Truyện thơ Tiền thân Đức Phật - Tập 1

CHIM KHÔN, CHIM DẠI

Ngày xưa có một cái cây

Vươn lên to lớn ở ngay giữa rừng

Bao nhiêu chim chóc trong vùng

Rủ nhau kéo đến sống chung hợp đoàn

Một chim tột bực khôn ngoan

Được bầu ra đứng đầu đàn nơi đây.

Chim đầu đàn chợt một ngày

Bay quanh trông thấy trên cây của mình

Hai cành gió thổi dập dình

Vỏ khô cọ xát tạo thành bụi dơ

Bụi rơi xuống dưới lá khô

Và rồi chút khói bất ngờ bốc lên

Chim suy nghĩ đoán ra liền:

"Thế nào lửa cũng cháy trên cây này

Khu rừng sẽ bị cháy lây

Gây ra thảm họa, cả bầy khó yên!"

Chim đầu đàn bèn nhắn tin

Cho mời tất cả các chim họp bàn

Mở lời: "Hỡi các bạn thân

Cây ta đang sống nguy nan hiểm nghèo

Tương lai lửa sẽ cháy thiêu

Tràn lan lửa sẽ hủy tiêu khu rừng

Ở đây nguy hiểm vô cùng

Ta nên xa lánh khỏi vùng này ngay

Kẻo mà bỏ xác tại đây!"

Lời khuyên hợp lý lại đầy tình thương.

Nhiều chim khôn vội tìm đường

Rời vùng nguy hiểm, tìm phương an lành

Bay qua rừng khác cho nhanh.

Nhiều chim tự nhận khôn lanh hơn người

Không chịu nghe, chẳng muốn rời

Nghĩ mình can đảm, mở lời cười chê:

"Đầu đàn mà lại nhát ghê

Khói vương chút ít có nề hà chi

Cớ sao ta phải ra đi

Nơi đây tổ ấm còn gì hơn đâu!"

*

Buồn thay chỉ được ít lâu

Những lời tiên đoán xảy mau ra rồi

Một ngày vào buổi xấu trời

Cành cây cọ xát lửa thời phát ra

Thành tia nho nhỏ văng xa

Rơi ngay xuống lá khô và cháy lên

Lửa lan ra khắp bốn bên

Ngày càng mãnh liệt càng thêm hãi hùng

Cái cây to lớn nhất rừng

Giờ đây lửa bắt lên từng lá cao

Các chim còn đó xôn xao

Khu rừng biển lửa ào ào khắp nơi

Tổ chim ngập khói tơi bời

Khiến chim nghẹt thở, mắt thời mù luôn

Nhiều chim không thể thoát thân

Lửa rừng thiêu cháy vô ngần thương đau.

Kẻ không có trí trước sau

Không nghe lời phải thoát đâu tử thần.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

WISE BIRDS AND FOOLISH BIRDS

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 13 *

CÂY BÀNG MỌC LÊN

Ngày xưa có một cây bàng

Thân to vươn giữa thênh thang núi rừng

Bên sườn núi tuyết chập chùng

Nơi ba con vật ở cùng với nhau

Sống chung thân thiết từ lâu

Một là chim trĩ đậu đầu ngọn cây,

Hai là khỉ thích đu dây,

Ba là voi nọ da dầy, to thân

Cả ba con vật quây quần

Thông minh tài trí cũng gần tương đương

Dù quen biết, dù yêu thương

Vẫn luôn tranh cãi chẳng nhường nhịn chi

Hiếm khi đồng ý chuyện gì

Luôn cho mình phải rồi chê ý người.

Thời gian hoài phí dần trôi

Sợ rằng tình bạn tới thời rã tan

Ba con vật cùng họp bàn

May thay đồng ý dễ dàng buổi nay:

"Kẻ nào có ý kiến hay

Đó là kẻ sống dạn dày bản thân

Tuổi nhiều kinh nghiệm vô ngần

Tất nhiên nhận xét có phần cao xa!"

Ngờ đâu rắc rối xảy ra

Ngày sinh, tuổi tác, cả ba quên rồi

Không còn nhớ vì lâu đời

So ra chẳng biết ai thời cao niên.

*

Một hôm nắng đẹp khắp miền

Nhìn cây bàng lớn êm đềm gió bay

Nảy ra sáng kiến tuyệt hay

Thế là chim trĩ hỏi ngay bạn vàng:

"Này voi cố nhớ rõ ràng

Lần đầu bạn thấy cây bàng ra sao

Cây to lớn như thế nào?"

Mơ màng voi đáp: "Ở vào thời xưa

Khi tôi nhỏ thường chơi đùa

Cây bàng chỉ thấp ngang vừa bụng tôi!"

Chim quay qua khỉ thốt lời:

"Vậy còn bạn khỉ thì thời đó đâu?"

Tay vuốt mặt, tay gãi đầu

Khỉ nhăn nhó nói: "Từ lâu lắm rồi

Khi tôi nhỏ tới đây ngồi

Chỉ cần vươn cổ đụng chồi ngọn cây

Cây bàng còn thấp lắm thay

Tôi ăn chồi đó hàng ngày khó chi!"

Voi và khỉ hỏi: "Vậy thì

Bạn chim trĩ có nhớ gì hay chăng?"

Đáp lời chim trĩ nói rằng:

"Khi tôi còn nhỏ phải băng núi đồi

Qua nơi xa lắc kiếm mồi

Cây bàng rừng lạ lâu đời sum sê

Trái nhiều chín mọng ngon ghê

Tôi ăn trái đó rồi về lại đây

Hôm sau đứng tại chỗ này

Tôi đi tiêu chảy ra ngay hột bàng

Hột bàng mọc với thời gian

Thành cây to lớn vươn ngang giữa rừng!"

*

Voi và khỉ vội chúc mừng:

"Tuổi đời bạn đã thuộc từng lớp trên

Bạn chim là vị cao niên

Chúng tôi kính trọng và nên nghe lời

Bạn khôn ngoan, bạn thạo đời

Chắc rằng kinh nghiệm hơn người khác thôi

Bạn nên hướng dẫn chúng tôi

Tránh đường sai sót, tránh nơi lỗi lầm

Vì hòa khí, vì tình thân

Bạn nên đứng đắn và luôn chân thành!"

Chim hoan hỉ: "Thật tốt lành!

Cám ơn hai bạn đã dành cho tôi

Những lời kính trọng tuyệt vời

Tôi xin hứa sẽ suốt đời chẳng quên

Sống theo sự tín nhiệm trên

Việc mong hoàn tất, tình thêm chan hòa!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE BIRTH OF A BANYAN TREE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 14 *

CÒ VÀ CUA

Một trong nhiều kiếp trước đây

Có ông thần ở trên cây cao vời

Cây to, mọc đã lâu đời

Giữa hai đầm nước ngay nơi ven rừng

Một đầm nhỏ, nước lưng chừng

Chàng cua và lũ cá chung họp bầy,

Đầm kia rộng rãi đẹp thay

Lá sen phủ kín, nước đầy, xanh tươi.

Một năm hạn hán khắp nơi

Nước trong đầm nhỏ bốc hơi cạn dần

Nhưng bên đầm lớn ở gần

Nước nhờ sen phủ mười phần còn nguyên.

Cò kia đi dạo phía trên

Thấy bầy cá nhỏ cò liền dừng chân

Trong lòng tính toán phân vân

Nghĩ mưu lừa cá, bắt dần lên ăn.

Cò bèn tỏ vẻ quan tâm

Nói cùng bầy cá: "Nước đầm mau vơi

Các em rồi chết khô thôi

Khổ thân! Tội nghiệp! Mau rời khỏi đây!"

Cá nghe hoảng hốt cả bầy

Xin cò tìm cách ra tay cứu mình.

Cò bèn lên giọng nghĩa tình:

"Đầm sen là chỗ an bình trú chân

Di cư qua đấy cũng gần

Mỏ dài anh giúp quắp dần từng em!"

Cua nghe vội vã la lên:

"Coi chừng kẻo mắc bẫy tên cò này

Thật là chuyện lạ xưa nay

Giống cò nào có thương bầy chúng ta

Đói lòng nó đến thôi mà!"

