Truyện thơ Tiền thân Đức Phật - Tập 1

DÊ CỨU THẦY TU

Một trong tôn giáo cổ xưa

Có thầy tu nọ rất ưa tế thần

Tuy ông nổi tiếng xa gần

Nhưng mà mê muội tâm thần nhiều thay.

Một hôm ông chọn dê này

Cho rằng thích hợp, giết ngay tế thần

Nghĩ suy lầm lạc vô ngần:

"Dê làm lễ vật muôn phần linh thiêng!"

Ông ra lệnh kẻ dưới quyền

Dắt dê ra tắm ở bên sông vàng

Dòng sông thánh chảy rộn ràng

Tắm xong trang điểm một tràng hoa tươi

Cổ dê đeo đẹp tuyệt vời,

Gia nhân, thuộc hạ đồng thời tắm luôn

Tẩy cho sạch sẽ tấm thân

Để mà tham dự vào phần lễ nghi.

*

Dưới bờ sông chú dê kia

Biết mình sắp bị giết đi tế thần

Dê suy tư, sáng trong tâm

Bao nhiêu tiền kiếp dần dần hiện ra

Tử, sinh nhiều đợt trôi qua

Luân hồi luẩn quẩn thật là đớn đau,

Dê kia nhận thức ra mau

Lắm điều sai trái trước sau của mình

Kiếp xưa nhân xấu tạo thành

Khó mà gặt được quả lành kiếp nay

Dê từng trả nghiệp bao ngày

Giờ đây nghiệp sắp dứt ngay hết rồi

Thế là thoát kiếp luân hồi

Thoát vòng đau khổ, xa nơi đọa đày

Niềm vui rộn rã về đây

Dê cười lớn tiếng, sông này vang xa.

Đang cười dê chợt nghĩ ra

Một điều cũng rất xót xa vô ngần:

"Thầy tu mê muội tế thần

Sát sinh ác độc gieo nhân bây giờ

Kiếp sau quả ác đón chờ

Chập chùng tiếp nối có ngờ được đâu!"

Thế là dê lại bắt đầu

Khóc lên lớn tiếng, thương đau ngập tràn.

Trên dòng sông thánh thênh thang

Mọi người đang tắm nghe vang tiếng cười

Rồi nghe dê khóc nghẹn lời

Ngạc nhiên kéo đến tận nơi hỏi dò

Dê bèn đáp: "Có lý do

Nhưng ta chỉ muốn nói cho một người

Đó là tu sĩ mà thôi

Đem ta gặp chủ nhân rồi sẽ hay!"

*

Đám gia nhân tò mò thay

Đem dê về gặp chủ ngay tức thời

Kể ra mọi chuyện đầu đuôi

Ngạc nhiên tu sĩ thốt lời hỏi dê:

"Mi cười rồi khóc, lạ ghê

Hãy cho ta biết chuyện gì xảy ra?"

Dê bèn đáp, giọng thiết tha:

"Kiếp xưa ta cũng từng là thầy tu

Lễ nghi tôn giáo cổ xưa

Như ông, ta cũng rất ưa, rất rành

Giết dê làm vật hy sinh

Để mà dâng cúng thần linh của mình

Nghĩ rằng lợi ích tạo thành

Giúp nhiều cho việc tái sinh sau này

Ai ngờ hậu quả thảm thay

Đầu ta bị chém đọa đày xác thân

Bốn trăm chín mươi chín lần

Luân phiên nhiều kiếp muôn phần thương đau,

Hôm nay sắp bị chém đầu

Cộng chung trả nghiệp trước sau luân hồi

Năm trăm lần, đủ số rồi

Đây là lần chót nổi trôi ta bà

Bao nhiêu hậu quả xảy ra

Do hành vi rất xấu xa kiếp nào

Giờ đây chấm dứt! Lành sao

Khiến ta cười lớn tuôn trào niềm vui,

Và rồi ta lại buồn thôi

Khi ta chợt nghĩ ông rồi giống ta

Sát sinh tế lễ xấu xa

Để rồi hậu quả khó mà thấy ngay

Trong năm trăm kiếp tới đây

Đủ năm trăm lượt đong đầy khổ đau

Năm trăm lượt bị chém đầu

Nghĩ thêm kinh hãi, ta đâu cầm lòng

Quả là thương cảm vô cùng

Biến cười thành khóc, đôi dòng lệ tuôn!"

