Truyện thơ Tiền thân Đức Phật - Tập 1

TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT

Tập 1 - QUỶ TRONG SA MẠC

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

* DIỆU PHƯƠNG XUẤT BẢN 2004 *

MỤC LỤC

* LỜI NÓI ĐẦU

1) Quỷ trong sa mạc.

2) Tìm con suối mới.

3) Chiếc đĩa vàng.

4) Anh chàng buôn chuột.

5) Người ấn định giá cả.

6) Hoàng tử khéo nói và con thủy quái.

7) Cậu bé hoàng tử không cha.

8) Hoàng tử thứ một trăm.

9) Vua với một sợi tóc bạc.

10) Ông sư sung sướng.

11) Nai Đẹp và Nai Xám.

12) Nai Chúa Cây Đa.

13) Nai Núi và Nai Làng.

14) Nai Gió và cỏ mật.

15) Nai trốn học.

16) Nai giả chết.

17) Gió và trăng.

18) Dê cứu thầy tu.

19) Thần cây đa.

20) Vua Khỉ và thủy quái.

21) Cây giống thợ săn.

22) Vua chó lông bạc.

23) Ngựa nòi thông minh.

24) Nước tắm dơ bẩn.

25) Đẹp gái.

* NHÂN DIỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT.

LỜI NÓI ĐẦU

TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được ghi chép trong Kinh Bổn Sanh (Jàtaka). Đây là tập thứ 10 trong Tiểu Bộ Kinh. "Tiền thân" là những đời sống trước, những kiếp quá khứ. Mỗi truyện thường gồm: phần truyện hiện tại, phần truyện quá khứ, phần kết hợp và một bài kệ.

Phần "TRUYỆN HIỆN TẠI" kể một câu truyện được xem là đang xảy ra trong thời Đức Phật còn tại thế. Nhân dịp này Đức Phật nhắc lại một câu truyện trong quá khứ có liên quan.

Phần "TRUYỆN QUÁ KHỨ" kể một câu truyện từ thời xa xưa có liên hệ đến những nhân vật trong câu truyện hiện tại. Trong truyện quá khứ luôn luôn có sự hiện diện của một vị Bồ Tát, vị này là tiền thân của Đức Phật.

Phong cách đạo đức của các vị Bồ Tát thật toàn hảo từ sự suy tư cho đến lời ăn tiếng nói và việc làm. Ngài là nhân vật chính cao cả, phi thường với nếp sống chân thiện, hướng thượng. Ngài thường giáo hóa người chung quanh bằng tấm gương đạo đức của chính mình. Ngài có đầy đủ các đức tính như trì giới thanh tịnh, bố thí rộng rãi, Thiền định tinh tấn liên tục và hành trì hạnh nhẫn nhục cao độ đến mức xả thân. Các vị Bồ Tát này khi thì làm thú vật, khi thì làm người, đôi khi làm chư thiên, có lúc làm thần cây v.v…

Phần "KẾT HỢP" là phần liên kết truyện hiện tại với truyện quá khứ. Chỉ rõ sự liên hệ giữa những nhân vật chính trong hai câu truyện, để rồi "nhận diện tiền thân" tức là nói rõ ra rằng "người này", "sinh vật này" trong truyện quá khứ "là ai" trong truyện hiện tại.

Mỗi truyện tiền thân có một bài "KỆ". Kệ đó thường dựa vào câu truyện để đưa ra lời phê bình.

Tập TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được coi là do các đệ tử của Đức Phật trước tác và mượn tiếng là Phật dạy để phổ biến những lời giáo huấn của Đức Phật. Người ta suy ra rằng các vị này sống trong thời Đức Phật hoặc chỉ sau đó khoảng vài chục năm. Đầu tiên truyện được truyền khẩu, về sau người ta sưu tập lại và ghi chép thành kinh sách.

Các truyện tiền thân thật sự là những tài liệu có giá trị cả về mặt văn học, sử học, ngôn ngữ học, đạo đức học và giáo dục Phât giáo... Truyện có mục đích tạo niềm tin vào đạo pháp trong mọi tầng lớp xã hội. Truyện mở ra một kỷ nguyên mới trong cung cách truyền bá đạo Phật.

Các truyện tiền thân này, nhất là các truyện về súc vật, nhiều khi vượt qua biên giới tôn giáo và trở thành cổ tích dân gian, nửa thần thoại, nửa thực tế, không lệ thuộc một tôn giáo nào hay xứ sở nào cả. Đây là gia tài chung của nền văn hóa dân gian. Chính vì vậy mà các truyện tiền thân này rất được phổ biến, không những trong giới Phật tử mà còn lan ra khắp cả mọi địa phương và mọi dân tộc nữa. Truyện tồn tại với giá trị độc đáo trong nền văn chương thánh thiện của thế giới. Mặc dù đã hơn hai ngàn năm trăm năm qua kể từ khi những truyện này được kể, ngày nay truyện vẫn chứa đựng sự hấp dẫn và còn có khả năng lôi cuốn làm say mê tâm hồn các độc giả trẻ em cũng như người lớn.

*

Các truyện tiền thân Đức Phật đã được nhiều người kể lại, thường là bằng văn xuôi, đôi khi bằng tranh ảnh. Trong cuốn sách này, và có lẽ đây là lần đầu tiên, truyện được kể lại bằng một ngôn ngữ bình dị dưới hình thức thơ, những vần thơ "lục bát" có tính cách thuần túy dân tộc, để người đọc và người nghe dễ hiểu và dễ nhớ.

Tác giả khi kể lại truyện tiền thân bằng thơ đã dựa vào tài liệu tiếng Anh tương đối ngắn gọn và đơn giản là: "BUDDHIST TALES FOR YOUNG AND OLD" của Ven. Kurunegoda Piyatissa Maha Thera và Todd Anderson. Tài liệu gồm 2 cuốn với tổng cộng 100 truyện.

Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhất (1995) là do Sally Bienemann, Millie Byrum và Mark Gilson. Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhì (1996) là do John Patterson. Vì truyện kể nhắm cho các độc giả phương Tây nên các tranh vẽ hầu như thiếu sắc thái Á Đông.

Tài liệu trên đây không đề cập tới phần "Truyện Hiện Tại" mà chỉ đơn giản đề cập đến phần "Truyện Quá Khứ" của các truyện tiền thân mà thôi.

Cuối sách là phần "Nhận Diện Tiền Thân Đức Phật" giới thiệu cho mọi người được biết người nào, sinh vật nào, thần nào là vị Bồ Tát (tức tiền thân Đức Phật) trong câu truyện quá khứ đã kể ở trên.

Tác giả khi kể truyện lại bằng thơ cũng đã tham khảo thêm các truyện về tiền thân Đức Phật của Hòa thượng Thích Minh Châu dịch từ nguyên bản tiếng Pali và do Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành.

Bộ "TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT" của cư sĩ Tâm Minh Ngô Tằng Giao gồm nhiều tập. Tập số 1 này gồm 25 truyện thơ và có nhan đề là: "QUỶ TRONG SA MẠC".

Ước mong rằng người đọc cũng như người nghe truyện sẽ ghi nhớ mãi trong tâm cái nếp sống đạo đức chân chính cùng những lời khuyên dạy quý báu của vị Bồ Tát trong truyện để cùng nhau cố gắng noi theo hầu đạt được cái Chân, Thiện, Mỹ trong cuộc sống hàng ngày.

DIỆU PHƯƠNG

* 1 *

QUỶ TRONG SA MẠC

Có hai người bạn lái buôn

Bàn nhau sửa soạn lên đường đi xa

Đem hàng hóa để bán ra

Cùng đi một hướng, cùng qua một vùng,

Cả hai không thể đi chung

Mỗi bên đều có người đông trong đoàn

Lại thêm xe cộ đầy hàng

Khó lòng chen chúc lên đường cùng nhau

Muốn cho di chuyển được mau

Tốt hơn kẻ trước người sau khởi hành.

Người đi trước nghĩ khôn lanh:

"Đường không bị lún, bò giành cỏ tươi,

Quả ngon, rau tốt cho người

Cả đoàn sẽ bái phục tài của ta,

Rồi khi hàng tới phương xa

Nhanh chân bán trước kiếm ra lời nhiều!"

Người kia đồng ý chiều theo

Thâm trầm suy tính đủ điều thiệt hơn:

"Đi sau đỡ phải dọn đường

Cỏ non sẽ mọc lại càng tốt tươi

Rau xanh, quả mới có rồi

Chất hàng cẩn thận, tới nơi an lành

Hàng mình sẽ bán được nhanh

Không còn giá cả điều đình mất công

Theo chân đoàn trước là xong

Khôn ngoan như vậy mới mong nhiều lời."

*

Đoàn đi trước tưởng hơn người

Năm trăm xe cộ nối đuôi đi liền

Vài ngày sau tới một miền

"Sa Mạc Không Nước" là tên nơi này

Đất khô khan, nóng gắt gay

Mênh mông, cằn cỗi. Người đây đồn rằng

Có thêm ma quỷ dữ dằn

Thường hay lai vãng để ăn thịt người.