Cò bèn trổ giọng ba hoa nhân từ:

"Các em muốn rõ thực hư

Cử ngay đại diện anh đưa đi liền

Qua chơi cho biết đầm sen

Bơi xong thỏa thích anh đem trở về

Anh đây tử tế khỏi chê

Giúp người hoạn nạn có nề hà chi,

Các em chớ có hồ nghi

Hãy mau thoát chốn hiểm nguy kịp thời!"

Cá nghe, bàn tán chọn người

Cá già được cử đi chơi thăm dò.

Cá già về, ca tụng cò:

"Anh chàng thật tốt! Chớ lo ngại gì!

Đầm sen rộng rãi đẹp ghê

Bồng lai, tiên cảnh khó bề sánh ngang!"

Thế là bầy cá vội vàng

Tranh nhau xin được dời sang đầm này.

Cuộc di cư dễ dàng thay

Anh cò bụng đói giúp ngay cho mà

Quắp từng em cá đưa qua

Gốc cây cổ thụ nhả ra rỉa mồi

Chỉ còn vứt lại xương thôi

Tàn đời lũ cá tin lời gian manh!

*

Đến khi hết cá bơi quanh

Trong đầm còn lại một mình chàng cua

Khôn ngoan, thủ đoạn có thừa

Cua vừa thắc mắc, lại vừa nghĩ suy:

"Mình rời đầm cạn ra đi

Phải lo đối phó, phòng khi mắc lừa".

Cò ta vồn vã hỏi cua:

"Bạn cua có muốn ta đưa giúp nào?"

Cua nghi ngại: "Đưa làm sao?"

Cò ta dụ dỗ: "Quắp vào mỏ thôi

Cũng như đưa cá vừa rồi!"

Cua bèn than vãn: "Vỏ tôi cứng còng

Lại trơn tuồn tuột thấy không

Mỏ dài anh quắp khó lòng lắm thay

Sợ rơi xuống đất tan thây

Chi bằng tôi bám nhẹ ngay cổ này

Cổ anh rất khỏe xưa nay

Mọi người vẫn phục là tay anh hùng!"

Thịt cua mùi chợt thơm lừng

Thêm lời nịnh hót tưng bừng sướng tai

Cò vươn ngay chiếc cổ dài

Cua bèn bám cổ. Cả hai đi liền.

Khi gần tới cạnh đầm sen

Ăn quen lối cũ cò bèn dừng chân.

Cua nghi, hỏi giọng băn khoăn:

"Sao anh ngừng lại? Phải chăng mệt rồi?"

Loay hoay tìm cách trả lời

Cò đang nghĩ quẩn, cua thời nhìn quanh

Thấy ngay xương cá rành rành

Gốc cây cổ thụ chất thành đống to.

Cua nhanh nhẹn bóp cổ cò

Hai càng chắc nịch xiết cho rụng rời,

Cua la: "Mày chết cò ơi!

Lừa tao sao nổi! Tao đời nào thua!"

Cò đau đớn khẽ van cua:

"Đầm sen gần tới! Tôi đưa đi liền!"

Cua ra lệnh: "Đi mau lên!

Giở trò bịp bợm chết liền nghe em!"

Cò đưa cua tới đầm sen

Cổ dài vươn xuống ngang trên mặt đầm

Để cua xuống nước cho gần

Để cò mau thoát khỏi phần đớn đau

Nào ngờ cua có tha đâu

Hai càng xiết mạnh cứa sâu cổ dài

Cổ cò đứt đoạn làm hai

Tàn đời xảo trá! Hết loài gian manh!

*

Thần cây rõ chuyện ngọn ngành

Răn đời: "Thâm độc có thành công đâu

Rước vào kết quả thảm sầu

Ác giả, ác báo từ lâu vậy mà!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE CRANE AND THE CRAB

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson

và Truyện Cổ Phật Giáo của Nguyễn Thế Vinh)

* 15 *

KHO TÀNG GIẤU CHÔN

Ngày xưa có một ông già

Ở Ba La Nại, cửa nhà giàu sang

Ông già có một bạn vàng

Rất là tài giỏi, khôn ngoan hơn người.

Vợ ông già còn trẻ thôi

Đảm đang, duyên dáng, xinh tươi, mượt mà

Nên ông thầm nhủ lo xa:

"Đây là may mắn hay là nguy tai?"

Vợ chồng có một con trai

Ông yêu, ông quý nào ai sánh bằng.

Một ngày ông chợt nghĩ rằng:

"Vợ càng trẻ đẹp lại càng khó tin

Khi ta chết nàng chóng quên

Lấy thêm chồng khác ngay liền chẳng sai

Cả hai phung phí tiêu xài

Hết luôn tất cả gia tài của ta

Do bao công sức kiếm ra,

Con ta còn có gì mà hưởng đây,

Giờ ta phải kiếm cách ngay

Giữ gia tài lại sau này cho con

Cách hay nhất để bảo tồn

Là đem của cải giấu chôn trong rừng"

Ông bèn gọi kẻ tùy tùng

Trung thành giúp việc đã từng bao năm

Vào rừng sâu, chốn xa xăm

Mang theo của cải âm thầm giấu chôn

Nan Đà tên của gia nhân

Nghe ông tín cẩn ân cần nhắn nhe:

"Này Nan Đà hãy lắng nghe

Cố mà giữ kín những gì hôm nay

Khi ta từ giã đời này

Con ta rồi sẽ tới ngày lớn khôn

Bạn nên kề cận nó luôn

Rồi đưa nó tới chỗ chôn kho tàng

Nhưng khuyên nó hãy khôn ngoan

Biết đường xử dụng bạc vàng báu châu!"

*

Quả nhiên sau đó ít lâu

Ông già tuổi hạc về chầu tổ tiên

Con trai giờ đã thành niên

Học hành đỗ đạt lại thêm hiền lành

Thay cha làm chủ gia đình,

Một hôm bất chợt mẹ anh nói rằng:

"Con ơi! Con có hay chăng

Đa nghi hạng nhất ai bằng cha con

Cho nên ông đã giấu chôn

Bao nhiêu tài sản vào luôn rừng già,

Mẹ nghi lão bộc Nan Đà

Từ lâu hắn vẫn tỏ ra trung thành

Cha con tín cẩn hết mình,

Hỏi đi! Chắc hắn biết rành chỗ chôn

Tất nhiên hắn sẽ giúp con

Đem kho tàng trở về luôn nhà mình,

Rồi con còn lập gia đình

Chăm lo gia sản cha dành lại đây!"

Chàng nghe mẹ gợi ý hay

Hỏi ra quả thật đúng ngay y lời.

*

Nan Đà một buổi đẹp trời

Đưa chàng trẻ tuổi vào chơi khu rừng

Tới nơi kia hắn chợt ngừng

Rồi leo lên đứng trên từng đất cao

Thấy mình quan trọng biết bao

Kho tàng mình biết, chủ nào có hay!

Lòng kiêu mạn chợt dâng đầy

Hắn bèn mắng nhiếc chủ ngay tức thì:

"Đứa con hư, hãy đi đi

Tấm thân nô lệ có gì quý đâu

Gia tài không đáng hưởng nào!"

Bao lời thô ác, hỗn hào tuôn ra

Chàng trai nuốt giận làm lơ

Trở về nhịn nhục đợi chờ chuyến sau.

Vài ba ngày đã trôi mau

Cả hai trở lại rừng sâu chuyến này

Rồi y vậy, chẳng đổi thay

Nan Đà lại giống như ngày trước thôi

Thật là kỳ quặc quá trời

Chàng trai suy nghĩ, tìm người hỏi thăm.

Nhớ cha trước có bạn thân

Từ lâu thông thái khôn ngoan tiếng đồn

Chàng bèn tìm tới thăm ông

Đầu đuôi thuật chuyện cầu mong giúp mình,

Ông già thân với gia đình

Nghe xong bèn nói: "Quả tình lạ thay!

