Truyện cổ Phật Giáo - Tập I

LỜI NÓI ĐẦU

Nhiều truyện xưa về Phật Giáo do các người khác nhau thuật lại đã được Minh Chiếu sưu tập và xuất bản thành một bộ sách gồm nhiều cuốn lấy tên là "Truyện Cổ Phật Giáo". Những truyện này đều được viết bằng "văn xuôi".

Một số những truyện trong bộ sách trên đã được Tâm Minh Ngô Tằng Giao chọn ra rồi phỏng theo đó mà tóm tắt lại cho ngắn gọn, kể lại bằng ngôn từ bình dị và nhất là chuyển nội dung nguyên bản từ "văn xuôi" sang "văn vần" dưới hình thức thơ "lục bát" để người đọc, người nghe dễ hiểu và dễ nhớ.

Những truyện cổ Phật Giáo tuy giản dị nhưng rất thâm thúy, thường hàm chứa đầy đủ và sâu sắc về đạo đức, giáo dục, luân lý và triết học. Truyện nói lên cái tinh hoa hay đẹp của giáo lý, từ bi và trí tuệ đồng thời mang lại sự xây dựng, thức tỉnh và giác ngộ cho người đời. Đọc những truyện cổ Phật Giáo người đọc cảm thấy một niềm siêu thoát lâng lâng tràn ngập tâm hồn.

"Truyện Cổ Phật Giáo", truyện thơ, tập 1 đã được xuất bản vào năm 2001 và tập 2 đã được xuất bản vào năm 2002. "Truyện Cổ Phật Giáo" được chuyển thành thơ này là tập thứ ba phỏng theo nội dung, cốt truyện trong bộ sách của Minh Chiếu nói trên do Tâm Minh Ngô Tằng Giao phát tâm thực hiện.

Xin trân trọng giới thiệu đến các độc giả những "Truyện Cổ Phật Giáo" tập 1, tập 2, và tập 3 được chuyển thành thể thơ mà chúng tôi thiết nghĩ là vừa lý thú và vừa hữu ích.

DIỆU PHƯƠNG

(Virginia, USA, năm 2004)

(1)

BỮA CƠM

CÚNG DƯỜNG

Phật khi còn tại thế gian

Thường ngày đi khắp xóm làng nơi nơi

Với hàng đệ tử của ngài

Để cùng khất thực với người thiện tâm

Giúp cho người gieo hạt mầm

Vào trong ruộng phước vô ngần tốt tươi.

Mùa an cư ngài thọ trai

Ngay trong tịnh xá, không rời chân đi,

Nếu ai muốn cúng dường chi

Đều vào trong tịnh xá kia dâng ngài.

*

Ở quanh vùng có một người

Tiền nong, của cải so thời nghèo thay

Nhưng mà lòng tốt tràn đầy

Tu hành tinh tấn lâu nay tại nhà

Mùa an cư chàng thiết tha

Tuy nghèo cũng cố tìm qua cúng dường

Hôm nay sửa soạn cơm thường

Đơn sơ biết mấy, khiêm nhường là bao

Nhắm nơi tịnh xá tìm vào

Tâm thành cúng Phật ai nào sánh ngang

Chàng hoan hỉ mãi tin rằng

Bữa cơm đạm bạc mình mang cúng dường

Sẽ đem thanh tịnh vui chung

Cho người thọ nhận mọi đường thuận duyên.

Vầng dương rực rỡ khắp miền

Đường vào tịnh xá êm đềm thăng hoa

Chàng lo rảo bước chân qua

Chỉ e quá ngọ là giờ thọ trai

Sẽ không kịp dâng lên ngài

Thật là ân hận cho ai tâm thành.

Khi chàng đi tới khúc quanh

Bỗng đâu trông thấy bóng hình phía xa

Một sinh vật bước vật vờ

Lại gần mới thấy rõ là chó hoang

Thân gầy còm, dáng thảm thương

Lại thêm lở loét trông càng ghê thay

Đói ăn chắc đã lâu nay

Chó đi thất thểu giờ đây gặp chàng

Đánh hơi chó thấy đồ ăn

Lấm la lấm lét vội vàng đến bên

Mắt như cầu khẩn van xin

Mủi lòng chàng đứng lại nhìn chó kia

Nỡ nào quay gót ra đi

Chàng bèn ngồi xuống, từ bi dâng tràn

Mở bình bát, bày thức ăn

Thật may cho chú chó hoang hôm này,

Chó kia đói lả nhiều ngày

Nên ăn thoáng chốc hết ngay cả rồi

Bụng no nê, chó thảnh thơi

Ra đi thong thả vẫy đuôi tạ từ.

Nhìn theo chó chàng gật gù

Khẽ cười biểu lộ tâm từ chứa chan

Nhưng rồi chàng chợt hoang mang

Đồ ăn dành để cúng dường còn chi

Chàng lo sợ định quay về

Sau khi do dự quyết đi đến cùng

Dù không thực phẩm cúng dường

Vẫn vào lễ Phật với lòng thiết tha.

*

Phật dùng huệ nhãn nhìn xa

Ngài hay biết chuyện xảy ra vừa rồi

Ngài ngồi yên, nở nụ cười

Cõi lòng hoan hỉ, dáng người từ bi.

Chàng vào đảnh lễ lạy quỳ

Miệng thời hối lỗi, tâm thì ăn năn

Nhưng rồi kinh ngạc vô vàn

Khi nghe đức Phật khẽ ban lời vàng

Ôn tồn, nhân hậu, nhẹ nhàng

Như là muốn khuyến khích chàng điều hay:

"Cúng dường chư Phật quý thay

Khi lòng bố thí tâm này hết tham

Phước lành sẽ hưởng ngập tràn,

Nhưng mà suốt cả mùa an cư này

Riêng con đặc biệt bữa nay

Dâng cơm cúng Phật tràn đầy tịnh thanh

Nhiều pháp vị, thắm đạo tình

Thật là quý hóa tốt lành biết bao!"

(phỏng theo bản văn xuôi

của DIỆU CHƯƠNG)

(2)

HOA SEN

TRONG NGƯỜI

Kinh thành Xá Vệ sáng nay

Phố phường nhộn nhịp đông đầy người đi

Ngược xuôi tấp nập ngựa xe

Toàn người quý phái muốn khoe sang giàu,

Áo quần sặc sỡ đủ màu

Cửa hàng khách khứa đua nhau ra vào

Dáng vui tươi, vẻ tự hào

Đây là giai cấp trên cao hơn người

Được ưu đãi nên thảnh thơi

Ăn trên ngồi trốc sống đời gấm hoa.

Đi sâu vào ngõ hẻm xa

Thời bao thảm cảnh hiện ra chán chường

Bần cùng, khổ cực, tang thương

Với nhà lụp xụp, với đường tối tăm

Bùn lầy nước đọng cơ hàn

Tật nguyền, bệnh hoạn, lầm than, tội tình

Đây là giai cấp cùng đinh

Dân nghèo cuộc sống đã thành nếp quen

Chuyên hầu hạ giai cấp trên

Quanh năm kiếp sống thấp hèn lất lây.

Thể theo thường lệ hôm nay

Là ngày đức Phật tới đây giúp đời

Vào thành đi khắp mọi nơi

Tìm cơ giáo hoá cho người khổ đau,

Chúng sinh bình đẳng như nhau

Ngài không phân biệt nghèo giàu, hèn sang.

*

Trên đường đi có một chàng

Ni Đề trai trẻ thuộc hàng tiện dân

Chàng đang gánh một gánh phân

Chợt đâu gặp Phật hiện dần phía xa

Thế là chàng vội tránh qua

Nép vào đường hẻm thật là lẹ chân

Hoang mang, bối rối, tần ngần

Buồn đời ti tiện, than thân thấp hèn

Thật là bạc phước triền miên

Tuy nhiên chàng vẫn dõi nhìn phía xa

Hướng về hình ảnh Phật Đà

Rất là rạng rỡ, rất là trang nghiêm,

Từng nghe về Phật nhiều phen

Nên chàng ao ước đủ duyên gặp ngài.

Phật Đà nhìn thấy ngay rồi

Hiểu ra tâm niệm của người thanh niên

Đăm chiêu, lúng túng, lành hiền

Nên ngài hoan hỉ bước liền đến ngay,

Ni Đề hoảng sợ lắm thay

Vội vàng lẩn tránh lòng đầy lo âu

Lo mình nhớp nhúa bấy lâu

Lo người bắt tội! Dám đâu gặp ngài!

Phật bèn nói, giọng khoan thai,

Từ xa vọng lại đôi lời xót thương:

"Sao con tìm cách tránh đường

Tới đây nói chuyện bình thường với ta!"

Để thùng phân xuống, bước ra

Ni Đề run rẩy quỳ và thưa mau:

"Bạch ngài! Con chẳng dám đâu

Xin ngài cứ dạy pháp mầu cho con

Như con thầm ước trong lòng

Nhưng ngài đừng đến gần con làm gì!"

Phật cười chan chứa từ bi

Bước thêm đến sát Ni Đề, nói ngay:

"Nào ai bắt tội con đây

Tự ta đến với con ngày hôm nay,

Con ơi hãy nhớ lời này

Những người đau khổ, đọa đày, nổi trôi

Ta lo cứu độ luôn thôi

Ta là người của muôn loài chúng sinh!"

*

Ni Đề hồi hộp hỏi nhanh:

"Bạch ngài con cũng tu hành được sao?

Từ lâu con vẫn ước ao

Được ngài truyền dạy đạo mầu Thế Tôn!"

Phật Đà nghiêm nghị nói luôn:

"Như Lai muốn nhắc cho con hay rằng

Ta ra đời với đạo vàng

Là nhằm cứu khổ cho hàng chúng sinh

Dị đoan, mê tín quẩn quanh

Thần quyền ỷ lại, phá nhanh giúp đời

Đưa chúng sinh đến an vui

Hoàn toàn bình đẳng, mọi người như nhau,

Nếu con muốn học đạo mầu

Hãy gần ta! Cố lo mau tu hành!"

Ni Đề nước mắt chạy quanh

Vô cùng sung sướng tâm thành khẽ thưa:

"Đó là điều ước từ xưa

Mà con cứ nghĩ thật là khó khăn

Con đây phước báu muôn vàn

Được ngài cứu độ và ban lời vàng!"

Nhìn Ni Đề rất dịu dàng

Phật Đà tiến đến anh chàng gánh phân

Tỏ ra thân ái vô ngần

Dắt tay chàng kéo lại gần bờ sông

Để nhờ dòng nước sạch trong

Gột đi dơ dáy chất chồng lâu nay,

Sau khi tắm rửa sông này

Ni Đề theo Phật về ngay Kỳ Hoàn

Rồi trong tịnh xá khang trang

Phật cho chàng nhập vào hàng tỳ kheo.

*

Ni Đề cố gắng thật nhiều

Thời gian lặng lẽ trôi vèo qua mau

Tu hành tinh tấn bấy lâu

Tỳ kheo mới học đạo mầu tiến nhanh

Giờ đây đắc quả tu hành.

Phật nhân đó dạy chúng sinh đôi lời:

"Trong bùn nhơ nhớp khắp nơi

Cánh sen vươn nở tuyệt vời biết bao

Hương thơm tinh khiết ngạt ngào

Tựa chân giá trị của bao con người.

Máu ai cũng đỏ vậy thôi

Và ai nước mắt mặn thời khác đâu

Chúng sinh bình đẳng như nhau

Đừng chia giai cấp gieo sầu bất công!"

( phỏng theo bản văn xuôi

của THIỆN CHÂU)

(3)

TIẾNG ĐÀN

TUYỆT DIỆU

Đêm nay trăng sáng non ngàn

Ở trong tịnh xá Kỳ Hoàn trang nghiêm

Phật Đà yên lặng ngồi thiền

Hào quang ngũ sắc toả miền nhân gian

Trời khuya gió mát mơn man

Thiền đường tĩnh lặng, hương làn ngất ngây

Tỳ kheo quần tụ nơi đây

Trầm tư mặc tưởng, lòng say đạo mầu

Cố công tu luyện chuyên sâu

Cội nguồn nghiệp chướng mong mau tỏ tường

Trừ oan nghiệt, diệt tai ương

Trở nên hữu ích tìm phương giúp đời.

Tỳ kheo gồm cả ngàn người

Chàng kia mới nhập vào nơi cửa thiền

Vì bồng bột tuổi thanh niên

Muốn mình sớm đắc đạo liền như ai

Mang Kinh Di Giáo tụng hoài

Kinh Phật Ca Diếp giúp loài chúng sinh,

Chàng này tụng suốt đêm thanh

Cầu ngài gia hộ cho mình đạt mau,

Dù tu hành chẳng bao lâu,

Cũng thành chánh quả, đạo mầu tinh thông.

Màn đêm u tối mênh mông

Càng khuya càng thấy mịt mùng khắp nơi

Tỳ kheo mỏi mệt rã rời

Mà sao bờ giác xa vời, biệt tăm

Cả ngoài thân lẫn trong tâm

Có hề giác ngộ ra phần nào đâu.

Rất hời hợt chẳng nghĩ sâu

Tỳ kheo buồn chán, u sầu tâm can

Đường tu muốn chấm dứt ngang

Quay về nẻo cũ lầm than tục trần.

*

Phật Đà chan chứa lòng nhân

Đoán ra ý định! Muôn phần thương thay!

Thương tỳ kheo thoái chí này

Nên sai thị giả gọi ngay người vào,

Từ bi Phật hỏi đôi câu:

"Trước khi đến với đạo mầu Như Lai

Tại gia nơi chốn trần ai

Khi con giải trí thích chơi những gì?"

"Bạch Thế Tôn chẳng nhiều chi

Suốt ngày con chỉ ham mê đàn cầm!"

"Dây chùng, đàn có chịu ngân?"

"Thưa không! Đàn sẽ bị câm tiếng rồi!"

"Dây căng, đàn có vang lời?"

"Thưa dây đàn sẽ tức thời đứt ngay!"

"Dây vừa, chắc tiếng sẽ hay?"

"Bạch Thế Tôn! Tiếng đàn này tuyệt luân

Âm thanh thánh thót vô ngần

Du dương trầm bổng vang ngân tuyệt vời!"

*

Phật nhân đó dạy đôi lời:

"Người tu cũng vậy so thời khác đâu

Tu không tinh tấn dài lâu

Dễ gì thông hiểu đạo mầu được ngay,

Tinh tấn quá cũng chẳng hay

Cũng không kết quả, cách này cũng sai!

Tu vừa phải, tu khoan thai

Đừng nên thái quá sẽ hoài công thôi

Sinh tâm chán nản mấy hồi

Muốn hoàn cõi tục đường đời như con!"

Phât Đà vừa nói dứt xong

Tỳ kheo tỉnh ngộ, trong lòng ăn năn

Quỳ xin sám hối thành tâm

Nguyện theo lời Phật nương thân cửa thiền.

Khi lui về chốn phòng riêng

Nghe lời mãn nguyện tâm liền thảnh thơi

Đường tu tỏ ngộ rạng ngời

Như thuyền lạc hướng biển khơi mịt mờ

Lênh đênh không thấy bến bờ

Bỗng dưng hướng cũ bất ngờ tìm ra.

Đêm dài tăm tối đã qua

Tâm hồn người chợt thăng hoa nhiệm mầu

Vầng dương chói lọi non đầu

Phá tan sương phủ từ lâu trong lòng.

(phỏng theo bản văn xuôi

của TRÚC TI)

( 4 )

BÁN NGHÈO

Ở bên Ấn Độ thời xưa

Có ông trưởng giả rất ư là giàu

Nhưng mà keo kiệt hàng đầu

Cho vay nặng lãi, nào đâu thương người,

Tính tình hung ác nhất đời

Ai không trả nổi nợ thời khổ thân

Ông sai ngay đám gia nhân

Tới nơi đánh đập bạo tàn chẳng tha.

Ngay người giúp việc trong nhà

Thời ông cũng xử thật là tệ thay

Có bà lão bộc nhà này

Việc làm quần quật luôn tay sớm chiều

Mỗi khi làm hỏng ít nhiều

Thời ông đánh mắng đủ điều chẳng nương,

Áo quần rách rưới tang thương

Cháo cơm thiếu thốn thất thường liên miên

Tuổi già, sức yếu, phận hèn

Lão bà tủi nhục buồn phiền than thân.

Một hôm bà lão dừng chân

Mang bình múc nước ngay gần mé sông

Đọa đày, đau khổ chất chồng

Khiến bà rơi lệ trong lòng nát tan

Muốn lìa ngay cõi nhân gian

Nhảy sông tự vận giải oan kiếp này.

Chợt đâu có một ông thầy

Đến bên, bà cũng chẳng hay biết gì

Thấy bà than khóc tỉ tê

Thầy tu thương cảm kiếm bề hỏi han

Bà liền kể lể than van

Phận mình nghèo khó gian nan đủ điều.

Thầy tu: "Tội nghiệp bà nhiều

Sao không bán quách cái nghèo đó đi

Lâu nay ôm giữ làm chi!"

Ngạc nhiên bà lão tức thì hỏi ngay:

"Sao thầy nói lạ lùng thay

Cái nghèo khốn khổ thế này ai mua?"

Thầy tu: "Tôi chẳng nói đùa!"

Thấy thầy chân thật, hiền từ, đáng tin

Bà già tuy rất ngạc nhiên

Cũng lên tiếng hỏi thăm liền quản chi:

"Thầy ơi! Thầy có kế gì

Giúp tôi bán cái nghèo đi cho rồi

Ơn thầy tôi nhớ suốt đời!"

Thầy tu: "Nếu vậy thì tôi bảo gì

Bà làm cho đúng từng ly

Mới mong bán cái nghèo đi dễ dàng,

Dòng sông kia gợn sóng vàng

Bà nên xuống tắm kỹ càng rồi lên

Sạch thân, trút hết ưu phiền

Tránh xa bệnh tật lại thêm yêu đời!"

*

Bà già vội vã vâng lời

Xuống sông tắm rửa, lên rồi thưa ngay:

"Thầy ơi làm cách nào đây

Để mà bán cái nghèo này êm xuôi?"

Thầy tu: "Bố thí cho người!

Khi tay bố thí tâm thời hết tham

Tham lam, keo kiệt là nhân

Gây ra nghèo khổ cơ hàn đời nay,

Bà tham nhiều kiếp trước đây

Kiếp này quả báo nên bây giờ nghèo!"

Bà già kinh ngạc khẽ kêu:

"Trời ơi! Tôi hiện tiêu điều xác xơ

Của đâu bố thí bây giờ,

Cái bình là của chủ đưa sáng này

Sai mang múc nước về ngay

Nếu cần bố thí tôi đây tiếc gì

Biếu luôn bình nước này đi

Mặc cho chủ đánh! Quản chi thân già!

Quen rồi bao chuyện xót xa

Sợ chi! Liều mạng! Chết là cùng thôi!"

Thầy tu: "Nếu vậy được rồi

Của mang bố thí quý nơi lòng thành

Bà đi múc nước đầy bình

Tìm nơi nước sạch múc nhanh mang về!"

Nghe lời bà vội vã đi

Múc đầy nước sạch lòng thì vui thay

Đem lên cung kính biếu thầy

Thầy tu hoan hỉ đưa tay nhận liền

Sau khi chú nguyện im lìm

Thầy lên tiếng dạy: "Bà nên tu hành

Ăn chay, niệm Phật tâm thành

Giờ gây công đức, quả lành mai sau!"

Rồi thầy hỏi: "Bà ngủ đâu

Nơi ăn chốn ở chỗ nào sạch không?"

Bà thưa: "Tôi khổ vô cùng

Ngủ lăn ngủ lóc giáp vòng quanh đây,

Khi nhà bếp, lúc cối xay

Bạ đâu ngủ đó qua ngày mà thôi!"

Thầy tu: "Bà nhớ lời tôi

Giữ cho thanh tịnh thảnh thơi cõi lòng

Lo tròn bổn phận cho xong

Đừng gieo oán hận vào trong tâm mình,

Lựa khi vắng vẻ đêm thanh

Cả nhà ngủ hết, lén nhanh mọi người

Lên nhà trên, vào trong ngồi

Xếp bằng niệm Phật trước nơi bàn thờ

Tâm đừng nghĩ ngợi vẩn vơ

Tập trung tư tưởng để mà cầu kinh

Sẽ mau hưởng được phước lành!"

Bà già hoan hỉ quay nhanh trở về

Lời thầy khuyên mãi khắc ghi

Thế rồi một tối làm y lời này.

*

Dinh cơ trưởng giả sáng nay

Gia nhân mở cửa thấy ngay bà già

Lên đây lén lút tối qua

Bây giờ ngồi chết thật là bình yên,

Mọi người hô hoán ầm lên

Báo tin trưởng giả đến liền để coi

Chủ nhà vội chạy tới nơi

Thấy bà già chết, tức thời quát la:

"Cột chân kéo xác này ra

Bỏ vào rừng để quạ tha làm mồi

Để đây ghê tởm quá trời!"

Gia nhân sợ hãi vâng lời chủ kia

Cột chân xác chết kéo đi

Nhưng ra khỏi ngõ tức thì ngừng tay

Đắp cho bà tấm vải dày

Rồi cùng khiêng xác đưa ngay vào rừng.

