt tình ra đi

Bước chân in dấu từ bi

Phú Lâu Na quyết thực thi lời Ngài

Dù bao gian khổ trần ai

Đóng vai sứ giả Như Lai cho tròn...

(phỏng theo bản văn xuôi của Thiện Bình)

(11)

Bớ người ta!

Ăn cướp!

Thuở xưa khi mới xuất gia

Ngài Xá Lợi Phất ở nhà còn em

Một trai, một gái lành hiền

Tiếc thay bà Mẹ cửa Thiền chẳng tin.

*

Sợ em trai lúc đủ duyên

Xuất gia sẽ bị Mẹ hiền cản ngăn

Ngài bèn căn dặn Chư Tăng

Xin vui lòng nhận, khó khăn chớ nề!

*

Thời gian thấm thoắt trôi đi

Em trai nay lớn, Mẹ thì lo âu

Sợ con nối gót anh đầu

Bỏ nhà theo ánh đạo mầu Thích Ca,

Mẹ lo cưới vợ về nhà

Em trai chắc hẳn xuất gia hết đường.

*

Rước dâu hôm đó rộn ràng,

Lễ nghi, phong tục xóm làng đặt ra

Chọn người tuổi tác đã già

Vợ chồng đầy đủ, cửa nhà ấm êm

Đứng ra xối nước lên trên

Đôi tay dâu, rể lấy hên bước đầu;

Chọn người nào khó gì đâu

Đó là Bà ngoại cô dâu sẵn rồi,

Bà làm lễ chúc lứa đôi:

"Sống chung hạnh phúc suốt đời bên nhau

Đến long răng, đến bạc đầu

Như Bà các cháu, khác đâu chút gì!"

*

Rể nhìn dâu đẹp đứng kia

Xinh tươi nhan sắc, tràn trề tuổi xuân,

Nhìn qua Bà ngoại ngồi gần

Thân già, tóc bạc, da nhăn, lưng còng

Răng không còn, mắt hết trong

Khiến chàng suy nghĩ mà lòng xốn xang:

"Ôi thời gian thật phũ phàng

Bà xưa cũng đẹp như nàng dâu kia

Rồi đây nàng có khác chi

Tàn đi sắc nước, mất đi hương trời!

Chẳng gì tồn tại trên đời

Đẹp tươi rồi cũng một thời qua mau

Còn gì thú vị nữa đâu

Anh mình thật khéo đã mau tìm đường

Tới bờ giải thoát thơm hương

Nương nhờ Cửa Phật, nêu gương cho mình!"

*

Chẳng còn muốn lập gia đình

Phát tâm chỉ muốn tu hành theo Anh

Rể kia nghĩ kế tinh ranh

Trên đường hai họ linh đình rước dâu

Chàng bèn ôm bụng kêu đau

Xin ngừng giải quyết. Trước sau nhiều lần.

Mẹ vô tình tưởng chuyện cần

Tưởng con ăn uống có phần bất an

Nên ra lệnh cho cả đoàn

Rước dâu về trước. Để chàng tự do

Về theo sau, chớ âu lo

Đừng chờ, đừng đợi khiến cho muộn màng.

*

Thật là dịp quý như vàng!

Chàng mừng, chạy thẳng qua làng kế bên

Vào Chùa xin xuất gia liền,

Chư Tăng không nhận, cửa Thiền chẳng dung

Vì theo luật Đức Thế Tôn

Đi tu cần sự thuận lòng mẹ cha.

Chàng năn nỉ rất thiết tha

Hồi lâu chẳng được bèn la vang trời:

"Bớ người ta! Cướp tới nơi!

Cướp đi của báu của tôi đây này!"

Chư Tăng chặn hỏi: "Im ngay!

Nơi đây cửa Phật, ban ngày, cướp đâu?"