Kỳ sau đi với hắn ngay

Vào khu rừng cũ lần này xem sao

Khi mà nó nói hỗn hào

Nó dừng chân lại chỗ nào chớ quên

Nhớ xong, đuổi nó đi liền

Dạy cho nó biết chớ nên làm tàng,

Chỗ nào nó đứng là vàng

Hãy đào của cải mà mang trở về,

Nan Đà mặc cảm mọi bề

Vốn mang bản chất tự ti yếu hèn

Nên khi nó có chút quyền

Nó bèn lạm dụng hầu quên phận mình!"

*

Lời khuyên hợp lý hợp tình

Chàng trai liền đó thi hành y theo

Quả nhiên mọi việc xuôi chiều

Gia tài chôn giấu bao nhiêu bạc vàng

Chàng con lấy lại dễ dàng

Tuân theo đúng ý cha chàng trước đây

Khôn ngoan cai quản khéo tay

Đồng thời bố thí để gây nhân lành

Tạo ra công đức cho mình

Mang thêm lợi lạc cho quanh xóm làng.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

BURIED TREASURE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 16 *

PHẬT ĐỘC GIÁC

Ba La Nại thuở xa xưa

Có ông của cải rất ư là giàu

Cha ông lại chẳng sống lâu

Chết đi để lại thêm bao nhiêu tiền

Thế là triệu phú giàu thêm

Gia tài sản nghiệp khắp miền nổi danh.

Một ngày ông nghĩ khôn lanh:

"Của này sao lại chỉ dành riêng ta

Giàu sang nên mở rộng ra

Cho người chung hưởng mới là điều hay!"

Nghĩ xong ông thực hiện ngay

Cửa thành bốn phía dân hay ra vào

Ông xây lên đẹp biết bao

Bốn căn nhà để đón chào người dân

Đồ ăn, thức uống ai cần

Biếu không, xin cứ dừng chân, ông mời.

Tấm lòng bố thí tuyệt vời

Thật là rộng lượng, mọi người ngợi ca.

*

Cách Ba La Nại không xa

Có Phật Độc Giác rừng già tĩnh tu

Ngài đang thiền định êm ru

Lòng nhân rạng rỡ, tâm từ chứa chan

Ngài thương xót kẻ nhân gian

Nổi trôi trần thế vô vàn khổ đau

Ngài mong họ giác ngộ mau

Tiếc thay họ lại quay đầu làm ngơ

Thiết đâu Chân Lý thăng hoa

Nên ngài yên lặng, lánh xa bụi trần

Rừng thiền một bóng tu thân

Tới bờ giác ngộ bước chân rộn ràng.

Một hôm thiền định rừng hoang

Bảy ngày liên tục chẳng màng uống ăn

Xả thiền ngài thấy nhọc nhằn

Trong người đói khát, e rằng hiểm nguy

Nên ngài đâu quản ngại gì

Tìm đường khất thực vội đi vào làng

Tới nhà triệu phú giàu sang

Chờ người hoan hỷ cúng dường thầy tu.

Chủ nhà sửa soạn ăn trưa

Chợt trông thấy Phật đến từ phía xa

Vội vàng ra lệnh người nhà

Thức ăn thành kính mang ra cúng dường

Mình thời đứng dậy nghiêm trang

Chờ chào đón Phật rộn ràng lòng vui.

*

Nào ngờ hiện diện cạnh nơi

Ác Ma thần chết mọi người nghe danh,

Đời thường sợ hãi hoảng kinh

Lo rằng chính bản thân mình mạng vong

Nên luôn hồi hộp cõi lòng

Ác Ma vì thế vô cùng quyền uy,

Nhưng riêng với vị Phật kia

Ác Ma thấy chẳng có chi quyền hành

Ngài luôn sống rất tịnh thanh

Sợ đâu cái chết vây quanh đón chờ.

Ác Ma tức giận vô bờ

Cho nên gặp dịp bất ngờ hôm nay

Muốn ngài đói khát đọa đày

Để rồi bị hủy diệt ngay bữa này

Ác Ma vội vã ra tay

Tạo thành hố thẳm giăng đầy lửa than

Cản đường của đám gia nhân

Khó mà mang được thức ăn cúng dường

Người nhà triệu phú kinh hoàng

Đành quay lại chủ vội vàng trình ngay

Chủ sai người khác đi thay

Mọi người gặp lửa đều quay trở về

Thảy đều sợ chết thảm thê,

Chủ nhân thầm nghĩ: "Sá gì Ác Ma

Làm sao ngăn cản được ta

Nhiệt tình bố thí, thiết tha cúng dường

Đây là bước tiến trên đường

Về nơi giác ngộ, về phương an lành!"

Với lòng tin, với tâm thành

Chủ nhân triệu phú tự mình ra đi

Đích thân bưng thức ăn kia

Cúng dường cho Phật còn gì quý hơn,

Bị ngăn chặn bởi hố than

Nhìn vào thấy lửa hung tàn bốc ra

Nhìn lên thấy mặt Ác Ma

Chập chờn thần chết thật là hãi kinh

Ông bèn lên tiếng hỏi nhanh:

"Chắc là mi đã tạo thành hố than

Mi là ai tới cản ngăn?"

Ác Ma đáp lại: "Ta thần chết đây

Chính ta tạo hố lửa này

Ngăn nhà ngươi khỏi tiếp tay cúng dường

Phật kia sẽ chết tang thương

Và ngươi khỏi tiến trên đường tu thân

Vẫn còn trong chốn bụi trần

Vẫn trong quyền lực vô ngần của ta!"

Chủ nhân: "Này hỡi Ác Ma

Mi nào quyền lực đủ mà cản ngăn

Quyết tâm ta cúng thức ăn

Để xem mi có cầm chân được nào!"

Hướng về Phật ông thưa mau:

"Đầu này dù có lộn vào hầm than

Không sờn chí! Vẫn kiên gan!

Tới dâng ngài chút thức ăn cúng dường!"

Nói xong triệu phú ung dung

Sợ chi chết dưới lửa hừng hầm than

Bản thân mình quên hoàn toàn

Hố sâu ông vẫn nhẹ nhàng bước lên,

Chợt ông cảm thấy bình yên

Một bông sen nở cánh hiền dưới chân

Tòa sen mát mẻ muôn phần

Nhụy sen phủ khắp toàn thân phấn vàng

Nhiệm mầu! Kỳ diệu! An toàn!

Chủ nhân dâng vội thức ăn cúng dường

Vào bình bát Phật thân thương

Kiên trì tiến bước trên đường tu thân.

Ác Ma thất bại hoàn toàn

Biến đi mất dạng, hố than chẳng còn,

Phật Độc Giác hồi hướng luôn

Bao nhiêu công đức cho ông chủ nhà

Giơ tay chú nguyện thiết tha

Chủ nhà đảnh lễ rất là thành tâm.

Phật quay về chốn sơn lâm

Trong vùng Hy Mã Lạp Sơn chập chùng.

*

Đứng nguyên trên đoá sen hồng

Chủ nhân triệu phú trong lòng vui tươi

Tòa sen thuyết pháp vang lời

Chung quanh đại chúng mọi người lắng nghe

Lời khuyên bố thí, từ bi

Lời khuyên giữ giới trọn bề chân tu.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE SILENT BUDDHA

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 17 *

LỜI NGUYỀN RỦA

Chương 1: GHEN TỨC

Hồi xưa có một nhà sư

Ở trong tịnh xá tĩnh tu một mình

Sư này sung sướng thật tình

Vì ông điền chủ tâm thành cưu mang

Ông lắm bạc, ông nhiều vàng

Chủ nhân sốt sắng, sư làng thảnh thơi

Khỏi lo nghĩ chuyện ngoài đời

Thức ăn, vật dụng được người hiến dâng

Sư may mắn ít ai bằng

Tịnh thanh đầu óc, nhẹ nhàng tâm tư

Chỉ chuyên lo có việc tu

Nhưng mà có vẻ như sư coi thường

Phận may sư chẳng vấn vương

Chẳng hề nhận biết mình đương hơn người.