*

Ai ngờ bà lão bần cùng

Chết rồi thần thức lên từng trời cao

Cõi trời Đao Lợi sinh vào

Do thầy chú nguyện với bao tâm thành,

Do bà cố gắng tự mình

Suốt đời niệm Phật. Hiển linh tuyệt vời.

Mới hay giá trị con người

Không do vật chất, do nơi tinh thần,

Bà già nghèo khổ tấm thân

Bán nghèo với giá vô ngần quý thay

Làm thiên tử kể từ đây

Hưởng nhiều phước báu, gương này soi chung.

(phỏng theo bản văn xuôi

của T.P)

(5)

GỐC SINH TỬ

Vầng dương vừa khuất non cao

Chim bay về tổ lao xao họp đoàn

Tiều phu hối hả về làng

Lắng im rừng núi, ngân vang chuông chùa

Bước chân theo cánh gió đưa

Rời căn lều cỏ thiền sư lên đường

Đến khu nhà cạnh bìa rừng

Thăm gia đình nọ đã từng quy y

Nhờ thầy hướng dẫn mọi bề

Vợ chồng quấn quýt cận kề thương nhau.

Sau tuần trà nước mở đầu

Thiền sư bèn thốt đôi câu tâm tình:

"Vợ chồng con kết duyên lành

Lâu nay quyết chí tu hành tốt thay

Tu thân, tích đức hàng ngày

Lứa đôi yên ấm, ta đây rất mừng!

Ngày mai ta sẽ lên đường

Phải đi giáo hóa ở phương xa rồi

Hôm nay dặn lại đôi lời

Hàng ngày niệm Phật, suốt đời đừng quên

Nhớ thân này chẳng vững bền

Một người bệnh nặng gần bên tử thần

Người kia cần phải tĩnh tâm

Dốc lòng hộ niệm mười phân chu toàn

Đọc kinh tiếp dẫn râm ran

Đến giờ phút cuối nhẹ nhàng tiễn đưa,

Đừng nên than khóc dây dưa

Làm người hấp hối tâm tư chập chờn

Luyến lưu, rối loạn, bất an

Vãng sinh cõi tịnh vô vàn khó khăn

Khó mà giải thoát bản thân

Những lời ta dặn phải cần khắc ghi".

Sáng hôm sau thầy ra đi

Vợ chồng đưa tiễn chia ly cuối làng.

Hai mùa thu lá úa vàng

Vợ chồng hoà thuận ngập tràn yêu thương

Cùng nhau bố thí thập phương

Sáng luôn niệm Phật, tối thường tụng kinh

Dốc lòng tạo chút phước lành

Xóm làng cảm mến lòng thành lứa đôi.

Một ngày chồng bị bệnh rồi

Thương hàn, đau nặng tới hồi nguy nan

Chạy thầy, chạy thuốc tràn lan

Thảy đều vô vọng chẳng làm gì hơn

Chồng bên cửa tử chập chờn

Vợ thời tuyệt vọng, nghĩ buồn tình xưa

Giờ đây rối loạn tâm tư

Quên lời dặn của thiền sư mất rồi

Thấy chồng mê mệt im hơi

Thương chồng, tủi phận, gục nơi bên chồng

Khóc than kể lể nỗi lòng

Chồng bèn mở mắt lặng trông thất thần

Đây lần cuối thấy người thân

Bên tai tiếng vợ vô ngần bi thương

Cảm tình ân ái lại vương

Mắt nhìn vợ quý hai hàng lệ rơi

Xuôi tay, nhắm mắt, lìa đời

Và rồi thần thức xuất nơi mắt người,

Vợ đang cúi xuống tận nơi

Mặt chồng gục khóc có rời xa đâu

Cho nên thần thức chui mau

Vào ngay mũi vợ thành sâu tức thì.

Sau khi chồng đã mất đi

Lễ tang chôn cất mọi bề êm xuôi

Cửa nhà hiu quạnh vắng người

Vợ ngồi cô độc buồn đời khóc than

Mũi kia đau nhức vô vàn

Sâu ngày mỗi lớn nhức càng thảm thê.

*

Thiền sư một bữa trở về

Ghé thăm đệ tử, chẳng hề hay tin

Đón thầy, vợ kể nỗi niềm

Ôn tồn thầy mới giảng liền cho nghe:

"Nín mau đừng khóc thương chi

Có sinh có tử lạ gì xưa nay

Bỏ đi thân khổ đau này

Như là quẳng gánh nặng ngay bên rừng

Đừng than khóc? Hãy vui mừng!

Nén trong lòng nỗi nhớ thương riêng mình

Tìm khuây trong cảnh tu hành

Nếu hoài vương vấn chút tình ái ân

Kiếp sau thời lại sẽ gần

Gặp nhau thêm nữa xoay vần mãi thôi

Trả vay, vay trả luân hồi

Oan gia kết chuỗi muôn đời chẳng ngưng!"

Vợ nghe xong hết đau thương

Tình cờ khịt mũi thấy văng ra ngoài

Một con sâu lớn và dài

Cơn đau trong mũi tức thời hết mau

Vợ đưa chân định giẫm sâu

Đạp sâu cho chết! Bấy lâu gây phiền!

Thiền sư lên tiếng ngăn liền:

"Sinh linh sát hại chớ nên bao giờ,

Ngoài ra con chẳng thể ngờ

Rằng con sâu đó chính là chồng con!"

*

Lạ lùng vợ mới hỏi luôn:

"Bạch thầy! Khi sống chồng con tu hành

Luôn niệm Phật, mãi làm lành

Tạo sao khi chết lại thành loài sâu?"

Thiền sư nghe nói lắc đầu:

"Bao lời ta dặn con đâu nhớ gì

Chồng con lúc sắp ra đi

Lãng quên chánh niệm cũng vì thương con

Vì dây luyến ái vẫn còn

Cho nên thần thức chập chờn lao đao

Nào đâu vượt được lên cao,

Chỉ thành sâu bọ chui vào mũi con

Công tu phút chốc chẳng còn

Phước theo dòng ái ân tuôn trôi rồi

Thoát sao khỏi kiếp luân hồi

Dây tình cột chặt nổi trôi xoay vòng."

Nói cùng sâu thầy mủi lòng:

"Con thường tinh tấn, có công tu hành

Lẽ ra được hưởng phước lành

Vãng sinh cực lạc hay sinh cõi trời

Chỉ vì luyến ái lứa đôi

Mà gây nghiệp chướng để rồi thành sâu!"

Sâu nghe, im lặng hồi lâu

Ăn năn, hổ thẹn, buồn rầu nằm co

Thiền sư bèn chú nguyện cho.

Nhờ khi còn sống chồng tu nhiều rồi

Sau khi quằn quại một hồi

Sâu kia tắt thở êm xuôi tốt lành

Sau này thần thức tái sinh

Thoát loài sâu bọ, vào nhanh cõi người.

Vợ kia hối hận nguyện lời

Dốc lòng tinh tấn sống đời chân tu

Theo lời dạy của thiền sư

Nhân gieo tốt đẹp đã đưa phước lành

Sau này cũng được vãng sinh

Vào nơi tịnh thổ an bình mãi thôi.

*

Ngẫm xem đời sống con người

Có đâu ngắn ngủi nhất thời mà thôi

Mở đầu nào phải trên nôi

Để rồi chấm dứt ngay nơi nấm mồ,

Lọt lòng từ lúc trẻ thơ

Đến khi nhắm mắt giã từ nhân sinh

Chỉ là một buổi bình minh

Chuyển qua đêm tối thực tình khác đâu

Chuỗi thời gian lặng trôi mau

Không đầu, không cuối, chẳng bao giờ ngừng.

(phỏng theo bản văn xuôi

của TẮC PHƯỚC)

( 6 )

VÀNG NGỌC

Phật thời còn tại thế gian

Có ông vua nọ ngọc vàng đầy kho

Chất cao như ngọn núi to

Một ngày vua muốn phát cho mọi người

Đem ra bố thí khắp nơi

Cái tâm phước thiện tuyệt vời biết bao!

Mỗi người lần lượt theo vào

Bốc ra một nắm số châu báu này,

Bao người đã ghé lại đây

Núi châu báu nọ vẫn đầy, vẫn cao.

Nhà vua này đã từ lâu

Phước duyên chất chứa trước sau nhiều rồi,

Phật Đà biết đã tới thời

Thuận chiều hóa độ cho người thiện tâm

Phật thành Phạm Chí hóa thân

Đến thăm vua nọ, dừng chân, thốt lời:

"Tôi từ xa ghé tới nơi

Xin vua ngọc báu để tôi mang về

Đổi thành vật liệu chốn quê

Làm nhà để ở tiện bề ấm êm".

Rất vui lòng vua nói liền:

"Ngọc vàng có sẵn đây xin ông dùng!".

Người xin bốc một nắm xong

Vừa đi bảy bước đã vòng lại ngay

Ngọc vàng trả lại chốn đây

Nhà vua thấy chuyện lạ này hỏi luôn,

Người xin kể lể nguồn cơn:

"Cất nhà tuy đủ nhưng còn phần tôi

Năm sau đã cưới vợ rồi

Cho nên vẫn thiếu nên tôi trả về!".

Nhà vua: "Nếu vậy khó chi

Lấy thêm ba nắm mang đi là vừa!"

Người xin đã chẳng chối từ

Bốc thêm ba nắm rất ư đẹp lòng

Mới đi bảy bước vừa xong

Người xin lại vội vã vòng lại đây

Báu châu trả lại vua ngay

Khiến vua lại hỏi, vẫn đầy ngạc nhiên.

Người xin: "Đủ cưới vợ hiền

Nhưng còn ruộng đất, lại thêm trâu bò

Thêm gia nhân cũng phải lo

Phần này đâu có đủ cho mọi bề

Thật tình tôi chẳng dám chê

Cho nên trả lại! Xin về làm chi!"

Nhà vua: "Nào có khó gì

Lấy thêm bảy nắm nữa đi xin mời!"

Người xin lấy bảy nắm rồi

Mới đi bảy bước ông thời quay lui

Báu châu vẫn trả lại thôi

Khiến vua kinh ngạc thốt lời hỏi thăm.

Người xin cất tiếng than van:

"Tôi còn bao chuyện khó khăn tại nhà

Nào lo phụng dưỡng mẹ già,

Nào lo chăm sóc cho cha tật nguyền,

Nào lo kỵ giỗ liên miên

Lại thêm giao tiếp thường xuyên họ hàng,

Còn bè bạn, còn xóm làng

Số này không đủ! Nên mang trả về!"

Vua hoan hỉ nói: "Vậy thì

Biếu ông tất cả núi kia ngọc vàng

Chắc là thừa thãi mọi đàng?"

Người xin châu báu vội vàng nhận ngay.

*

Bước lên núi báu vui thay

Nhưng rồi trở xuống, giọng đầy ưu tư:

"Muôn vàn cảm tạ nhà vua

Tôi không nhận nữa, xin đưa trả ngài!"

Vua kinh ngạc: "Có gì sai?

Của tôi hiến tặng cho ai cần dùng!"

Người xin nhẹ thốt tiếng lòng:

"Hôm nay tôi đến để mong của này

Mưu cầu sự sống hàng ngày

Nhưng nay xét lại mới hay một điều

Thời gian sống chẳng bao nhiêu

Sáng còn, tối đã mất tiêu đi rồi

Vô thường muôn vật ở đời

Khó mà lưu giữ mãi nơi tay mình,

Núi châu báu cũng tan tành

Bản thân hưởng lợi mong manh sớm chiều

Ham càng lắm, muốn càng nhiều

Bao nhiêu thèm khát, bấy nhiêu đọa đày

Chi bằng dục vọng dứt ngay

Và cầu đạo giải thoát đầy tinh anh

Trau dồi đức tính cho mình

Và cho xã hội, gia đình mãi thôi

Hướng về mục đích tuyệt vời

Từ bi, trí tuệ theo nơi đạo mầu

Cho nên tôi chẳng ham cầu

Chẳng cầu vàng ngọc và châu báu này!"

*

Vua nghe liền tỉnh ngộ ngay

Lời vàng tỏ rạng sáng đầy trong tâm

Bấy giờ Phật mới hiện thân

Hào quang rực rỡ sáng ngần khắp nơi

Nhà vua cùng các bầy tôi

Vui mừng xin được nghe lời Phật ban

Xin quy y với đạo vàng,

Xin theo ngũ giới, bình an tâm hồn.

(phỏng theo bản văn xuôi

của VIÊN MINH)

( 7 )

MỞ MẮT

CHIÊM BAO

Thuở xưa có chú sa di

Tên là Tăng Hộ vui bề xuất gia,

Thầy là cậu ruột trong nhà

Thầy tu đắc đạo thật là quý thay.

Một hôm thí chủ tới đây

Biếu cho Tăng Hộ hai cây vải mầu

Nếu may y đẹp biết bao

Chú mừng trong bụng nhưng nào ham may

Định đem dâng vải biếu thầy

Vừa nhiều tôn kính, lại đầy biết ơn

Chú tìm thầy định thưa luôn

Ngờ đâu thầy lại chẳng còn muốn nghe

Uy nghi gạt phắt ngay đi:

"Ta đây đã có ba y đủ rồi

Vải này con giữ may thôi

Hay là dâng cúng cho ai khi cần!"

Sa di năn nỉ ba lần

Thầy đều từ chối, chú đâm ra buồn

Sinh ra bực bội vô cùng

Hầu thầy, đứng quạt mà lòng vẩn vơ

Dòng tư tưởng trôi vật vờ

Lan man về thuở ấu thơ của mình...

*

Mình đây chẳng có gia đình

Thầy là cậu ruột, thâm tình, lành thay,

Mình theo cậu đã lâu nay

Vậy mà cậu chẳng mảy may thương mình

Vừa lạnh nhạt, vừa vô tình

Thôi ta đi khuất mắt nhanh cho rồi!

Nhưng đi đâu, chẳng có nơi

Lấy gì mà sống cuộc đời lang thang?

Phải rồi! hai xấp vải vàng

Sẵn đây đem bán ta mang tiền về

Lấy tiền mua một con bê

Nuôi bê ăn cỏ bên lề ruộng kia

Thanh nhàn, không tốn kém chi,

Loài bê sinh sản mau thì khỏi chê

Vài năm thành một bầy bê

Bán đi một ít thoả thuê bạc tiền,

Tậu nhà cửa ruộng đất liền

Trưởng thành sẽ cưới vợ hiền về mau

Cùng xây tổ ấm bên nhau

Một thời gian có con đầu sinh ra

Thế là vui vẻ cửa nhà

Vợ hiền sẽ bế con ra cậu mình

Để quy y, hưởng phước lành,

Đường xa nắng cháy vợ mình mỏi tay

Mình bèn lên tiếng giúp ngay:

"Bế con chắc mệt, đưa đây anh bồng!"

Vợ coi thường chẳng nghe chồng

Dành con ẵm mãi vào lòng, loay hoay

Thế rồi vấp té rễ cây

Khiến cho thằng bé rớt ngay xuống sình,

Mình giận dữ, mình bất bình

Vội vàng bẻ xuống một cành cây con

Quất cho mụ vợ một đòn

Miệng la: "Ta nói sao còn chẳng nghe!

Đàn bà hư đốn kể chi

Xẩy ra một chút là đi cãi chồng!"

*

Sa di đang phút mơ mòng

Suy tư trôi chảy theo dòng miên man

Bỗng nghe thầy nói nhẹ nhàng:

"Này con chẳng đánh trúng nàng vợ hư

Đánh nhằm đầu trọc của sư

Khiến ta đau điếng tưởng như sập nhà!"

Chú Tăng Hộ bừng tỉnh ra

Cơn mơ đứt đoạn chú ta nhủ lòng:

"Chết rồi, nghĩ lén đừng hòng!

Ông thầy biết hết! Đừng mong giấu thầy!"

Co giò chú chạy như bay

Chạy như ma đuổi trốn ngay khỏi chùa,

Mấy người bạn chú chẳng vừa

Rượt theo bắt lại và đưa chú về

Ghé vào trình báo mọi bề

Dưới chân đức Phật, mong nghe lời vàng.

Phật bèn an ủi chú rằng:

"Tâm phàm phu cứ lang thang âm thầm

Rong chơi lén lút xa gần

Vô hình, vô dạng khó ngăn được nào,

Người hiền trí phải khéo sao

Giống như mục tử bắt trâu ngoài đồng

Dùng dây xỏ mũi trâu hoang

Dắt trâu về lại trong làng chưa thôi,

Chăn dắt trâu thật kỹ rồi

Đến khi thả lỏng buông lơi mặc lòng

Mà trâu hết lén đi rong

Đến thời điểm đó mới hòng tạm yên!"

Nghe lời Phật. Vững lòng tin

Sa di Tăng Hộ thấy liền hướng đi

Yên lòng ở lại, kiên trì

Theo thầy học đạo đến khi đạt thành

Một ngày đắc quả tu hành

Bậc A La Hán tốt lành lắm thay!

(phỏng theo bản văn xuôi

trong TRUYỆN CỔ PHẬT GIÁO)

( 8 )

GIEO GIÓ

GẶT BÃO

Ở bên Ấn Độ thời xưa

Có nhiều giáo phái ganh đua tuyên truyền

Một môn phái nọ trong miền

Vừa thờ ma quỷ, lại tin thánh thần

Đứng đầu lãnh đạo xa gần

Một bà mạnh bạo tay chân vô ngần

Lại thêm mập mạp tấm thân

Giọng bà "thủ lãnh" vang ầm chói tai

Nhưng bà ăn nói có tài

Cho nên thế lực trong ngoài lan xa.

Một hôm tin chợt loan ra

Rằng thái tử Tất Đạt Đa tu hành

Nay thành đạo, ngát hương lành

Giờ đi giáo hoá chúng sinh giúp đời.

Bà nghe tin chợt rụng rời

Sợ rằng mình sẽ chẳng người nào theo

Rồi đây đệ tử mất tiêu

Bao nhiêu ảnh hưởng sớm chiều rã tan,

Canh khuya suy nghĩ miên man

Suốt đêm trằn trọc lo toan mưu thần

Hại người bà chẳng ngại ngần

Hạ uy tín Phật bà cần ra tay.

Sáng ra bà vội đi ngay

Tới nơi đức Phật hôm nay ngồi thiền

Bà khiêu khích thật cuồng điên

Múa may chửi bới huyên thuyên, tục tằn.

Mặc bà quát tháo dữ dằn

Phật Đà vẫn cứ vô vàn an nhiên

Gốc cây tinh tấn ngồi thiền

Bà kia thấy vậy nổi điên thêm nhiều.

*

Mặt trời lên, nóng như thiêu

Bà điên mệt lả, đói meo bụng rồi

Lại thêm khát nước quá trời

Rát khô mồm miệng, rã rời chân tay

Mệt nhoài bà ngã lăn quay

Trong lòng suy ngẫm loay hoay rối bời,

Sau cùng bà lết đến nơi

Hỏi thăm đức Phật sao ngài lặng yên.

Thấy rằng hội đủ cơ duyên

Phật Đà xuất định, lời hiền dạy ngay:

"Hãy nghe ta hỏi điều này

Nhà ngươi có giỗ một ngày gần đây

Bao nhiêu bánh trái chất đầy

Ngươi cầm ít bánh trong tay làm quà

Biếu người hàng xóm gần nhà

Người ta không nhận thì quà về ai?"

Bà "thủ lãnh" vội chê bai:

"Ồ! Nghe thiên hạ mọi người khen ông

Là người giác ngộ vô cùng

Lại thêm trí tuệ ai hòng vượt đây

Giờ nghe ông hỏi câu này

Sao mà ngớ ngẩn, thơ ngây, buồn cười,

Bánh tôi mang tặng cho người

Nếu người không nhận thời tôi mang về!"

Ôn tồn Phật dạy cho nghe:

"Sáng nay cũng vậy có gì khác đâu

Bao lời thô tục trước sau

Mà ngươi đem tặng ta nào nhận đây

Vậy thời cái món quà này

Trao về ngược lại vào tay ngươi rồi,

Giống người cầm đuốc đi chơi

Nếu đi ngược gió lửa thời cháy tay,

Giống người vung bụi cho bay

Nếu vung ngược gió bụi quay lại mình,

Giống người ngửa mặt trời xanh

Mà phun nước miếng có thành công đâu

Nước kia rơi xuống thật mau

Lại làm dơ mặt dễ nào tránh qua!"

*

Quý thay lời nói Phật Đà

Khiến tâm bà chợt sáng ra nhiều điều

Thấy lời Phật thật cao siêu

Thấy mình thua thiệt thật nhiều sáng nay:

"Mất ăn bữa sáng, đói thay

Lại thêm khát nước, cổ này khô ran

Nói nhiều mỏi miệng vô vàn

Múa may xỉa xói tay chân đau nhừ

Nắng làm mệt lả lừ đừ

Rồi sinh bệnh hoạn từ từ tránh đâu

Thuốc men chạy chữa tốn hao

Gây thêm phiền não buộc vào thân nhân,

Hôm nay bỏ buổi làm ăn

Mai này nếu bệnh còn làm được chi!"