*

Chàng bèn quỳ lạy thật mau

Một lòng thành khẩn cúi đầu khẽ thưa:

"Bạch Chư Tăng! Vốn từ xưa

Luân hồi sanh tử con vừa trải qua

Bọn Ma Vương chúng chẳng tha

Duyên lành chúng cướp biết là bao nhiêu

Tử thần cũng sẽ đến theo

Cướp đi sinh mạng bọt bèo của con

Thế là cơ hội chẳng còn

Buồn đau đời trước, héo hon kiếp này

Làm sao còn có duyên may

Tìm nương cửa Phật ngát đầy thơm hương

Hương chân lý tỏa muôn phương

Và hương giải thoát đưa đường chúng sanh!"

*

Chư Tăng nghe rõ ngọn ngành

Hỏi ra mới biết rõ anh của chàng

Là Xá Lợi Phất thân thương

Đã từng căn dặn mở đường cho em

Xuất gia vào lúc đủ duyên,

Cả chùa bèn chấp nhận liền. Vui thay!

Vừng dương rực chiếu cỏ cây

Đón người thoát tục từ đây tu hành.

(phỏng theo bản văn xuôi của Thông Kham)

(12)

Món nợ

truyền kiếp

Hồi xưa trong cánh rừng bên

Họa mi làm tổ ở trên cây đào

Hàng ngày Chim hót ngọt ngào

Véo von ca tụng trăng sao đất trời

Gốc cây phía dưới thảnh thơi

Có chàng Rắn nọ nằm chơi, lành hiền

Nghe Chim hót, Rắn mê liền

Đôi bên kết bạn ngày thêm mặn nồng.

Hồi xưa loài vật nói chung

Trời sinh một mắt để dùng mà thôi.

*

Một hôm Bướm ghé qua chơi

Báo tin đám cưới sẽ mời Chim đi,

Mong rằng tiếng hót họa mi

Giúp cho đôi cánh bướm kia nhịp nhàng

Múa may uyển chuyển dịu dàng

Thêm phần khởi sắc cho bàn tiệc hoa.

*

Chim mừng, nhưng lại lo xa

Sợ rằng tiệc cưới người ta chê mình

Lông không đẹp, dáng chẳng xinh

So cùng anh Bướm đa tình lẳng lơ.

Thở dài than ngắn hàng giờ

Chim bay tìm Rắn, trông chờ ý hay.

Rắn khuyên: "Yên chí! Đi ngay!

Giọng anh quyến rũ đắm say tuyệt vời

Bà con mê mẩn mất rồi

Không còn để ý đến người anh đâu!"

*

Cúi đầu ngẫm nghĩ hồi lâu

Mơ màng Chim nói: "Tôi cầu có thêm

Một con mắt đẹp dịu hiền

Thành hai con mắt thêm duyên mặn mà

Bà con chú ý thêm ra,

Anh cho mượn mắt thật là quý thay

Mượn đi ăn cưới một ngày

Anh nằm quanh gốc cây này nghỉ ngơi

Tiệc xong trả lại anh rồi

Mình thân nhau quá! Giúp tôi! Bạn hiền!"

Thoạt tiên Rắn chẳng chịu liền

Họa mi nài nỉ, van xin đủ điều

Rắn ta cảm động xuôi chiều

Hứa cho mượn mắt vì xiêu lòng rồi!

*

Đến ngày tiệc cưới đẹp trời

Mượn thêm một mắt, nhìn đời đẹp thêm

Chim vui, chải chuốt làm duyên

Điểm trang óng mượt xong liền bay đi.

Rắn nằm ẩn gốc cây kia

Mắt mù tăm tối nên chi rụt rè.

*

Tiệc tùng đám cưới thỏa thê

Khách vui cùng Bướm, không hề hỏi Chim

Đến khi Chim được mời lên

Trổ tài ca hát êm đềm du dương

Mọi người thán phục giọng vàng

Cùng nhau xúm lại rộn ràng ngợi khen,

Khen thêm lông đẹp như tiên

Khen đôi mắt lạ, dịu hiền như nhung.