Khi đoàn đi trước tới nơi

Còn đang khổ sở dưới trời nóng thiêu

Chợt đâu ở phía ngược chiều

Một đoàn xe lạ dập dìu hiện ra

Người thoải mái, bò nhởn nha

Bánh xe bùn dính thật là lấm lem

Nước còn nhỏ giọt ướt mèm

Trên tay khách lạ hoa sen nõn nà

Trong xe cũng chất đầy hoa

Trưởng đoàn khách lạ tỏ ra thạo đời

Nhìn đoàn buôn bỗng bật cười:

"Mang chi nhiều nước vào nơi chốn này

Nặng nề thay, khổ sở thay

Đi thêm chút nữa tới ngay một vùng

Có hồ nước đẹp vô cùng

Trái cây chi chít, nước dùng thỏa thuê!

Đổ đi, giữ nước làm chi

Bò thì kéo mệt, người thì đi lâu!"

Đoàn buôn đi trước ngờ đâu

Đây là quỷ dữ rủ nhau trá hình,

Tưởng người thật có cảm tình

Chỉ đường vạch lối giúp mình tốt sao

Thế là vội vã trước sau

Đem bao nhiêu nước đổ mau tức thì.

Cả đoàn tiếp tục ra đi

Đi hoài chỉ thấy bốn bề cạn khô

Không cây trái! Chẳng nước hồ!

Bấy giờ mới biết mắc lừa quỷ ma

Bắt đầu bực bội kêu la:

"Trưởng đoàn ăn hại, thật là dại ngu!"

Người và súc vật ngất ngư

Đoàn xe mệt nhọc lắc lư trên đường

Cuối ngày nằm nghỉ ngổn ngang

Và rồi cả bọn mơ màng thiếp đi

Trôi vào giấc ngủ li bì

Hay đâu bọn khách lạ kia mò về

Hiện nguyên hình quỷ gớm ghê

Mắt lồi đanh ác, lưỡi thè dữ hung

Răng nanh ngấu nghiến tưng bừng

Tranh nhau ăn thịt đoàn buôn ngon lành,

Ăn xong xương xẩu liệng quanh

Chẳng ai thoát khỏi vuốt nanh bọn này.

*

Trưởng đoàn buôn toán thứ hai

Chở hàng đi bán khoảng vài tháng sau

Năm trăm xe cộ nối nhau

Cùng theo lối cũ đoàn đầu đã đi.

Khi đoàn tới chốn hiểm nguy

Trưởng đoàn báo động: "Quỷ thì quanh đây

Vùng 'Sa Mạc Không Nước' này

Rất nhiều cạm bẫy lâu nay hại người

Đề phòng thuốc độc mọi nơi

Uống gì hỏi trước để tôi coi chừng

Phải luôn cẩn thận vô cùng

Quỷ thường gieo rắc khắp vùng tai ương!"

Dặn dò xong lại lên đường

Đoàn xe chuyển bánh chở hàng đi xa.

Ít lâu trước mặt hiện ra

Giống như cảnh trước: "Quỷ ma giả người"

Giả làm khách lạ tới nơi

Người thời sũng nước, hoa thời đầy xe

Nói rằng: "Hồ nước gần kề

Mang chi nhiều nước nặng nề cực thân

Khiến bò phải kéo nhọc nhằn

Đổ đi cho nhẹ. Thêm phần đi nhanh!"

Trưởng đoàn buôn rất khôn lanh

Ngờ đây là quỷ hiện hình mà thôi

Giữa vùng khô cạn lâu đời

"Sa Mạc Không Nước" mọi người đặt tên

Làm sao hồ nước hiện lên?

Còn như bọn khách mặt thêm dữ dằn

Mắt lồi ngầu đỏ, hung hăng

Chẳng quân trộm cướp cũng phường quỷ ma

Chàng la: "Mặc kệ chúng ta

Đi buôn cần phải lo xa hàng đầu

Ai hay sắp tới ra sao

Ngu gì đổ nước, ta đâu dại khờ!"

Quỷ kia nấn ná chần chờ

Rồi cùng biến dạng khuất xa chân trời.

Trong đoàn buôn có nhiều người

Tỏ ra chẳng mấy tin lời khuyên răn

Chàng bèn giảng giải thêm rằng:

"Ai thèm nước uống nên hằng ước mơ

Tưởng là hồ nước ở xa

Nào ngờ ảo ảnh hiện ra mập mờ!

Ai nghe có nước bao giờ

Trong vùng sa mạc cạn khô thế này?

Ai nghe gió, ai thấy mây

Mang mưa, mang bão tới đây không nào?

Nước kia cần thiết biết bao

Khát làm yếu mệt còn đâu sức người

Quỷ quay lại cướp dễ thôi

Giết ta ăn thịt có đời nào tha

Cho nên ta phải lo xa

Tin người vội vã thật là hiểm nguy!"

*

Đoàn buôn tiếp tục ra đi

Khi hoàng hôn xuống bốn bề im hơi,

Cả đoàn vừa ghé tới nơi

Chỗ quân quỷ giữ ăn người trước đây,

Xương người, súc vật vương đầy

Ngổn ngang mặt đất cạnh ngay xe hàng

Mọi người sợ hãi kinh hoàng

Tưởng như địa ngục trần gian chốn này,

Trên xe hàng hóa còn đầy

Dường như tử khí còn bay quanh vùng.

Đêm về sa mạc mênh mông

Đoàn xe tạm nghỉ. Quay vòng chung quanh

Thay phiên nhau thức đứng canh

Đề phòng bọn quỷ hiện hình trở lui,

Trưởng đoàn quả thật hơn người

Khôn ngoan, tinh tấn ít ai sánh cùng.

Sáng sau vừa rạng vầng hồng

Người và súc vật ăn xong lên đường

Trước khi đi, lấy thêm hàng

Hàng đoàn xe trước bỏ vương khắp miền

Lấy theo những món đắt tiền

Vừa đi vừa ngó bốn bên canh chừng

Trưởng đoàn cẩn thận vô cùng

Ít lâu tới bến, vui mừng, bình an.

Sau khi bán hết món hàng

Vui chơi dăm bữa, lên đường trở lui

Chuyến buôn kiếm được nhiều lời

Thành công tốt đẹp nhờ người chỉ huy.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

DEMONS IN THE DESERT

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 2 *

TÌM CON SUỐI MỚI

Ngày xưa có một nhà buôn

Dẫn đoàn xe nọ lên đường đi xa

Đem theo hàng hóa bán ra

Lời nhiều muốn kiếm phải qua nước ngoài,

Hành trình gian khổ kéo dài

Một ngày đoàn tới ven nơi hiểm nghèo

Bãi sa mạc nóng như thiêu

Ban ngày cát mịn nóng nhiều như nung

Đi ngang qua khó vô cùng

Xe bò kéo nặng càng không dễ dàng.

Nhà buôn chợt nghĩ khôn ngoan:

"Chờ đêm mát mẻ cát vàng dịu đi

Vượt qua sa mạc khó chi

Tìm đường bằng cách hướng về chòm sao

Sao trời định hướng trên cao

Thuê người thông thạo nhìn sao dẫn đường."

*

Sau khi chuẩn bị kỹ càng

Băng ngang sa mạc cả đoàn xe đi

Vài ngày qua, vào tối kia

Sau khi ăn uống, đợi khuya mát trời

Cả đoàn tụ họp vui chơi

Chờ khi cát nguội mọi người lại đi.

Trời khuya quạnh vắng bốn bề

Anh chàng hướng dẫn ngồi xe dẫn đầu

Nhìn chòm sao ở trên cao

Vui mừng loan báo: "Sắp mau qua rồi

Còn đêm nay nữa mà thôi

Mai qua sa mạc tới nơi an toàn!"

Anh chàng khoái chí mơ màng

Thả hồn vào giấc mộng vàng nửa khuya

Ngủ quên đi chẳng biết chi

Để cho bò kéo xe đi mặc lòng,

Bò đi chệch hướng, quay vòng

Suốt đêm đi mãi cuối cùng trở lui

Quay đầu về chốn cũ rồi

Đến khi trời sáng mọi người hoảng kinh

Thế là hỏng cả lộ trình

Còn đâu đủ nước để dành nữa đây

Chắc là chết khát! Khổ thay!

Lẽ ra đoàn vượt chốn này đã xong

Mọi người than thở não lòng

Khóc thương số phận long đong kiếp người

Trách người lãnh đạo hết lời

Trách người dẫn lối bất tài, bất nhân

Cùng nhau buồn bã phàn nàn:

"Nếu không có nước chẳng làm được chi!"

Nhà buôn tự nhủ: "Thật nguy

Trăm điều khốn đốn, muôn bề gian truân!