Thầy tu rung động tâm hồn

Nghĩ lời dê đúng nên ông nói liền:

"Thưa ngài dê, chớ muộn phiền

Tôi không giết nữa, thả liền ngài đây!"

Dê bèn nói: "Thật lành thay!

Dù ông không giết tôi ngay bây giờ

Thời bao quả xấu vẫn chờ

Hôm nay tôi chết, khó mà thoát đâu

Rồi tôi vẫn bị chém đầu

Thế là giải thoát! Qua cầu trầm luân!"

Thầy tu hăng hái nói luôn:

"Chúng tôi bảo vệ, an tâm, thưa ngài

Tôi và thuộc hạ trong ngoài

Dốc lòng ngăn chặn nguy tai giúp ngài!"

Nhưng dê giảng giải khoan thai:

"Dù ông che chở cũng hoài công thôi

Vì rằng yếu đuối sức người

So cùng quyền lực cao vời thiêng liêng!"

Thầy tu huỷ bỏ lễ liền

Sát sinh cúng tế chẳng tin nữa rồi

Thả dê về chốn núi đồi

Lệnh cho thuộc hạ tức thời dõi theo

Đề phòng chống mọi hiểm nghèo

Giúp cho dê được muôn điều bình yên.

Lang thang đồi núi thiên nhiên

Chợt dê trông thấy ở trên cây cành

Lá non mơn mởn tươi xanh

Dê vươn cao cổ rướn mình lên ăn

Bỗng đâu trời đất thét gầm

Một cơn giông bão bất thần nổi lên

Sét kêu một tiếng vang rền

Đánh vào tảng đá ngay trên phía đầu

Chẻ ra một miếng thật sâu

Rơi như dao nhọn xuống mau khác gì

Đầu dê bị cắt đứt lìa

Chết ngay tức khắc thảm thê vô cùng

Thế rồi cơn bão chợt ngừng

Biến đi mất dạng vào vùng thẳm xa.

*

Nghe tin kỳ lạ truyền ra

Dân làng bàn tán: "Khó mà hiểu thay!"

Thần trên cây kế chỗ này

Từ đầu chứng kiến giờ đây dạy rằng:

"Hãy nhìn dê để làm gương

Sát sinh hậu quả trăm đường đớn đau

Từ kiếp này, tới kiếp sau

Muôn vàn khổ não tiếp nhau chập chùng

Khó mà thoát khỏi luật chung.

Hãy xa nghiệp dữ, xa vùng vô minh

Ngưng tay tàn sát sinh linh

Để mà vui hưởng quả lành tương lai!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE GOAT WHO SAVED THE PRIEST

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 19 *

THẦN CÂY ĐA

Thời xưa và cả thời nay

Số người mê tín, buồn thay, quá nhiều!

Họ mê muội tin đủ điều

Gặp cây cổ thụ họ đều van xin

Tin rằng chắc có thần tiên

Nơi đây cư ngụ đầy quyền phép cao

Tin rằng cầu khẩn ước ao

Nếu thần giúp đỡ thế nào cũng xong.

*

Nơi miền bắc Ấn mênh mông

Có cây đa mọc trong vùng Ka-Si

Thân to lớn, dáng lạ kỳ

Nên chàng buôn nọ đang đi chợt dừng

Ghé vào khấn chẳng ngại ngùng

Tin rằng thần ngụ trên từng cây cao

Giúp anh thoả nguyện ước ao

Thời anh lễ tạ đâu nào dám quên

Sát sinh để cúng tế liền

Trả ơn thần thánh linh thiêng giúp mình.

Bất ngờ ước nguyện đạt thành

Nào ai hay biết duyên lành từ đâu

Thánh thần quyền phép nhiệm mầu?

Hay là ma quỷ giúp nhau chuyến này?

Riêng anh tin chính thần cây

Đáp lời cầu khẩn ra tay giúp mình

Nên anh muốn đáp ân tình

Vội lo tổ chức sát sinh cúng thần.

Lời cầu xin lớn bội phần

Cho nên lễ tạ cũng cần lớn theo,

Anh mua súc vật rất nhiều

Dê, lừa, cừu với bao nhiêu là gà

Củi gom gần gốc cây đa

Chỉ chờ châm lửa thiêu là cúng ngay

Lễ xin dâng cúng thần cây,

Tội thay súc vật đọa đày xác thân.