Lời qua tiếng lại tưng bừng

Chim nghe ca tụng vui mừng, ba hoa:

"Trời sinh tôi khác người ta

Mắt nguyên một cặp thật là mộng mơ,

Giọng thời quyến rũ vang đưa

Giúp cho thiên hạ được nhờ biết bao

Rắn mù kia dưới gốc đào

Chán đời. Muốn chết. Nghe vào mê ngay

Tôi an ủi Rắn hàng ngày

Giải sầu bằng giọng hót hay giúp người

Lại bay đi khắp mọi nơi

Kiếm về lương thực giúp hoài cho ăn!"

Chim nói khoác, khách phục lăn

Khen lòng hào phóng, khen tâm nhân từ.

*

Tiệc tàn. Theo cánh gió đưa

Chim ôm danh vọng say sưa bay về,

Rắn nằm cuộn dưới trăng thề

Mù lòa, sợ hãi, yên bề ngủ đây

Chim không đánh thức Rắn ngay

Nghĩ mai trả lại mắt này được thôi!

*

Chim bay lên tổ nằm chơi

Suy tư trằn trọc rối bời tâm can:

"Ta giờ danh vọng vẻ vang

Có đôi mắt đẹp, giọng vàng, từ tâm

Mọi người thán phục vô ngần

Ngày mai trả mắt lỡ làng tiếng tăm,

Rắn kia dưới gốc cây nằm

Chỉ bò quanh quẩn có cần mắt đâu!"

Thế là tội lỗi hố sâu

Kéo Chim phản bạn lao đầu xuống đây,

Họa mi dời tổ đi ngay

Đêm khuya lén lút khẽ bay xa rừng.

*

Rắn mù tội nghiệp vô cùng

Bò quanh dò dẫm truy lùng họa mi

Nghe Chim hót, vội bò đi

Muốn đòi cho được mắt về mới thôi

Tiếc thay thấy Rắn tới nơi

Chim kia bay trốn mất rồi còn chi.

*

Một đêm Chim ngủ say mê

Giật mình tỉnh giấc thấy kề cạnh bên

Lắc lư đầu Rắn như điên

Chim ta sợ hãi la lên kinh hoàng

Bay đi trốn vội trốn vàng,

Kể từ đêm đó hoang mang trong lòng

Chẳng còn say ngủ giấc nồng

Chẳng còn yên tĩnh tâm hồn như xưa.

Những mùa lạnh lẽo gió mưa

Rắn thường sợ lạnh chẳng ưa ra ngoài

Chim yên, ngủ một giấc dài,

Nhưng mùa Xuân đến đất trời ấm êm

Chim đành bay hót liên miên

Xua cơn buồn ngủ, suốt đêm canh chừng.

*

Đêm Xuân rừng núi chập chùng

Họa mi tấu khúc vang lừng vui tươi

Tiếng Chim bay bổng tuyệt vời

Như mang hạnh phúc cho người trần gian,

Buồn thay hạnh phúc chóng tàn

Mong manh sương khói vì mang nỗi niềm

Thoáng vương hối hận, ưu phiền:

"Lòng tham nổi dậy, tâm hiền mất đi!".

(phỏng theo bản văn xuôi của Bảo Liên)

(13)

Con trâu

Bác nông phu vác cày lên

Giắt trâu thong thả đi bên ruộng đồng

Trong lòng sung sướng vô cùng

Được mùa lúa tốt vui chung năm này.

*

Màn sương vén nhẹ đó đây

Vừng đông ló dạng chân mây mỹ miều

Cánh đồng màu mỡ phì nhiêu

Trải dài xa tắp uốn theo chân đồi

Lùa trâu xuống ruộng, Bác vui

Lấy chân ấn mạnh lên nơi lưỡi cày

Trâu già vẫn kéo khỏe thay

Đất màu xẻ rãnh chia hai lượn vòng

Đùn lên cao, uốn cong cong

Trông như sóng lượn mặt sông dập dình

Như thuyền rẽ nước lướt nhanh,

Trâu già giúp cả gia đình nông dân

Mỗi ngày khá giả làm ăn

Nhìn trâu trìu mến Bác thầm cám ơn,

Đôi khi tiếc việc ham công

Cả hai phí sức ngoài đồng biết bao.