*

Một hôm vào buổi đẹp trời

Có thầy trưởng lão qua nơi làng này

Thầy đang đi đó đi đây

Mong tìm giác ngộ một ngày tương lai

Vẻ nhân ái, dáng khoan thai

Gặp thầy điền chủ thốt lời ngợi ca

Ông mời khách lạ vào nhà

Thức ăn, vật dụng đem ra cúng dường

Nghe thầy giảng những lời vàng

Thỉnh thầy ở lại trong làng này luôn

Thầy nghe hoan hỉ dừng chân

Theo về tịnh xá an thân tu hành,

Gặp sư làng kể sự tình

Đôi bên vui vẻ như anh em nhà

Sư làng mời khách phương xa

Vào phòng cư ngụ tỏ ra chu toàn.

Buổi chiều điền chủ đích thân

Mang dầu, hoa với thức ăn thăm thầy

Tới nơi tịnh xá dâng ngay

Xin nghe giảng pháp với đầy thành tâm

Tỏ lòng quý trọng vô ngần

Trước khi từ biệt ân cần mời sư

Mời hai sư tới ăn trưa

Hôm sau hẹn gặp, rất ư nhiệt tình.

*

Sư làng bản tính quang minh

Thường luôn giữ giới cho mình rất nghiêm

Đột nhiên ghen tức khởi lên

Nảy sinh ý nghĩ thấp hèn đêm nay

Sợ mình địa vị lung lay

Sợ làng trọng vọng vị thầy kia hơn

Cho nên lòng dạ bồn chồn

Loay hoay tìm cách đuổi luôn thầy này,

Thầy phương xa nào có hay

Vẫn luôn trò chuyện tràn đầy tình thân

Nhưng sư làng chẳng quan tâm

Tỏ ra lạnh nhạt, lặng câm không lời.

Khách xa nhận biết ngay thôi

Nghĩ thầm: "Huynh đệ là người đáng thương

Ta nào còn chút vấn vương

Nào còn dính mắc vào đường trần gian

Dù đi hay ở chẳng màng

Từ lâu buông xả nhẹ nhàng tấm thân,

Sư làng đây tội vô vàn

Đột nhiên che lấp bởi màn vô minh

Sau này khổ não thân mình

Gánh vào hậu quả thật tình thảm thương!"

Thầy lui gót vào thiền đường

Ngồi thiền suốt cả đêm trường canh thâu.

*

Vào giờ khất thực hôm sau

Sư làng theo lệ từ lâu thông thường

Đến phòng mời khách đi cùng

Đưa tay gõ cửa, rung chuông phía ngoài

Nhưng sư dùng móng tay thôi

Cố tình gõ nhẹ để người chẳng nghe

Ý gian thật đáng trách chê

Quả nhiên khách lạ có hề nghe đâu.

Sư làng vội bỏ đi mau

Tới nhà điền chủ trước sau một mình

Ăn trưa xong mới trần tình:

"Thầy kia say ngủ, tôi đành phải đi

Dù cho đánh thức ích gì

Chắc thầy ăn uống thoả thê quá rồi

Chỉ lo ngủ với ăn thôi

Đánh chuông, gõ cửa thầy thời chẳng nghe!"

Trong khi đó vị thầy kia

Sau khi thức giấc, đắp y, rời làng

Rời ngôi tịnh xá khang trang

Bỏ đi khất thực lang thang phương trời

Ung dung, tự tại, thảnh thơi

Tiếc chi đãi ngộ của người giàu sang.

Về phần điền chủ cúng dường

Sau khi tiếp đãi sư làng ăn trưa

Mượn luôn bình bát của sư

Rửa đi sạch sẽ, rất ư tâm thành

Đựng đồ ăn mới ngon lành

Nhờ sư chuyển lại để dành khách xa

Biếu thầy còn ở lại nhà

Cùng lời điền chủ thiết tha cúng dường.

*

Sư làng về, đi trên đường

Khởi lòng ghen tức tầm thường xấu xa

Nghĩ rằng: "Có đuổi ông ta

Thầy này chắc chẳng chịu ra khỏi làng

Vì nơi đây sống dễ dàng

Đồ ăn thức uống sẵn sàng thơm ngon,

Ta nên lén liệng đi luôn

Thời thầy chắc sẽ chẳng còn ở lâu.

Nhưng đồ ăn vứt đi đâu

Nếu cho người lạ trước sau lộ liền,

Nếu mà ném xuống ao bên

Thời bơ và sữa nổi lên tức thì,

Nếu quăng vào bụi cây kia

Thời đàn quạ sẽ xúm về thật đông

Chợt sư thấy trên cánh đồng

Ruộng âm ỉ cháy than hồng, khói lan

Nông dân đốt ruộng làm phân

Sư bèn đổ vội thức ăn nơi này

Thức ăn liền cháy mau thay

Chẳng còn vết tích! Ai hay biết gì!"

Sư về tới tịnh xá kia

Thời thầy trưởng lão đã đi xa vời

Nghĩ suy sư đoán ra thôi:

"Chắc thầy trưởng lão là người khôn ngoan

Biết ta ghen tức vì tham

Cho nên thầy cũng chẳng ham chốn này

Chẳng ham lưu lại nơi đây

Và thầy quyết định đi ngay khỏi làng"

Vô minh phút chốc tiêu tan

Sư làng bừng tỉnh khẽ than đôi lời:

"Chỉ vì danh lợi chút thôi

Mà ta đối xử với người xấu xa!"

*

Thời gian lặng lẽ trôi qua

Ông điền chủ vẫn thiết tha cúng dường

Hộ trì tiếp tục sư làng

Nhưng sư xáo trộn hoang mang tâm thần

Bị giày vò rất khổ tâm

Trăm bề hối hận, muôn phần ưu tư

Sống giờ vất vưởng sớm trưa

Chập chờn trên đất giống như ma rồi

Chẳng bao đâu sư lìa đời

Tái sinh địa ngục là nơi đọa đày

Nổi trôi đau khổ đắng cay

Và rồi lần lượt chốn này trải qua:

"Năm trăm lần rất xót xa

Tái sinh làm quỷ dạ xoa hãi hùng

Luôn luôn đói khát vô cùng

Nào đâu no bụng được trong một ngày;

Rồi sinh làm chó khổ thay

Năm trăm lần nữa loay hoay đói lòng

Chó hoang đói khát chạy rong

Thân gầy, ghẻ lở long đong đường đời;

Cuối cùng sinh được làm người

Làm con bất hạnh một nơi nghèo nàn

Gia đình hành khất lầm than

Thức ăn thiếu thốn, áo quần tả tơi

Mẹ cha xua đuổi ra ngoài

Cho rằng đứa trẻ gây tai họa này".

*

Đáng thương thay! Tội nghiệp thay!

Nhà sư sung sướng tràn đầy thảnh thơi

Từ bao tiền kiếp xa vời

Chỉ vì ghen tức với người miếng ăn

Thành bất chính, thành tham lam

Phải qua khổ cực hơn ngàn kiếp sau.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE CURSE OF MITTAVINDA, Ch. 1: Jealousy.

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 18 *

LỜI NGUYỀN RỦA

Chương 2: THAM LAM

Chàng kia cuộc sống khổ đau

Thường xuyên đói khát từ lâu lắm rồi

Trải qua bao kiếp luân hồi

Một ngày chàng biết tới thời an thân,

Lang thang khắp nẻo dương trần

Tới Ba La Nại dừng chân cuối cùng.

Nơi đây danh tiếng vang lừng

Có thầy dạy học khắp vùng mến thương

Ông thầy mở một học đường

Năm trăm người tới đó đương học nghề

Dân nơi đây tốt mọi bề

Thường làm việc thiện có nề hà đâu

Cho nên hỗ trợ trước sau

Giúp người đến học nhu cầu uống ăn,

Tiền thầy dạy họ trả luôn

Thật là tốt đẹp! Vô ngần đáng khen!

Anh chàng tới đúng dịp hên

Được tham gia đám thanh niên học hành

Được nghe thầy dạy điều lành

Được ăn, được uống, phận mình được yên.

Tiếc thay nếp sống chẳng bền

Chàng lười biếng học, sớm quên lời thầy

Cứng đầu, hung hãn hàng ngày

Tranh giành đánh lộn ở ngay trong trường

Đây là tính xấu còn vương

Từ năm trăm kiếp trước thường đua tranh

Từng làm chó đói chạy quanh

Hung hăng cắn lộn để giành miếng ăn.