*

Chợt đâu xuất hiện vị thần

Nhìn anh lên tiếng khuyên răn chân thành:

"Anh từng khấn hứa thần linh

Giúp cho công việc của mình thành công

Giờ đây kết quả đã xong

Bày ra cúng tế cầu mong đáp đền.

Nhưng sát sinh chỉ thêm phiền

Chỉ mau sa đọa vào miền đớn đau

Việc làm độc ác trước sau

Thời bao quả xấu đến mau tức thời

Phải qua nhiều kiếp luân hồi

Luân phiên trả nghiệp ai người thoát qua

Ngưng ngay hành động xấu xa

Để cầu giải thoát thân ta sau này!

Còn như anh nghĩ tại đây

Quả là có vị thần cây ẩn tàng

Thì sao anh lại nghĩ rằng

Thần linh chỉ thích được dâng thịt thà

Mà không chỉ hưởng hương hoa?"

Thần cây khuyên nhủ xong là biến đi.

*

Chàng buôn mê tín ngu si

Nghe xong chợt hiểu những gì đúng, sai

Kể từ ngày đó gặp ai

Chàng luôn can gián mọi người sát sinh:

"Chớ hề giết loài hữu tình

Sống theo chánh pháp, nghiệp mình hưởng vui!"

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE GOD IN THE BANYAN TREE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 20 *

VUA KHỈ VÀ THỦY QUÁI

Ngày xưa trong chốn rừng sâu

Có bầy khỉ nọ cùng nhau họp đoàn

Đếm ra đủ tám mươi ngàn

Bầu ra vua khỉ đầu đàn chỉ huy

Thân hình vua lớn dị kỳ

Lại thêm đầu óc rất chi tuyệt vời.

Thế rồi một buổi đẹp trời

Họp bầy, vua khỉ ban lời khuyên răn:

"Hãy nghe đây, các thần dân!

Rừng nhiều cây trái vô ngần độc thay

Cùng nhiều hồ nước quanh đây

Chứa loài thủy quái lâu nay nấp rình,

Ai ăn quả lạ trên cành

Hay là uống nước hồ mình không quen

Đừng ăn, đừng uống ngay liền

Hỏi ta trước đã, chớ nên vội vàng!"

Nghe lời vua khỉ khôn ngoan

Cho nên bầy khỉ cả đoàn tuân theo

Tránh xa chết chóc hiểm nghèo

Rừng thiêng, nước độc trăm điều gian nguy.

*

Thời gian trôi, một ngày kia

Cả bầy khỉ tới bên lề rừng hoang

Kiếm ăn suốt buổi lang thang

Giờ này mệt mỏi cả đoàn ngừng chân

Ngồi quanh hồ lạ ở gần

Dù đang khát nước, ngại ngần lắm thay

Nào đâu dám uống nước ngay

Đành chờ vua khỉ tới đây thăm dò.

Ngay khi vua khỉ tới hồ

Thấy toàn bầy vẫn ngồi chờ ở quanh

Bèn khen: "Quả thật khôn lanh

Chờ ta dò xét tình hình tại đây!"

Mắt tinh vua khỉ thấy ngay

Dấu chân súc vật in đầy chung quanh

Nhưng đều đi xuống hồ xanh

Dấu chân trở lại quả tình thấy đâu

Nên vua khỉ nhận ra mau

Có loài thủy quái ẩn sâu dưới này,

Vua bèn nói với cả bầy:

"Coi chừng quái vật hồ đây hại mình!"

*

Quả nhiên có quỷ thật tình

Quỷ chờ chẳng được hiện hình trồi lên

Vừa hung dữ, vừa cuồng điên

Bụng xanh, mặt trắng, lông đen, mắt lồi

Móng chân đỏ nhọn kinh người

Quỷ lên tiếng nói: "Xin mời xuống ngay

Xuống đây uống nước hồ này

Cớ sao nhịn khát mà gây muộn phiền!"

Đáp lời vua khỉ hỏi liền:

"Hồ này có phải thuộc quyền mi không

Và mi thường cũng ăn luôn

Những ai chót dại sa chân chốn này?"

Quỷ bèn đáp: "Đúng vậy thay

Ta ăn tất cả, lâu nay quen rồi

Chim muông, súc vật, con người

Ngươi to xác chắc thịt tươi đậm đà!"

Quỷ thèm, nước miếng chảy ra

Ướt cầm lông lá thật là hãi kinh.