*

Mặt trời giờ đã lên cao

Nắng gay gắt rọi, gió xào xạc bay

Bỗng trời cuồn cuộn giăng mây

Cánh đồng tối sẫm phủ đầy gió mưa

Người và trâu vẫn cày bừa

Đồng lao cộng khổ chờ mùa đẹp sang.

*

Đến khi trời tạnh mây quang

Nhà nông mệt mỏi vội vàng nghỉ tay

Tìm vào bóng mát nằm ngay

Ngả lưng đánh một giấc say đã đời.

*

Một con cọp đói trên đồi

Mon men đi xuống tìm mồi dưới nương

Trâu tuy khổ nhọc trăm đường

Sức tàn, lực kiệt vẫn thương chủ mình

Chạy bay lại cứu nhiệt tình

Gặp trâu hung dữ cọp đành bỏ đi.

*

Nhà nông chợt tỉnh cơn mê

Tưởng lầm trâu mệt nên chi húc mình

Thế là nổi trận lôi đình

Bẻ cây rượt đánh. Tội tình chú trâu

Ba chân bốn cẳng chạy mau

Tới khi chủ mệt, gục đầu gốc cây

Ru hồn vào giấc ngủ say,

Trâu ngừng chân thở, thương thay thân mình!

*

Cọp trong bụi rậm vẫn rình

Lại mon men xuống, mắt tinh liếc mồi

Trâu nhìn cọp sắp vồ người

Vội quên đi những vết roi trên mình

Lòng can đảm, dạ trung thành

Lao vào cứu chủ, phủ nhanh che người

Cọp kia thấy khó ăn rồi

Bỏ đi về phía núi đồi thẳm sâu.

*

Nhà nông say ngủ hay đâu

Giật mình tỉnh dậy tưởng trâu đè mình

Tưởng trâu hãm hại. Thất kinh!

Vác cây tới tấp nỡ đành quất trâu

Im lìm trâu chịu đớn đau

Hai hàng lệ tủi, lệ sầu tuôn rơi.

*

Vừa khi Đức Phật tới nơi

Biết trâu cứu khổ, biết người nghi oan

Ngài bèn bước đến cản ngăn

Đưa tay xoa nhẹ vết hằn lưng trâu

Xoa lằn roi rớm máu đầu

Ghé tai trâu nói đôi câu ôn tồn:

"Ta đây biết nỗi lòng con

Ta từng bị vậy. Chớ buồn làm chi!

Ta từng đau khổ ê chề

Nỗi niềm chua chát khác chi cảnh này"

*

"Con ơi! cũng chính ta đây

Vì thương nhân loại đọa đầy khổ đau

Ra đời tỏa ánh đạo mầu

Rắp tâm xoa dịu nỗi sầu thế nhân

Vậy mà nhiều kẻ hiểu lầm

Lắm phen chửi bới, bao lần cản ngăn

Phá ta, gây chuyện khó khăn

Ta đâu nản chí chùn chân bao giờ

Chỉ khi nào bản thân ta

Không tròn phận sự mới là đáng chê

Nếu không mang lợi ích chi

Không mang an lạc chút gì cho ai

Mới là đáng nhục mà thôi

Con nên tiếp tục giúp người chủ đây!"

*

Phật quay qua phía người này

Chỉ vào vết cọp in đầy xung quanh,

Chuyện trâu cứu chủ trung thành

Đầu đuôi kể lại ngọn ngành trước sau.

*

Nhà nông hối hận lòng đau

Ôm trâu nức nở, cúi đầu ăn năn

Đồi xa rực rỡ ánh dương

Phật bèn từ giã lên đường khoan thai

Nẻo về tịnh xá còn dài

Người và trâu mắt u hoài nhìn theo.