Nếu mà ta xuống tinh thần

Xứng đâu lãnh đạo cả đoàn nữa đây

Cứ ngồi than bất hạnh này

Lầm bầm oán trách, bó tay chẳng làm

Thì hàng hóa sẽ tiêu tan

Người và súc vật lại càng lâm nguy

Tử thần sẽ đến rước đi,

Ta cần nghị lực một khi đương đầu!"

*

Trưởng đoàn lui tới hồi lâu

Nghĩ suy tìm kế nhiệm mầu cứu nguy

Chợt đâu thấy ít cỏ kia

Nhô trên mặt đất, lá thì vẫn tươi

Nghĩ rằng: "Cây cỏ khắp nơi

Nếu không có nước sống thời được đâu"

Nghĩ xong ra lệnh đào sâu

Ngay nơi cỏ mọc mong sao đúng nguồn,

Đào hoài chẳng thấy nước tuôn

Đụng vào tảng đá chắn luôn mất rồi

Bà con ngừng lại kêu trời

Lại than, lại trách móc nơi trưởng đoàn:

"Đào vô ích! Phí thời gian!"

Trưởng đoàn lên tiếng khuyên can mọi người:

"Anh em chớ có buông xuôi

Nản lòng bỏ cuộc tàn đời còn chi

Cùng nhau cố gắng lên đi

Kẻo mà bỏ mạng, xa lìa vợ con!"

Nói xong nhảy xuống hố luôn

Áp tai vào đá nghe nguồn nước sâu

Chợt nghe dưới đá rì rào

Nhẹ tuôn tiếng nước thì thào vọng lên

Trưởng đoàn mừng rỡ vô biên

Gọi chàng trai trẻ đến bên dặn rằng:

"Nếu ta bỏ cuộc giữa đường

Cả đoàn đều chết thảm thương chốn này

Hãy cầm búa nặng trong tay

Nhắm vào tảng đá đập ngay xem nào!"

Chàng trai nâng búa lên cao

Tập trung sức lực bổ vào đá kia

Mọi người kinh ngạc kể chi

Khi nhìn thấy đá vỡ lìa làm đôi

Một tia nước vọt ra ngoài

Cả đoàn mừng rỡ vái trời tạ ơn

Đun nước uống, nấu đồ ăn

Đua nhau tắm rửa lòng tràn niềm vui,

Lấy thêm nước chứa đủ rồi

Chăm nom súc vật, xong xuôi lên đường.

Lo xa giúp khách thập phương

Sau này có dịp đi ngang chốn này

Dễ dàng tìm nước được ngay

Trưởng đoàn dựng tại nơi đây cột cờ,

Khách buôn dù ở tận xa

Biết đường tới giếng, thật là tiện thay!

Hành trình tiếp nối vài ngày

Cả đoàn mừng chuyến buôn đầy thành công.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

FINDING A NEW SPRING

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 3 *

CHIẾC ĐĨA VÀNG

Thời xưa ở tại vùng kia

Có hai người nọ chuyên nghề tiểu thương

Bán buôn lặt vặt tầm thường

Đồ dùng bếp núc, nữ trang rẻ tiền.

Một người tốt bụng lành hiền,

Kẻ kia xấu nết chỉ chuyên ăn người,

Vì cùng buôn bán một nơi

Cả hai đều muốn mỗi người đi riêng

Tránh điều tranh chấp gây phiền

Sáng đi buôn bán đôi bên đồng lòng

Người phía Tây, kẻ phía Đông

Mỗi người một phía để không tranh giành,

Chiều thời buôn bán mặc tình

Không chia ranh giới, không giành phần ra.

*

Lái buôn tính nết xấu xa

Phía Đông buôn bán đi qua xóm nghèo

Có cô bé thích vòng đeo

Nên cô vội vã hò reo vui mừng

Xin tiền bà để mua vòng

Bà than: "Nhà cửa từ trong ra ngoài

Chổi cùn, rế rách mà thôi

Nhà mình nghèo khó lâu rồi! Tiền đâu?"

Gia đình này trước rất giàu

Về sau sa sút hết mau gia tài.

Bé kia suy nghĩ một hồi

Bèn vào lục lọi khắp nơi kiếm tìm

Lôi ra một đĩa cũ mèm

Phía ngoài bồ hóng đất đen bám vào,

Bà cười: "Thử bán xem sao

Ra thềm tìm khách mời vào nhà trong!"

Lái buôn tham nghĩ trong lòng

Nhà này nghèo mạt nào mong kiếm lời,

Nhìn hai bà cháu chê cười:

"Bà đưa tiền đủ thì tôi đưa vòng!"

Bà già năn nỉ cùng ông:

"Cháu tôi ao ước chiếc vòng đeo tay

Mong ông đổi lấy đĩa này!"

Lái buôn cầm đĩa chê ngay tức thời:

"Đĩa này đáng vứt đi thôi!"

Tiện tay cạo thử đĩa thời ngạc nhiên

Bề ngoài bồ hóng bám đen

Bên trong vàng quý ẩn chìm hiện ra

Lái buôn gian xảo làm lơ

Chê bai đủ chuyện để chờ cướp không:

"Đĩa này đâu xứng đổi vòng

Tôi không thèm nó!", nói xong ra thềm

Đi luôn, nghĩ bỏ ít tiền

Chiều nay trở lại mua liền được ngay.

Nhà buôn tốt bụng sáng nay

Sau khi buôn bán phía Tây thỏa lòng

Chiều về qua phía bên Đông

Dạo quanh tìm khách cầu mong thêm lời

Loanh quanh cũng ghé tới nơi

Gặp hai bà cháu, chào mời bán buôn

Thấy ông có vẻ hiền lương

Bà bèn lên tiếng mời luôn vào nhà

Lại đem chiếc đĩa cũ ra

Đổi vòng tặng cháu làm quà cho vui,

Sau khi xem xét kỹ rồi

Nhà buôn tốt bụng thốt lời ngạc nhiên:

"Đĩa này quý giá vô biên

Vàng y dưới lớp bẩn đen phía ngoài

Bạc tiền, hàng hóa của tôi

Cộng chung giá trị thua nơi đĩa này"

Bà già kinh ngạc lắm thay

Nào ngờ còn đĩa quý ngay trong nhà

Giờ đây bà biết thêm ra

Nhà buôn này quả thật thà hiền lương

Nên bà nói rất sẵn sàng

Đưa nhà buôn chiếc đĩa vàng ngại chi

Nhận về bất cứ thứ gì

Mà nhà buôn sẵn mang đi chuyến này.

Nhà buôn: "Tôi gửi bà ngay

Nồi niêu, bát đĩa có đây sẵn sàng

Thêm vòng và ít nữ trang

Cộng thêm tiền bạc tôi mang trong người,

Chỉ xin giữ tám đồng thôi

Là tiền đò để cho tôi trở về

Giữ thêm cả cái cân kia

Cùng đồ đựng đĩa vàng khi đi đường."

Bà đồng ý! Cháu hài lòng!

Nhà buôn vội vã qua sông về nhà.

*

Lái buôn tham bạc, xấu xa

Xế chiều mới trở lại bà già kia

Trong đầu tưởng tượng đê mê

Món lời vĩ đại mang về mai đây

Gặp hai bà cháu nhà này

Y lên tiếng nói: "Tôi nay bằng lòng

Đĩa không xứng đổi lấy vòng

Thương bà tôi trả vài đồng xu thôi!"

Bà già bèn đáp: "Ông ơi

Đĩa kia tôi đã bán rồi còn đâu

Tại sao ông nói những câu

Gian manh, xảo trá lừa nhau làm gì!"

Không hề xấu hổ chút chi

Lái buôn thầm nghĩ tái tê đau buồn:

"Đĩa vàng thôi đã mất luôn

Cả trăm ngàn đã lỡ buông trôi rồi!"

Y bèn cố hỏi thăm thôi

Xem người mua đĩa đi nơi hướng nào

Xong y vội chạy theo mau

Bỏ luôn hàng hóa phía sau thiết gì

Chạy ra tới mé sông kia

Như khùng, như dại nghĩ suy rối bời:

"Người ta đã cướp của tôi

Làm tôi điên loạn mất rồi bà con!"

Khi y chạy tới bờ sông

Người mua chiếc đĩa vàng còn tại đây

Đang ngồi phà qua sông này

Phà trôi lờ lững ở ngay giữa dòng

Y kêu người lái: "Này ông

Hãy mau quay lại bến sông tôi nhờ!"