Nhưng vua khỉ rất thông minh

Bao năm tu luyên quả tình khôn ngoan

Tỏ ra bình thản nói rằng:

"Hại ta nào có dễ dàng vậy đâu

Hồ này thủng thẳng trước sau

Bầy ta uống hết ai nào cản ngăn!"

Quỷ bèn cất tiếng cười gằn:

"Sao ngươi làm chuyện khó khăn động trời!"

Nghiêm trang vua khỉ trả lời:

"Dùng tre làm ống hút thời dễ thay

Ống dài hút nước lên ngay

Chúng ta xa cách tầm tay mi rồi

Mi làm sao với tới nơi

Làm sao ăn sống nuốt tươi cả bầy?"

*

Từ trong quá khứ trước đây

Thật ra vua khỉ đã dầy công phu

Bao năm tu luyện thượng thừa

Cho nên tài giỏi dễ thua ai nào.

Tre thường từng đoạn nối nhau

Bên trong mỗi đoạn có đầu có đuôi

Mắt tre thành đốt ngăn đôi

Dễ gì mà hút nước nơi hồ này,

Phải nhờ vua khỉ ra tay

Thổi vào cho đốt rơi ngay ra ngoài

Thành tre ống rỗng và dài

Rừng tre theo đó tức thời rỗng ngay

Tám mươi ngàn khỉ quanh đây

Bẻ tre, uống nước hồ này cùng nhau.

Quỷ nhìn thấy nước rút mau

Khoanh tay bất lực, có đâu kịp ngờ

Sôi gan, bực tức, thẫn thờ

Trườn mình xuống dưới đáy hồ lặn luôn

Chỉ còn bóng nước chập chờn

Nổi lên như chở nỗi hờn oán than!

Từ ngày đó khắp nhân gian

Có loài tre mới trên ngàn rỗng không

Tre dài, đầu cuối suốt thông

Mắt cùng với đốt trong lòng biến luôn.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE MONKEY KING AND THE WATER DEMON

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 21 *

CÂY GIỐNG THỢ SĂN

Xưa trong rừng thẳm núi sâu

Có con dê núi sống lâu chốn này

Dê ăn hoa quả trái cây

Từ cành rơi rụng xuống ngay cỏ làn,

Một cây đặc biệt vô vàn

Trái ngon, dê khoái tới ăn vô cùng.

Có chàng nọ ở trong vùng

Thường hay quanh quẩn săn lùng dê, nai

Mưu mô đặt bẫy khắp nơi

Để rồi bắt giết con mồi thẳng tay,

Thợ săn nghĩ kế thật hay

Leo lên ẩn núp trên cây trên cành

Rồi buông dây xuống khôn lanh

Làm thành thòng lọng uốn quanh cỏ mềm

Giữa thòng lọng chàng đặt thêm

Trái cây ngon ngọt để đem nhử mồi

Ngu ngơ súc vật tới nơi

Ham ăn hoa trái tức thời kẹt đây

Thợ săn thắt thòng lọng ngay

Dê, nai mắc bẫy đọa đày thảm thương.

*

Một ngày vào sáng tinh sương

Con dê núi nọ tìm đường đến đây

Đến cây ưa thích lâu nay

Hầu mong kiếm trái cây này để ăn

Dê đâu nhìn thấy thợ săn

Hiện đang ẩn núp trên tàn cây cao

Đặt mồi quyến rũ ngọt ngào

Cùng dây thòng lọng xiết bao hãi hùng.

Dù đang đói bụng vô cùng

Tính luôn cẩn thận coi chừng hiểm nguy

Nên dê không cẩu thả chi

Vừa đi vừa ngó bốn bề chung quanh,

Chợt dê thấy trái ngon lành

Sẵn sàng để dưới cây mình thường ưa

Dê thắc mắc, dê suy tư:

"Trái cây thơm ngọt sao chưa ai dùng

Thật kỳ lạ, thật bất thường

Có điều nguy hiểm hiện đương đón chờ!"

Khi dê đi tới từ xa

Thợ săn ngó thấy, tỏ ra mừng thầm

Nhưng khi dê tiến lại gần

Dê nhìn quanh quất, tần ngần nghĩ suy

Bước chân dò dẫm hồ nghi

Thợ săn thấy vậy lại e mất mồi

Sơ dê quay mất đi thôi

Cho nên nôn nóng, tính thời lo xa

Chàng cầm trái ngọt ném ra

Hướng nơi dê đứng để mà dụ dê

Mong dê thấy trái sẽ mê

Ham ăn mà tiến gần về gốc cây

Nơi thòng lọng bẫy giăng đây,

Nhưng âm mưu đó tiếc thay không thành.