(phỏng theo bản văn xuôi của Châu Đức)

(14)

Ngọc báu

trong áo

Thuở xưa có một thanh niên

Tính tình hiếu khách, khắp miền kết giao

Nhà giàu, con đại phú hào

Bạc tiền, của cải kể sao cho vừa.

Chuyện làm ăn chàng chẳng ưa

Chỉ vui họp bạn, say sưa qua ngày.

*

Năm hai mươi tuổi buồn thay

Cha chàng bệnh nặng không may qua đời

Lâu nay chàng chỉ rong chơi

Làm ăn buôn bán có đời nào hay,

Gia tài chắp cánh dần bay

Ngoảnh đi ngoảnh lại trắng tay mất rồi

Đành lê bước khắp phương trời

Tìm thăm bạn cũ từ thời xa xưa.

Người tiếp đón, kẻ tiễn đưa

Tràn đầy tình nghĩa, dư thừa thủy chung

Nhưng chàng đi khắp các vùng

Lòng riêng tự ái chẳng dừng chân lâu

Ghé thăm chỉ một lần đầu

Rồi không trở lại tìm nhau sợ phiền.

*

Một ngày đói khổ triền miên

Sức tàn, lực kiệt giữa miền xa xăm

Chàng bèn lê bước ghé thăm

Một người bạn cũ lâu năm thân tình,

Bạn chàng tiếp đón nhiệt thành

Tiệc tùng ăn uống linh đình cùng nhau

Vui buồn tâm sự trước sau

Thăng trầm cuộc sống, khổ đau trường đời

Im lìm chàng chẳng hé lời

Dấu ngày khốn khổ, dấu thời tàn phai

Dù cho dáng vẻ bề ngoài

Bần cùng lộ rõ, dấu ai dễ nào.

*

Một chiều uống rượu vườn đào

Đôi bên chủ khách rượu vào lời ra

Cùng nhau than thở gần xa:

"Nhân tình thế thái sao mà chán thay!"

Vơi đầy cạn chén mau say

Bao nhiêu tâm sự trút đầy theo men

Chẳng bao lâu chàng say mèm

Bạn dìu vào ngủ. Ngồi bên trông chừng

Ngắm chàng thấy vẻ bần cùng

Nhớ ơn thuở trước đã từng giúp nhau

Giờ mình hưởng cảnh sang giàu

Đền ơn, giúp bạn qua cầu gian truân.

*

Biết chàng tự ái vô cùng

Nếu công khai giúp chàng không nhận nào

Chủ nhà lặng lẽ đi vào

Nghĩ suy tìm cách khéo sao giúp người

Phòng riêng mở tủ tìm tòi

Chọn viên ngọc quý, hiếm hoi, đắt tiền

Khâu vào gấu áo bạn hiền:

"Ngọc này giúp sống bình yên trọn đời.!"

*

Hôm sau vừa lúc sáng trời

Anh chàng thức dậy ngỏ lời biệt ly

Bạn dù giữ, vẫn ra đi

Nào đâu ở lại làm chi thêm phiền.

Kể từ khi đó triền miên

Giang hồ lưu lạc khắp miền đặt chân

Màn trời chiếu đất lê thân

Lang thang cực khổ kiếm ăn qua ngày.

Một hôm lạc bước chốn này

Tìm nhà trưởng giả dừng đây xin làm

Đổ mồ hôi, góp sức tàn

Kiếm ngày hai bữa vô vàn xót xa.

*

Một hôm có khách ghé nhà

Phú ông niềm nở chạy ra đón chào,

Chàng làm công ngạc nhiên sao

Nhận ra bạn cũ vườn đào thân thương.

Khách xa sửng sốt vô cùng

Hỏi chàng: "Sao lại ra nông nỗi này?