Nghe lời Phật, bà nghĩ suy

Tâm bà cảm nhận, tức thì thăng hoa

Nhận ra chân lý sâu xa

Thấy rằng đức Phật quả là tối cao

Thật ngài đáng kính biết bao

Vô cùng giác ngộ ai nào sánh ngang

Lòng bà khâm phục vô vàn

Khiến cho thái độ vội vàng đổi thay

Đến quỳ trước Đức Phật ngay

Cầu xin sám hối hôm nay lỗi lầm

Hứa quay về dẹp quỷ thần

Và mang đệ tử theo chân của mình

Tìm về ánh đạo quang vinh,

Bà cầu xin Phật cho mình quy y.

Rồi bà đệ tử mới kia

Đường về vui bước nghĩ suy chân tình

Nghiệm ra lời Phật tốt lành,

Để dằn hung bạo thói mình xưa nay

Miệng bà luôn nhắc câu này:

"Ai gieo gió, gặt bão ngay, khổ đời!"

(phỏng theo bản văn xuôi

của MINH TUỆ)

(9)

CÓ NIẾT BÀN KHÔNG ?

Ngày xưa, ngày xửa, ngày xưa

Có con cá nọ nhởn nhơ cuộc đời

Sống trong hồ đã lâu rồi

Cho nên ngoài nước cá thời chẳng hay.

Một hôm bơi lội mê say

Tình cờ cá thấy rùa ngay trên bờ

Quen nhau từ thuở ấu thơ

Nghe rùa du ngoạn phương xa mới về

Cá mừng thăm hỏi mọi bề:

"Lâu nay vắng bóng chẳng hề thấy anh."

Rùa vui vẻ nói chân thành:

"Tôi đi du lịch ở quanh đất liền

Nơi đây mặt đất các miền

Đã vừa nóng nực, lại thêm khô cằn."

*

Cá bèn hỏi, giọng băn khoăn:

"Đất khô? Anh nói nghe chăng lạ đời

Lẽ nào lại có một nơi

Khô? Không có nước? Sao bơi bây giờ?"

Rùa: "Mình quen biết từ xưa

Xin thề tôi chẳng nói đùa cùng anh

Anh không tin thì cũng đành."

Cá bèn dò hỏi ngọn ngành thêm ra:

"Mong anh tả rõ đấy mà

Đất liền anh nói thật là lạ thay

Có tương tự như hồ này

Có luôn ẩm ướt giống đây không nào?"

Lắc đầu rùa trả lời mau:

"Đất liền không ẩm ướt đâu bạn à."

"Vậy thì có lạnh mát da

Như là thế giới chúng ta dưới hồ?"

"Cũng không lạnh, chẳng mát cho

Đôi khi lại nóng, lại khô da người."

"Vậy thời ánh sáng mặt trời

Có xuyên chiếu được qua nơi đất liền?"

"Không xuyên đâu hỡi bạn hiền

Đất đâu trong suốt như miền hồ ao."

"Đất liền như vậy mềm sao

Chắc là rất dễ ép vào với nhau

Để tôi luồn lách bơi mau

Quẫy đuôi uốn lượn trước sau dễ dàng?"

"Nào đâu như vậy bạn vàng

Những điều bạn nghĩ đều hoàn toàn sai."

"Vậy thời đất lưu động hoài

Để rồi tuôn chảy đổ dài vực sâu

Thành ra dòng thác trắng phau?"

Cá tò mò hỏi có đâu chịu ngừng.

Lắc đầu rùa đáp: "Không! Không!

Đất không di chuyển thành dòng thác đâu."

"Vậy thời đất có cuốn mau

Dâng lên thành sóng bạc đầu biển khơi?"

"Nói nghe kỳ cục quá trời

Đất liền thành sóng? Lạ đời xưa nay!"

*

Đến đây cá mới nói ngay

Mặt mày vênh váo ta đây hơn người

Than rằng: "Tôi đã hỏi rồi

Điều gì anh cũng trả lời là không,

Đất làm gì có mà mong

Anh đừng bịa chuyện để hòng bịp tôi."

Rùa bèn điềm đạm trả lời:

"Bạn không tin tưởng có nơi đất liền,

Tài tôi không giảng được thêm,

Thôi đành cứ để bạn yên tạm thời

Mai này có kẻ hơn tôi

Đủ tài minh chứng rạch ròi trước sau

Cho anh hiểu được ra mau

Đất liền và nước khác nhau xa vời

Bấy giờ anh mới ngậm ngùi

Biết mình ngốc nghếch sống nơi hồ này

Một con cá ngốc! Buồn thay!

Chẳng tin có đất quanh đây bao giờ!"

(phỏng theo bản văn xuôi

của THÍCH THIỆN HOA)

(10)

GIÓ TO

Ngày xưa có vợ chồng kia

Đứng làm chủ tiệm coi thì thật oai

Tiệm chuyên bán bánh lâu đời

Vợ chồng hòa thuận đẹp đôi vô cùng,

Nhưng đôi khi cũng "nổi khùng"

Sinh ra gây lộn tưng bừng hét la.

Vợ chồng một bữa bất hòa

Thoạt tiên tiếng lại, lời qua ôn tồn

Rồi tranh cãi hăng vô cùng

Thế là to chuyện. Ông chồng hăm he

Muốn đòi giết phứt vợ đi

Vợ la lớn tiếng: "Sợ gì mặt ông!

Giết tôi hả? Đừng có hòng!"

Chồng vung tay hét: "Ta không nói đùa

Vợ gì mà lại quá hư

Giết cho rảnh nợ! Giết cho rồi đời!"

"Chiến tranh" bùng nổ tơi bời

Túm nhau cấu xé, cứ đòi giết nhau.

*

Cụ già hàng xóm bạc đầu

Thân tình quen biết từ lâu lắm rồi

Chạy sang can gián hết lời

Vợ chồng cũng chẳng chịu rời nhau ra.

Bà con lối xóm gần xa

Tò mò bu lại trước nhà rất đông

Cụ già bỏ mặc vợ chồng

Quay ra mang bánh phát không xóm làng,

Vợ chồng ngó thấy ngỡ ngàng

Cùng nhau "ngưng chiến", vội vàng chạy ra

Tay ngăn cản, miệng hét la:

"Làm trò gì vậy? Cụ già vô duyên!

Cứ cho bánh, chẳng thâu tiền

Chỗ tôi buôn bán, sao điên thế này!"

Cụ già bình thản nói ngay:

"Ông vừa tuyên bố hôm nay giết bà

Giết ngay tức khắc, chẳng tha,

Vậy khi bà chết khó mà được yên

Chắc ông bị xử tử liền

Phạt người giết vợ án tuyên răn đời,

Cháu con chẳng có một người

Tiệm này vô dụng vậy thời tiếc chi,

Lão đây bố thí bánh đi

Đem cho bằng hết tiếc gì nữa đâu

Để gây công đức cho mau

Ông bà vừa chết được cầu siêu nhanh!"

*

Vợ chồng chủ tiệm đồng thanh:

"Bác ơi sao lại nỡ đành hại nhau

Hãy dừng tay lại đi nào

Nếu phân phát hết còn đâu bạc tiền

Ngày mai sẽ lắm muộn phiền

Chúng tôi chắc chết đói liền mất thôi

Chúng tôi chán đánh nhau rồi

Chẳng còn dại dột! Khổ đời! Ích chi!"

Cụ già lên giọng từ bi:

"Nổi cơn sân hận khác gì gió lên

Gió to làm tắt đèn liền

Cái đèn trí tuệ có bền được đâu!"

(Phỏng theo bản văn xuôi

của Q.D.)

(11)

TU MƯỚN

Chàng trai Phật tử thuận thành

Lâu nay buồn chuyện gia đình mãi thôi

Vì cha chàng tuổi cao rồi

Vẫn ham làm việc suốt đời liên miên

Chăm kiếm bạc, lo làm tiền

Lơ là chẳng chịu ở yên tu hành.

Khi con nhắc nhở cha mình

Thì ông già cứ lặng thinh mỉm cười

Mãi sau mới nói: "Được thôi!

Nếu tu mà lại sinh sôi bạc tiền

Thì con nói cha nghe liền

Còn không được vậy chớ nên nói nhiều!"

*

Con phiền muộn chẳng dám kêu

Tìm thiền sư nọ và yêu cầu thầy

Giúp mình giải quyết chuyện này.

Nghe xong thầy bảo: "Chiều nay về nhà

Thưa cho cha rõ rằng ta

Độ này công việc thật là lu bu

Cho nên trễ nải đường tu

Tìm người "tu mướn", nhà chùa trả công

Việc làm thật dễ vô cùng

Ngồi lần tràng hạt ung dung tại nhà

Thành tâm tụng niệm Phật Đà

Cứ xong mười chuỗi tính ra thành tiền

Một quan tiền mười chuỗi liền,

Tiền ta để sẵn, cứ lên hỏi chùa!"

Con về thuật lại lời sư

Ông già nghe thấy rất ư bằng lòng

Chuyện làm ăn thật thong dong

Nhận lời tu mướn, tiền nong dễ dàng.

Kiếm tiền được một thời gian

Ông già hoan hỷ sẵn sàng tụng thêm

Ngoài mười chuỗi tụng ăn tiền

Tụng hai chuỗi nữa "biếu" thêm cho thầy.

Mới đầu tiền lãnh hàng ngày

Về sau dồn lại lĩnh ngay hàng tuần,

Mỗi ngày ngoài mấy bữa ăn

Ông già tu mướn bình an cứ ngồi

Cứ lần tràng hạt liên hồi

Trầm tư mặc tưởng trước nơi bàn thờ.

*

Thời gian trôi đẹp như mơ!

Chàng con một bữa bất ngờ nhìn cha

Thấy cha hơi thở điều hòa

Bàn tay lần chuỗi như là đã ngưng

Mắt lim dim, dáng ung dung

Rất ư thanh thản, vô cùng an nhiên.

Chàng con liền đến báo tin

Trình bầy mọi sự cho thiền sư hay

Thiền sư vội vã đến ngay

Nhìn ông già thấy thân gầy hơi nghiêng

Vì do tuổi tác cao niên

Nhưng mà nét mặt thần tiên, hồng hào,

Thiền sư khẽ nói thì thào:

"Cha con nhập định! Đạo mầu nở hoa!"

*

Thiền sư đã dạy ông già

Pháp môn thiền định thật là ích thay!

Bằng phương tiện "tu mướn" này

Rời luôn bể bạc, qua ngay bờ thiền.

(phỏng theo bản văn xuôi

TRUYỆN CỔ PHẬT GIÁO NHẬT BẢN)

(12)

NGƯỜI GIEO MẠ

Bình minh rực rỡ không gian

Nắng vàng phớt nhẹ trên làn cỏ xanh

Muôn chim đua hót trên cành

Mọi người sửa soạn tiến nhanh ra đồng

Cùng nhau lo việc canh nông

Cày sâu, cuốc bẫm cầu mong được mùa.

Phật Đà nhẹ bước chân đưa

Y vàng bình dị lại vừa trang nghiêm

Ngài đi khất thực trong miền

Tay ôm bình bát, dáng hiền, từ bi.

Khi đi ngang nhà giàu kia

Bạc tiền đầy ắp, thêm bề tiếng tăm

Phật dừng khất thực trước sân

Vừa khi gia chủ cúng thần buổi nay

Bao nhiêu lễ vật chất đầy

Cúng Thần Nông để mùa này thành công

Bà con đang tụ họp đông

Chợt nhìn thấy Phật một lòng như nhau

Người chắp tay, kẻ cúi đầu

Hay quỳ đảnh lễ trước sau tâm thành.

Lão nhà giàu nổi bất bình

Trong lòng sân hận nảy sinh, la rằng:

"Này Sa Môn có biết chăng

Tay chân ông đủ, cũng bằng người ta

Khoẻ thân người, tốt nước da

Mà không làm lụng thật là tệ thay

Sao xin ăn mãi hàng ngày?

Ta đây mưa nắng cấy cày khổ công

Lo lúa mạ, lo ruộng đồng

Cơm ăn mới có, mới hòng kiếm ra

Nếu ông chịu khó như ta

Giờ đây đâu nhọc thân mà xin ăn!"

*

Phật từ tốn khẽ dạy rằng:

"Ta đây làm lụng cũng bằng nhà nông

Cũng cày, cũng cấy khổ công

Cũng gieo mạ giữa ruộng đồng như ngươi

Lúa ăn ta cũng có thôi!"

Nhà giàu hách dịch cướp lời hỏi luôn:

"Ông sao mạo nhận nông dân

Vậy thời lúa giống rất cần thiết đâu,

Không cày bừa, chẳng bò trâu.

Làm sao sản xuất hoa mầu cho ra?"

Phật bèn giảng giải gần xa:

"Với ta hạt giống tức là đức tin;

Việc lành việc thiện tạo nên

Chính là mưa thuận lại thêm gió hòa

Thấm nhuần cho lúa tốt ra;

Còn như ý chí cao xa kiêu hùng

Thêm lòng nhẫn nại vô cùng

Là cày bừa tốt cho đồng ruộng kia;

Sự tinh tấn có khác chi

Trâu bò nông trại thường đi kéo cày;

Còn như trí tuệ tràn đầy

Là dây buộc để dắt ngay trâu bò;

Phần ta luôn mãi âu lo

Cán cân giới luật giữ cho thăng bằng!

Ta cày ta cấy thật hăng

Để trừ cỏ xấu xâm lăng tâm người

Đâm chồi nảy lộc khắp nơi

Cỏ làm khốn khổ cuộc đời chúng sinh,

Lúa mà ta gặt tốt lành

Là nơi tuyệt đối an bình vui tươi

Lìa xa thống khổ mãi thôi

Bất sinh, bất diệt, thảnh thơi Niết Bàn!"

Lời vàng quý giá vô vàn

Lão nhà giàu chợt ngỡ ngàng ngộ ra

Vốn thông minh, lại thật thà

Thêm bao nhiêu kiếp vừa qua duyên lành.

*

Chủ nhà bạch Phật tâm thành:

"Lâu nay đồn đãi quả tình không sai

Ngài là ngọn đuốc tuyệt vời

Đưa đường chỉ lối muôn loài chúng sinh

Từ vùng tăm tối u minh

Đến nơi sáng suốt tinh anh rỡ ràng!"

Nói xong ông lấy đĩa vàng

Mang cơm cung kính cúng dường ngay thôi,

Chắp tay bạch Phật đôi lời:

"Xin ngài hoan hỷ nhận nơi lễ này

Để con được có cơ may

Gieo trồng cho kiếp tới đây duyên lành!"

(phỏng theo bản văn xuôi

của GIỚI ĐỨC)

(13)

BẢY NÀNG

CÔNG CHÚA

Ba La Nại chốn kinh đô

Có hồ sen đẹp sắc phô dưới trời

Thật là thắng cảnh tuyệt vời

Hương sen tỏa ngát, lòng người đắm say

Nhà vua bèn chọn chốn này

Đạo tràng thiết lập thơm bay hương thiền

Vua cùng con gái thường xuyên

Tới đây thọ bát, tâm hiền nở hoa,

Bảy nàng công chúa mặn mà

Xinh tươi nhan sắc, nết na tính tình

Vua là Phật tử thuận thành

Trị vì trăm họ tốt lành, bình yên.

Từ khi hoàng hậu quy tiên

Bảy cô con gái ngộ liền được ngay

Cảnh vô thường cõi đời này

Cho nên quyết định từ nay tu hành

Và không chịu lập gia đình

Vua cha tỏ ý thuận tình ngay thôi,

Vua tuy không có con trai

Thấm nhuần Phật pháp nên ngài hiểu ra:

"Nghĩ chi đến chuyện về già

Chuyện người kế vị ngôi ta sau này!"

*

Bảy nàng công chúa một ngày

Muốn đi du ngoạn đó đây ngoài thành

Tới thăm nghĩa địa lạnh tanh

Chốn này tang tóc vây quanh chập chùng.

Nhà vua cảm thấy lạ lùng

Hỏi rằng: "Sao lại đến vùng tha ma

Nơi người chết hãy tránh xa

Hãy vào thượng uyển để mà vui chơi!"

Bảy nàng công chúa xinh tươi

Cùng nhau đồng loạt thốt lời thiết tha

Thưa rằng nơi bãi tha ma

Quán "pháp bất tịnh" thật là thuận duyên,

Chiều con vua chấp thuận liền

Bảy nàng sửa soạn thăm miền xương phơi.

Nghĩa trang cảnh trí rợn người

Nhấp nhô mồ mả nằm phơi khắp vùng

Vẳng lời than khóc não nùng

Tấm thân bất tịnh cáo chung nơi này

Thịt tan rữa, xương phô bày

Tanh hôi tử khí vương bay lạnh lùng.

Bảy nàng tâm sự cùng chung

Rủ nhau rời gót qua vùng kế bên

Gốc cây lặng lẽ ngồi thiền

Tập trung tư tưởng và liền nhận ra:

"Rồi đây chính xác thân ta

Sinh, già, bệnh, chết cũng qua chốn này

Thân người bất tịnh lắm thay

Vô thường cuộc sống thấy ngay hiện tiền!"

*

Sau khi thanh thản xả thiền

Bảy nàng cảm hứng luân phiên ngâm rằng:

- "Người đời thân quý như vàng

Thoa son chát phấn rộn ràng điểm trang

Chết rồi ra nấm mồ hoang

Xác thân chau chuốt cũng bằng ích chi?"

- "Ví như nhà ở chốn kia

Người đi, nhà sẽ tức thì đổ ngay

Thân ta cũng giống vậy thay

Thần đi, thì tấm thân này nát tan!"

- "Khi thần còn tại xác phàm

Tựa như ngựa nọ buộc ràng vào xe

Xe hư ngựa chạy mất đi

Mang theo tội ác tràn trề mãi thôi!"

- "Nương thuyền qua bến giác rồi

Đến bờ thời bỏ thuyền trôi đâu cần

Thần nương tu tập nơi thân

Thân hư, thần vẫn muôn phần an vui!"

- "Thân xưa vốn đẹp vốn tươi

Đến nay thân chết tức thời nằm trơ

Thời gian bụi đất phủ mờ

Thân tan, hồn sẽ vật vờ lông bông!"

- "Như chim nhốt ở trong lồng

Bốn bề rào kỹ chấn song tre rồi

Khi lồng rách chim bay thôi

Thân tan, thần chạy mất nơi cuối ghềnh!"

- "Đãy này dệt gấm rất xinh

Đựng viên ngọc quý để dành trong đây

Đãy mà rách ngọc rơi ngay

Thức mang nghiệp lực tràn đầy biết bao!"

Bảy nàng công chúa đẹp sao

Thay nhau ngâm vịnh lạc vào cõi thơ.

Chợt đi ngang rất tình cờ

Vua trời Đế Thích bất ngờ được nghe

Vội khen nức nở mọi bề:

"Bảy nàng công chúa bến mê đã rời!"

Các nàng trịnh trọng ngỏ lời

Tỏ bày đại nguyện một đời chẳng quên:

"Nguyện mình làm những con thuyền

Đưa người vượt thoát qua miền khổ đau!

Nguyện làm đèn sáng dài lâu

Soi màn đêm tối, phá mầu vô minh!

Nguyện làm hồ nước trong xanh

Rửa đi phiền não chúng sinh mọi nhà!

Nguyện thành Phật để rồi ra

Độ cho toàn cõi ta bà an vui!"

Vua trời Đế Thích nghe rồi

Thành tâm cầu chúc bảy người thành công.

*

Đời như khúc nhạc não nùng

Nghĩa trang là nốt cuối cùng đấy thôi!

(phỏng theo bản văn xuôi

của DẠ QUANG)

(14)

THẦY THUỐC GIỎI

Khi ngoài ba chục tuổi đầu

Phật đi truyền bá đạo mầu cho dân

Trên đường hoá độ một lần

Phật vào nhà nọ vô ngần giàu sang,

Chủ nhà thấy Phật nghiêm trang

Lại thêm tướng mạo rỡ ràng, uy nghi

Sinh lòng ái mộ tức thì

Muốn đem con gái gả đi cho ngài.

Phật nghe, từ chối nhẹ lời

Rồi ngài giáo hóa cho nơi chủ nhà.

*

Người đẹp tên Ma Đăng Già

Con "cưng" gia chủ tỏ ra bất bình

Nghĩ rằng Phật đã khinh mình

Cho rằng tự ái quả tình tổn thương

Nhủ lòng: "Ta sẽ tìm đường

Trả thù người dám coi thường thân ta!"

Thế rồi cô lên xe hoa

Kết hôn với kẻ thật là quyền uy

Đại vương thống trị xứ kia

Dân thì đông đúc, nước thì bao la.

Nhiều năm chờ đợi trôi qua

Hôm nay tin báo cho Ma Đăng Già:

"Người ta thấy bóng Phật Đà

Trên đường hoá độ sẽ qua vùng này!"

Ma Đăng Già mừng rỡ thay

Bàn mưu tính kế ra tay trả thù

Thuê phường ăn nói chanh chua

Chửi thuê, chửi mướn từ xưa lắm lời

Gom về chờ ở một nơi

"Dàn chào" đức Phật khi người qua đây.