Đây là dê núi khôn lanh

Nên dê hiểu rõ từ cành cây cao

Trái cây rơi thẳng xuống mau

Chứ đâu hoa quả lẽ nào bay ngang

Thật là chuyện lạ vô vàn

Có điều mờ ám, nguy nan chốn này,

Nên ngay cả chính cái cây

Dù là quen biết lâu nay đã đành

Dê quan sát kỹ trên cành

Thấy ra có kẻ nấp rình nơi đây

Dê bèn làm bộ khéo thay

Như là không thấy người này mà thôi

Nhắm cây dê nói đôi lời:

"Ôi cây thân mến, lâu đời quen nhau

Bạn thường cho trái trước sau

Buông rơi trái xuống thẳng mau một đường

Hôm nay bạn lại bất thường

Cây gì mà trái rơi ngang thế này

Thói quen bạn đã đổi thay

Nên tôi thay đổi từ nay cho rồi

Qua cây khác kiếm ăn thôi

Tới cây mà trái vẫn rơi bình thường!"

Thợ săn bực bội trăm đường

Thấy mình khờ dại chót vương lỗi lầm

Ngu hơn dê cả ngàn lần

Cho nên giận dữ vô ngần la lên:

"Tên dê láu cá chớ quên

Lần này mi chỉ gặp hên thôi mà

Nên mi vuột khỏi tay ta

Lần sau sẽ chẳng thoát qua được nào!"

Chỉ vì cơn giận dâng trào

Thợ săn lộ mặt! Biết bao dại khờ!

*

Dê nghe giả bộ làm ngơ

Hướng về cây nói: "Ai ngờ buồn thay

Thói quen bạn đổi từ đây

Chẳng còn đặc tính của cây nữa rồi

Bây giờ lộ thói tanh hôi

Của phường săn bắn cả đời sát sinh!"

Rồi dê lên giọng bất bình:

"Nhiều người điên dại quả tình bất nhân

Chỉ quen giết hại luôn luôn

Giết bao sinh vật! Chẳng còn lương tri!

Vì vô minh mãi quên đi

Khi gieo nhân ác quả thì đớn đau

Từ kiếp này qua kiếp sau

Con đường địa ngục đọa mau thoát nào.

Loài dê núi sống trên cao

Chuyên ăn hoa quả từ bao lâu rồi

Không sát sinh đã nhiều đời

Cho nên tinh tấn hơn người lắm thay

Vòng luân hồi thoát ra ngay

Chẳng vương nghiệp xấu đọa đày quẩn quanh!"

Nói xong dê núi phóng nhanh

Lao mình vào chốn rừng xanh an toàn.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE TREE THAT ACTED LIKE A HUNTER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 22 *

VUA CHÓ LÔNG BẠC

Thành Ba La Nại thuở xưa

Có xe ngựa đẹp nhà vua ưa dùng

Thân xe lộng lẫy vô cùng

Gắn thêm một bộ yên cương sáng ngời

Làm bằng da, khéo tuyệt vời

Do tay thợ giỏi nhất nơi kinh thành.

Một ngày vua muốn dạo quanh

Thăm vườn thượng uyển hữu tình cỏ hoa

Nên sai quân đánh xe ra

Khởi hành từ sáng để qua vườn này

Nhởn nhơ ngoạn cảnh giải khuây

Đến khi chiều tối mới quay trở về

Tới hoàng cung trời đã khuya

Cả đoàn mệt mỏi thiết gì nữa đâu

Xe vua để tạm phía sau

Trong sân cung điện có rào bao che

Thay vì cất kỹ nhà xe

Là nơi có khoá muôn bề an ninh.

*

Nửa đêm mưa bất thình lình

Xe vua nước đẫm chung quanh ướt mèm

Dây da thấm nước triền miên

Cho nên phồng nở và mềm mại ra

Mùi da thơm tỏa lan xa

Chó trong cung cấm thật là xôn xao

Mùi da quyến rũ biết bao

Đánh hơi thấy được chó lao ra liền

Đến xe vua đậu gần bên

Tranh ăn ngấu nghiến da mềm dây cương

Trước khi tỏ lộ vầng dương

Chó quay trở lại trong chuồng hoàng cung

Âm thầm, lặng lẽ vô cùng

Nào ai thấy được mà hòng biết đâu.