Nhưng người buôn bán thật thà

Thản nhiên thúc giục lái phà cứ đi

Đưa phà qua phía bên kia,

Lái buôn gian xảo tức thì nổi điên

Nổ bùng cơn giận chồm lên

Hai tay đấm ngực máu liền ứa ra

Miệng mồm nhuộm đỏ chan hòa

Tiếc cho của báu lọt qua tay người

Tim ngưng đập, y chết tươi

Thế là chấm dứt một đời gian tham.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE GOLDEN PLATE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 4 *

ANH CHÀNG BUÔN CHUỘT

Một ông quan lớn thời xưa

Giữ vai cố vấn cho vua một vùng

Trên đường đi đến hoàng cung

Cùng vua, quan hội họp chung bữa này

Ông già liếc mắt qua đây

Thấy con chuột chết vứt ngay bên đường

Ông bèn bảo đám tùy tùng:

"Với con chuột chết cũng đừng coi khinh

Một người trẻ tuổi nhiệt tình

Nếu đầy nghị lực cũng thành công ngay

Tạo ra của cải trong tay

Nếu mà chăm chỉ đêm ngày làm ăn

Và dùng cái trí khôn ngoan

Khởi đầu tính toán bán buôn chân thành

Sẽ nuôi được bản thân mình

Và nuôi thêm cả gia đình dễ sao!"

Một chàng trẻ tuổi chợt đâu

Đi ngang nghe nói cúi đầu nghĩ suy

Biết rằng người nói câu kia

Là ông cố vấn quyền uy thạo đời

Nên chàng quyết định theo lời

Nhặt con chuột chết ở nơi vệ đường

Cầm đuôi chuột, sách theo luôn

Nhủ lòng: "Ta thử đi buôn chuột này!"

Khởi đầu sự nghiệp thật may

Mới đi một quãng qua ngay cửa hàng

Một ông chủ tiệm chặn chàng

Than rằng suốt buổi sáng đang bực mình

Con mèo quấy nhiễu thực tình:

"Bán tôi con chuột, trả anh hai đồng!"

Bán xong chuột chàng hài lòng

Lấy tiền mua nước ngọt cùng bánh ngon

Anh chàng tiếp tục bán buôn

Ra ngồi chờ đợi ở luôn lề đường.

Một đoàn người chợt đi ngang

Họ là người hái hoa đang trở về

Đều cùng đói khát kể chi

Nên mua bánh với nước kia hết liền

Trả bằng hoa thay cho tiền

Anh chàng mua bán quả nhiên lời nhiều.

Thế rồi cho đến buổi chiều

Chàng vào thành phố mang theo hoa này

Bán hoa ra lấy tiền ngay

Lại mua bánh, nước bán ngày hôm sau

Cho đoàn khách lúc ban đầu,

Mua đi rồi bán lại bao nhiêu lần

Vốn, lời cứ thế tăng dần

Chàng lo buôn bán chuyên cần mãi thôi.

*

Một hôm gặp buổi xấu trời

Cơn giông gầm thét tơi bời xảy ra

Sấm vang, gió táp, mưa sa

Đến khi trời tạnh thật là tan hoang

Khu vườn thượng uyển thênh thang

Cành cây gãy đổ ngổn ngang bộn bề

Chàng đi ngang thấy cảnh kia

Bèn dừng chân lại nghĩ suy mọi đường

Sau khi tính toán thiệt hơn

Xin vào gặp kẻ làm vườn của vua

Nói rằng chàng sẽ chăm lo

Cây cành dọn dẹp giúp cho ông này

Chỉ xin được giữ cành cây,

Ông làm vườn vốn lâu nay đã lười

Nghe xong đồng ý tức thời

Thân mình được khỏe, lòng người được vui.

Chàng nhìn thấy trẻ con chơi

Ở bên kia phố phía ngoài công viên

Bèn nhờ chúng lượm cây liền

Chất thành đống củi ở bên lối vào,

Trẻ con cả đám lao xao

Giỡn đùa làm việc ồn ào chóng xong,

Mỗi em một bánh trả công

Chúng vui đón nhận và cùng rất ưa.

Người làm đồ gốm của vua

Đang đi tìm củi cũng vừa tới đây

Tráng men lò cần củi ngay

Nên khi thấy củi chất đầy một bên

Ông ta ngỏ ý mua liền

Trả cho chàng một số tiền lớn lao

Tặng thêm đồ gốm! Vui sao!

Bạc tiền bỗng chốc đã vào đầy tay.

*

Tiền hoa, tiền củi sẵn đây

Chàng bèn tính toán dùng ngay tiền lời

Đem ra mở tiệm tức thời

Chuyên lo giải khát cho người địa phương.

Người cắt cỏ, kẻ làm vườn

Một hôm rộn rã trên đường đi xa

Ghé vào trong tiệm chàng ta

Chàng hào phóng biếu họ quà xã giao

Bánh thơm ngon, nước ngọt ngào

Ngạc nhiên họ mới cùng nhau hỏi chàng:

"Chúng tôi giúp được gì chăng?"

Chàng ôn tồn đáp ngay rằng: "Giờ đây

Thời chưa có việc nhờ ngay

Tương lai tôi sẽ cho hay biết liền!"

Tuần sau chàng bỗng nghe tin

Có người buôn ngựa đang đem nhiều hàng

Năm trăm ngựa, cả một đoàn

Bán buôn sẽ ghé mau sang tỉnh này,

Thế là chàng liên lạc ngay

Với đoàn cắt cỏ quen đây bữa nào

Nhờ đoàn giúp có là bao

Mỗi người một bó cỏ đâu đáng gì,

Còn bao nhiêu họ giấu đi

Chờ chàng bán trước cỏ kia kiếm lời

Xong xuôi mới đến mọi người

Cỏ đem ra bán tức thời tiếp theo,

Nghĩ suy tính toán thuận chiều

Anh chàng bán cỏ lời nhiều biết bao.

*

Thời gian lặng lẽ trôi mau

Bên trong cửa tiệm bỗng đâu một ngày

Vài ông khách chợt cho hay

Có tàu buôn nọ tới ngay cảng này

Bỏ neo, buôn bán tại đây

Chàng mừng rỡ nói: "Vận may đến rồi

Đây là cơ hội của tôi!"

Chàng ngồi nghĩ cách kiếm lời khôn ngoan

Vạch ra kế hoạch kỹ càng

Thoạt tiên mua một nhẫn vàng đeo tay

Cẩn hồng ngọc quý vào đây

Mua nơi chủ tiệm vùng này, bạn thân

Nên tiền mua hạ vô ngần,

Nhẫn làm quà tặng kết thân cùng người,

Biết rằng tàu ở nước ngoài

Nơi không hồng ngọc, vàng thời giá cao

Chàng nhờ đưa chiếc nhẫn vào

Biếu ông thuyền trưởng bước đầu kết thân

Coi như ứng trước một phần

Tiền hoa hồng trả cho lần về sau,

Riêng phần thuyền trưởng con tàu

Thời bao hành khách gửi mau tới chàng

Chàng làm một kẻ trung gian

Đưa hành khách tới cửa hàng quanh đây

Nơi buôn bán tốt vùng này

Tiệm thêm đông khách, mỗi ngày lời thêm

Ơn chàng họ sẽ chẳng quên

Trả công môi giới bằng tiền bạc ngay!

Làm trung gian theo cách này

Tàu sau vài chuyến ghé đây bán hàng

Chàng đưa đón khách rộn ràng

Tiền vào đầy túi, chàng càng giàu lên.

*

Thành công kiếm được nhiều tiền

Anh chàng nào có dễ quên bước đầu

Nhớ lời cố vấn từ lâu

Khôn ngoan, sáng suốt mới giàu thêm ra

Cho nên chàng chẳng nề hà

Nhủ lòng quyết định tặng quà cho ông

Tiền vàng một trăm ngàn đồng

Nửa phần gia sản chàng không tiếc gì,

Nhờ người dàn xếp mọi bề

Một ngày ước nguyện trên kia đạt thành

Ông già cố vấn tiếp anh

Chàng mang quà tặng chân thành kính dâng

Ngỏ lời cảm tạ ân cần

Khiến ông cố vấn vô ngần ngạc nhiên

Tò mò lên tiếng hỏi liền:

"Làm sao anh kiếm được tiền nhiều thay

Để đưa ta món quà này

Món quà hậu hĩnh như ngày hôm nay?"

Chàng lần lượt kể lại ngay,

Đầu đuôi sự việc trước đây thế nào

Lời ông cố vấn khởi đầu

Chàng nghe lóm được vội mau theo liền

Từ con chuột chết đầu tiên

Đến con mèo đói gây phiền chủ gia,

Rồi bánh, rồi nước, rồi hoa

Cành cây gãy bởi phong ba trong miền

Rồi con trẻ trong công viên,

Người làm đồ gốm lành hiền của vua,

Cửa hàng giải khát khách ưa

Năm trăm con ngựa cỏ vừa đủ ăn,

Nhẫn hồng ngọc quý vô vàn

Rồi giao kèo tốt lời mang về nhiều,

Sau cùng quý biết bao nhiêu

Một gia tài lớn sớm chiều dựng gây.

*

Sau khi nghe rõ chuyện này

Ông già cố vấn nghĩ ngay trong lòng:

"Thanh niên nghị lực vô cùng

Tài năng như vậy đáng mừng lắm thay

Đừng nên bỏ phí người này,

Phần ta tài sản trong tay nhiều rồi

Gái yêu chỉ có một thôi

Anh thời chưa vợ, đẹp đôi vô cùng

Gả cho anh xứng vợ chồng

Gia tài anh sẽ hưởng chung sau này

Gồm phần tài sản ta đây

Thêm phần gia sản trong tay anh chàng

Con ta sẽ được an nhàn

Được chồng chăm sóc lo toan tận tình."