Phật Đà xuất hiện! Lành thay!

Đi hầu sau Phật là thầy A Nan

Hai thầy trò vẻ nghiêm trang

Lặng đi qua những con đường đông dân,

Chợt nghe vang tiếng dữ dằn

Bao lời chửi bới tục tằn thốt lên

Chửi thuê hai đám hai bên

Cố tình làm nhục cho tên tuổi ngài.

Phật Đà nhẹ bước khoan thai

Điềm nhiên gác bỏ ngoài tai, chẳng màng

Chỉ riêng tôn giả A Nan

Nghe lời thô tục tối tăm mặt mày

Bèn thưa: "Mình lánh xa ngay

Nơi đây tệ bạc, chốn này xấu xa

Qua thành phố khác đón ta

Tràn đầy lòng kính, chan hòa tình thân!"

*

Phật bèn hỏi: "Này A Nan

Những thành phố khác ân cần đón ta

Tại sao dân chúng thiết tha

Đón thầy trò lúc ghé qua trong vùng?"

A Nan: "Dân chúng đón mừng

Vì nghe được Pháp nên từng hiểu ra

Lại thêm trí tuệ cao xa

Biết phân lành, dữ để mà tu thân!"

Phật bèn hỏi: "Này A Nan

Vùng này sao lại dữ dằn đón ta

Thật là bạc đãi quá mà?"

A Nan: "Bạch Phật! chẳng qua trong vùng

Dân cư khắp cả nói chung

Chưa nghe được Pháp, chưa từng hiểu ra

Vô minh trùm lấp mọi nhà

Nào phân phải, trái để mà gắng tu!"

Phật liền giảng: "Ví dụ như

Nếu thầy thuốc nọ rất ư là tài

Thương dân, chữa bệnh cho người

Lẽ nào lại yết bảng nơi nhà mình

Nhận riêng người nhẹ bệnh tình

Hoặc là chữa chạy người lành mạnh thôi,

Còn ai bệnh nặng quá rồi

Thời thầy miễn tiếp mặc người thương đau,

Chẳng ai tàn nhẫn vậy đâu!

Như Lai cũng thế, trước sau tận tình

Ra đời để giúp chúng sinh

Những người bị bóng vô minh che mờ

Nào phân thiện, ác đôi bờ

Nay gây nghiệp dữ, mai chờ niềm đau.

Những người bệnh nặng mong cầu

Cầu thầy thuốc giỏi chữa mau cho lành

Thì nơi đây các chúng sinh

Từ lâu mê muội quả tình cần ta

Cũng tương tự như vậy mà

Cần ta giáo hóa chỉ ra con đường

Đưa qua tới chốn thơm hương

Thoát vòng sinh tử, tìm nương Niết Bàn

Nơi đây khổ ải gian nan

Thầy trò mình bỏ ai làm thay đây?"

"Bạch Thế Tôn nhưng chỗ này

Thế Tôn nói Pháp uổng thay mọi điều

Ai thèm nghe! Ai muốn theo!

Dân tuy bệnh nặng chẳng yêu cầu thầy

Dù thầy giỏi, dù thuốc hay

Cũng đều vô ích, bó tay đầu hàng!"

Phật bèn dạy: "Này A Nan

Ai càng bệnh nặng lại càng đáng thương

Thân, tâm họ chẳng bình thường

Hành vi, ngôn ngữ hay vương sai lầm

Khi thô tục, lúc dữ dằn

Nên thầy thuốc phải tận tâm vô cùng

Đừng xao xuyến, chớ ngại ngùng

Hết lòng cứu chữa mới mong bệnh lành,

Khi dân khỏi hết bệnh tình

Chẳng cần nhờ nữa, chúng mình sẽ đi!"

*

Lời vàng chan chứa từ bi

Như khơi nguồn cội lương tri con người,

Đám du đãng lén nghe lời

Đột nhiên thức tỉnh, tức thời ngộ ra

Từ lâu lầm bước nẻo tà

Giờ đây hối hận thật là xót xa

Cùng quỳ xin lỗi Phật Đà:

"Xin ngài lưu lại để mà giúp dân

Chúng con tựa đám bệnh nhân

Đang cơn hấp hối rất cần lương y!"

Thời gian thấm thoắt trôi đi

Đạo vàng rạng ánh từ bi khắp vùng.

Một ngày Phật lại lên đường

Thầy A Nan vẫn tháp tùng phía sau

Tìm nơi truyền bá đạo mầu

Bà con lũ lượt kéo nhau tiễn ngài

Như là con bệnh lâu đời

Tiễn đưa thầy thuốc đại tài cứu dân.

(phỏng theo bản văn xuôi

của THÍCH NỮ NHƯ THỦY)

(15)

TIỂU THƯ LIÊN HOA

Ngày xưa có một phú ông

Tuy nhiều tiền bạc nhưng không khinh người

Sống lương thiện cả cuộc đời

Thú vui tao nhã thích loài hoa sen,

Ao sen vây khắp bốn bên

Nhà ông ở giữa một miền đầy hoa

Mỗi năm khi chúa Xuân qua

Đón mùa Hạ tới ao nhà đầy sen

Ngát hương, nở rộ đua chen

Khiến cho phong cảnh thần tiên tuyệt vời.

Phú ông có một gái thôi

Dung nhan mỹ lệ, tính người nết na

Như hoa sen hoá thân ra

Cho nên đời gọi cô là "Liên Hoa",

Tiểu thư nhan sắc mặn mà

Tiếc thay có tật tỏ ra lạ kỳ

Mỗi khi mở miệng nói gì

Chao ơi tiếng nói khác chi sấm rền

Người nghe bị chói tai liền

Nghe lâu sợ sẽ phát điên phát khùng

Vậy mà cô lại lạ lùng

Thích ca, thích hát tưng bừng mãi thôi.

*

Năm nay sen sắp nở rồi

Nhà vua hứng chí sai người tới đây

Báo tin cho phú ông hay

Rằng vua sẽ tới nơi này ngắm hoa.

Thật vinh dự cho cả nhà

Phú ông sửa soạn rất là trang nghiêm

Nhưng ông chợt thấy muộn phiền

Ngay khi nghĩ tới chuyện riêng gia đình

Âm thanh con gái của mình

Mỗi khi cất giọng quả tình khó nghe

Sợ rằng vua sẽ cười chê

Nếu vua nổi giận khó bề yên thân,

Cha con buồn bã vô ngần

Sau cùng cô gái bất thần nghĩ ra:

"Được rồi! Có cách! Thưa cha!

Trong khi vua đến xem hoa nhà mình

Con không nói cứ lặng thinh

Con không lên tiếng gia đình sẽ yên!"

Phú ông nghe đồng ý liền

Thương con có tật tâm hiền xót xa.

Hạ về rực rỡ muôn hoa

Hồ sen toả ngát hương ra khắp vườn

Sắc phô đẹp đẽ lạ thường

Liên Hoa ngắm cảnh vấn vương tâm hồn

Cô lên giọng hát thật buồn

Hoa sen nở rộ cánh vươn đón chào

Thương người con hiếu biết bao

Đẹp người. Đẹp nết. Tật sao lạ lùng!

*

Hôm sau một đám tùy tùng

Đến vườn sửa soạn tưng bừng rước vua

Tới xem hoa nở đúng mùa

Phú ông vinh dự đón chờ cung nghinh

Cô con gái đứng sau mình

Thật hân hạnh cho gia đình biết bao.

Sau khi gia chủ đón chào

Nhà vua dạo gót lối vào hoa viên

Đi quanh ngắm cảnh thần tiên

Dừng chân chợt thấy kề bên chủ nhà

Một cô gái đẹp như hoa

Vua lên tiếng hỏi: "Ai mà đẹp xinh?"

Phú ông kính cẩn tâu trình

Đó là con gái của mình kề bên

Vua xoay qua hỏi cô liền:

"Hãy cho ta biết cô tên là gì?"

Liên Hoa lúng túng kể chi

Sợ mình lên tiếng vua nghe giật mình

Cho nên cô cứ nín thinh

Mặc vua thúc giục cô đành lặng yên,

Phú ông thay thế tâu liền:

"Kính mong bệ hạ cảm phiền thứ tha

Con thần nếu mở miệng ra

Âm thanh rất lớn nghe mà chói tai

Sợ làm náo động mọi người

Gây điều thất lễ cho nơi triều đình!"

Vua nào hiểu thấu sự tình

Cứ luôn ra lệnh cô đành tuân theo.

Liên Hoa cô gái diễm kiều

Buồn sao tiếng nói gây nhiều khó khăn,

Cô lên tiếng, giọng vang ầm

Vua quan và cả phái đoàn thất kinh

Chẳng còn có hứng dạo quanh

Cho nên lần lượt bỏ nhanh ra về.

*

Phú ông buồn khổ não nề

Rồi lâm bệnh nặng, hôn mê, liệt giường

Liên Hoa chan chứa tình thương

Đón thầy, chạy thuốc tìm đường cứu cha

Nhiều thầy thuốc giỏi ghé nhà

Nhưng đều thất bại, thật là nguy nan

Liên Hoa lòng dạ nát tan

Một thầy lớn tuổi khuyên nàng đôi câu:

"Cô nên tìm đến đạo mầu

Thỉnh lời Phật dạy chắc mau an lành!".

Cô bèn đi, chùa vắng tanh

Phật còn giáo hoá nơi thành phố xa

Thầy già đại diện ở nhà

Nghe cô kể lể, thiết tha chỉ bày:

"Ba trăm dặm về phương Tây

Núi cao một dãy nơi này nhấp nhô

Ngọn Long Sơn có một hồ

Dưới hồ cung điện thâm u nhiệm mầu

Một nơi có chỗ thẳm sâu

Nước dòng trong suốt chảy mau ra ngoài

Con nên lặn lội tới nơi

Múc về chữa bệnh cha thời khỏi ngay,

Nếu con uống được nước này

Nước như thần dược chữa hay tuyệt vời

Âm thanh êm dịu lại thôi

Giọng như chim hót ai người sánh ngang!"

Vừa vui sướng, lại ngỡ ngàng

Liên Hoa lạy tạ vội vàng định lui

Chợt nghe thầy khẽ thốt lời:

"Cha con khỏi bệnh do nơi tấm lòng

Vì con hiếu thảo vô cùng

Nước thần ứng nghiệm lạ lùng lắm thay!"

*

Liên Hoa từ tạ đi ngay

Lòng thương cha mãi dâng đầy tim côi

Leo ghềnh thác, vượt núi đồi

Cuối cùng cũng tới được nơi nước thần

Lấy bình múc nước trong ngần

Mong cha khỏi bệnh khấn thầm ơn trên.

Rồi nàng vốc nước uống liền

Nước trong như có phép tiên nhiệm mầu

Giọng nàng êm dịu lại mau

Nàng vui trong dạ hát câu ân tình

Tạ ơn tu sỹ giúp mình

Tạ ơn dòng nước thần linh hồ này

Vội vàng quay gót về ngay

Dâng lên cha uống, thuốc hay vô cùng

Cha lành bệnh, nàng vui mừng.

Vua nghe tin tức lạ lùng loan ra

Một ngày quay lại xem hoa

Khen cô hiếu thảo thật là quý thay!

(phỏng theo bản văn xuôi

của CHÂN TỪ)

Chân thành cám ơn Cư sĩ Tâm-Minh Ngô Tằng Giao đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 10-2004).

Truyện Cổ Phật Giáo

Truyện Thơ - Tập II

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

Diệu Phương tái bản - 2002

Tập II - Phần 2

(16)

Một người

nghèo lạ

Chàng Tu Lại rất là nghèo

Gia tài chỉ có Mẹ yêu đã già

Không tiền bạc, không cửa nhà

Lang thang nuôi Mẹ thật là hiếu thay!

*

Cứu người chết đuối một ngày

Người ta ơn nghĩa tặng ngay cho chàng

Búa bằng sắt tốt vô vàn,

Chàng bèn đốn gỗ, tìm hang làm nhà

Tránh mưa nắng, tiện vào ra

Hàng ngày chặt củi mang qua chợ làng

Đổi thành vật dụng, thức ăn

Mang về nuôi Mẹ, lòng chàng an vui.

Trong nhà hiếu đễ tuyệt vời

Ra ngoài giúp đỡ mọi người nhiệt tâm

Tiếng chàng nổi khắp xa gần

Oai danh tráng sĩ giúp dân trong miền.

*

Người ta đặt thật nhiều tiền

Thuê chàng săn bắn thú trên non ngàn

Chàng bèn từ chối, chẳng màng

Đã quy y Phật tránh đường sát sinh

Thú rừng vì thế vây quanh

Muôn chim đua hót an lành ngoài hang.

*

Tuần qua mưa gió phũ phàng

Hôm nay trời tạnh ánh quang tưng bừng

Chàng mừng vác búa đi rừng

Chặt cây, lượm củi trong lòng sướng vui,

Xa xa chợt thấy ba người

Ba cô thiếu nữ dạo chơi phía ngoài

Họ đi quên lại trâm cài

Nữ trang đắt giá bỏ rơi bên đường

Chàng cầm lên rồi vội vàng

Chạy theo trao lại các nàng của rơi.

*

Thế rồi một buổi sáng trời

Chàng đang mơ ngủ. Có người ghé thăm,

Đẹp như tiên, khẽ nói rằng

Chàng tìm của giúp cho nàng trước đây

Nay nàng muốn tạ ơn này

Xin cùng gá nghĩa vui vầy bên nhau,

Nhà nàng của cải sang giàu

Mẹ cha đã mất từ lâu lắm rồi

Chồng nàng cũng đã qua đời

Hai con còn nhỏ, nàng thời cô đơn,

Giọng nàng êm tựa suối ngàn

Như chim vui hót, như đàn êm ru

Nhưng chàng chợt tỉnh cơn mơ

Nghiêm trang khuyên nhủ: "Con thơ hãy còn

Nàng về đoan chính nuôi con

Sao cho trọn tấm lòng son thờ chồng,

Ta lo chữ hiếu cho xong

Tuổi già sức yếu Mẹ mong cậy nhờ!"

Nghe lời khuyên đẹp vô bờ

Nàng tiên biến khỏi giấc mơ của chàng.

*

Một hôm có kẻ biếu vàng

Nhờ chàng gian dối khai man đôi lời

Chàng bèn từ chối tức thời:

"Đã là Phật tử một đời chẳng tham

Điều gì phạm giới đừng làm

Không nên nói dối, ăn gian, tâm tà!"

*

Bao nhiêu sự việc vừa qua

Do tay sắp đặt của nhà Vua thôi

Vua A Dục muốn thử người

Nên sai cung nữ đến nơi dụ chàng.

Bạc không ham, sắc chẳng màng

Quy y giữ giới Đạo Vàng Thích Ca,

Tiếng người tráng sĩ bay xa

Gieo hương núi thẳm, nở hoa thị thành

Nhà Vua đố kỵ, gian manh

Sai đao phủ đến rừng xanh giết chàng,

Chàng điềm nhiên khẽ nói rằng:

"Tôi đâu có tiếc tấm thân giả này

Hủy giùm tôi, tốt lắm thay

Chỉ thương Mẹ yếu rồi ai phụng thờ!"

Ngạc nhiên đao phủ sững sờ

Hỏi người bình thản bên bờ tử sinh:

"Ông không giận Vua thật tình?"

Ôn tồn chàng đáp: "Vua mình đáng thương

Bao nhiêu nghiệp ác mãi vương

Cầu xin Đức Phật soi đường thiện tâm

Cho Vua và khắp muôn dân

Cùng nhau hồi hướng dưới chân Phật đài!"

Tâm hồn đao phủ rạng ngời

Ôm đao quay vội về nơi triều đình

Đầu đuôi sự việc tâu trình

Khiến Vua A Dục thật tình ăn năn.

*

Tuần sau Vua đến tận hang

Chiêu hiền, đãi sĩ mời chàng về cung

Chăm lo giúp nước việc chung

Nhưng chàng từ chối, dửng dưng, chẳng màng,

Nhà Vua lui tới mời chàng

Chàng quỳ thỉnh Mẹ lời vàng dạy con:

"Mẹ nghe khắp chốn nước non

Vua thời hà khắc đâu còn thương dân

Triều đình đầy những nịnh thần

Tham quan ô lại đa phần xấu xa

Oán hờn vang khắp mọi nhà

Luân thường đạo lý thật là đảo điên

Cho nên giặc giã khắp miền

Con ra giúp nước thuận duyên lúc này

Mang lời Phật dạy lâu nay

Hương thơm giáo lý gieo đầy khắp nơi

Lời vàng cảm hóa mọi người

Mong rằng đất nước hết thời khổ đau!"

*

Chàng Tu Lại khẽ cúi đầu

Nghe lời Mẹ dạy, trước sau tuân hành

Rời rừng núi, về thị thành

Mang tên "Quốc Bửu" Vua dành đặt cho

Hết lòng việc nước chăm lo

Khiến cho đời sống ấm no dân lành

Chàng đem Phật pháp tâm thành

Quân Vương cảm hóa, triều đình sửa sang

Khắp nơi chói lọi ánh vàng

Tràn đầy an lạc, reo vang thanh bình

Vua theo Phật pháp nhiệt tình

Giờ đây bỗng lại trở thành minh quân

Chỉ dùng đức độ trị dân

Trong ngoài cảm phục, xa gần ngợi ca.

(phỏng theo bản văn xuôi của Thể Quán)

(17)

Quả báo

Thuở xưa có một nàng dâu

Lẳng lơ, dâm đãng từ lâu trong làng

Ngoại tình nàng mãi mơ màng,

Mẹ chồng còn đó nên nàng âu lo,

Lập mưu, tính kế đắn đo

Làm sao trừ khử bà cho khỏi phiền.

Nàng dâu làm bộ lành hiền

Hết lòng hầu mẹ. Chồng liền cả tin

Trong lòng mừng rỡ vô biên

Nghĩ mình hiếu đễ nhất trên cõi đời.

*

Một ngày vợ khẽ lựa lời:

"Ta nên giúp mẹ thoát nơi bụi trần

Giúp bà siêu thoát linh hồn

Về vùng tiên cảnh hưởng muôn lộc trời

Hưởng bao hạnh phúc tuyệt vời

Vợ chồng ta mới là người con ngoan!"

*

Chồng tin vợ. Lầm kế gian.

Nhỏ to tính toán, cùng bàn: "Khó chi

Mình theo phương pháp Đạo kia

Đào hầm chất củi bốn bề hỏa thiêu

Thế là mẹ sẽ tiêu diêu

Về miền cực lạc bao nhiêu phước lành!"

Vợ chồng vội vã thi hành

Bày ra yến tiệc mời quanh họ hàng,

Tiệc tàn, họ trở về làng

Chỉ còn lại mẹ. Anh chàng thành tâm

Mời bà ngồi xích lại gần

Hầm sâu, lửa đỏ xô chân mẹ vào.

Chàng con khờ khạo biết bao

Nghĩ rằng chắc mẹ trời cao thác về,

Nàng dâu gian ác hả hê

Vợ chồng hoan hỉ ra về cùng nhau.

*

Nào ngờ ở dưới hầm sâu

Có nơi khoảng trống lửa đâu dội vào

Mẹ rơi xuống đó, may sao!

Thân già sống sót xiết bao nhiệm mầu,

Bám cây leo khỏi hầm sâu

Gian nan thân xác, buồn đau cõi lòng

Leo lên vất vả vô cùng

Tới nơi khuya khoắt, một vùng tối tăm

Đường về nhà quá xa xăm

Mẹ trèo lên nhánh cây nằm ẩn thân

Nghỉ đêm kín đáo vô ngần

Cây to rậm rạp nhiều tầng lá xanh.

*

Bỗng đâu có lũ gian manh

Vừa đi ăn trộm ở quanh trong vùng

Đến đây mỏi mệt tạm ngừng

Nằm lăn dưới gốc cây cùng nghỉ ngơi.

Mẹ la hoảng, tiếng động trời

Trộm kia đang ngủ, rụng rời hoảng kinh

Thoát thân ôm của trốn nhanh

Bạc vàng rớt lại cũng đành bỏ rơi.

*

Qua đêm, tới lúc sáng trời

Mẹ leo cây xuống tìm nơi lối về

Chợt nhìn thấy của rơi kia

Bà bèn nhặt lấy rồi đi về nhà.

Nàng dâu thấy mẹ hiện ra

Trong lòng kinh hãi tưởng bà hiển linh,

Anh chồng tưởng mẹ siêu sinh

Giờ đây trở lại thăm mình. Mừng thay!

Đón chào vồn vã nói ngay:

"Con nhờ có vợ chỉ bày cách thiêu

Chắc nay mẹ hưởng lộc nhiều

Con mừng đưa được mẹ yêu lên trời

Mừng nay mẹ ghé về chơi

Vợ con thật quả là người dâu ngoan!"

*

Mẹ nghe xong chợt bàng hoàng

Âm mưu hại mẹ do nàng dâu thôi!

Bà bèn nhỏ nhẹ đôi lời:

"Mẹ nay về được cõi trời nhờ dâu

Phép siêu thăng thật nhiệm màu!"