Hai năm gặp gỡ trước đây

Giúp anh ngọc quý, sao nay vẫn nghèo

Vẫn tang thương, vẫn tiêu điều

Hay là ngọc quý mất tiêu chốn nào

Thử tìm gấu áo xem sao?"

Anh chàng nghe nói ngỡ nào giấc mơ

Sờ vào gấu áo đâu ngờ

Ngọc kia còn đó sẵn chờ chàng thôi

Nghẹn ngào chàng khẽ thốt lời:

"Bấy lâu mê muội sống đời ngu si

Ngọc trong tay chẳng biết gì

Để rồi khổ mãi! Trách chi Phật, Trời!

U minh che lấp trí người

Khùng điên hạng nhất trên đời là tôi!"

*

Từ lâu Phật đã dạy rồi:

"Chúng sanh Phật tánh sẵn nơi thân này,

Tương lai thành Phật một ngày

Riêng ta là Phật giờ nay đã thành.

Chúng sanh tu khéo tâm mình

Tương lai cũng sẽ trở thành Phật thôi!"

(phỏng theo bản văn xuôi của Thích Tâm Thiện)

(15)

Người mù sờ voi

Thuở xưa có một Quốc Vương

Tên là Cảnh Diệp dễ thương, hiền hòa

Chăm lo dân chúng nước nhà

Nhân từ, thuần hậu, gần xa mến Người

Người đem Phật pháp dạy đời

Cho nên thời đó khắp nơi an bình

Ngoài dân chúng, trong triều đình

Đạo mầu nhuần thấm, nghĩa tình chứa chan.

*

Tiếc thay bên cạnh ngai vàng

Vẫn còn vài vị đại thần kém may

Tôn thờ ngoại đạo mê say

Luôn gieo mâu thuẫn, mãi gây bất hòa,

Quốc Vương lòng dạ xót xa

Nghĩ suy tìm cách vạch ra lỗi lầm

Mong sao hoán cải thành phần

Còn xa Cửa Phật, chưa gần Thích Ca.

*

Một hôm lệnh Quốc Vương ra

Ai mà bị tật mù lòa bẩm sinh

Đại thần trong chốn triều đình

Phải ra công kiếm, dẫn trình quốc vương.

Các quan kiếm khắp xóm làng

Gom về một đám người mang tật mù

Dắt nhau cùng bước lần mò

Tay khua gậy trúc, chân dò lối đi.

*

Mọi người chẳng rõ chuyện chi

Vua cười khẽ nói: "Có gì lạ đâu,

Những người mù đã từ lâu

Con voi chẳng biết đuôi đầu ra sao

Đưa voi cho họ sờ vào

Để xem họ tả thế nào mà thôi!

Hãy khuyên họ cố tranh tài

Ai mà tả đúng Trẫm thời thưởng cho!".

*

Vui thay cả đám người mù

Chuồng voi gần đó được đưa ngay vào

Kềm voi kỹ lưỡng trước sau

An toàn, chắc chắn. Đua nhau mà sờ!

Chàng nào cũng nghĩ như mơ:

"Xưa nay mình có bao giờ sai đâu

Tay ta sờ giỏi hàng đầu

Luôn luôn chính xác, từ lâu tinh tường!".

Sờ voi xong họ vui mừng

Kéo nhau trở lại hoàng cung tranh tài.

*

Người sờ đúng cái vòi dài

Nói voi giống chiếu nhà ai cuốn tròn,

Người sờ phải cái ngà thon

Nói voi giống chiếc sừng non trâu làng,

Người sờ tai, cãi oang oang:

"Con voi giống cái quạt nan mùa hè

Quạt sao mát gớm mát ghê!".

Chàng mù kế tiếp vội chê mọi người

Hông voi sờ đúng tận nơi

Chàng bèn lên tiếng: "Voi thời khác chi

Bức tường dài, lại phẳng lì

Chính tay tôi đã ôm ghì nó đây!".

Người sờ chân nói:" Chán thay!