Nhà trường lâm cảnh khó khăn

Học sinh chán nản bỏ dần đi luôn

Tiền thầy dạy học chẳng còn

Thầy trò nản trí, bà con buồn lòng

Thế là đến bước đường cùng

Anh chàng bị đuổi khỏi vùng nói trên.

*

Đường đời gây họa triền miên

Bước chân bất hạnh lạc miền xa xôi

Nơi làng biên địa ít người

Chàng đi làm mướn sống đời lầm than

Lập gia đình với một nàng

Cũng trong cảnh khổ nghèo nàn như nhau

Vợ chồng sinh được trước sau

Hai con thơ dại, dấn sâu đọa đày.

Dân làng hay biết trước đây

Chàng từng theo học với thầy tiếng tăm

Nên khi gặp chuyện khó khăn

Họ thường tìm tới hỏi han mọi điều

Lời chàng khuyên họ làm theo

Nhưng rồi làng bỗng bị nhiều tai ương:

"Bảy lần vua xử phạt làng,

Bảy lần nhà cháy tan hoang bất ngờ,

Bảy lần khô cạn ao hồ"

Xưa nay làng có bao giờ vậy đâu

Họ cho tai họa trước sau

Khơi nguồn từ lúc chàng vào làng thôn

Thế là họ quyết định luôn

Đuổi chàng cùng với vợ con khỏi làng

Họ xua tay nguyền rủa rằng:

"Mi gây tai họa! Tìm đường cút mau!"

*

Rời làng dấn bước u sầu

Một hôm tới chốn rừng sâu ngút ngàn

Nơi đây quỷ dữ ẩn tàng

Quỷ trong bóng tối kinh hoàng hiện ra

Vợ con chàng bị quỷ ma

Bắt đi ăn thịt chẳng tha mạng nào,

Riêng chàng may mắn biết bao

Thoát tay ma quỷ thét gào bủa vây.

Trên đường trốn khỏi nơi đây

Chàng đi tới hải cảng này xa xôi

Nghèo nàn, đói khát, đơn côi

Tấm thân bất hạnh, cuộc đời thương đau

May thay có một nhà giàu

Sống trong thành phố từ lâu giúp ngưòi

Ông nghe được chuyện chàng rồi

Nhận chàng làm đứa con nuôi tức thì

Vợ chồng không có con chi

Hiền lành rất mực, từ bi vô vàn

Cho nên họ đối với chàng

Y như con đẻ ngập tràn tình thương.

Họ sùng đạo, luôn cúng dường

Bao nhiêu việc thiện vẫn thường tiếp tay

Đứa con nuôi đáng trách thay

Chẳng tin đạo giáo nên hay ngông cuồng

Điều gian xảo, chuyện bất lương

Chàng đâu ngần ngại, cứ thường làm thôi.

Một thời gian cha qua đời

Muốn chàng hiểu đạo mẹ thời khuyên can

Dạy cho chàng những lời vàng:

"Kiếp này làm tốt, thanh nhàn kiếp sau

Tu nhân tích đức cho mau!"

Con nuôi ngỗ nghịch thèm đâu nghe lời.

Nay mai lễ lớn tới rồi

Mẹ khuyên con hãy tới nơi chùa chiền

Nghe lời đẹp, mở tâm hiền

Chàng chê: "Đi lễ chùa thêm ích gì?"

Mẹ tha thiết: "Con cứ đi

Bạc tiền mẹ có tiếc gì cho cam

Tiền vàng đây đủ một ngàn

Đi chùa về mẹ cho làm của riêng!"

Chàng con nổi máu tham lên

Đến chùa nhưng lại chẳng thèm nghe kinh

Chui vào một góc ẩn mình

Ngủ luôn đến lúc bình minh mới về

Lấy tiền thưởng cười hả hê

Chuyện chùa mẹ hỏi có hề biết đâu.

Mẹ càng thất vọng, buồn rầu

Sợ con hậu quả khổ đau ngập tràn.

Nghìn đồng chưa thỏa máu tham

Chàng con xoay sở để làm ăn thêm

Bất ngờ gặp vận, giàu lên

Tiền vào như nước thật hên cho chàng.

Một hôm thưa với mẹ rằng:

"Một trăm hai chục ngàn vàng trong tay

Nhưng con chưa thỏa mãn ngay

Muốn buôn thêm để tiền này sinh sôi

Chuyến tàu tới sắp đi rồi

Con mong vượt biển ra nơi nước ngoài!"

Mẹ ngăn: "Tính vậy là sai

Lênh đênh mặt biển nguy tai thật tình

Bán buôn xứ lạ bấp bênh

Con nên ở lại nhà mình thì hơn

Mẹ cho con tám chục ngàn

Tiền vàng mẹ có sẵn sàng. Đừng đi!"

Từ tham lam đến cuồng si

Mẹ dang tay cản chàng thì hất ra

Đẩy luôn mẹ xuống sàn nhà

Trong cơn đau đớn mẹ la lên rằng:

"Cút đi! Hỡi đứa hoang đàng

Chuyên đem khổ tới, chuyên mang họa về!"

Chàng con nào có thèm nghe

Không quay nhìn lại, không hề hồi tâm

Lao ra bến cảng, dấn thân

Lên tàu buôn cứ căng buồm ra khơi.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE CURSE OF MITTAVINDA, Ch. 2: Greed

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 19 *

LỜI NGUYỀN RỦA

Chương 3: LẠC THÚ

Lênh đênh suốt bảy ngày trời

Con tàu lướt sóng đưa người đi buôn

Đột nhiên gió chẳng thổi buồm

Tàu không chạy được ngừng luôn biển này

Tàu ngưng tại chỗ bảy ngày

Mọi người sợ chết loay hoay muộn sầu

Cho rằng có kẻ trên tàu

Đang gây tai họa thương đau cho đoàn

Họ liền đề nghị rút thăm

Xem ai là kẻ gieo mầm tai ương,

Rút thăm ra đúng tên chàng

Bảy lần đều trúng. Họ càng thêm tin

Họ quăng chàng xuống biển liền

Xuống bè tre nhỏ thả trên sóng vàng

Họ cùng lớn tiếng la rằng:

"Cút đi hỡi kẻ chuyên mang họa về!"

Tức thì gió nổi bốn bề

Cánh buồm căng gió, tàu đi nhẹ nhàng.

*

Trên bè còn lại mình chàng

Bồng bềnh gió cuốn, kinh hoàng sóng đưa

Nhưng từ bao kiếp xa xưa

Chàng từng là một nhà tu lành hiền

Đã gieo nhân tốt đủ duyên

Chút nhân giờ đã tạo nên quả lành

Nên bè trôi nổi loanh quanh

Dạt vào hòn đảo tươi xanh cuối trời

Bốn tiên nữ ra đón mời

Rước chàng vào ở lâu đài pha lê

Cùng nhau chung sống đê mê

Bảy ngày hạnh phúc tràn trề sớm khuya

Rồi tiên nữ phải ra đi

Họ thành lốt quỷ còn chi khổ bằng,

"Ở yên đây!" họ khuyên chàng

Đợi chờ tới lúc các nàng trở lui.

Thấy rằng dang dở cuộc vui

Chàng đâu có chịu nghe lời ở yên

Lên bè qua tiếp đảo bên

Nơi đây chàng lại gặp tiên nữ rồi

Tám nàng xinh đẹp tuyệt vời

Trong lâu đài nọ sáng soi bạc vàng

Hưởng vui cùng với các nàng

Bảy ngày lạc thú rộn ràng trôi qua

Các nàng lại phải đi xa

Trở thành lốt quỷ thật là đau thương,

"Ở yên đây!" họ khuyên chàng

Đợi chờ tới lúc các nàng trở lui.