*

Mọi điều lần lượt tiến hành

Chàng và cô gái kết thành lứa đôi.

Khi ông cố vấn qua đời

Chàng trai được hưởng gia tài của ông

Trở nên giàu có nhất vùng

Lại thêm được tuyển vào trong triều đình

Thay chân bố vợ của mình

Giữ vai cố vấn nổi danh có tài.

Thế rồi trong suốt cuộc đời

Chàng lo hạnh phúc cho người vợ yêu

Tận tình giúp đỡ dân nghèo

Hạt mầm phúc đức mãi gieo kiếp này.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE MOUSE MERCHANT

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 5 *

NGƯỜI ẤN ĐỊNH GIÁ CẢ

Nơi miền bắc Ấn Độ xưa

Trong vương quốc nọ có vua trị vì

Giúp vua là vị quan kia

Có tài định giá những gì bán buôn

Đưa ra giá xứng hợp luôn

Thật thà, chính xác, chuyên môn, lành nghề.

Riêng nhà vua lại thường chê

Vì tiền lời chẳng mang về đầy tay

Khi quan định giá kiểu này

Vua không được lợi, muốn thay quan rồi,

Khi mua muốn trả ít thôi

Đến khi bán lại muốn lời thật cao.

Một hôm may mắn làm sao

Có chàng trẻ tuổi lọt vào mắt vua

Nhìn chàng vua thấy rất ưa

Nghĩ thầm: "Chọn hắn rất ư hợp tình

Làm quan định giá triều đình

Chắc là hợp ý với mình lắm đây!"

Thế là vua cách chức ngay

Ông quan già cả bị thay tức thì

Nhà vua chỉ định chàng kia

Làm quan định giá, đưa về hoàng cung.

Anh chàng trẻ nghĩ trong lòng:

"Ta nên tìm cách chiều ông vua này

Mua vào định giá thấp thay,

Bán ra thời định giá này thật cao!"

Thật khôi hài biết là bao

Ông quan định giá cả sao lạ kỳ

Chẳng cần đếm xỉa chút gì

Thực ra giá trị hàng kia thế nào!

Tiền lời như nước tuôn vào

Tham lam vua nọ biết bao hài lòng

Trong khi các kẻ quanh ông

Từ quan cho tới dân không vui gì

Mỗi khi họ có hàng chi

Nghe chàng định giá tức thì buồn thay.

*

Thế rồi cho đến một ngày

Có ông buôn ngựa tới đây bán hàng

Năm trăm ngựa, cả một đoàn

Một bầy đủ giống sẵn sàng bán đi.

Vua mời ông lái buôn kia

Vào hoàng cung để dễ bề bán buôn

Cho mời chàng trẻ tuổi luôn

Vào theo định giá những con ngựa này.

Anh chàng vội nghĩ ngợi ngay

Làm sao cho vị vua đây hài lòng

Nên chàng nói chẳng ngại ngùng

"Năm trăm con ngựa hợp chung lại rồi

Giá bằng một chén gạo thôi!"

Vua nghe thỏa mãn, tức thời chuẩn y

Lệnh mang một chén gạo kia

Trả cho ông lái, còn chi chần chừ

Lệnh mang đám ngựa vừa mua

Vào trong chuồng ngựa của vua ngay liền.

Tất nhiên ông lái buồn phiền

Nhưng ngay lúc đó lặng yên, cam đành,

Sau này ông được nghe danh

Về quan định giá chân thành trước đây

Công bằng liêm khiết xưa nay

Nên ông tìm gặp quan này luôn thôi

Và ông kể hết đầu đuôi

Việc mua bán ngựa vừa rồi trong cung

Muốn quan cho ý kiến chung

Để rồi đòi hỏi vua cùng phải theo.

*

Quan bèn nói khó chi nhiều

Hãy làm theo đúng những điều sau đây

Thời vua phải biết đến ngay

Bao nhiêu giá trị của bầy ngựa kia:

"Quay tìm chàng trẻ tuổi đi

Biếu chàng một món quà chi đắt tiền

Rồi nhờ chàng chịu cảm phiền

Vào cung định giá gạo thêm một lần

Trước nhà vua và quần thần

Nếu chàng đồng ý muôn phần tốt thay

Chúng ta chuẩn bị vào ngay

Gặp vua giải quyết chuyện này dễ thôi!"

Ông buôn ngựa y theo lời

Tìm chàng tuổi trẻ, đến chơi, tặng quà

Món quà giá trị, xa hoa

Khiến chàng bất chợt thật là mừng vui

Chàng bèn nghĩ cách chiều người

Chiều người buôn ngựa lời ôi dễ dàng.

Ông buôn ngựa nói với chàng

"Khi anh định giá cho đoàn ngựa tôi

Trước đây, tôi thoả mãn rồi

Nay về chén gạo tôi thời nhờ anh

Làm sao định giá khôn lanh

Và rồi thuyết phục vua đành phải nghe"

Chàng trai trẻ nói: "Khó gì

Dù vua có mặt, sá chi chuyện này!"

Anh chàng nghĩ thật thơ ngây

Nghĩ rằng ông lái buôn đây hài lòng

Bán đi đoàn ngựa thật đông

Nhận về chén gạo là xong chuyện rồi.

Chàng xin ngày gặp vua thôi

Vì ông buôn ngựa sắp rời nơi đây.

*

Ông buôn ngựa quay lại ngay

Trình quan định giá trước đây sự tình

Cả hai cùng đến triều đình

Gặp vua chờ đợi tình hình diễn ra.

Hôm nay phòng họp hoàng gia

Tụ về đông đủ vua và các quan

Ông buôn ngựa tới thưa rằng:

"Bữa này tôi đã sẵn sàng về thôi

Biết là bầy ngựa của tôi

Giá bằng một chén gạo nơi chốn này,

Trước khi đi, thật quý thay

Nếu ngài chỉ dạy cho hay một lời:

‘Tại nơi vương quốc của ngài

Gạo kia một chén giá thời là bao?’"

Nhìn chàng "tuổi trẻ tài cao"

Là người định giá từ lâu trung thành

Nhà vua bèn hỏi: "Này khanh

Gạo trong vương quốc của mình giá sao?"

Vẻ ngông nghênh, dáng tự hào

Sau khi quà đã nhận vào đầy tay

Muốn làm vui nhà buôn này

Anh chàng bèn đáp vẻ đầy nghiêm trang:

"Xin tâu bệ hạ hay rằng

Gạo kia một chén giá ngang kinh thành

Thành Ba La Nại của mình

Bao gồm thêm cả cung đình hoàng gia

Thêm vùng phụ cận gần xa

Nói chung giá trị thật là lớn lao

Sánh ngang vương quốc kém đâu

Nước Ba La Nại trước sau giá bằng!"

Khi nghe vừa dứt lời chàng

Tức thời toàn thể các quan triều đình

Cùng người có mặt chung quanh

Khắp trong phòng họp phá nhanh ra cười

Sau khi bình tĩnh lại rồi

Họ cùng lên tiếng: "Chúng tôi biết là

Từ lâu vương quốc chúng ta

Coi là vô giá vậy mà giờ đây

Lâu đài cung điện đẹp xây

Cùng toàn thể đất nước này cộng chung

Giá sao nghe thật lạ lùng

Chỉ bằng một chén gạo không hơn gì

Anh chàng định giá ngồi kia

Được vua lựa chọn thật kỳ cục thay

Anh ta chỉ giỏi nịnh hay

Làm cho bệ hạ lâu nay hài lòng

Có đâu chính xác mà mong

Khả năng định giá hắn không biết gì!"

Triều đình vang tiếng cười chê

Nhà vua nghe vậy mặt thì đỏ gay

Trong lòng thấy xấu hổ ngay

Vì tham lam khiến lâu nay mê mờ.

Vua mời quan định giá xưa

Đặt vào chức vụ cũng như thuở nào

Quan già lương thiện lắm sao

Đưa ra giá cả biết bao công bằng

Ngựa kia định giá đàng hoàng

Nhà vua xét lại vội vàng chuẩn y.

Từ bài học đó trở đi

Nhà vua sáng suốt trị vì quốc gia

Công minh, chính trực, thật thà

Nơi nơi thịnh vượng, nhà nhà ấm êm.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE PRICE MAKER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 6 *

HOÀNG TỬ KHÉO NÓI VÀ CON THỦY QUÁI

Ngày xưa có một ông vua

Trị vì đất nước rất ư công bằng

Cạnh bên hoàng hậu đoan trang

Vua yêu, vua quý, chứa chan hương tình.