Bà moi trong túi đưa dâu bạc vàng:

"Ông bà con ở thiên đàng

Gửi con của cải mẹ mang giùm về

Ngọc ngà, châu báu ê hề

Mẹ thời yếu đuối chẳng bê được nhiều

Con nên làm phép hỏa thiêu

Về nơi tiên cảnh lấy nhiều của thêm!"

*

Nàng dâu nổi máu tham lên

Mê mờ con mắt, nghe liền tin ngay

Nhìn chồng khẽ nói mê say:

"Chàng cho phép thiếp mai này siêu thăng

Hỏa thiêu giống mẹ của chàng

Thiếp về tiên cảnh sẽ mang được nhiều

Bạc vàng của cải bao nhiêu

Thiếp mong gom hết ôm theo về nhà

Chúng mình thành đại phú gia

Cho đời nể mặt. Nghĩ mà sướng thay!"

*

Chồng nghe ưng ý theo ngay

Đào hầm, chất củi như ngày mẹ thiêu

Rồi âu yếm nói vợ yêu

Gieo mình lửa đỏ đúng theo phép mầu

Siêu thăng tiên cảnh cho mau

Kẻo ông bà đợi chờ lâu thêm phiền.

*

Ở đời quả báo theo liền

Hại người mưu độc trở nên hại mình

Nàng dâu dâm đãng ngoại tình

Tham lam, gian ác nay đành bỏ thân.

(phỏng theo bản văn xuôi trích: Gương Nhân Quả)

(18)

Cái lưỡi

không xương

Ngày xưa, ngày xửa, ngày xưa

Có ông Vua nọ vợ vừa chết đi

Trong lòng đau xót kể chi

Tình thương tất cả dồn về cho con

Một nàng công chúa còn son

Khiến Vua đỡ cảnh héo hon cung vàng,

Vua sinh ra mỗi mình nàng

Tươi vui, xinh đẹp, dịu dàng, dễ thương.

*

Một ngày công chúa liệt giường

–m đau bệnh hoạn, hết đường thuốc thang

Bao nhiêu thày thuốc tài năng

Ra công cứu chữa chẳng ăn thua gì;

Xanh xao, hốc hác, li bì

Nàng nằm cung cấm. Bệnh chi lạ đời?

*

Vua bèn triệu tập khắp nơi

Bao thày thuốc giỏi đón mời về cung

Họp bàn, tranh cãi tưng bừng

Trăm thày trăm ý nghe chừng khó xuôi

Cuối cùng giải pháp ra đời:

"Sữa sư tử cái chữa thời khỏi ngay!"

*

Chao ơi nghe khó khăn thay!

Nào đâu sư tử quanh đây mà tìm

Vua bèn truyền lệnh khắp miền

Ai tìm ra sữa Vua liền thưởng cho

Bổng nhiều, lộc lắm, chức to,

Bao người liều mạng nào lo sợ gì

Lùng sư tử, chấp gian nguy

Mong sao kiếm sữa đem về lập công.

*

Có chàng trai trẻ xóm Đông

Đã ham quan chức, lại mong bạc tiền

Nghe tin lặn lội đi liền

Rừng sâu núi thẳm cố tìm sữa kia,

Vài ngày sục sạo hiểm nguy

Gặp ngay sư tử đang đi một bầy

Theo về hang. Nghĩ kế hay

Trộn vào nước uống thuốc này ngủ say,

Cả bầy sư tử lăn quay

Ngủ mê ngủ mệt suốt ngày mãi thôi

Chàng trai cứ việc thảnh thơi

Tìm sư tử cái, sữa thời nặn ra

Nặn xong ôm sữa về nhà

Thoát vùng nguy hiểm thật là êm ru!

*

Trên đường mang sữa dâng Vua

Gốc cây nghỉ mệt chàng vừa lơ mơ,

Có ngài La Hán bất ngờ

Đi ngang nghe tiếng tranh đua khoe tài

Sáu giác quan của chàng trai

Tranh công kịch liệt cãi hoài cùng nhau.

*

Đôi Tai: "Tôi chiếm công đầu

Tai không nghe rõ lệnh sao thi hành

Biết chi mà kiếm loanh quanh

Nghe Vua cần sữa ai rành hơn tôi?"

*

Hai Chân đạp đất trả lời:

"Tai nghe nhưng nếu chân người chẳng đi

Hai chân này cứ đứng ỳ

Làm sao lấy sữa mang về cho Vua?"

*

Láo liên Mắt chẳng chịu thua:

"Các anh nói bậy! Chớ đùa với tôi!

Tai nghe. Chân bước. Đúng rồi

Mắt này nhắm lại, bỏ đời các anh!

Hố sâu lộn cổ bò quanh

Làm sao thấy sữa mà dành công đây?"

*

Cánh Tay gân guốc cãi ngay:

"Thiếu đi mười ngón tay này của ta

Làm sao vắt được sữa ra

Các anh đừng có ba hoa hợm mình!"

*

Từ đầu Lưỡi vẫn lặng thinh

Giờ đây nổi trận lôi đình hét vang:

"Im đi! Chớ có làm tàng!

Khinh người rồi chẳng ngó ngàng đến ai

Tưởng ta đồ bỏ, hết xài

Rồi đây sẽ biết lưỡi oai vô cùng!"

*

Quả nhiên khi tới hoàng cung

Chàng trai dâng sữa, tay bưng ngang đầu

Chợt Vua nghe Lưỡi trình tâu:

"Tưởng rằng sư tử ngờ đâu sữa lừa!"

Vua nghe Lưỡi nói bất ngờ

Đang mừng công chúa sắp nhờ thuốc hay

Giờ đây giận giữ ra tay:

"Mang tên bịp bợm tới ngay pháp trường

Chém đầu y để làm gương

Cả gan lừa gạt coi thường cả Vua!"

*

Chàng trai hết sức phân bua

Chẳng tin. Vua mắng: "Chớ đùa cùng ta!"

May thay có vị quan già

Tâu rằng uống thử sữa là biết ngay

Bệnh nhân khỏi, là thuốc hay

Sữa do sư tử ta đây mong chờ

Nếu không khỏi, lúc bấy giờ

Chém đầu chẳng muộn, sẽ đưa pháp trường.

*

Vua nghe hợp lý mọi đường

Truyền đưa bình sữa cho nàng con yêu

Uống xong bệnh giảm rất nhiều

Vài ngày mạnh khỏe, diễm kiều như xưa.

Vị La Hán vào gặp Vua

Kể ra câu chuyện tranh đua bữa nào:

"Giác quan cãi lộn cùng nhau

Lưỡi kia lắt léo nên tâu hại người!"

Vua nay hiểu rõ đầu đuôi

Thưởng công hậu hĩnh chàng trai xóm nghèo.

*

Phật từng dạy: "Các Tỳ Kheo

Hãy hòa hợp lại cùng theo Đạo mầu

Như là nước, sữa hòa nhau

Như là ánh sáng hòa bầu không gian!"

(phỏng theo bản văn xuôi của Nguyên Cao)

(19)

Hòa Thượng Heo

Ngày xưa ở một ngôi chùa

Trụ trì là một thiền sư lâu đời

Thầy tu từ thuở thiếu thời

Cùng ngày với chú heo nuôi trong chùa

Mọi người tuổi đạo đều thua

Cho nên Thầy cứ gọi đùa heo ta

Là "Heo Hòa Thượng" chùa nhà,

Heo ăn, heo ngủ thật là nhàn thay

Rồi heo bài tiết hàng ngày

Dùng làm phân bón vườn cây cho người.

*

Heo ăn mập mạp thảnh thơi

Không ngồi dậy nổi, nằm nơi góc chuồng

Nhưng khi nghe vọng tiếng chuông

Dù cho mệt mỏi, đêm trường, canh khuya

"Heo Hòa Thượng" góc chuồng kia

Đầu luôn ngóc dậy hướng về chùa trên

Thiền sư hoan hỉ vô biên

Chỉ heo Thầy dạy: "Chớ nên coi thường

Muôn loài Phật tánh rõ ràng

Súc sanh nào có khác chăng con người!".

*

Một hôm có khách tới chơi

Nhờ Thầy chút việc nên mời đi xa

Thầy dặn tăng chúng chùa nhà

Nếu "Heo Hòa Thượng" ông mà tịch đi

Thân ông từng miếng cắt chia

Biếu cho lối xóm cận kề gần đây!"

Dặn xong Thầy vội đi ngay,

Cả chùa ngẫm nghĩ: "Lời Thầy lạ thay!"

*

Nào ngờ mới có một ngày

Là "Heo Hòa Thượng" lăn quay lìa trần

Cả chùa hết sức phân vân

Nếu theo Thầy dặn chia phần thịt ra

Sợ đời dị nghị gần xa

Tu hành giới luật chùa nhà chẳng theo,

Sau khi bàn luận đủ điều

Bèn đem chôn cất chú heo sau vườn

Thầy về sẽ sám hối luôn

Không làm đúng lệnh, chẳng tuân theo lời.

*

Khi thiền sư về tới nơi

Thầy nghe rõ chuyện, thở dài kể ra

Rằng "Heo Hòa Thượng" chùa ta:

"Chỉ còn một kiếp cuối là xong xuôi

Qua cầu, giải thoát luân hồi

Tuy nhiên định nghiệp sẵn rồi tránh sao

Kiếp này phải bị loạn đao

Phân thây nhiều mảnh dễ nào thoát qua,

Cho nên muốn giúp ông ta

Sau khi ông chết cắt ra chia phần

Phát cho dân chúng ở gần

Đừng đem chôn dưới mộ phần làm chi

Bây giờ việc đã lỡ đi

Chắc 'Heo Hòa Thượng' lại về đầu thai

Trả xong định nghiệp của Người

Để rồi mới thoát luân hồi khổ đau!".

Mọi người nghe kể buồn rầu

Trong lòng hối hận! Ngờ đâu sự tình!

Thiền sư an ủi: "Duyên lành

Thời gian thấm thoắt trôi nhanh trong đời

Các con rồi gặp lại Người"

Cả chùa nghe nói ngậm ngùi, xót xa.

*

Tháng ngày lần lượt trôi qua

Hai mươi năm thoảng như là mơ thôi

Thiền sư giờ đã qua đời

Trụ trì chùa cũ có người lên thay.

Thế rồi bỗng tới một ngày

Có tin quan huyện vùng này lại thăm.

Huyện quan tuổi trẻ, tài năng

Vừa về nhậm chức một năm chưa tròn,

Quan vào lễ Phật chùa trong

Thắp nhang đảnh lễ một lòng thành tâm

Rồi ra dạo khắp xa gần

Luyến lưu như thể cố nhân chùa nhà.

Những khi rảnh việc quan nha

Là quan huyện lại ghé qua thăm chùa

Tới lui thân mật chuyện trò

Dần dà duyên Đạo khiến cho đậm đà.

*

Thời gian thấm thoắt trôi xa

Một ngày tin dữ loan ra thình lình

Rằng quan bị triệu về kinh

Tội danh phản nghịch, triều đình chẳng nương

Đem ra xử tại pháp trường

Phân thây nhiều mảnh làm gương cho đời.

Cả chùa sửng sốt rụng rời

Ngậm ngùi thương xót tiếc người đạo tâm.

Trụ trì buồn bã vô ngần

Vì cùng quan huyện kết thân lâu ngày.

*

Xưa kia ở tại chùa này

Nuôi "Heo Hòa Thượng" cũng tay trụ trì

Chăm nom săn sóc mọi bề

Lo cho heo sống tới khi qua đời.

*

Thế rồi một buổi đẹp trời

Trụ trì ngồi ở một nơi tọa thiền

Chợt nghe vẳng tiếng dịu hiền

Dường như quan huyện hiện bên cạnh ngài

Mỉm cười hòa nhã khoan thai

Âm thanh như gió thoảng ngoài bến mơ:

"Tôi 'Heo Hòa Thượng' ngày xưa

Tâm thành ghé đến tạ từ chùa đây

Từ nay xin vĩnh biệt Thầy

Tạ ơn tri ngộ lòng này riêng mang!"

Trụ trì dụi mắt bàng hoàng

Một trời quá khứ thênh thang hiện về

Nhớ ra mọi chuyện xưa kia.

(phỏng theo bản văn xuôi của Thích Nữ Trí Hải)

(20)

Cò và Cua

Vườn Trúc Lâm buổi đẹp trời

Phật ngồi thuyết pháp, răn đời chuyện hay:

*

Một trong tiền kiếp trước đây

Ta là Thần ở trên cây cao vời

Cây to, mọc đã lâu đời

Giữa hai đầm nước ngay nơi ven rừng

Một đầm nhỏ, nước lưng chừng

Chàng Cua và lũ cá chung họp bầy,

Đầm kia rộng rãi đẹp thay

Lá sen phủ kín, nước đầy, xanh tươi.

Một năm hạn hán khắp nơi

Nước trong đầm nhỏ bốc hơi cạn dần

Nhưng bên đầm lớn ở gần

Nước nhờ sen phủ mười phần còn nguyên.

*

Cò kia đi dạo phía trên

Thấy bầy cá nhỏ Cò liền dừng chân

Trong lòng tính toán phân vân

Nghĩ mưu lừa cá, bắt dần lên ăn.

Cò bèn tỏ vẻ quan tâm

Nói cùng bầy cá: "Nước đầm mau vơi

Các em rồi chết khô thôi

Khổ thân! Tội nghiệp! Mau rời khỏi đây!"

Cá nghe hoảng hốt cả bầy

Xin Cò tìm cách ra tay cứu mình.

Cò bèn lên giọng nghĩa tình:

"Đầm sen là chỗ an bình trú chân

Di cư qua đấy cũng gần

Mỏ dài anh giúp quắp dần từng em!"

Cua nghe vội vã la lên:

"Coi chừng kẻo mắc bẫy tên Cò này

Thật là chuyện lạ xưa nay

Giống Cò nào có thương bầy chúng ta

Đói lòng nó đến thôi mà!"

Cò bèn trổ giọng ba hoa nhân từ:

"Các em muốn rõ thực hư

Cử ngay đại diện anh đưa đi liền

Qua chơi cho biết đầm sen

Bơi xong thỏa thích anh đem trở về

Anh đây tử tế khỏi chê

Giúp người hoạn nạn có nề hà chi,

Các em chớ có hồ nghi

Thoát mau khỏi chốn hiểm nguy kịp thời!"

Cá nghe, bàn tán chọn người

Cá già được cử đi chơi thăm dò.

Cá già về, ca tụng Cò:

"Anh chàng thật tốt! Chớ lo ngại gì!

Đầm sen rộng rãi đẹp ghê

Bồng lai, tiên cảnh khó bề sánh ngang!"

Thế là bầy cá vội vàng

Tranh nhau xin được dời sang đầm này.

Cuộc di cư dễ dàng thay

Anh Cò bụng đói giúp ngay cho mà

Quắp từng em cá đưa qua

Gốc cây cổ thụ nhả ra rỉa mồi

Chỉ còn vứt lại xương thôi

Tàn đời lũ cá tin lời gian manh!

*

Đến khi hết cá bơi quanh

Trong đầm còn lại một mình chàng Cua

Khôn ngoan, thủ đoạn có thừa

Cua vừa thắc mắc, lại vừa nghĩ suy:

"Mình rời đầm cạn ra đi

Phải lo đối phó, phòng khi mắc lừa".

Cò ta vồn vã hỏi Cua:

"Bạn Cua có muốn ta đưa giúp nào?"

Cua nghi ngại: "Đưa làm sao?"

Cò ta dụ dỗ: "Quắp vào mỏ thôi

Cũng như đưa cá vừa rồi!"

Cua bèn than vãn: "Vỏ tôi cứng còng

Lại trơn tuồn tuột thấy không

Mỏ dài anh quắp khó lòng lắm thay

Sợ rơi xuống đất tan thây

Chi bằng tôi bám nhẹ ngay cổ này

Cổ anh rất khỏe xưa nay

Mọi người vẫn phục là tay anh hùng!"

Thịt Cua mùi chợt thơm lừng

Thêm lời nịnh hót tưng bừng sướng tai

Cò vươn ngay chiếc cổ dài

Cua bèn bám cổ. Cả hai đi liền.

Khi gần tới cạnh đầm sen

Ăn quen lối cũ Cò bèn dừng chân.

Cua nghi, hỏi giọng băn khoăn:

"Sao anh ngừng lại? Phải chăng mệt rồi?"

Loay hoay tìm cách trả lời

Cò đang nghĩ quẩn, Cua thời nhìn quanh

Thấy ngay xương cá rành rành

Gốc cây cổ thụ chất thành đống to.

Cua nhanh nhẹn bóp cổ Cò

Hai càng chắc nịch xiết cho rụng rời,

Cua la: "Mày chết Cò ơi!

Lừa tao sao nổi! Tao đời nào thua!"

Cò đau đớn khẽ van Cua:

"Đầm sen gần tới! Tôi đưa đi liền!"

Cua ra lệnh: "Đi mau lên!

Giở trò bịp bợm chết liền nghe em!"

Cò đưa Cua tới đầm sen

Cổ dài vươn xuống ngang trên mặt đầm

Để Cua xuống nước cho gần

Để Cò mau thoát khỏi phần đớn đau

Nào ngờ Cua có tha đâu

Hai càng xiết mạnh cứa sâu cổ dài

Cổ Cò đứt đoạn làm hai

Tàn đời xảo trá! Hết loài gian manh!

*

Thần cây rõ chuyện ngọn ngành

Răn đời: "Thâm độc có thành công đâu

Rước vào kết quả thảm sầu

Ác giả, ác báo từ lâu vậy mà!"

(phỏng theo bản văn xuôi của Nguyễn Thế Vinh)

(21)

Dưới Gốc

Mai Vàng

Ngày xưa có vợ chồng Rùa

Sống trong hang đá bốn mùa thảnh thơi

Hang như tổ ấm cuộc đời

Bên dòng sông mộng nước trôi xanh mầu.

*

Một ngày Rùa Vợ ốm đau

Chạy thầy, chạy thuốc đã lâu chẳng lành

Rùa Chồng thương vợ bò quanh

Thở dài! Nhìn đám mây xanh than trời.

*

Chú Tôm thường lệ rong chơi

Bơi ngang hang đá nghe lời rên la

Hỏi thăm Rùa, rõ chuyện nhà

Tôm bèn lên tiếng thiết tha cứu người:

"Bệnh này cũng dễ chữa thôi

Cứ tìm gan khỉ về phơi ít ngày

Gan khô đưa vợ ăn ngay

Ăn xong bệnh khỏi! Thuốc hay vô vàn!".

*

Vợ chồng Rùa lặng lẽ bàn

Nghĩ mưu tính kế kiếm gan khỉ về

Nhớ ra ở đảo hoang kia

Giữa con sông vắng nước chia đôi dòng

Có đàn khỉ nọ thật đông

Quây quần nhảy nhót bên sông hàng ngày

Mỗi khi Rùa lội qua đây

Anh chàng Khỉ chúa thường hay rỡn đùa

Nhăn mày nhăn mặt trêu Rùa,

Phen này cho hết giở trò khinh khi!

*

Rùa từ biệt vợ ra đi

Tính toan chước quỷ, nghĩ suy mưu thần

Làm sao lừa Khỉ đến gần

Để rồi giết Khỉ lấy gan đem về.

Rùa bơi đến đảo nửa khuya

Vầng trăng mười sáu bốn bề sáng soi

Ánh vàng phô sắc trên trời,

Rùa bò lên đảo đến nơi Khỉ ngồi

Hỏi thăm. Gợi chuyện. Rỡn cười.

Khỉ chuyền cây xuống đùa chơi, tâm tình:

"Những đêm trăng sáng lung linh

Tôi ưa thức trễ, một mình ngắm trăng!"

Rùa bàn: "Thú vị chi bằng

Nếu nghe thêm cá tưng bừng hòa ca!"

*

Tò mò Khỉ hỏi thêm ra

Chàng Rùa tán tỉnh: "Gần nhà chúng tôi

Sáng ra lúc tỏ mặt trời

Cá đều hòa nhạc đón mời bình minh

Nhạc âm vang rất hữu tình

Hòa cùng tiếng sóng dập dình biển khơi

Nghe như giai điệu tuyệt vời

Du dương từ chốn Thiên Thai vọng về!"

*

Khỉ nghe, lòng dạ đê mê

Vội than: "Tôi chẳng có hề biết bơi!"

Chàng Rùa dụ dỗ đỡ lời:

"Lưng tôi rước bạn thảnh thơi cứ ngồi

Tôi đưa tới chốn tới nơi

Sợi lông không ướt! Xin mời đi ngay!"

Khỉ nghe đẹp dạ lắm thay

Lưng Rùa leo vội, nào hay bị lừa.

*

Sông trôi. Sóng cuộn. Gió lùa

Rùa bơi chở Khỉ, lòng Rùa sướng vui

Phục mình mưu mẹo hơn người,

Nửa đường đã thấy chân trời hừng đông.

Khỉ mơ mộng, giọng reo mừng:

"Gió đưa tiếng nhạc nghe chừng đâu đây!"