Đang quen hưởng những thú vui

Chàng đi tiếp tục qua nơi cận kề

Ghé vào hòn đảo lạ kia

Là nơi có một thành trì dạ xoa

Nàng mang hình dạng xót xa

Làm con dê cái nhởn nha trong thành

Chàng đâu hay biết ngọn ngành

Bụng thời đang đói nên đành bắt dê

Nắm chân dê để kéo về

Tính đường làm thịt no nê chuyến này,

Dạ xoa uy lực mạnh thay

Đá chàng văng tuốt như bay ngang trời

Qua bờ bến, vượt trùng khơi

Rớt luôn xuống một bụi gai ven đồi

Dưới hào sâu nước cạn rồi

Dê nhà vua được chăn nuôi trong này

Dân Ba La Nại đến đây

Trộm dê, giết thịt lâu nay đã nhiều

Lính canh rình rập, rõi theo

Hầu mong chấm dứt những điều bất lương.

*

Sau khi lăn xuống dưới mương

Chàng trai bò dậy tìm đường đi lên

Nhìn bầy dê đứng kề bên

Chàng bèn suy nghĩ: "Nơi miền đảo kia

Ta từng nắm bắt chân dê

Cho nên bị đá văng về bên đây,

Nếu giờ ta nắm chân này

Chắc dê lại đá văng ngay chứ gì

Văng về lại đảo bên kia

Có bao tiên nữ mê ly đón chào

Trong lâu đài đẹp biết bao!"

Nghĩ xong chàng vội nắm vào chân dê

Dê kêu vang động bốn bề

Lính chăn dê tới. Thảm thê thân chàng

Bị người đánh trói tang thương:

"Giải quân trộm cướp lên đường về cung!"

Tội nhân theo đám tùy tùng

Đang đi bất chợt tạm ngừng ngang đây

Nhường đường cho một vị thầy

Bốn phương danh tiếng thành này từ lâu

Năm trăm đệ tử nối nhau

Theo thầy cùng rảo bước mau trên đường

Thấy người bị trói, xót thương

Thầy nhìn vào nhận ra chàng ngay thôi:

"Đây là đệ tử của tôi!"

Thầy bèn lên tiếng xin người thả ra

Lính chăn dê nể thầy già

Tuân lời nên thả chàng ta tức thì.

Ông thầy bèn hỏi trò kia

Ngọn ngành câu chuyện từ khi khởi đầu.

Bao nhiêu tiền kiếp từ lâu

Bỗng nhiên ào ạt trước sau hiện về

Chàng bèn kể rõ thầy nghe:

"Thoạt tiên chàng đã từng đi tu rồi

Vì tham nên bị nổi trôi

Đầu thai làm chó tứ thời đói ăn,

Rồi làm người rất nghèo nàn

Vợ con gặp nạn vô vàn thương đau

Bị ăn bởi quỷ rừng sâu,

Rồi làm con của nhà giàu vùng kia

Vẫn tham lam, vẫn ngu si

Cho nên cãi mẹ quyết đi nước ngoài

Tàu buôn gặp lắm nguy tai

Bị người quăng xuống bè trôi sóng nhồi,

Rồi cùng tiên trong lâu đài

Hưởng bao lạc thú ít ai sánh cùng,

Nắm chân dê lúc đói lòng

Bị dê đá mạnh vào trong chốn này,

Giờ đây may gặp lại thầy!"

Thầy nghe xong chuyện dạy ngay lời vàng:

"Chỉ vì con mãi coi thường

Lời khuyên của những người thương mến mình

Cho nên hạnh phúc tan tành

Và bao bất hạnh đến nhanh chẳng ngờ.

Nhân nào quả nấy đợi chờ

Thú vui nào có bao giờ bền lâu

Bao nhiêu ham muốn trước sau

Một thời rồi cũng tàn mau sớm chiều

Vì con để nó cuốn theo

Cho nên thân xác tiêu điều lâu nay,

Nhớ rằng giữ nước trong tay

Làm sao mà hết khát ngay được nào!"

Lời thầy dạy lành biết bao

Anh chàng đảnh lễ cúi đầu xin thưa

Theo thầy học đạo như xưa

Vị thầy hoan hỷ nhân từ nhận ngay

Chàng từ kiếp đó đổi thay!

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE CURSE OF MITTAVINDA, Ch. 3: Pleasure

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 20 *

BỒ CÂU VÀ QUẠ

Tại Ba La Nại thuở xưa

Người dân thành phố nhân từ lắm thay

Giúp loài chim chóc quanh đây

Họ làm nhiều tổ treo đầy khắp nơi

Cho chim chỗ ở thảnh thơi

Đồng thời chim hót cho người vui thêm.

Có ông đầu bếp trong miền

Làm cho triệu phú giàu tiền lâu nay

Cạnh nhà bếp, trên cành cây

Ông treo một tổ chim ngay lối vào

Bên trong có chú bồ câu

Hiền lành, dễ mến, ở lâu lắm rồi

Chim không ăn thịt như người

Cho nên bếp núc chim thời tránh xa

Tránh mùi sào nấu bay ra

Tránh mùi súc vật thịt thà trong đây.

Thông thường buổi sáng mỗi ngày

Bồ câu rời tổ sớm bay giữa trời

Suốt ngày lượn cánh tìm mồi

Hột cây hạt cỏ vãi rơi trong vùng

Không hề đụng đến côn trùng

Đêm về tổ ngủ cõi lòng bình an,

Bồ câu ưng ý vô vàn

Cuộc đời thoải mái nhẹ nhàng trôi đi.

*

Gần bồ câu có quạ kia

Ham ăn đủ thứ chẳng chê món nào

Xấu người, xấu nết biết bao

Nhiều phen liều mạng kể sao cho vừa,

Một hôm làn gió thoảng đưa

Mùi đồ ăn quạ thường ưa lâu rồi

Thịt trong nhà bếp bốc hơi

Vô cùng quyến rũ, tuyệt vời thơm ngon

Quạ ta mê mẩn tâm hồn

Tính đường ăn trộm chẳng buồn đắn đo

Bay quanh nhà bếp thăm dò

Thấy bao thịt cá thơm tho phơi bày.

Thông thường chiều tối mỗi ngày

Bồ câu no đủ là bay trở về

Vào trong tổ rộng rãi kia

Nghỉ ngơi yên tĩnh giấc khuya an lành,

Quạ nhìn thấy vậy nghĩ nhanh:

"Bữa ăn ngon sắp đạt thành rồi đây

Nhờ chàng chim dại khờ này

Ta vào trong bếp dễ thay còn gì!"

Bồ câu sáng cất cánh đi

Quạ bay theo sát. Chim thì ngạc nhiên

Nên chim lên tiếng hỏi liền:

"Tại sao bạn lại theo bên tôi hoài?"

Quạ bèn nịnh: "Tôi thích ngài

Nêu gương tốt đẹp ít ai sánh cùng

Khiến tôi ngưỡng mộ trong lòng

Muốn theo học hỏi để mong trưởng thành!"

Bồ câu đáp, giọng chân tình:

"Cả hai cách sống chúng mình khác nhau

Bạn theo tôi ích gì đâu

Đồ ăn cũng khác từ lâu nay rồi!"

Quạ khôn lanh vội trả lời:

"Bay đi mỗi sáng mình thời tách ra

Kiếm ăn riêng, thật dễ mà

Chiều bay về tổ chúng ta đi cùng

Giúp nhau nếu được ở chung

Gần ngài tôi học điều từng ước ao!"

Bồ câu: "Vậy tốt biết bao

Chia tay ta hãy đi nào bạn ơi!"

Mỗi chim tung cánh một nơi

Bồ câu ăn hạt cỏ thời lòng vui,

Quạ kia suốt cả ngày trời

Ăn côn trùng ở quanh nơi phân bò

Dễ dàng thay, chẳng phải lo!

Nhưng mà quạ lại muốn mò kiếm ăn

Bếp kia ngon gấp triệu lần

Bao nhiêu cá thịt sẵn luôn phơi bày

Nên ăn xong quạ vội bay

Kiếm bồ câu nói: "Cả ngày trôi qua

Ngài lo ăn uống quá mà

Thật không ích lợi! Thôi ta đi về!"

Bồ câu nào có chịu nghe

Kiếm từng hạt cỏ nhâm nhi vui đời

Mãi khi tới lúc tối trời

Bồ câu mới chịu về nơi tổ mình

Quạ bay nôn nóng theo nhanh

Xin cùng chung tổ, thắm tình từ đây.