Thế rồi hoàng hậu hạ sinh

Một trai kháu khỉnh đẹp xinh vô cùng

Nhà vua sung sướng vui mừng

Nghĩ suy chọn lựa tìm đường đặt tên

Mong cho con lúc lớn lên

Vẻ vang ngôi vị, êm đềm tương lai

Vua bèn đặt tên con trai

Hoàng tử Khéo Nói, nhiều tài mai sau.

Quả nhiên hoàng tử lạ sao

Khác xa bất cứ trẻ nào gần bên,

Đây không là kiếp đầu tiên

Đã đưa cậu bé ra miền nhân gian

Cậu loanh quanh cả triệu năm

Đạo vàng tắm gội vô vàn từ bi

Diệt trừ dần "tham, sân, si"

Con đường "thập thiện" quyết đi nhiệt tình

Cậu qua nhiều đợt tái sinh

Trải qua nhiều kiếp quẩn quanh luân hồi

Khi là thú, lúc là người

Khi thành thần thánh, để rồi đổi thay

Lang thang khắp nẻo cuồng quay

Cậu luôn rút tỉa ra ngay lỗi lầm

Dần dần tu luyện bản thân

Để rồi hiển lộ ra tâm trong lành.

*

Thời gian thấm thoắt trôi nhanh

Một ngày hoàng hậu lại sinh con rồi

Thêm một trai nữa tốt tươi

Dung nhan rạng rỡ như nơi bóng hằng

Đặt tên hoàng tử Mặt Trăng

Vua vui khi có hai hoàng tử con.

Đến khi đôi trẻ lớn khôn

Chơi đùa chạy nhảy được luôn một mình

Thời hoàng hậu bất thình lình

Bị lâm bệnh nặng lìa nhanh cõi trần.

Nhà vua buồn bã vô ngần

Hai con còn nhỏ đang cần trông coi

Nên vua vội vã tìm người

Phong làm hoàng hậu thế ngôi vợ mình.

Một vài năm thoáng trôi nhanh

Bà hoàng hậu mới lại sinh con rồi

Thêm hoàng tử nữa ra đời

Đặt tên hoàng tử Mặt Trời đúng sao

Đẹp xinh, sáng sủa, hồng hào

Nỗi niềm vui sướng dạt dào hoàng cung,

Muốn cho hoàng hậu vui lòng

Lại thêm vừa để thưởng công vợ mình

Trông nom ba trẻ tận tình

Nhà vua tuyên bố muốn dành đặc ân

Cho bà ước nguyện một lần

Và vua hứa thực hiện luôn điều này

Nghe xong hoàng hậu thưa ngay:

"Tạ ơn bệ hạ, hiện nay chưa cần

Thiếp xin được hưởng đặc ân

Nói điều ước muốn ngày gần đây thôi!"

*

Thời gian lặng lẽ dần trôi

Cả ba hoàng tử tới thời thanh niên

Bà hoàng hậu chợt thấy liền

Hoàng tử Khéo Nói sẽ lên ngai vàng

Là con trưởng lại giỏi giang

Ngôi vua chắc chắn do chàng kế ngay

Bà thầm nghĩ ngợi loay hoay:

"Vì hai hoàng tử lớn này còn đây

Con ta chẳng có cơ may

Leo lên ngôi báu một ngày tương lai

Ta nên cố gắng lựa lời

Xin cho hoàng tử Mặt Trời kế ngôi."

Một hôm nhân lúc vua vui

Bà hoàng hậu nhắc khéo lời hứa trên

Vua hoan hỷ trả lời liền:

"Ước chi hãy nói, chớ nên ngại ngùng!"

Bà liền thỏ thẻ nỗi lòng:

"Muôn tâu điều thiếp ước mong một đời

Sau này hoàng tử Mặt Trời

Sẽ lên kế nghiệp nối ngôi trị vì!"

Vua nghe sửng sốt kể chi

Và rồi cơn giận tức thì bùng ra:

"Hai con trai lớn của ta

Tựa như sao sáng ai mà sánh ngang

Sao ta lại để ngai vàng

Truyền cho hoàng tử đứng hàng thứ ba

Toàn dân sẽ trách cứ ta

Điều nàng ước muốn quả là cuồng điên!"

*

Bà hoàng hậu giữ lặng yên

Vua từ lúc đó muộn phiền lắm thay

Thảnh thơi sung sướng trước đây

Nay vừa lo sợ vừa đầy hoài nghi

Nghi hoàng hậu bất mãn kia

Âm mưu thâm độc có chi nề hà

Sẽ dùng thủ đoạn xấu xa

Hại hai con lớn để mà giành ngôi

Bao tai ương sắp tới rồi

Phải đưa hai trẻ lánh nơi an toàn!

Vua cho gọi hai hoàng nam

Cả chàng Khéo Nói lẫn chàng Mặt Trăng

Đến bên buồn bã nói rằng:

"Bà hoàng hậu muốn ngai vàng giành ngôi

Cho riêng hoàng tử Mặt Trời

Nên hai con phải mau rời chốn đây

Vì bao nguy hiểm giăng đầy

Chỉ nên sửa soạn sau này quay lui

Khi ta từ giã cõi đời

Trở về mà nắm lấy ngôi vị mình

Ngôi vua chính đáng hợp tình

Giúp cho đất nước thanh bình nở hoa!"

Hai hoàng tử tuân lệnh cha

Cùng nhau chuẩn bị rời xa cung vàng

Trong vài ngày đã sẵn sàng

Thốt lời từ biệt vội vàng ra đi

Giã từ cha với bạn bè

Lánh nơi nguy hiểm tìm về chốn xa,

Trên đường đi họ ghé qua

Vào vườn thượng uyển thiết tha ngỏ lời

Giã từ hoàng tử Mặt Trời

Cậu em khác mẹ, thường chơi thân tình,

Cậu em quý hai anh mình

Thấy hai anh bỏ kinh thành ra đi

Nên lòng buồn bực kể chi

Xin theo anh, cũng quyết lìa hoàng cung

Ba hoàng tử cùng đi chung

Tình thân trong trắng nở bừng trong tâm.

*

Đi vài tháng họ dừng chân

Nơi vùng Hy Mã Lạp Sơn chập chùng

Núi cao hùng vĩ vô cùng

Cả ba mệt nghỉ dưới từng cây cao

Miệng khô, chân mỏi biết bao

Nên người anh lớn chỉ vào hồ bên

Sai em út xuống đó liền:

"Em đi lấy nước lá sen hồ này

Mang lên để uống tại đây

Chúng mình giải khát hết ngay nhọc nhằn!"

Ba hoàng tử đâu biết rằng

Bao nhiêu nguy hiểm hiện đang đợi chờ

Cái hồ xanh đẹp như mơ

Thuộc quyền thủy quái dạ xoa lâu đời

Quỷ thường dụ dỗ mọi người

Hễ ai xuống nước nó thời hỏi luôn:

"Biết thiên pháp là gì không?"

Nếu ai không biết khó lòng thoát ra

Nó thường ăn thịt người ta

Cái hồ thơ mộng thật là hiểm nguy!

Khi hoàng tử Mặt Trời kia

Tới bờ hồ đẹp liền đi xuống liền

Chẳng hề xem xét gì thêm

Và rồi con quỷ nhô lên tóm đầu

Bắt luôn chàng, nó hỏi mau:

"Luật trời, thiên pháp tối cao là gì?"

Chàng hoàng tử nói: "Khó chi

Mặt trăng với mặt trời kia sáng ngời

Là thiên pháp, luật nhà trời!"

Dạ xoa thủy quái tức thời hét lên:

"Trả lời sai, vậy cho nên

Giờ đây mi đã thuộc quyền của ta!"

Nói xong quỷ dang tay ra

Kéo hoàng tử xuống nước và giam ngay

Nhốt hang sâu đáy hồ này

Để chờ ăn thịt một ngày mai sau.

Thấy người em út đi lâu

Anh chàng Khéo Nói nào đâu hay gì

Sai hoàng tử Mặt Trăng kia

Xuống hồ lấy nước mang về giải lao.

Mặt Trăng nào khác gì đâu

Cũng đi ngay xuống hồ sâu vội vàng

Không hề xem xét kỹ càng

Và rồi bị quỷ lẹ làng bắt giam,

Quỷ nêu câu hỏi khó khăn:

"Luật trời thiên pháp vẻ vang là gì?"

Chàng hoàng tử nói: "Khó chi!

Đông, Tây, Nam, Bắc hướng về bốn nơi

Là thiên pháp luật nhà trời!"

Dạ xoa thủy quái tức thời hét lên:

"Trả lời sai, vậy cho nên

Giờ đây mi đã thuộc quyền của ta!"

Nói xong quỷ chẳng nề hà

Kéo luôn hoàng tử thật là lẹ tay

Vào hang sâu chốn đọa đày

Nơi em bị nhốt trước đây dưới hồ.