Rùa cười chú Khỉ thơ ngây:

"Nhạc nào mà có, mà say lòng người!

Tôi cần gan bạn mà thôi

Gan khô chữa bệnh vợ tôi mau lành!"

Khôn lanh Khỉ vội chối quanh:

"Gan nào mà có! Thôi anh lầm rồi!

Nhớ rằng loài khỉ chúng tôi

Mỗi khi đi tới một nơi chẳng lành

Thường treo gan lại trên cành

Nhẹ người, nhảy nhót cho nhanh đó mà!

Lá gan tôi để lại nhà

Về mang tặng chị làm quà được thôi

Tôi làm việc thiện quen rồi!"

Rùa nghe tưởng thật, tin lời thiệt hơn,

Ngượng ngùng khẽ nói: "Cám ơn!"

Bơi vòng trở lại, mừng rơn trong lòng.

*

Khỉ về tới đảo vui mừng

Nhảy lên, leo vội tuốt tầng cây cao

Nhắm lưng Rùa liệng mạnh vào

Một hòn đá lớn, miệng gào: "Gan đây

Đem về cho vợ ăn ngay

Vợ ăn mau khỏi! Chú mày khôn thêm!"

*

Rùa tuy đau đớn, lặng im

Chợt bừng ánh đạo! Thoắt chìm cơn mê!

Trong lòng hối hận tràn trề

Vội than: "Hiểm độc mọi bề là Tôm

Xúi bày ra chuyện ác ôn

Khiến ta mù quáng, đáng buồn lắm thay!"

Rùa ăn năn khẽ tỏ bày:

"Xin anh tha thứ, tôi đây lỡ lầm!"

Khỉ nghe Rùa nói thật tâm

Hết buồn. Hết giận. Ra ân cứu người:

"Kể nghe bệnh chị đầu đuôi

Tôi rành nghề thuốc. Tôi thời giúp anh!"

Rùa nghe, nước mắt long lanh

Bệnh tình của vợ ngọn ngành kể ra.

Khỉ bàn: "Quanh quất đâu xa

Lá cây làm thuốc chúng ta mau tìm!"

Cả hai vội vã đi liền

Kiếm ra đủ thuốc quanh miền đảo hoang.

*

Thế rồi Rùa trở về hang

Chở chàng Khỉ chúa nhẹ nhàng trên lưng

Lòng Rùa mở hội tưng bừng

Mưu mô xảo quyệt chẳng vương chút nào.

Bồng bềnh sóng nước nhẹ chao

Đưa Rùa và Khỉ trôi vào trong hang

Vợ Rùa nằm liệt, mơ màng,

"Ông thầy thuốc" Khỉ vội vàng ra tay

Trổ tài chữa bệnh thật hay

Bệnh nhân uống thuốc khỏi ngay tức thì,

Vợ chồng Rùa sướng kể chi

Cúi đầu lạy tạ. Nguyện ghi ơn này.

*

Khỉ mời Rùa, lúc chia tay:

"Có Tăng thuyết pháp tối nay bên rừng

Mời anh chị tới nghe cùng

Gây nền công đức, thoát vùng tử sanh

Hẹn nhau dưới bóng trăng thanh

Gốc cây mai đẹp trên cành đầy hoa!"

*

Rùa bơi chở Khỉ về nhà

Lên bờ Khỉ hái cành hoa mai vàng

Đưa Rùa, giọng nói dịu dàng:

"Mùa Xuân đã đến hương ngàn ngất ngây

Tặng anh chị cánh hoa này

Chúc luôn hạnh phúc vui vầy yêu thương!"

Ngậm hoa Rùa trở về hang

Tiếng lòng hòa nhịp sóng vàng reo vui.

(phỏng theo bản văn xuôi của Bảo Liên)

(22)

Công Chúa

Nhật Quang

Nhật Quang Công Chúa đẹp xinh

Dung nhan diễm lệ, thông minh hơn người

Lại thêm đức hạnh tuyệt vời

Hiếu cùng cha mẹ, thương nơi dân hiền,

Giúp người nghèo khó tật nguyền

Toàn dân cảm phục, khắp miền mến yêu.

*

Trong vườn Thượng Uyển một chiều

Vua cùng Hoàng Hậu dấu yêu dùng trà

Nhật Quang hầu đứng bên cha

Vua hoan hỉ nói: "Con ta hơn người

Sống vui, hạnh phúc lâu dài

Chính nhờ cha mẹ. Nào ai sánh bằng!"

Nhật Quang bèn nói dịu dàng:

"Công ơn cha mẹ sánh ngang biển trời

Ghi lòng tạc dạ mãi thôi

Nhưng con thiết nghĩ cuộc đời con đây

Một phần cha mẹ dựng gây

Một phần nhờ kiếp trước dầy công tu!".

*

Lời nàng chẳng đẹp lòng Vua

Khiến Ngài tự ái như vừa tổn thương

Vua suy nghĩ suốt đêm trường

Trong lòng bực bội, vấn vương muộn sầu

Sáng ra đòi một quan hầu

Sai đi khắp chốn tìm mau ra người

Đói nghèo, khổ cực, tả tơi

Lang thang xó chợ, tuổi thời thanh niên

Dẫn về trình diện trước thềm

Vua đem Công Chúa gả liền ngay cho

Mỉa mai Vua nói: "Chớ lo

Theo con kiếp trước con tu đã nhiều

Kiếp này đâu có sợ nghèo

Để ta xem thử mọi điều đúng không

Lấy người cơ cực làm chồng

Xem con có thoát khỏi vòng khổ đau?".

*

Triều đình, Hoàng Hậu lo âu

Chỉ riêng Công Chúa trước sau mỉm cười

Tỏ ra bình tĩnh khác người

Giã từ nhung gấm, vào nơi bần cùng

Theo chồng rời khỏi Hoàng Cung

Toàn dân nghe chuyện xót thương ngậm ngùi.

*

Bụi đời tơi tả dập vùi

Nhật Quang lê bước buồn vui trên đường

Hỏi thăm gia cảnh của chàng:

"Sao trông diện mạo thuộc hàng thư sinh

Mà nay nghèo khổ cùng đinh?"

Buồn rầu chàng mới tâm tình xót xa:

"Trước kia sống với mẹ cha

Gia đình giàu có, cửa nhà thênh thang

Chơi phóng túng, sống hoang đàng.

Chỉ chuyên cờ bạc, chẳng màng bút nghiên

Đến khi cha mẹ quy tiên

Cửa nhà bán hết! Bạc tiền trôi đi!

Trắng tay chẳng có nghề chi

Đành đi hành khất kéo lê thân tàn

Còn đâu gia sản giầu sang

Chỉ còn một mảnh vườn hoang cỗi cằn

Giờ đây hối đã muộn mằn!".

Nghe xong Công Chúa khẽ an ủi chàng:

"Đôi ta kết nghĩa đá vàng

Từ nay chồng vợ tìm đường làm ăn

Trước tiên kiếm chỗ nương thân

Đành về tạm trú nơi phần vườn hoang"

*

Vầng dương chói lọi ánh vàng

Theo chân Công Chúa mở đường tương lai

Vườn hoang, cây rậm, cỏ dài

Vợ chồng ra sức trong ngoài dọn ngay

Xóm làng cảm mến tiếp tay

Dựng chòi tạm trú qua ngày gian lao.

Đất vườn cằn cỗi cố đào

Cuốc sâu xuống đất ai nào có hay

Tìm ra vàng bạc chất đầy

Mấy chum châu báu chôn đây lâu rồi.

*

Vợ chồng rất đỗi mừng vui

Cùng nhau tạo dựng cơ ngơi chốn này

Ngựa xe, nhà cửa, vườn cây

Khang trang lộng lẫy, phô đầy sắc hoa

Tốt lòng giúp đỡ gần xa

Kẻ nghèo tàn tật, người già neo đơn

Ơn lành chia khắp muôn phương

Từ bi tỏa ngát thơm hương một vùng.

*

Từ khi Công Chúa rời Cung

Nhà Vua nghĩ lại vô cùng ăn năn

Chắc con gian khó nhọc nhằn

Cho nên sai phái cận thần dò la

Phải tìm tung tích cho ra

Rồi về báo lại cho nhà Vua hay.

Cận thần đi khắp đông tây

Tìm ra Công Chúa vội quay về triều

Trước sau trình báo mọi điều

Vua nghe lòng vẫn còn nhiều hồ nghi

Dò la Vua đích thân đi

Mới hay Công Chúa trăm bề an vui.

*

Nhà Vua thắc mắc trở lui

Tìm khu tịnh xá, ghé nơi Phật Đài

Vua từng nghe tiếng tăm Ngài

Tu hành giác ngộ, ít ai sánh cùng

Vua vào đảnh lễ Phật xong

Tỏ bầy thắc mắc nỗi lòng ưu tư:

"Chắc xưa Công Chúa khéo tu

Kiếp này hưởng phước rất ư nhiệm mầu?"

*

Khoan thai Phật kể chuyện sau:

"Lái buôn có kẻ rất giàu trước kia

Chồng thời keo kiệt, chi ly

Vợ thời thành kính chuyên đi cúng dường

Giúp người nghèo khổ thập phương

Tôn thờ Tam Bảo lòng thường thành tâm,

Anh chồng bực bội vô ngần

Nhiều phen la mắng, bao lần cản ngăn,

Vợ bèn từ tốn khuyên răn

Mong chồng nguồn đạo ăn năn tìm về

Mau mau rời khỏi bến mê

Máu tham dẹp bỏ còn chi quý bằng,

Khuyên chồng ròng rã tháng năm

Mãi rồi chồng mới hồi tâm nghe lời.

Lái buôn keo kiệt một thời

Là chàng hành khất nổi trôi kiếp này,

Còn người vợ kiếp trước đây

Kiếp này sung sướng hưởng đầy hồng ân

Chính là Công Chúa Nhật Quang

Xinh tươi nhan sắc, đoan trang tính tình

Lại thêm tột bực thông minh

Đó là tiền kiếp ngọn ngành trước sau!".

*

Nhà Vua suy ngẫm hồi lâu

Lòng riêng chợt ngộ Đạo mầu sáng soi

Cúi đầu đảnh lễ cáo lui

Về triều ra lệnh cho người vội đi

Đón mời Công Chúa trở về

Cùng chồng trọn nghĩa phu thê mặn nồng

*

Ở đời nhân tốt gieo trồng

Quả lành, phước báu ta cùng hưởng thôi.

(phỏng theo bản văn xuôi của Quảng Tiến)

(23)

Dứt Bỏ Ảo Tình

Một thời Đức Phật Thích Ca

Ở thành Xá Vệ, nhà nhà an vui,

Ngài đi giáo hóa khắp nơi

Lời vàng thuyết pháp giúp đời thiết tha.

*

Có người ngoại đạo phương xa

Vì nghe danh Phật tìm qua gặp Ngài

Quản chi vất vả đường dài

Mong nghe Ngài dạy những lời gấm hoa.

*

Nhiều ngày vất vả trôi qua

Cuối cùng người khách phương xa tới thành

Ruộng đồng Xá Vệ tươi xanh

Khách dừng chân nghỉ, nhìn quanh ngắm trời

Ruộng bên khách thấy hai người

Một già, một trẻ cuốc nơi ven đồng.

*

Chợt nghe tiếng thét hãi hùng

Chàng trai gục xuống vũng bùn mê man

Lão ông vứt cuốc chạy sang

Mới hay rắn độc trong hang cắn người

Chàng trai đã chết mất rồi

Lão ông buồn thoáng, xong thời thản nhiên

Trở về cuốc đất lại liền

Khách xa thấy vậy ngạc nhiên trong lòng

Tới nơi thăm hỏi lão ông

Biết ra người chết là con trai đầu.

"Sao không thấy cụ buồn rầu

Chẳng hề đau xót! Nỡ đâu lạnh lùng!"

Khách xa thắc mắc hỏi cùng,

Ôn tồn khách được lão ông trả lời:

*

"Đã sinh ra ở trên đời

Sống rồi lại chết. Ai người thoát đây?

Hãy gieo nhân tốt kiếp này

Trái lành, quả ngọt hái đầy kiếp sau

Ích chi phiền não thương đau?"

Lão ông nhắn khách nếu vào thành trong

Vui lòng ghé đến nhà ông

Nhắn tin bà lão rằng con chết rồi:

"Cơm trưa mang một phần thôi

Phần kia để lại cho người nhà ăn!"

Khách ra đi, nghĩ băn khoăn:

"Mạng con sao chẳng quý bằng cơm canh!"

*

Khách lòng buồn bã vào thành

Theo lời chỉ dẫn tìm nhanh đến nhà

Nhắn tin con chết cho Bà

Bà nghe, khuôn mặt thoáng qua chút buồn

Rồi bình thản nói: "Cám ơn!"

Khách nghe sửng sốt hỏi luôn lão bà:

"Tại sao bà chẳng xót xa?"

Ôn tồn bà nói: "Mẹ cha khác nào

Chủ nhà trọ, đón khách vào

Khách là con cái, chiều nào dừng chân

Qua đêm ngủ đỡ nhọc nhằn

Để rồi mai sáng gói khăn lên đường

Chủ nhà trọ dù nhớ thương

Chẳng nên cứ mãi vấn vương muộn sầu

Chính do nghiệp báo từ lâu

Mà con cái thác sinh vào mẹ cha

Đến khi mãn nghiệp lại ra

Chết rồi ích lợi chi mà khóc thương!"

*

Vừa khi chị gái ngoài vườn

Vào nghe tin dữ, chỉ vương nét buồn

Nói rằng: "Sống chết lẽ thường

Khi không còn sống, xót thương ích gì!

Chị em nào có khác chi

Những cây gỗ ở rừng kia đóng bè

Thả vào dòng nước xuôi đi

Sông hồ phẳng lặng bè thì êm trôi

Nếu mà bão táp tơi bời

Vỡ bè, cây ghép tức thời lìa tan

Cuốn theo sóng nước thênh thang

Mỗi người mỗi ngả kết đoàn nữa đâu!

Nhân duyên kiếp trước hợp nhau

Kiếp này chung cửa sinh vào mà thôi!

Con người tuổi thọ ngắn dài

Tùy theo nghiệp báo. Chớ hoài khổ đau!"

*

Vợ chàng trai phía bếp sau

Chạy lên rõ chuyện, cúi đầu khẽ than:

"Chồng tôi thôi đã lìa trần!"

Thế rồi chẳng thấy nằm lăn khóc gào

Khách kinh ngạc biết là bao

Hỏi thăm sao Vợ nỡ nào thờ ơ.

"Chồng tôi đã chết" Vợ thưa

"Dù cho gào khóc cũng thừa mà thôi

Vợ chồng đạo nghĩa ở đời

Khác chi một cặp chim ngoài rừng xanh

Đêm về cùng ngủ một cành

Sáng ra tung cánh bay quanh kiếm mồi

Có duyên trở lại cặp đôi

Chẳng may gặp nạn tách rời còn đâu!

Vợ chồng số mạng khác nhau

Cớ sao mua thảm chuốc sầu thân ta!"

*

Khách nghe xong lặng người ra

Tiếc công lặn lội tìm qua xứ này

Nhân tình thế thái buồn thay

Gia đình cái tốt cái hay chẳng còn,

Khách kia lòng dạ héo hon

Muốn quay về nước nhưng còn phân vân:

"Chỉ riêng gặp mấy nông dân

Mà ta phê phán có phần sai chăng?"

Đã qua đây hãy tìm thăm

Vào ra mắt Phật, điều hằng thiết tha.

*

Vườn Kỳ Viên cũng chẳng xa

Đường vào tịnh xá lá hoa phô đầy

Đón chào khách lạ ghé đây,

Khách vào lễ Phật, giãi bày tâm can

Buồn gia đình bác nông dân

Làm điều trái với thế nhân thường tình

Mỉm cười Phật dạy: "Chúng sinh

Mỗi khi mất mát người mình thương yêu

Thường hay than khóc đủ điều

Đó là 'nhân tính' nói theo tình đời

Nhưng về 'chân lý' cao vời

Có chi đáng trách nơi người nông dân

Gia đình này chẳng lỗi lầm

Họ hay rõ được 'sắc thân' vô thường

Dù cho có tiếc có thương

Làm sao nắm giữ. Vấn vương làm gì

Dù phàm hay thánh khác chi

Ai mà tránh khỏi chết đi một ngày

Cuộc đời sống chết kề ngay

Là hai đầu mối vần xoay chẳng ngừng

Tiếp nhau luân chuyển khôn cùng

Ai mà hiểu vậy đáng mừng lắm thay

Thế là giải thoát được ngay

Ảo tình dứt bỏ, thân này sống vui!

*

Khách nghe lời Phật dạy rồi

Đột nhiên tỉnh ngộ, quỳ nơi Phật Đài

Xin làm đệ tử của Ngài

Ở luôn học đạo cuộc đời thơm hương!

(phỏng theo bản văn xuôi của Phạm Ngọc Khuê)

(24)

Nước mắt Mẹ hiền

Thuở xưa có một nhà buôn

Nghe lời biển gọi, căng buồm ra khơi

Nổi trôi buôn bán khắp nơi

Ghé bờ xa lạ, sống đời lênh đênh.

Hơn mười năm thoáng trôi nhanh

Nhà buôn giàu có, trở thành phú ông

Cửa nhà to đẹp vô cùng

Cạnh ngay bãi biển chập chùng sóng vang.

*

Vợ nhà buôn rất đảm đang

Nhưng trên nét mặt luôn mang vẻ buồn

Âu lo theo những chuyến buôn

Theo cơn bão tố dập dồn hiểm nguy

Chồng đi có mệnh hệ chi

Con thơ, vợ dại dễ gì sống yên,

Con trai lên sáu, lành hiền

Mẹ nhìn khuây khỏa nỗi niềm lo âu.

*

Một đêm thao thức canh thâu

Trời đông lạnh lẽo, mưa sầu tuôn rơi

Chồng đi buôn đã lâu rồi

Phương xa nhắn tiếng ngày mai trở về.

Vợ đang lo sợ tái tê

Chợt nghe biển động, bốn bề cuồng quay

Gió gầm vang, sóng dâng đầy

Thâu đêm, suốt sáng. Qua ngày hôm sau

Đoàn thuyền buôn chẳng thấy đâu

Mọi người ra bãi lo âu ngóng chờ

Mãi khi gần tối mịt mờ

Một thuyền sống sót ghé bờ mà thôi

Các tàu, thuyền khác đắm rồi

Vợ nhà buôn chợt rụng rời đớn đau

Chồng mình vùi xác biển sâu

Than ôi đất thảm, trời sầu là đây!

Tang thương ngất lịm thân gầy,

Còn bao hy vọng trút đầy vào con.

*

Thời gian như sóng dập dồn

Con nay khỏe mạnh, lớn khôn nên người

Chàng luôn nhìn biển xa vời

Như thầm mơ ước cuộc đời phiêu lưu.

Một hôm Chàng hỏi Mẹ yêu:

"Cha con thời trước đã theo nghề gì?"

Mẹ Chàng lo sợ, dấu che:

"Chỉ buôn trong nước, không hề đi xa!"

Chàng bèn theo gót giống Cha

Đi buôn quanh quẩn gần nhà mà thôi,

Tiền vàng được bốn đồng lời

Mang về biếu mẹ giúp người khó khăn.

*

Một hôm thiên hạ nói rằng:

"Cha Chàng từng có cửa hàng dầu thơm!"

Chàng bèn suy tính thiệt hơn

Đổi nghề, mở tiệm dầu thơm trong vùng

Lần này lời những tám đồng

Chàng đưa nhờ Mẹ cúng trong các chùa.

*

Có người lại nói: "Ngày xưa

Cha Chàng chuyên bán ngọc ngà, nữ trang!"

Chuyển qua nghề mới dễ dàng

Chàng lời mười sáu đồng vàng ngay thôi!

Chẳng cần buôn bán xa xôi

Chuyến sau lời được ba mươi hai đồng,

Mẹ mang giúp kẻ khốn cùng,

Và làm công đức khắp trong chùa chiền.

*

Cuối cùng có kẻ nói thêm:

"Bán buôn đường biển cũng nên theo nghề

Noi gương Cha thuở xưa kia!"

Lời gây kích thích! Chàng nghe bồi hồi!

Vẳng như tiếng gọi biển khơi

Trùng dương thách đố chí người thanh niên.

Bán vàng, gom vốn, mua thuyền

Chuyến này lòng quyết buôn miền xa xôi,

Chàng về tìm Mẹ trình lời

Mẹ nghe sửng sốt, lệ rơi hãi hùng!

Mẹ ngăn: "Nguy hiểm vô cùng

Cha con đi biển đã từng vùi thây

Khổ đau lòng Mẹ còn đầy

Nỡ nào bỏ Mẹ lất lây một mình!

Con đi trời biển lênh đênh

Mẹ buồn khô héo chắc đành chết thôi!"

*

Thanh niên chẳng chịu nghe lời

Quyết tâm! Cãi Mẹ!Ra khơi! Căng buồm!

Rủ thêm thuyền bạn đi buôn

Cùng nhau gom lại một đoàn thật đông.

Mẹ nhìn cảnh tượng não lòng:

"Trước Cha đã vậy! Giờ con khác nào!"