*

Cả hai kề cận ít ngày

Sáng đi, chiều lại cùng bay trở về

Một hôm nhà bếp vui ghê

Chủ mua thịt cá ê hề treo quanh

Quạ trông hấp dẫn ngon lành

Nên thèm, muốn trộm thoả tình gian tham

Giả vờ đau ốm kêu than

Cả đêm rên rỉ muôn vàn đớn đau

Sáng ra nói với bồ câu:

"Tôi đau bụng quá, bay đâu được nào!"

Bồ câu: "Bạn nói lạ sao

Quạ thường chỉ đói. Bụng đau bao giờ!

Hành vi bạn rất đáng ngờ

Chắc ham thịt cá nên chờ trộm chăng?

Coi chừng nguy hiểm chi bằng

Dậy đi kiếm sống đàng hoàng với tôi!"

Quạ đâu có chịu nghe lời

Cố tình nán lại trong nơi tổ này

Bồ câu đành cất cánh bay

Sau khi dặn quạ ở đây chờ mình.

*

Quạ nằm trên tổ nấp rình

Thức ăn trong bếp ngon lành bốc hơi

Nắp vung hé mở ra rồi

Hôm nay ông bếp nấu nồi thịt tươi,

Bên trong nóng nực quá trời

Ông bèn hóng mát, ra nơi hiên nhà

Quạ ta lợi dụng thời cơ

Lẻn vào trong bếp, lân la bên nồi

Chọn ngay miếng cá làm mồi

Thò đầu vào mổ để lôi ra ngoài

Ai ngờ vung lại bị rơi

Tiếng vang dội tới tai người ngoài hiên

Ông đầu bếp chạy vào liền

Thấy ngay quạ ngậm cá bên cạnh nồi

Ông bèn nổi giận sục sôi

Cửa chung quanh bếp tức thời đóng ngay

Đuổi theo bắt quạ trong đây

Vặt lông trơ trụi đọa đày thảm thương

Ớt cay, gừng nóng, tiêu nồng

Ông đem giã nhỏ trộn chung bôi vào

Da non quạ thảm làm sao

Xưng lên, dát bỏng, đớn đau vô vàn

Ông cười vứt quạ bạo tàn

Vào ngay trong tổ ở gần hàng hiên.

Quạ nằm đau đớn kêu rên

Đến chiều xuất hiện dáng hiền bồ câu

Bồ câu sửng sốt than mau:

"Sáng nay tôi nói bạn đâu nghe lời

Gian tham hại cả cuộc đời

Giúp chi được bạn, tôi thời bó tay,

Ông đầu bếp cũng ác thay,

Toàn là người xấu quanh đây không à

Thôi thôi tôi phải rời xa

Chẳng còn ham tổ gần nhà bếp đâu!"

Bồ câu buồn bã cúi đầu

Bay tìm chỗ ở dài lâu an bình.

Quạ thời đau đớn thân mình

Một ngày sau chết, tội tình biết bao!

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE PIGEON AND THE CROW

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 21 *

CHA CỦA RẮN TRE

Ngày xưa có một ông thầy

Ngồi thiền tinh tấn bao ngày rất chăm

Nhiệt tình, quyết chí tu thân

Dần dần đã có tiếng tăm khắp miền

Những ai muốn học lời hiền

Muốn thầy thông thái chẳng quên tìm ngài,

Thấy ngài thật giỏi, thật tài

Năm trăm đệ tử tức thời xin theo.

Một người khác biệt rất nhiều

Vì bao súc vật chàng yêu vô cùng

Chàng ta quả thật lạ lùng

Muốn nuôi súc vật ở chung trong nhà

Như gia súc, chẳng nề hà

Thật là đặc biệt khác xa mọi người.

Một hôm nhân lúc dạo chơi

Chàng nhìn thấy rắn nhỏ nơi góc vườn

Rắn tuy độc nhưng dễ thương

Kiếm ăn nên rắn tìm đường bò quanh

Chàng bèn chợt có cảm tình

Bắt về nuôi rắn cho mình thêm vui

Chàng thường thả rắn khắp nơi

Lồng tre chỉ nhốt rắn chơi trong này

Mỗi khi chàng phải xa đây

Mọi người vội đặt tên ngay tức thì

"Rắn tre" quý hoá kể chi

Chàng là "cha của rắn tre" trong lồng.

Thầy nghe, thắc mắc cõi lòng

Gọi chàng lại hỏi để mong tỏ tường

Chàng thưa rằng đúng mọi đường:

"Con nuôi rắn đó và thương thật tình

Thương như con của chính mình!"

Thầy bèn khuyên nhủ: "Thả nhanh rắn này

Thật là nguy hiểm lắm thay

Sống cùng rắn độc có ngày chết toi!"

Nhưng chàng nào chịu nghe lời

Nghĩ mình hiểu biết hơn người nên thưa;

"Rắn này con rất thích ưa

Con chiều rắn cũng tựa như con mình

Rắn nào cắn lại cho đành

Giữa con và rắn đã thành thân quen!"

Thầy bèn cảnh cáo chàng liền:

"Có ngày mất mạng chớ nên coi thường!"

Thầy luôn dạy, chàng chẳng màng

Chẳng thèm để ý lời vàng nhủ khuyên,

Tưởng rằng mọi chuyện bình yên

Một hôm chàng phải đi lên núi rừng

Kiếm cây trái về để dùng

Năm trăm đệ tử đi cùng với nhau,

Muốn cho cẩn thận trước sau

Chàng bèn nhốt rắn vào mau trong lồng,

Tưởng đi một buổi là xong

Nào ngờ lại kéo dài trong mấy ngày

Khi chàng quay lại về đây

Mới hay bỏ đói rắn này mấy hôm,

Mở lồng để rắn ra luôn

Hầu tìm đồ uống thức ăn lót lòng

Tay chàng mới để vào trong

Rắn vì đói khát nổi khùng cắn ngay

Quên đi tình nghĩa lâu nay

Không cần biết nọc độc gây họa gì

Cắn xong rắn lặng bò đi

Bỏ vào rừng thẳm nhớ chi chủ mình.

Anh chàng yêu rắn nhiệt tình

Giờ đây nọc độc thấm nhanh vào người

Phút sau từ giã cõi đời.

Tiếc thay chàng chẳng nghe lời thầy khuyên

Không nghe theo những lời hiền

Chuốc vào hậu quả vô biên thảm sầu!

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

BAMBOO’S FATHER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 22 *

HAI TRẺ DẠI KHỜ

Đã lâu từ thuở xa xưa

Có ông thợ mộc già nua, hói đầu

Bao nhiêu tóc rụng từ lâu

Đầu ông nhẵn bóng phô mầu chói chang,

Gặp ông nói chuyện giữa làng

Mọi người đều phải vội vàng đưa tay

Che luôn cặp mắt lại ngay

Nếu là ngày nắng gắt gay sáng loà.

Một hôm nắng rọi hiên nhà

Cái đầu hói của ông già bóng lên

Một con muỗi đói gần bên

Thấy đầu hấp dẫn muỗi liền đậu đây

Thò vòi ra chích mừng thay

Tưởng rằng được bữa ăn này ngon sao.

Ông già thợ mộc đang bào

Còn đang bận rộn lẽ nào ngừng tay

Cho nên ông cứ loay hoay

Lắc đầu xua đuổi muỗi bay cho rồi

Muỗi thời đang đói mềm người

Cho nên cứ bám có đời nào tha,

Ông già lớn tiếng kêu la

Gọi con trong bếp chạy ra giúp mình

Đầu cha chói sáng thật tình

Con thời đầu óc lại thành tối đen

Dại khờ, u ám, lành hiền

Nhưng thường chăm chỉ và quen vâng lời

Nghe kêu, con chạy tới nơi

La lên ầm ĩ: "Bố ơi lo gì

Để yên con giết muỗi kia

Chỉ cần một đập muỗi thì chết ngay!"