*

Anh chàng Khéo Nói âu lo

Thấy hai em chợt tù mù biệt tăm

E điều nguy hiểm khó khăn

Cho nên chàng quyết đích thân xuống tìm

Khôn ngoan, thận trọng, tự tin

Nên chàng không vội xuống liền nước sâu

Ven bờ quan sát hồi lâu

Thấy chân in dấu đi vào hồ xa

Nhưng không thấy vết trở ra

Chàng bèn vội rút kiếm mà phòng thân

Cung tên cũng chuẩn bị luôn

Đi quanh, nhìn khắp xa gần điều tra.

Quỷ nhìn hoàng tử nhà ta

Thấy không xuống nước để sa bẫy mình

Cho nên quỷ vội hiện hình

Làm người chất phác thân tình hỏi han:

"Bạn trông mệt mỏi vô vàn

Áo quần lấm láp, dung nhan bơ phờ

Hồ kia mát mẻ đang chờ

Xuống mà tắm táp, xuống mà giải lao

Nước hồ uống thật ngọt ngào

Củ sen tươi nõn ăn vào khoẻ ngay!"

Tinh anh, sáng suốt lâu nay

Quỷ kia lừa bịp chàng này dễ đâu

Nên chàng Khéo Nói lắc đầu

Chỉ tay quát mắng: "Khai mau rõ ràng

Chắc mi là quỷ bạo tàn

Lừa người giả dạng dân làng mà thôi

Hai em ta hiện đâu rồi

Đừng mong giấu giếm lựa lời chối quanh!"

Bị người nhận diện quá nhanh

Nên con thủy quái hiện hình dạ xoa

Trả lời: "Quyền lực của ta

Bắt em ngươi lại ai mà cản ngăn!"

Anh chàng Khéo Nói hỏi gằn:

"Sao mi làm vậy? Nói năng điên cuồng!"

Quỷ la hét, giọng hung hăng:

"Ta đây được phép Quỷ Vương ban quyền

Hồ này ai xuống bắt liền

Nếu mà thiên pháp, luật trên cõi trời

Không hay biết để trả lời

Những sinh vật đó tàn đời với ta!"

Chàng hoàng tử hỏi thêm ra:

"Mi cần biết rõ để mà làm chi

Luật trời mang lợi ích gì

Khiến cho loài quỷ như mi bận lòng?"

Quỷ kia nói: "Ta cầu mong

Biết thời lợi lộc vô cùng tốt thay!"

Chàng hoàng tử bèn nói ngay:

"Vậy ta sẽ giảng điều này cho ngươi

Hiện ta bụi bẩn thân người

Chuyến đi vất vả vừa rồi gây ra

Ta cần tẩy sạch thân ta

Trước khi tuyên giảng cao xa pháp mầu!"

Bây giờ quỷ nhận ra mau

Rằng chàng Khéo Nói trước sau khác người

Khôn ngoan, tinh tế, thạo đời

Quỷ bèn sửa soạn đón mời nghiêm trang,

Mời chàng tắm mát ao vàng

Mời chàng uống nước trên hàng lá sen,

Củ sen tươi nõn dâng lên

Lót lòng hoàng tử ăn thêm khoẻ người

Lại còn sửa soạn chỗ ngồi

Trang nghiêm, thoải mái gần nơi ven hồ

Muôn hoa đẹp đẽ điểm tô

Mời chàng an tọa ban cho lời thiền.

Dẹp ngay vũ khí qua bên

Anh chàng Khéo Nói tâm hiền nở hoa

Lên ngồi giảng pháp cao xa

Quỷ kia ngồi dưới như là trò ngoan

Lắng tai nghe những lời vàng

Khơi nguồn giác ngộ âm vang lòng người:

"Theo như thiên pháp, luật trời

Ta nên hổ thẹn với đời, với ta

Khi làm những việc gian tà

Và nên hãi sợ tránh xa việc này.

Ta nên luôn thực hiện ngay

Việc làm chính đáng hàng ngày sáng tươi

Mới mang hạnh phúc cho người

Giúp cho nhân loại sống đời thăng hoa

Và ta mới thấy được ra

Niềm vui sáng tỏ chan hòa trong tâm

An lành, tốt đẹp muôn phần!"

Quỷ nghe lời pháp vô ngần sướng vui

Lòng từ bừng sáng thốt lời:

"Nghe ông giảng pháp khiến tôi hài lòng

Nên tôi trả lại cho ông,

Em ông nhận lại một trong hai người

Vậy ông quyết định chọn ai?"

"Thả ngay hoàng tử Mặt Trời cho ta

Đó là em út trong nhà!"

Quỷ nghe nói vậy quả là ngạc nhiên:

"Ông giao giảng những lời hiền

Nhưng không thực hiện! Não phiền thêm thôi!

Bỏ người anh lớn lại rồi

Cứu người em nhỏ ông thời lầm sai

Không theo thiên pháp rạng ngời

Không hề quý trọng những người tuổi cao!"

Chàng hoàng tử: "Mi nói sao?

Bao lời thiên pháp ta nào quên đâu

Ba anh em ta cùng nhau

Tới đây cũng chỉ mong cầu bình yên!"

Rồi chàng thuật lại nỗi niềm

Việc giành ngôi báu đảo điên trong triều

Việc mình lánh nạn hiểm nghèo

Việc hoàng tử út xin theo vào rừng

Vì tình bạn chốn thâm cung,

Rồi chàng nhấn mạnh: "Vô cùng khó nghe

Nếu bây giờ ta trở về

Mà người em út không kề một bên

Ta mà nói chẳng ai tin

Bao nhiêu câu chuyện ở trên hồ này

Người đời sẽ nghĩ ngợi ngay

Rằng em út bị ta đây hại rồi

Để trừ mối họa tày trời,

Chúng ta xấu hổ khi đời cười chê

Và vương quốc chẳng vui chi

Thật là tai hại! Cũng vì lẽ trên

Mà ta muốn mi thả liền

Để hoàng tử út bình yên trở về!"

Quỷ nghe ưng ý mọi bề

Thốt lời ca tụng: "Khó chê được nào

Ông thời đức hạnh biết bao

Luật trời thiên pháp tối cao biết rành

Lại đem thực hiện nhiệt thành

Nỗi niềm thán phục dâng nhanh lòng này

Thật vui thay! Thật lành thay!

Tôi xin hoan hỷ thả ngay tức thời

Thả em ông, cả hai người!"

Nói xong quỷ lặn xuống nơi đáy hồ

Mang hai hoàng tử lên bờ

Trao cho anh lớn đang chờ phía trên.

Ba hoàng tử đều bình yên

Cùng nhau đoàn tụ trong niềm vui chung

Lánh mình ẩn chốn núi rừng

Quỷ kia cũng rất vui mừng lắm thay

Có người kề cận hàng ngày

Sẵn lòng khuyên bảo lời hay, ý lành.

Quỷ kia chuyển hoá tâm thành

Nên chàng Khéo Nói tâm tình nhủ khuyên:

"Hỡi anh bạn mới thân quen

Chắc là quanh quẩn trong tiền kiếp thôi

Bạn làm nhiều việc ác rồi

Kiếp này thành quỷ sống nơi hồ này

Ăn tươi, nuốt sống đọa đày

Bạn nên mau chấm dứt ngay! Chờ gì!

Làm lành, tránh ác mau đi

Kiếp sau tốt đẹp còn chi vui bằng

Tái sinh vào chỗ huy hoàng!"

Quỷ nghe được những lời vàng tuyệt hay

Chân tâm bừng ngộ ra ngay

Cùng ba hoàng tử nơi này sống chung.

Ba chàng rất đỗi vui mừng

Quỷ kia che chở trong rừng bình yên.

*

Một ngày chợt nhận được tin

Vua cha già yếu cho nên qua đời

Cả ba hoàng tử nhớ lời

Bèn quay trở lại về nơi triều đình

Cùng chàng thủy quái thân tình

Giờ đây quỷ đã tâm thành hoàn lương.

Triều đình mời nối ngai vàng

Ông hoàng Khéo Nói lên hàng quốc vương

Phó là hoàng tử Mặt Trăng

Ông hoàng trẻ nhất vẻ vang được mời

Cầm đầu quân đội khắp nơi

Đó là hoàng tử Mặt Trời thân thương,

Còn chàng thủy quái hoàn lương

Được nuôi đầy đủ, tránh đường sát sinh

Về cư trú cạnh cung đình

Sống đời lương thiện, an bình về sau.

Nói chung cả nhóm cùng nhau

Hướng theo thiên pháp nhiệm mầu luôn thôi

Mãi cho tới lúc qua đời

Tái sinh vào được cõi trời quang vinh.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

PRINCE GOODSPEAKER AND THE WATER DEMON

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 7 *

CẬU BÉ HOÀNG TỬ KHÔNG CHA

Thành Ba La Nại thuở xưa

Một ngày rảnh rỗi nhà vua du hành

Dạo chơi trong chốn rừng xanh

Ngắm bông hoa với cây cành tốt tươi

Lòng ông sung sướng thảnh thơi

Mải mê lê gót khắp nơi thoả lòng,

Đi sâu vào khuất nẻo trong

Lạc đường núi thẳm, mình ông giữa rừng

Tách rời khỏi đám tùy tùng

Rụt rè chân bước, mịt mùng lối ra.