Mẹ lăn xuống đất thảm sao

Ôm chân con lại, khóc gào cản ngăn,

Thanh niên thoáng chút băn khoăn

Thế rồi cương quyết rút chân ra liền

Bước qua đầu của Mẹ hiền

Không quay nhìn lại. Xuống thuyền ra đi.

Mẹ ngồi dậy, dẹp sầu bi

Sợ con quả báo nên chi nguyện cầu:

"Cầu con may mắn dài lâu

Tai qua, nạn khỏi, trước sau an bình,

Mong con vẫn hái quả lành

Dù ngang đầu Mẹ nỡ đành bước qua!"

*

Đoàn thuyền vượt sóng ra xa

Bình an vô sự trong ba ngày đầu,

Vài ngày sau giữa biển sâu

Gặp cơn bão lớn thuyền, tàu nát tan,

Thanh niên may mắn vô vàn

Đeo trên tấm ván trôi ngang xác người

Dạt vào bến lạ xa vời

Một mình lê bước tìm nơi an lành.

*

Mấy ngày vất vả trôi nhanh

Tới thành phố nọ. Vây quanh đón chào

Bốn nàng Tiên đẹp xiết bao

Mời Chàng ở lại vườn đào chung vui

Hưởng nhiều lạc thú trên đời

Mỗi Tiên trang điểm đeo nơi ngực nàng

Một đồng tiền lấp lánh vàng

Giống tiền Chàng biếu Mẹ Chàng trước đây.

Ít ngày hưởng lộc vui vầy

Chàng rời Tiên nữ nơi này. Rong chơi!

*

Ghé vào thành phố thứ hai.

Tám Tiên chào đón lả lơi, dịu dàng.

Điểm trang trên ngực tám nàng

Tám đồng tiền giống tiền vàng ngày xưa.

Hưởng vui, hưởng lộc say sưa

Rồi Chàng lê gót giang hồ đi xa.

*

Ghé vào thành phố thứ ba

Bao Tiên đẹp đẽ ùa ra đón mời

Mười sáu nàng. Đẹp tuyệt vời.

Thân người quyến rũ, ngực người điểm trang

Đủ mười sáu đồng tiền vàng

Hết lòng cung phụng cho Chàng sớm trưa.

*

Lãng du quen thói đẩy đưa

Chàng vào thành phố thứ tư đông người

Một bầy Tiên nữ xinh tươi

Xiêm y lộng lẫy, ba mươi hai nàng

Ba mươi hai đồng tiền vàng

Tiên đeo trước ngực, nhịp nhàng múa ca

Đón Chàng trong cánh tay ngà

Linh đình yến tiệc, nguy nga cung đình

Đồng vàng phô sắc lung linh

Khiến Chàng nhớ lại chuyện mình xưa kia

Tiền lời đưa Mẹ cúng đi

Giờ đây phước đức hưởng về đẹp thay!

Chỉ gần Tiên được ít ngày

Rồi Chàng lại muốn chia tay các nàng

Dù Tiên hết sức khuyên can

Vẳng như có tiếng gọi Chàng thiết tha!

*

Chuyến này đi thật là xa

Tới thành phố nọ mở ra đón chào

Bước qua cửa sắt Chàng vào

Cửa liền đóng lại, vách cao bốn bề,

Dấn thêm một quãng đường đi

Chợt nhìn cảnh tượng gớm ghê rùng mình,

Một người đang chịu cực hình

Trên đầu phải đội một vành sắt nung

Sắt đang cháy đỏ phừng phừng

Khiến bao máu mủ không ngừng tuôn rơi.

Thương tâm Chàng hỏi đôi lời

Nạn nhân kể lể: "Luật trời tránh đâu!

Ta từng làm Mẹ khổ đau

Giờ đây quả báo trước sau đến liền

Chịu hình phạt khổ triền miên

Chờ người bất hiếu thay phiên gánh giùm!"

*

Chàng đang suy nghĩ mung lung

Chợt đâu vành lửa bập bùng bay qua

Chụp lên đầu, nóng cháy da

Máu tuôn, khói bốc thật là thảm thương.

Người kia trở lại bình thường

Tai qua, nạn khỏi, vết thương đã lành,

Nhắn Chàng: "Bạn chịu cực hình

Đến khi có kẻ thay mình ghé đây!".

*

Chao ơi! Đau đớn dâng đầy

Da này lửa cháy! Thịt này sắt nung!

Tuy Chàng khổ sở vô cùng

Nhưng lòng tự nghĩ: "Ta đừng trông mong

Cực hình cứ mãi xoay vòng

Phải nên chấm dứt ngay trong kiếp này,

Đừng ai chịu cảnh đọa đầy,

Đừng ai làm Mẹ hao gầy khổ đau!"

Chàng bèn khe khẽ nguyện cầu:

"Tôi xin phát nguyện trước sau một lời

Đội vành này mãi trên đời

Cực hình gánh chịu cho người trần gian!".

*

Tình thương nở đẹp vô vàn

Trong lời phát nguyện chứa chan tâm thành

Khiến Chàng hưởng phước thật nhanh

Tội tình giải thoát, cực hình tiêu tan,

Vành nung kia loé ánh vàng

Đột nhiên rời khỏi đầu Chàng bay cao

Chàng lành lặn như thuở nào

Quay về cuộc sống với bao an lành.

Mẹ như hiện giữa mây xanh

Dịu dàng vẫy gọi con nhanh trở về.

(phỏng theo bản văn xuôi của Quảng Huệ)

* Sách biếu, không bán.

* Tác giả không giữ bản quyền.

* Hoan nghênh tái bản ấn tống

hoặc phổ biến dưới bất kỳ hình thức nào khác.

*

Địa chỉ liên lạc:

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

45481 Caboose Terrace

Sterling - VA 20166

USA

Chân thành cám ơn Cư sĩ Tâm-Minh Ngô Tằng Giao đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 05-2003).

Truyện Cổ Phật Giáo

Truyện Thơ - Tập III

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

Diệu Phương xuất bản - 2004

(tiếp theo)

(16)

PHÓNG RỘNG

TÌNH THƯƠNG

Nơi thành Xá Vệ xưa kia

Vợ chồng nhà nọ rất chi là giàu

Vì cha ông họ từ lâu

Chết đi để lại đời sau gia tài.

Vợ chồng cả chục năm trời

Lấy nhau sinh được một người gái ngoan

Đẹp xinh, đức hạnh vẹn toàn

Mẹ cha chiều chuộng, khỏi làm lụng chi

Số cô sướng ít ai bì

Hưởng nhiều phước báu từ khi chào đời.

Vợ chồng sống rất thảnh thơi

Về sau thêm được hai người con trai

Gia đình êm ấm trong ngoài

Gái đầu lòng thấy tương lai rực hồng.

*

Khi cô lớn, định kén chồng

Nhắm chàng kia thấy cũng không thua gì

Bạc tiền, danh giá kể chi

Tâm đầu ý hợp, đôi bề luyến thương.

Đời người sinh tử vô thường

Cha chàng rồi đến mẹ chàng quy tiên

Một năm hai cái tang liền

Gia tài để lại bạc tiền sẵn đây

Chàng con được thừa hưởng ngay

Nhưng rồi sinh tật vui vầy ăn chơi

Nhiều gia sản, lắm cơ ngơi

Đua đòi hư hỏng sống đời tự do.

Cha cô gái chẳng âu lo

Nghĩ chàng tang chế khiến cho muộn sầu

Bước đường phóng túng chẳng lâu

Thói hư tật xấu sẽ mau ngưng liền

Thế là chấm dứt ưu phiền,

Anh chàng có sẵn bạc tiền trong tay

Con ông vẫn thoải mái ngay

Không lo vất vả đọa đày tấm thân

Cho nên ông chẳng phân vân

Đồng lòng cho cưới ngại ngần gì đâu.

Thế rồi chàng rể mau mau

Linh đình tiệc cưới rước dâu về nhà,

Chàng yêu vợ rất thiết tha

Từ sau ngày cưới chẳng xa vợ hiền

Chỉ quanh quẩn ở kề bên

Con đường trụy lạc tưởng quên hẳn rồi.

*

Nào ngờ ngày tháng dần trôi

Ngựa quen đường cũ có rời xa đâu

Chàng kia một sớm quay đầu

Về đường phóng đãng buồn đau thuở nào,

Bạn bè đông đảo biết bao

Say sưa ăn uống, ồn ào nói năng

Đua nhau nịnh hót rộn ràng

Gia tài do đó lẹ làng trôi đi,

Vợ khuyên can có ích chi

Chàng vung tay mãi đến khi hết tiền

Bạn bè xa lánh ngay liền

Khi chồng nhận rõ đảo điên cuộc đời

Than ôi thì đã muộn rồi

Còn đâu nhung lụa một thời xa xưa

Tuy nhiên sĩ diện có thừa

Nên chàng vẫn cố giữ như bình thường

Tỏ ra sang trọng phô trương

Vợ chồng do đó tìm phương kiếm tiền.

Chàng bèn nhờ cô vợ hiền

Về xin tiền bạc ở bên nhà nàng

Đặt điều nói dối mọi đường

Khi thì mua sắm nữ trang đắt tiền

Khi thì ruộng đất tậu thêm

Khi thì buôn bán ở miền xa xôi,

Dối quanh dối quẩn mãi rồi

Cuối cùng thú thật đầu đuôi sự tình

Cảnh sa sút của gia đình

Vì chồng chót dại gây thành khổ đau.

*

Cha cô gái rất buồn rầu

Giận chàng con rể trước sau gây phiền

Ăn chơi phung phí bạc tiền

Nhưng thương con gái ông liền giúp cho:

"Cứ xin mãi, chẳng hay ho

Giúp cho lần cuối, tự lo sau này!"

Tưởng rằng chàng rể đổi thay

Nào ngờ chỉ được ít ngày mà thôi

Cô con gái lại tới rồi

Lại xin tiền bạc ở nơi gia đình.

Cha cô thật rất bất bình

Không còn muốn giúp rể mình thêm chi

Ông thương con thuở xưa kia

Sống đời sung sướng có gì khổ đâu

Giờ đây đầy những lo âu

Vì chồng gieo khổ, gieo sầu mênh mông,

Ông bàn tính với vợ ông

Muốn cho con gái bỏ chồng này luôn

Sau rồi ông sẽ mang con

Gả cho người khác mới mong tốt lành.

Gái kia nghe lọt sự tình

Vội về kể lại ngọn ngành chồng nghe

Anh chồng chua xót tái tê

Suốt đêm trằn trọc bộn bề tâm can

Quẩn quanh suy nghĩ miên man

Trong niềm tuyệt vọng nát tan lòng người

Chợt chồng mất trí nhất thời

Kiếm dao giết vợ, giết người mình yêu

Rồi chàng tự sát chết theo

Xác nằm chung chỗ, máu gieo quanh vùng.

Được tin cấp báo hãi hùng

Cha cô gái tới, vô cùng đớn đau

Oán trời, trách đất hồi lâu

Than cho số mạng thảm sầu tang thương

Thần kinh rối loạn bất thường

Ông lang thang bước tìm đường hỏi thăm:

"Sao tôi số phận nhọc nhằn?

Sao tôi lâm cảnh khó khăn phũ phàng?"

*

Một ngày nắng đẹp thênh thang

Phú ông gặp Phật vội vàng quỳ tâu

Đầu đuôi gia cảnh thảm sầu

Dốc lòng thuật lại trước sau tâm thành

Thỉnh cầu Phật chỉ cho mình

Cội nguồn dẫn đến tội tình ngày nay.

Phật nghe xong phân tích ngay

Nguyên do sự việc đọa đày vương mang

Rồi ngài khuyên dạy nghiêm trang:

"Chúng sinh coi nặng tình thương gia đình

Nên thường chỉ để lòng mình

Hướng vào một chỗ mà thành khổ đau,

Tình thương phóng rộng ra mau

Thương yêu tất cả như nhau trên đời

Con ta nào khác con người

Niềm đau quằn quại tức thời tiêu tan!"

(phỏng theo bản văn xuôi

của QUẢNG HUỆ )

(17)

TỊNH XÁ KỲ HOÀN

Thành Xá Vệ nước Ấn xưa

Có ông trưởng giả rất ư là giàu

Tính tình hào hiệp từ lâu

Sẵn lòng bố thí trước sau mọi nhà

Tên ông là Tu Đạt Đa

Người đời quý mến ông ta vô cùng

Cấp Cô Độc họ gọi ông

Danh xưng quý mến tỏ lòng ngợi khen.

Bảy con trai sống kề bên

Đều thành gia thất, lành hiền, bình an

Trừ người con út độc thân

Ông nhờ mai mối xa gần giúp cho

Họ bèn giới thiệu một cô

Đẹp xinh nhan sắc, tuổi vừa cập kê

Là con gái ông Hộ Di

Hai bên hợp ý, đôi bề đẹp duyên

Nên ông trưởng giả đi liền

Thăm bên nhà gái kết thêm thắm tình,

Sau khi nhà gái tiếp mình

Họ bèn chuẩn bị linh đình đón ai

Tò mò ông hỏi đôi lời

Mới hay họ đợi thỉnh mời thầy tu

"Cúng dường Phật, đấng đạo sư

Cùng chư Tăng", vốn từ xưa nếp nhà.

Thế rồi ông hỏi thêm ra

Khi nghe giảng giải, rất là ngạc nhiên

Trong lòng phát khởi niềm tin

Cầu sao gặp Phật thỏa niềm ước mong.

*

Hôm sau vừa rạng ánh hồng

Ông bèn dậy sớm tìm đường tới thăm

Ghé vào tịnh xá Trúc Lâm

Ông ra mắt Phật, thành tâm, cúi đầu

Ngồi nghe Phật giảng pháp mầu

Như vầng dương phá đêm thâu mịt mùng

Lòng ông quá đỗi vui mừng

Bèn quỳ thỉnh Phật qua vùng của ông

Nơi thành Xá Vệ thân thương

"Đánh chuông cảnh tỉnh những phường u mê

Nhận ra chánh đạo quay về

Bỏ tà theo chánh còn gì phước thêm!"

Phật ưng thuận nhưng dạy liền:

"Xuất gia rồi phải ở riêng một vùng

Đó là theo phép tắc chung

Nếu không riêng biệt, vô cùng khó khăn,

Ta cần tịnh xá khang trang

Làm nơi cư trú cho hàng chư Tăng."

Ông trưởng giả vội thưa rằng:

"Xây ngôi tịnh xá dễ dàng lắm thay

Riêng con xin phát tâm ngay

Sẽ hoàn thành sớm một ngày gần đây!"

Phật cười: "Thật quả lành thay

Nếu mà được vậy thời hay vô cùng!"

*

Sau khi lo chuyện con xong

Vội vàng trưởng giả khởi công ngay liền

Tìm nơi cất tịnh xá lên

Ngài Xá Lợi Phất kề bên giúp giùm

Chọn khu vườn rất um tùm

Đất bằng, cây cối xanh um mượt mà

Của ông thái tử Kỳ Đà

Chỗ này xây cất thật là tiện thay.

Nào ngờ thái tử nói ngay

Vì không muốn bán vườn này của ông

Muốn làm trưởng giả nản lòng

Đùa rằng: "Mua bán cũng không khó gì

Hãy mang vàng tới đây đi

Phủ đầy mặt đất tôi thì bán cho!"

Tưởng rằng trưởng giả khó lo

Nào ngờ ông lại vội cho người về

Chở vàng đến phủ đất kia

Quyết mua cho được có chi ngại ngùng.

Lót vàng mua đất đã xong

Chỉ còn các gốc cây trong vườn này

Phân vân biết tính sao đây

Thời ông thái tử lòng đầy ngạc nhiên

Thấy người mua coi bạc tiền

Khác chi đất cục phủ trên mảnh vườn

Thật kỳ lạ! Thật bất thường!

Cho nên thái tử vội vàng hỏi thăm

Hỏi về Phật và chư Tăng

Sau khi nghe giảng rõ ràng phân minh

Giờ đây thái tử hiểu rành

Bèn đem cây cối nhiệt tình cúng luôn

Cúng dường Phật rất thành tâm

Thế là xong chuyện bán buôn vườn này.

*

Ông già trưởng giả mừng thay

Khởi công xây cất ngay ngày hôm sau

Nào ngờ trở ngại tới mau

Do phường ngoại đạo vào tâu triều đình

Cùng nhau phản đối công trình

Muốn đâu tịnh xá tiến hành cất xây,

Đòi tranh tài ngay tại đây

Để xem Phật Giáo có hay hơn người.

Vừa lo lắng, vừa bồi hồi

Sợ rằng ngoại đạo người thời rất đông

Lại thêm pháp thuật cao cường

Ngài Xá Lợi Phất khó đường đua tranh

Vì ngài đơn độc một mình,

Nào ngờ khi rõ sự tình kể trên

Ngài bèn nói với ông liền:

"Ông đừng lo lắng muộn phiền cho tôi

Một tia ánh sáng mặt trời

Đủ xua bóng tối khắp nơi mịt mùng!"

Thế rồi vua với hoàng cung

Cùng bao dân chúng tập trung một ngày

Xem tranh tài tại nơi này

Riêng ông trưởng giả tràn đầy lo âu.

Nhớ lời Phật dạy từ lâu

Trong khi truyền bá đạo mầu Thế Tôn

Chớ nên xử dụng thần thông

Sợ làm kinh dị tới lòng người xem

Ngài Xá Lợi Phất nào quên

Hôm nay đặc biệt cho nên phải dùng

Phép mầu, biến hóa thần thông

Thắng phường ngoại đạo khi cùng đua tranh.

*

Thế rồi khởi sự công trình

Cất xây tịnh xá, hoàn thành cho mau

Dù cho cực nhọc trước sau

Dù cho vất vả cũng đâu ngại ngần

Suốt ba bốn tháng nhọc nhằn

Dựng xong tịnh xá muôn phần khang trang

Tiện nghi, thanh tịnh, thênh thang

Đón chờ đức Phật ghé sang vùng này.

Ông trưởng giả vào triều ngay

Đầu đuôi công tác trình bày lớp lang

Xin vua cử phái một đoàn

Lên đường thỉnh Phật về ban pháp mầu

Vua nghe, chấp thuận lời tâu

Cử đoàn thỉnh Phật cùng nhau đi liền.

*

Một ngày rực rỡ thần tiên

Phật cùng đệ tử qua miền xa xôi

Đi từng chặng, nghỉ từng nơi

Qua thành Xá Vệ giúp người khai tâm

Nhà vua và các quần thần

Đón chờ cùng với toàn dân vùng này.

Phật về tịnh xá mới xây

Rồi ngài lưu lại nơi đây giúp người

Đạo mầu giảng dạy nơi nơi

Chúng sinh giác ngộ thoát đời lầm than,

Và nơi truyền bá đạo vàng

Có tên tịnh xá Kỳ Hoàn từ đây,

Cấp Cô Độc, người dựng xây

Tâm thành trưởng giả muốn gây duyên lành.

(phỏng theo bản văn xuôi

trong TRUYỆN CỔ PHẬT GIÁO)

(18)

KHỎI PHẢI

TỰ THIÊU

Ngày xưa ở tại nước kia

Có bà goá phụ Đề Vi rất giàu

Chồng thời chết đã từ lâu

Lại không con cái, u sầu mãi thôi

Một thân goá bụa đơn côi

Không người che chở, chẳng ai nương nhờ.

Đúng theo phép thời bấy giờ

Vì bà dòng dõi là Bà La Môn

Nên khi cuộc sống u buồn

Không như ý nguyện, lại luôn não phiền

Thì nên hủy xác thân liền

Tự thiêu để được sinh lên cõi trời

Đời sau sung sướng tuyệt vời

Bao nhiêu tội lỗi tức thời tiêu tan,

Trước khi thiêu nên lập đàn

Cúng dường châu báu vô vàn thành tâm

Cúng cho thầy Bà La Môn

Để nhờ chú nguyện gieo muôn phước lành,

Theo lời chỉ dẫn ngọn ngành

Bà Đề Vi chất củi thành đài cao

Rồi chờ người phóng lửa vào

Tự thiêu thân xác, xả bao tội tình.

*

Trong vùng có vị tu hành

Được tin vội đến nhiệt thành thăm nom

Biện Tài, tên vị sa môn

Nghe xong câu chuyện ôn tồn giảng ngay,

Bà Đề Vi lắng nghe thầy

Lời từ vang vọng gieo đầy gấm hoa:

"Bao nhiêu tội chướng gây ra

Luôn do tâm thức người ta khởi đầu

Nào do thân thể mình đâu

Dù thiêu nào xóa được mau tội tình,

Tâm lành thời quả báo lành

Tâm gieo nhân dữ, quả thành dữ thôi.

Khi bà thiêu đốt thân người

Thế nào tâm cũng tức thời khổ đau

Làm sao mong diệt được mau

Tội tình chồng chất trước sau nhiều bề

Mà mong có quả lành về;

Cũng như người bệnh dầm dề lâu nay

Giờ ai đánh mắng đọa đày

Sao sầu não chẳng vương ngay vào mình

Làm sao giữ được tâm lành;

Giờ bà muốn diệt tội tình lâu nay

Muốn thiêu, muốn đốt thân này

Lửa mang đau đớn tới ngay tức thì

Tâm sinh khổ não kể chi

Chết rồi đọa xuống âm ty ngay liền

Thế là khổ lại khổ thêm

Nơi miền địa ngục não phiền gia tăng.