Nói xong con vội với tay

Lấy rìu sắc nhọn lòng đầy tự tin

Nhắm vào con muỗi chém liền

Muỗi kia xác chẻ hai bên, tàn đời

Xui thay rìu cũng chẻ đôi

Chiếc đầu ông bố tách rời làm hai.

*

Một đoàn người đi phía ngoài

Có ông cố vấn đại tài của vua

Bất ngờ thấy đứa con ngu

Vô tình giết bố rất ư hãi hùng

Ông quay qua đám tùy tùng

Nói rằng: "Cũng chẳng lạ lùng lắm đâu

Bao người khờ dại từ lâu

Coi như không có trong đầu trí khôn

Ta vừa nhớ chuyện hồi hôm

Xảy ra tương tự đáng buồn lắm thay!

Trong ngôi làng chẳng xa đây

Có bà mẹ nọ trong tay cầm chày

Giã vào gạo ở cối xay

Chăm làm công việc hàng ngày mãi thôi

Khiến đầu nóng chảy mồ hôi

Và rồi có một đám ruồi bu quanh

Vo ve vang tiếng ruồi xanh

Làm bà khó chịu xua nhanh đuổi ruồi

Nhưng ruồi nào có chịu rời

Bà lên tiếng gọi nhờ người kế bên

Cô con gái giúp mẹ liền

Cô tuy khờ khạo nhưng hiền lành thay

Thường vâng lời mẹ xưa nay

Cô bèn vội đứng lên ngay cối mình

Dơ chày lên rất nhiệt tình

Nhắm trên đầu mẹ đập nhanh một chày

Đám ruồi đang đậu nơi đây

Tất nhiên là chết lăn quay tức thì

Nhưng than ôi bà mẹ kia

Đầu thời cũng bể, dễ gì sống thêm!"

Vị quan cố vấn trang nghiêm

Dạy đoàn đệ tử: "Chớ nên quên rằng

Chọn người thân cận chung đường

Nếu mà khờ dại, tầm thường, ngu si

Thời ta chỉ chuốc hiểm nguy

Lắm phen mất mạng! Nhiều khi tàn đời!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

TWO STUPID CHILDREN

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 23 *

TƯỚI VƯỜN

Ba La Nại thật tưng bừng

Nhân ngày năm mới vui chung mọi nhà

Trong thành phố khắp gần xa

Đón mừng lễ lớn suốt ba ngày tròn

Mọi người chờ đợi bồn chồn,

Anh chàng coi sóc khu vườn hoàng cung

Năm nay cũng lại ước mong

Tham gia lễ hội ở trong đám này.

Có nhiều khỉ họp thành bầy

Cùng nhau sinh sống trên cây trong vườn

Khỉ không suy tính thiệt hơn

Nghe lời khỉ chúa, luôn luôn tuân hành.

Chàng làm vườn nghĩ khôn lanh

Muốn cho bầy khỉ thay mình tưới cây

Khi mình rời khỏi nơi đây

Để đi dự hội ba ngày nơi xa

Nên nhờ khỉ chúa thiết tha:

"Bạn ơi hãy giúp giùm ta tưới vườn

Bây giờ ta phải lên đường

Đi tham dự lễ ở phương xa rồi,

Lễ năm mới, ba ngày thôi

Chúng ta tình bạn lâu đời quý nhau

Này hạt dẻ, này trái dâu

Vườn cây chi chít có đâu thiếu gì

Xin mời các bạn dùng đi

Tự nhiên, thoải mái, có chi ngại ngần

Chỉ nhờ các bạn đỡ đần

Tưới cây non khắp xa gần mà thôi!"

Nghe xong khỉ chúa thốt lời:

"Bạn ơi xin cứ tin nơi bọn mình

Cả bầy tôi sẽ nhiệt tình

Tưới cây giúp bạn ở quanh trong vườn

Hãy cười lên! Cứ đi luôn!

An lòng dự lễ vài hôm là rồi!"

Chàng làm vườn mừng quá trời

Chỉ cho bầy khỉ rõ nơi căn lều

Chứa bao dụng cụ thật nhiều

Cùng bình tưới nước sẵn treo nơi này,

Chàng an tâm vội đi ngay

Cả bầy khỉ đứng vẫy tay tiễn người

Đồng thanh hoan hỉ thốt lời:

"Chúc mừng năm mới vui tươi, an lành!"

*

Hôm sau bầy khỉ lanh chanh

Lấy bình múc nước tranh giành tưới cây

Chợt nghe khỉ chúa phán ngay:

"Anh em trong khắp cả bầy chúng ta

Đừng nên phí phạm nước ra

Nước nên tiết kiệm chớ mà vung tay

Trước khi tưới nước vào cây

Nhổ cây xem rễ ngắn hay là dài

Ngắn thời tưới ít nước thôi

Dài thời nhiều nước, nhớ lời nghe không

Thế là khôn khéo vô cùng

Chàng làm vườn sẽ hài lòng vì ta!"

Chẳng cần nghĩ ngợi sâu xa

Cả bầy nghe lệnh hò la vâng lời

Nhổ cây đo rễ ngắn dài

Xong rồi trồng lại xuống nơi lỗ vườn

Rủ nhau tưới nước lên luôn

Ít nhiều tùy lỗ. Nghĩ khôn vô vàn.

*

Có ngài hiền trí đi ngang

Thấy bầy khỉ mải lăng xăng ngu đần

Hỏi thăm hay rõ cội nguồn

Thở dài ngao ngán: "Đáng buồn biết bao

Khỉ bày trò, cứ lao xao

Tưởng mình có trí ai nào ngờ đâu

Gây ra tai họa dài lâu

Cây non nay bỗng trước sau tan tành

Khu vườn đẹp đẽ nổi danh

Giờ đây phút chốc trở thành tang thương!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

WATERING THE GARDEN

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 24 *

RƯỢU MẶN

Một ông chủ quán rượu kia

Có chàng giúp việc rất chi nhiệt tình

Ông thường để hắn thay mình

Đứng ra rót rượu loanh quanh bên quầy

Anh chàng sốt sắng lắm thay

Có nhiều sáng kiến! Ra tay giúp người!

Một hôm nóng nực ngoài trời

Chủ nhân chợt muốn đi bơi ven làng

Ra sông tắm mát thênh thang

Nên ông giao quán cho chàng trông coi.

*

Anh chàng tiếp khách, tươi cười

Nhìn người uống rượu chàng thời suy tư:

"Tại sao khách lại cứ ưa

Nhâm nhi chút muối khi vừa uống xong?"

Chàng không muốn hỏi lòng vòng

Sợ người chê dốt, chê không sành đời,

Chàng đâu rõ uống rượu rồi

Rượu làm đắng lưỡi, đắng môi vô cùng

Khách hàng phải lấy muối dùng

Cho tan dư vị ở trong miệng mình.

Anh chàng tự nghĩ khôn lanh

Tưởng rằng thêm muối rượu thành ra ngon

Nên làm như vậy là khôn

Giúp cho công việc bán buôn thêm lời

Chẳng bao lâu sẽ phát tài

Chủ nhân quán rượu tất hài lòng đây

Thế là chàng vội loay hoay

Đem bao nhiêu rượu pha ngay muối vào

Nhưng chàng kinh ngạc biết bao

Thấy người uống rượu ai nào khen đâu

Khách hàng tới uống trước sau

Uống xong lập tức nhổ mau ra rồi

Hò la mắng mỏ nặng lời

Bỏ đi quán khác tức thời còn chi.

*

Tắm xong chủ quán trở về

Ngạc nhiên thấy quán chẳng hề có ai

Khách hàng không thấy một người

Rượu thời lại mặn có đời nào ngon

Thế là hỏng chuyện bán buôn

Vì chàng giúp việc tưởng khôn, rành đời.

Vài ngày lặng lẽ dần trôi

Ông đi kể chuyện cho người bạn xưa

Bạn là cố vấn của vua

Bạn bèn lên tiếng khi vừa nghe xong:

"Kẻ khờ dại muốn lập công

Muốn làm điều tốt nhưng không lợi gì

Chỉ gây hại! Chẳng ích chi!

Chớ nên cho kẻ ngu si gần mình!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

SALTY LIQUOR

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 25 *