Chợt vua nghe vọng nẻo xa

Tiếng ai đang hát thật là trẻ trung

Giọng sao êm dịu vô cùng

Nhà vua định hướng tìm đường lần theo

Muốn ra thoát chốn hiểm nghèo

Nhiều mầm nguy hại, lắm điều gian truân,

Cuối cùng khi vua tới gần

Thấy ngay người hát vô ngần đẹp xinh

Một cô gái tuổi xuân xanh

Đang lo lượm củi, gom cành luôn tay

Du dương tiếng hát nhẹ bay

Khiến vua xao xuyến, ngất ngây, bồi hồi

Aí tình từ đó lên ngôi

Đôi bên kết hợp ca bài ái ân.

Vầng dương mọc lặn bao lần

Tình duyên kết trái muôn phần tốt tươi

Một ngày nàng báo tin vui:

"Chúng mình sắp có con rồi! Lành thay!"

*

Giờ đây vua kể lại ngay

Chuyện ông đi lạc trước đây trong rừng

Rằng ông là vị quốc vương

Thành Ba La Nại vẻ vang hiện thời.

Cô nàng lượm củi nghe rồi

Tuy rằng lòng dạ bồi hồi vấn vương

Vẫn tìm cách vội chỉ đường

Cho ông về chốn hoàng cung nẻo nhà.

Vua bèn tặng lại món quà

Nhẫn đeo, dấu ấn hoàng gia của mình

Rồi ông căn dặn chân tình:

"Nếu là con gái khi sinh ra rồi

Hãy đem bán nhẫn đi thôi

Lấy tiền nhẫn quý mà nuôi trẻ này!

Nếu sinh trai thì càng hay

Hãy mang đứa trẻ về ngay triều đình

Mang theo nhẫn để chứng minh

Rằng hài nhi nọ quả tình con ta.

Nói xong vua cất bước ra

Theo đường chỉ dẫn để mà về cung.

*

Một ngày tốt đẹp vô cùng

Cô nàng lượm củi vui mừng hạ sinh

Một trai kháu khỉnh thật tình

Mặt mày xinh xắn, dáng hình dễ thương.

Cô nàng bản chất bình thường

Đơn sơ, mộc mạc, chân phương, thẹn thùng

Nên e sợ, nên ngại ngùng

Dám đâu mang trẻ về cung bao giờ

Thành Ba La Nại xa mờ

Rất là quyền quý, rất là cao sang,

Chỉ riêng chiếc nhẫn vua ban

Thời cô vẫn giữ làm bằng cho con.

Hài nhi dần đã lớn khôn

Trở thành cậu bé chẳng còn như xưa

Mỗi khi cậu bé chơi đùa

Trẻ con quanh đó thường ưa trêu chòng

Bày trò ngược đãi đau lòng

Đôi khi kiếm chuyện để hòng đánh nhau

Lý do đơn giản từ lâu

Chỉ vì mẹ cậu trước sau không chồng

Cho nên lũ trẻ đồng lòng

Đặt tên cho cậu vô cùng xót xa:

"Thằng con hoang! Thằng không cha!"

Tất nhiên cậu bé thật là khổ đau

Tủi thân, xấu hổ, muộn sầu

Chạy về với mẹ, gục đầu khóc than.

Một hôm cậu kể rõ ràng

Những lời lũ trẻ phũ phàng thốt ra:

"Đồ con hoang! Đồ không cha!"

Mẹ an ủi nói: "Con à! Hãy nghe

Con đừng hổ thẹn làm chi

Con đâu như lũ trẻ kia tầm thường

Cha con là vị quốc vương

Thành Ba La Nại vẻ vang vô cùng!"

Cậu nghe xong thấy lạ lùng

Ngạc nhiên bèn hỏi: "Mẹ không nói đùa?

Cha con là một ông vua

Có gì để chứng tỏ cho chuyện này?"

Mẹ do đó kể lại ngay

Đầu đuôi câu chuyện từ ngày xa xưa

Đưa ra chiếc nhẫn của vua

Nhắc lời vua đã dặn dò khi đi:

"Đẻ con trai hãy đưa về

Mang theo chiếc nhẫn quý kia làm bằng!"

Cậu nghe xong quá ngỡ ngàng

Vội vàng giục mẹ lên đường tìm cha.

Vì bao chuyện mới xảy ra

Tránh cho con cảnh xót xa muộn phiền

Hôm sau mẹ quyết định liền

Về Ba La Nại, về miền chờ mong.

*

Mẹ con khi tới hoàng cung

Nhờ quân gác cổng vào trong báo liền,

Quân quay ra với lệnh truyền

Đưa hai người lạ vào bên ngai vàng

Nơi phòng họp rộng thênh thang

Các quan văn võ dàn hàng hai bên.

Cô nàng lượm củi tự tin

Chuyện xưa nhắc lại tình duyên trong rừng

Thương con cô chẳng ngại ngùng

Chỉ cho vua biết con chung hai người:

"Đây con trai chính của ngài

Xin mang con lại như lời dặn xưa!"

Lời cô chấn động cung vua

Triều đình đủ mặt rất ư sững sờ

Vua thời xấu hổ vô bờ

Biết đây sự thực vẫn ưa chối hoài

Rằng đây không phải con ngài.

Mẹ kia lấy nhẫn khoan thai đưa trình

Trưng bằng cớ với triều đình

Vua thêm xấu hổ quẩn quanh chối dài

Nhẫn này chẳng phải của ngài.

Đến đây cô gái thở dài nghĩ suy:

"Trong tay mình chẳng có gì

Dễ đâu minh chứng chuyện kia được liền

Chỉ còn sự thực kề bên

Chỉ còn mãnh lực lòng tin của mình!"

Cho nên cô khẽ thưa trình:

"Tôi tung đứa trẻ lên nhanh trên trời

Nếu con ngài, trẻ chẳng rơi

Tung lên trên đó trẻ thời ở luôn,

Nếu mà không phải là con

Trẻ rơi xuống đất chẳng còn sống thêm!"

Nói xong cô thực hiện liền

Nắm ngay chân trẻ tung lên tức thì.

Hãy xem kìa, thật lạ kỳ!

Trên không lơ lửng trẻ kia xếp bằng

Tréo chân ngồi rất đàng hoàng

Chẳng hề rơi xuống! Vững vàng trên cao!

Mọi người kinh ngạc xiết bao

Nào đâu có được lời nào thốt lên.

*

Từ không trung trẻ dịu hiền

Nói cùng vua ngự uy quyền trên ngai:

"Thưa con thật quả con ngài,

Ngài lo chăm sóc muôn người thường dân

Không hề liên hệ xa gần

Không hề có chút quen thân họ hàng,

Ngựa, voi cũng được ngài thương

Cùng bao súc vật trong vương cung này

Vậy mà con của ngài đây

Sao ngài lại chẳng mảy may ngó ngàng

Không nuôi nấng, chẳng cưu mang?

Nay con và mẹ đôi đường chờ trông!"

*

Lời sao uy lực vô cùng

Vua nghe xong chợt sáng bừng chân tâm

Đâu còn tự ái bản thân

Vua dang tay nói: "Tới gần lại đây

Con yêu quý! Kể từ nay

Ta thời chăm sóc với đầy tình thương!"

Phép mầu tạo sự ngỡ ngàng

Mọi người quanh đấy vội vàng cùng nhau

Đưa tay ra hứng cho mau

Như mong cậu bé rơi vào vòng tay.

Trẻ đang lơ lửng như bay

Bỗng nhiên rơi thẳng vào ngay ngai vàng

Vào tay cha cậu, nhẹ nhàng

Vua ôm lấy cậu, yêu thương vô cùng.

Với con ngồi ở trong lòng

Vua bèn tuyên bố khắp trong triều đình

Đây là con của chính mình

Và cô gái nọ trọn tình trước sau

Phong ngôi hoàng hậu đứng đầu

Toàn dân chào đón đua nhau tưng bừng.

Lời chân thực mạnh vô cùng

Thật vui biết mấy! Thật mừng lắm thay!

Thành Ba La Nại từ nay

Tiếng đồn công lý nơi này sáng soi.

*

Rồi khi vua chợt qua đời

Trẻ kia nay đã tới thời lớn khôn

Trưởng thành và chẳng quên nguồn

Muốn ai cũng phải nhớ luôn lời vàng:

"Mọi người bình đẳng ngang hàng!"

Nên khi nhậm chức quốc vương xong rồi

Vị hoàng tử vừa lên ngôi

Tự xưng danh hiệu vang lời khuyên răn:

"Vua Không Cha", há ngại ngần.

Nhà vua cai trị muôn dân nước nhà

Công bằng, đứng đắn, thật thà

Tấm lòng quảng đại vang xa khắp miền.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

LITTLE PRINCE NO-FATHER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 8 *