Lấy thêm thí dụ rõ ràng

Bò càng kéo nặng lại càng ghét xe

Bò bèn đạp gãy xe đi

Tưởng rằng nặng nhọc có bề thoát qua

Nào ngờ xe gãy tháo ra

Bỏ đi xe gãy, thay qua xe lành

Ách kia lại xiết cổ mình

Bò đâu thoát được khổ hình gian nan.

Ai còn nghiệp tội đầy tràn

Dù cho có đốt trăm ngàn tấm thân

A Tỳ địa ngục vẫn gần,

Làm sao chỉ có một lần tự thiêu

Mà mong tội lỗi hết theo.

Tâm mà tạo ác đủ điều khác chi

Như mây che khuất trăng kia,

Tâm mà hối cải chuyển đi làm lành

Như là ngọn đuốc lung linh

Phá tan tăm tối, u minh chập chờn

Bao nguồn gốc nghiệp thế nhân

Do Thân, Khẩu, Ý xoay vần tạo ra,

Muốn trừ diệt hết tâm tà

Chân thành sám hối! Thiết tha tu hành!"

*

Sau khi giảng giải điều lành

Thầy Biện Tài lại nhiệt thành dạy thêm:

"Nhớ Mười Điều Thiện chớ quên

Hàng ngày bà cố gắng nên thực hành!"

Bà Đề Vi hiểu ngọn ngành

Trong lòng hoan hỷ chân thành cúng dâng

Vừa châu báu, vừa bạc vàng

Thỉnh thầy ở lại giúp hàng chúng sinh.

Thầy không nhận, nói tâm tình:

"Những đồ quý báu tu hành cần đâu

Nếu bà đã hiểu đạo mầu

Mang Mười Điều Thiện truyền mau cho người

Đó là một cách tuyệt vời

Trả ơn thiết thực cho nơi cửa Thiền

Cúng dường Pháp là ưu tiên

Đạo vàng gieo hạt, tâm hiền nở hoa!"

(phỏng theo bản văn xuôi

của MINH CHÂU)

(19)

HỒ LY MÓT VÀNG

Ở bên sườn núi thuở xưa

Có ngôi chùa nhỏ với sư rất già

Lông mày sư tựa tuyết pha

Chòm râu cước trắng mượt mà đẹp thay,

Chùa nghèo, mọi việc hàng ngày

Dù cho nặng nhọc một tay sư làm

Tuy già còn khỏe vô vàn

Một mình tu chốn non ngàn ung dung

Dân làng cư ngụ quanh vùng

Thấy sư cực khổ đều cùng quan tâm

Muốn lên chùa giúp đôi phần

Nhưng sư từ chối chẳng cần giúp chi.

Bà con thắc mắc chuyện gì

Có điều chưa hiểu tức thì nhờ sư

Sư già mở rộng tâm từ

Hết lòng chỉ dẫn dân cư tận tình

Đôi khi còn giảng thêm kinh

Hướng lời Phật dạy chúng sinh theo đường

Mọi người cung kính tôn sùng

Thường đem thực phẩm cúng dường tạ ơn.

*

Một năm gió giật từng cơn

Đông về lạnh buốt, tuyết vờn trắng phau

Cảnh chùa băng giá trước sau

Sư đang tụng niệm chợt đâu giật mình

Có ai gõ cửa thình lình

Sư già mở cửa quả tình ngạc nhiên

Chú hồ ly đứng ngoài hiên

Đang run lẩy bẩy giữa miền tuyết sương

Sư già hỏi giọng thân thương:

"Đêm hôm buốt giá tới xương thế này

Con làm chi lại tới đây?"

Hồ ly quỳ vội xuống ngay thưa rằng;

"Mùa đông lạnh lẽo giá băng

Con đâu sống nổi trong hang đêm này

Xin thầy thương tấm thân gầy

Cho con tạm trú đến ngày mai thôi! "

Từ bi sư nói: "Được rồi

Hãy vào sưởi ấm ta thời tiếc chi!"

Sư mang củi nhóm lửa khuya

Lấy cơm cho chú hồ ly lót lòng.

Ăn no rồi, sưởi ấm xong

Hồ ly say ngủ vui trong mộng vàng

Hôm sau từ biệt về hang.

Hồ ly từ đó thường thường trở lui

Sư già cho phép vậy rồi:

"Nếu cần sưởi ấm con thời ghé đây!"

Hồ ly hầu chuyện cùng thầy

Dần dà học được điều hay, điều lành

Tâm tư chuyển biến thật nhanh,

Nhiều lần chặt củi lượm cành biếu sư.

*

Đông tàn, trời đất sang mùa

Chim rừng ríu rít thi đua hót mừng

Đón xuân vạn vật tưng bừng

Thiên nhiên khởi sắc quanh vùng tốt tươi,

Một hôm trong lúc chuyện vui

Sư già bất giác thốt lời thở than:

"Chùa đây nhỏ bé nghèo nàn

Hư hao, cũ nát rất cần sửa sang

Cần tô lại tượng Phật vàng,

Cần tiền thết đãi dân làng bữa chay

Tri ân họ giúp lâu nay,

Kiếm vàng làm được chuyện này dễ đâu!"

Sư vui bàn chuyện đôi câu

Hồ ly bất chợt cúi đầu trầm ngâm

Khiến sư hối hận vô ngần

Lảng qua chuyện khác. Trời dần về đêm

Hồ ly từ biệt đi liền

Hẹn ngày trở lại chuyện thêm hầu thầy.

*

Thế rồi cả nửa năm nay

Hồ ly nào có thấy quay trở về

Sư già lo sợ mọi bề

Sợ hồ ly dại mà đi trộm vàng

Thời người bắt đánh trong làng

Chắc giờ bỏ mạng thảm thương mất rồi,

Sư lòng lo nghĩ rối bời

Sớm chiều hai buổi sư ngồi tụng kinh

Mong hồ ly được ơn lành

Đời sau thoát kiếp súc sinh, làm người.

Thời gian như nước cuốn trôi

Hơn ba năm đã qua rồi! Thật nhanh!

Một đêm mùa hạ trời thanh

Trăng vàng lơ lửng đầu cành trên cao

Ánh trăng tỏa dịu thanh tao

Côn trùng vẳng tiếng vọng vào xa xăm

Sư buồn ngủ toan đi nằm

Chợt nghe gõ cửa vô vàn ngạc nhiên

Sư bèn ra mở cửa liền

Tưởng rằng khách lạ ghé miền núi cao

Nào ngờ hồ ly bước vào

Sư già mừng rỡ đón chào "bạn" xưa

Lòng vui biết mấy cho vừa

Từ lâu cách biệt đã thừa lo âu

Giờ đây trút hết muộn sầu

Biết hồ ly sống, có đâu lìa trần.

Hồ ly hoan hỷ vô ngần

Gặp sư vội vã quỳ dâng cúng dường

Dâng lên sư một thỏi vàng

Sư già kinh ngạc ngỡ ngàng hỏi ngay:

"Vàng này lấy ở đâu đây?

Con đừng mang đến chùa này của gian!"

Hồ ly điềm tĩnh phân trần:

"Hơn ba năm trước có lần tại đây

Thầy từng than thở cho hay

Cần vàng sửa chữa chùa này đấy thôi

Khiến lòng đệ tử rối bời

Muốn đi lấy trộm của người về đây

Rồi đem dâng cúng chùa ngay

Nhưng con tự biết rằng thầy chẳng ưng

Nên con vội vã tìm đường

Theo người vượt biển kiếm vàng đảo xa,

Người ta khai mỏ vàng ra

Lấy xong, còn vụn thật là nhỏ nhoi

Lẫn vào đất cát biển khơi

Con theo mót lượm khắp nơi bao ngày

Luôn ba năm được chút đây

Đốt cho vàng chảy thành ngay thỏi này

Đem về dâng cúng bữa nay

Lòng thành, mong ước được thầy nhận cho

Dùng tô tượng, dùng sửa chùa

Đãi cơm phật tử đúng như dự trù.

Sư già cảm động bất ngờ

Nên mừng ứa lệ dâng mờ đôi mi,

Không mừng vì được vàng kia,

Nhưng mừng vì thấy hồ ly tu hành

Có lòng tin, có tâm thành

Bên trong lốt thú đạo tình chứa chan.

(phỏng theo bản văn xuôi

của PHẠM NGỌC KHUÊ)

(20)

QUỶ LA SÁT

Đoàn ca kịch nọ nổi danh

Kiếm ăn đi khắp tỉnh thành làng thôn

Diễn tuồng ác quỷ kinh hồn

Tuồng "Quỷ La Sát" luôn luôn hãi hùng

Người xem khen ngợi vô cùng

Diễn viên thật giỏi, tích tuồng thật hay.

Đoàn đi lưu diễn đó đây

Một lần ghé lại làng này kiếm ăn

Dân làng thích thú vô vàn

Say mê theo rõi những màn quỷ ma,

Khi đoàn chuẩn bị rời xa

Bà con lưu luyến thiết tha giữ đoàn

Có người dọa dẫm xa gần:

"Về chiều trời đã có phần tối tăm

Vượt khu rừng rất khó khăn

Lỡ ra bị kẹt phải nằm lại đêm

Nhiều rắc rối, lắm muộn phiền

Rừng này nổi tiếng là miền dữ hung

Quỷ La Sát nhiều vô cùng

Chi bằng đợi sáng đi không muộn gì!"

Mấy chàng kịch sĩ cười khì:

"Chúng tôi đâu có sợ chi quỷ nào

Chúng tôi là quỷ từ lâu

Đóng vai La Sát hằng bao năm trường!"

Thế rồi đoàn quyết lên đường

Sau khi từ biệt dân làng đôi câu.

Khu rừng hun hút thẳm sâu

Cả đoàn đi đã khá lâu lắm rồi

Màn đêm dày đặc khắp trời

Vẫn chưa qua khỏi được nơi rừng này

Thôi đành phải nghỉ lại đây

Nằm quanh một chỗ đêm nay lạnh lùng,

Bẻ cành cây, hốt lá rừng

Nhóm lên lửa ấm cháy bùng suốt đêm

Thay nhau ngồi gác luân phiên

Canh cho lửa cháy liên miên chẳng ngừng.

Nửa khuya sương xuống chập chùng

Khí trời buốt giá, hơi rừng lạnh căm

Mọi người say ngủ nằm lăn

Chàng ngồi canh lửa một thân tội tình

Rét run lẩy bẩy thân mình

Lấy đồ diễn kịch khoác nhanh lên người

Tạo thêm hơi ấm áp rồi

Gật gù bên lửa chàng ngồi lặng thinh,

Bộ đồ kia lại vô tình

Là đồ quỷ dữ hãi kinh diễn tuồng.

Rừng im lặng, lửa bập bùng

Chợt đâu có tiếng chim muông vang rền

Một người nằm ngủ cạnh bên

Giật mình thức giấc ngồi lên ngoái đầu

Nhìn người canh lửa thấy đâu

Thấy con quỷ dữ tóc râu rối bù

Quỷ La Sát ngồi gật gù

Cạnh bên đống lửa âm u, chập chờn

Anh chàng hoảng sợ hết hồn

Chồm lên vội chạy, miệng mồm kêu la:

"Quỷ La Sát! Bớ người ta!"

Cả đoàn thức dậy nghe mà thất kinh

Trong cơn mê hoảng thình lình

Tưởng rằng quỷ thật hiện hình chốn đây

Kịp đâu suy nghĩ. Khổ thay!

Nên cùng bỏ chạy theo ngay người đầu.

Chàng canh lửa giữa đêm thâu

Đang thiu thiu ngủ chợt đâu giật mình

Nghe kêu, tỉnh dậy, hoảng kinh

Thấy người ta chạy cũng đành nối đuôi

Tưởng rằng có quỷ tới nơi

Hét la, chạy hoảng theo người cho nhanh,

Chạy theo vẫn khoác trên mình

Bộ đồ quỷ dữ, răng nanh, mắt lồi.

Mọi người chạy một quãng rồi

Ngoái trông lui thấy ở nơi sau mình

Anh chàng canh lửa hiện hình

Giống như quỷ dữ đuổi nhanh tới gần

Thế là kinh hãi vô ngần

Lại càng chạy vội chẳng cần nghĩ suy...

Cảnh vui diễn giữa đêm khuya

Một đoàn hoảng hốt chạy đi điên khùng

Rượt nhau vấp ngã tưng bừng

Đều cùng khổ sở, đều cùng đớn đau

Trầy da, chảy máu, u đầu

Mệt nhoài, đuối sức, theo nhau nằm dài,

Đến khi biết rõ chuyện rồi

Cả đoàn thương tích đầy người, khổ thân!

Đời vì thành kiến sai lầm

Vô minh che lấp, xa gần đua nhau

Chạy theo ảo tưởng trước sau

Nên bao phiền não chuốc mau vào mình.

(phỏng theo bản văn xuôi

trong TRUYỆN CỔ PHẬT GIÁO)

(21)

ÂN OÁN

Cỏ cây, sinh vật thời xưa

Đều cùng biết nói, lại vừa biết nghe

Riêng loài người giỏi mọi bề

Được tôn chúa tể chính vì trí khôn,

Nhưng trong rừng thẳm núi non

Giữa bầy thú dữ cọp luôn đứng đầu

"Chúa sơn lâm" tiếng từ lâu

Giang sơn hùng vĩ ai đâu tranh dành.

Một hôm cọp dạo loanh quanh

Săn mồi kiếm sống thình lình sa chân

Chui đầu vào bẫy thợ săn

Cuồng điên gào thét, hung hăng vẫy vùng

Dễ gì thoát cảnh khốn cùng

Nên nằm yên lặng, hãi hùng, hoang mang.

Hồi lâu thấy bóng áo vàng

Một sư xuất hiện dưới hàng cây xa

Cọp bèn lên tiếng kêu la

Mong sư cứu cọp thoát ra bẫy này

Từ bi, hỷ xả lâu nay

Người tu chắc sẽ ra tay giúp liền.

Quả nhiên sư động tâm hiền

Bẫy kia mở nắp. Cọp bèn thoát ra.

*

Ngay khi khổ nạn vượt qua

Cọp gầm, cọp thét vang xa núi rừng,

Mắt hằn lửa hận bừng bừng

Nhìn sư hăm dọa vô cùng hung hăng:

"Loài người độc ác ai bằng

Hại ta mọi cách nên giăng bẫy này

Giết ngươi để trả thù ngay

Khó mà thoát móng vuốt đây! Đừng hòng!"

Sư bình thản, giọng ung dung:

"Thế gian cõi tạm ta không tiếc gì

Con người sống ở thác về

Có sinh có tử lạ chi cuộc đời

Chết là giải thoát kiếp người

Nhưng ta muốn nói một lời thiết thân:

Ngài là chúa tể sơn lâm

Nhận ân, trả oán vô ngần ô danh

Rồi đây khắp chốn rừng xanh

Còn ai kính trọng kẻ dành ngôi cao!"

Cọp nghe hợp lý phần nào

Xuôi tai bèn nói: "Ta đâu ngại gì

Chúng ta giờ hãy cùng đi

Hỏi ba nhân chứng tức thì rõ ngay

Rằng loài người ác lắm thay

Nếu mà đúng vậy xác này của ngươi

Thời ta ăn sống nuốt tươi

Ngươi nghe cho rõ kẻo rồi lại than!"

Sư bèn đáp lại nhẹ nhàng:

"Ta bằng lòng vậy, phàn nàn chi đâu!"

*

Đi giữa đường gặp chú trâu

Cọp lên tiếng hỏi. Ngẩng đầu trâu than:

"Loài người độc ác bạo tàn

Bắt tôi làm lụng vô vàn khổ đau

Lại còn roi quất trước sau

Suốt ngày đói bụng ai nào thương cho

Vứt ra một nắm rơm khô

Đến khi kiệt sức bỏ lò sát sinh

Nơi đây chịu đủ cực hình

Lóc da, xẻ thịt, quả tình ác thay!"

*

Sư đi. Cọp vội theo ngay

Gặp thêm nhân chứng là cây bên đường,

Cây me ủ rũ, tang thương,

Cọp lên tiếng hỏi: "Người thường qua đây

Hiền hay dữ bạn cho hay?"

Cây me thoáng nghĩ đáp ngay chẳng nề:

"Loài người thiện, ác đôi bề

Khi tôi còn bé, người quê vùng này

Bón phân, tưới nước hàng ngày

Giúp tôi tươi tốt, giờ đây trưởng thành,

Nào ngờ trái hãy còn xanh

Người ta đã vội trèo nhanh lên rồi

Tranh nhau hái trái, dập vùi

Khiến tôi gốc, ngọn tơi bời bấy lâu

Lá rơi, cành gẫy, thân đau

Loài người thiện ít, ác đâu quá nhiều!"

*

Sư đi, cọp lại kề theo

Gặp thêm chú khỉ đang trèo trên cây,

Cọp bèn hỏi chú khỉ này

Khỉ ta còn nhỏ, nhíu mày nghĩ suy

Xong rồi hỏi lại cọp kia:

"Tôi đây muốn biết chuyện gì xẩy ra?"

Cọp bèn vội vã kể qua

Đầu đuôi câu chuyện. Khỉ ta nghe rồi

Đăm chiêu, nhăn nhó liên hồi

Sau cùng lên tiếng: "Chuyện thời khó tin

Ngài là chúa tể khắp miền

To con, dũng mãnh, uy quyền từ xưa

Bẫy nào mà lọt cho vừa

Thấy tôi khờ dại nói đùa chớ nên

Mắt không thấy, tôi chẳng tin!"

Cọp nghe bực bội gầm lên: "Được rồi!

Lưng ta mi hãy leo ngồi

Ta đưa đi đến tận nơi, rõ liền!"

Khỉ con đồng ý leo lên

Theo sư và cọp tới miền thợ săn.

Tới nơi cọp chỉ bẫy giăng

Tỏ ra không hiểu, khỉ nhăn nhó hoài

Khỉ ta đóng kịch thật tài:

"Bẫy thời kín mít sao ngài vào trong?"

Cọp càng tức tối trong lòng

Muốn cho khỉ hiểu cũng không khó gì

Nhờ sư mở nắp bẫy kia

Trổ tài biểu diễn cọp thì nhảy luôn

Chui vào. Bẫy sập kinh hồn.

Khỉ quay qua hỏi sư ông tức thời:

"Vậy sư lúc đó đâu rồi?"

Cọp từ trong cũi cướp lời nói ra:

"Sư này xuất hiện nẻo xa

Bất ngờ đi lại phía ta đang ngồi!"

Nghe xong khỉ nói: "Rõ rồi!

Bây giờ tôi hiểu đầu đuôi sự tình,

Sư ông lo việc tu hành

Đường ông xin cứ đi nhanh về chùa

Thời giờ đâu có dư thừa

Mà mua phiền não, dây dưa chuyện người!"

Hướng vào trong bẫy cọp ngồi

Khỉ nhe răng giỡn: "Phận tôi yếu hèn

Chúa sơn lâm là bề trên

Tôi đâu giúp được, chớ nên mong nhờ

Chúc ngài lại gặp bất ngờ

Gặp người đến cứu, xin chờ dịp may

Giờ tôi tạm biệt ngài đây!"

Nói xong khỉ tót lên cây chuồn liền.

Bóng sư khuất nẻo rừng bên,

Mắc lừa, cọp giận cuồng điên thét gầm

Đêm về rừng núi âm thầm ...

(phỏng theo bản văn xuôi

của HUỲNH VĂN BỘ)

(22)

ẤM TRÀ

PHÚC ĐỨC

Thưở xưa có vị tu hành

Thật là đức hạnh nổi danh vô cùng

Thầy tên là sư Chánh Thông

Lâu nay muốn kiếm trong vùng rừng thưa

Một nơi thuận tiện xây chùa

Giúp cho Phật tử chỗ tu dễ dàng.

Một hôm đầy ánh trăng vàng

Sau khi tắm suối, sư đang trở về

Băng ngang giữa cánh rừng khuya

Bỗng nghe vẳng tiếng ai kia kêu thầy,

Quay nhìn quanh quất đâu đây

Thấy ngay thấp thoáng dưới cây bóng hình

Người trông giống hồ ly tinh

Bước ra đảnh lễ cúi mình thưa ngay:

"Con xin phép hướng dẫn thầy

Tới nơi thích hợp để xây dựng chùa!"

Lời người lạ thoảng như ru

Sư nghe ưng thuận rất ư vui mừng

Cả hai đêm đó lên đường

Vượt đèo, lội suối, băng rừng, trèo non

Tới nơi thoả nguyện chờ mong

Ngọn đồi thơ mộng mênh mông vô cùng

Sư nhìn khoảnh đất rất mừng

Và rồi quyết định chọn vùng này ngay

Sẽ xây chùa tại chốn đây

Bõ công tìm kiếm bao ngày tháng qua.