Các anh trật hết! Voi này chẳng qua

Giống như một cái cột nhà

Tôi đây ôm thử khó mà nâng lên!"

Người sờ đuôi vội cãi liền:

"Các anh thật đúng những tên... mù lòa,

Con voi giống chổi quét nhà

Tôi cầm, tôi nắm, tôi chà hồi lâu!".

*

Thế là cả đám gây nhau

Chàng nào cũng nghĩ mình đâu có lầm!

Nói nhao nhao, cãi rầm rầm

Gậy khua lên tưởng như gần phang nhau.

Vua, quan kẻ trước người sau

Nhìn vào hoạt cảnh tránh đâu khỏi cười,

Quốc Vương nói với mọi người:

"Các khanh thấy đó! Trò đời khác chi!

Chỉ riêng hình dáng voi kia

Người mù nào có biết gì rõ đâu

Vậy mà xúm lại cãi nhau

Nghĩ mình tài giỏi hàng đầu kém ai!"

*

"Trong triều đình cũng vậy thôi

Tà ma ngoại đạo lắm người vẫn theo

Tôn thờ chủ nghĩa, giáo điều

Với bao học thuyết mang nhiều lầm sai,

Chỉ hay một, chẳng biết hai

Mười phần chân lý nào ai tỏ tường!

Giữa vùng ánh Đạo thênh thang

Chỉ riêng Đức Phật vô vàn kính yêu

Là người giác ngộ mọi điều

Dạy ta chân lý cao siêu nhiệm mầu!"

*

Các quan hổ thẹn cúi đầu

Kể từ khi đó rủ nhau tu hành

Phụng thờ Tam Bảo chân thành

Ước mong thoát kiếp tử sanh luân hồi!"

(phỏng theo bản văn xuôi của Hoàng Minh)

Chân thành cám ơn Cư sĩ Tâm-Minh Ngô Tằng Giao đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 05-2003).

Truyện Cổ Phật Giáo

Truyện Thơ - Tập III

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

Diệu Phương xuất bản - 2004

MỤC LỤC

[01]

* Lời nói đầu

1- Bữa Cơm Cúng Dường. (Diệu Chương)

2- Hoa Sen Trong Người. (Thiện Châu)

3- Tiếng Đàn Tuyệt Diệu. (Trúc Ti)

4- Bán Nghèo. (T.P.)

5- Gốc Sinh Tử. (Tắc Phước)

6- Vàng Ngọc.(Viên Minh)

7- Mở Mắt Chiêm Bao. (TCPG)

8- Gieo Gió Gặt Bão. (Minh Tuệ)

9- Có Niết Bàn Không? (Thích Thiện Hoa)

10- Gió To. (Q.D)

11- Tu Mướn. (TCPG Nhật Bản)

12- Người Gieo Mạ. (Giới Đức)

13- Bảy Nàng Công Chúa. (Dạ Quang)

14- Thày Thuốc Giỏi .(Thích Nữ Như Thủy)

15- Tiểu Thư Liên Hoa. (Chân Từ )

[02]

16- Phóng Rộng Tình Thương. (Quảng Huệ )

17- Tịnh Xá Kỳ Hoàn. (TCPG)

18- Khỏi Phải Tự Thiêu. (Minh Châu)

19- Hồ Ly Mót Vàng. (Phạm Ngọc Khuê )

20- Quỷ La Sát. (TCPG)

21- Ân Oán. (Huỳnh Văn Bộ )

22- Ấm Trà Phúc Đức. (Phạm Ngọc Khuê )

23- Chậu Rửa Chân. (Minh Châu)

24- Chim Cú Mèo. (Như Thủy)

25- Vua Rắn Núi Phổ Đà. (Phạm Ngọc Khuê )

26- Quả Cam Oan Nghiệt. (Quách Tấn)

27- Người yêu muôn thuở. (Như Thủy)

28- Năm Giọt Mật. (TCPG)

29- Ảo Ảnh. (Như Thủy)