Khi vua thức dậy sáng sau

Xuống sân tản bộ thấy sao lạ kỳ

Dây da xe quý đậu kia

Nát tan rơi vãi còn gì nữa đâu!

Vua ra lệnh gọi quân hầu

Điều tra sự thể và mau tường trình.

Quân hầu vì phải gác canh

Trông chừng bầy chó hoàng thành vua nuôi

Biết rằng chó cắn dây rồi

Sợ bao trách nhiệm đổ nơi đầu mình

Họ bèn dựng chuyện gian tình:

"Chính là lũ chó ngoài thành vào đây

Rủ nhau tụ họp từng bầy

Chui qua lỗ cống tới ngay xe này

Cắn dây da, tai hại thay

Chó hoang cần phải thẳng tay diệt trừ."

Vua nghe giận dữ vô bờ

Nảy ra ý định trả thù chó hoang

Toàn dân được lệnh quốc vương:

"Ai mà thấy chó giữa đường giết ngay!"

Lệnh vua ban bố từ đây

Chó luôn bị giết, đọa đày thảm thê

Chó hoang mang chẳng hiểu chi

Về sau mới biết là vì lệnh trên

Hoảng kinh chó vội trốn liền

Rút về nghĩa địa ven biên ngoại thành

Nơi đây mong được an lành

Trông chờ lãnh đạo giúp mình thoát nguy

Nơi cư ngụ vị chỉ huy

Vua Lông Bạc vốn uy nghi, lắm tài.

*

Vua Lông Bạc được lên ngai

Không vì sức mạnh hơn ai trong bầy

Không vì to xác, lớn thây

Không vì thích mạo hiểm hay gan lì

Chàng thời giống các chó kia

Chỉ riêng đặc biệt lông thì bóng lên

Phô ra mầu bạc tóc tiên,

Mắt đen sáng tựa sao trên bầu trời

Tỏ ra minh mẫn tuyệt vời

Tai thời rất thính, mắt thời rất tinh

Bước đi chững chạc thân mình

Khiến cho bầy chó tôn vinh hàng đầu

Loài người cũng phục kém đâu.

Chàng Lông Bạc học từ lâu lắm điều

Trở nên thông thái cao siêu

Khả năng giải quyết rất nhiều khó khăn

Phô tài lãnh đạo quanh năm

Giúp cho đồng loại nhọc nhằn quản đâu

Cả bầy kính phục biết bao

Nên chàng Lông Bạc được bầu làm vua.

Vua Lông Bạc chợt ưu tư

Thấy bao đồng loại rất ư kinh hoàng

Rút về đầy cả nghĩa trang

Xôn xao lẩn trốn tìm đường thoát thân

Chàng bèn lên tiếng hỏi han

Cả bầy thuật lại nguy nan mọi điều:

"Chiếc xe vua quý, vua yêu

Dây da bị cắn mất tiêu cả rồi

Lệnh vua giết chó khắp nơi

Tai bay, vạ gió! Chao ơi thảm sầu!"

Sau khi ngẫm nghĩ trong đầu

Thời chàng Lông Bạc thấy mau ra rằng

Hoàng cung canh gác kỹ càng

Bên ngoài khó thể tìm phương lẻn vào

Chính là chó trong vòng rào

Chó hoàng cung đó, ai nào khác đâu

Đích danh thủ phạm hàng đầu

Chó ngoài khó lọt vào lâu đài này.

Chàng Lông Bạc nhủ lòng ngay:

"Hình hài chó khắp trong bầy của ta

Tuy đôi khi có khác xa

Nhưng là đồng loại một nhà mà thôi

Đều là thân thuộc lâu rồi

Nếu ta không cứu, ai thời giúp đây!"

Trấn an chàng nói với bầy:

"Xin đừng hãi sợ, nạn này sớm qua

Ở yên nghĩa địa, đừng ra

Đừng vào thành phố kẻo mà mạng vong

Chờ ta đến chốn hoàng cung

Nơi đây ta gặp quốc vương trần tình

Vạch cho ngài rõ ngọn ngành

Ai thời vô tội, ai thành kẻ gian

Chúng mình sẽ thoát nguy nan

Nhờ vào sự thật nhân gian mưu cầu!"

*

Chó Lông Bạc lui lại sau

Tìm nơi khuất nẻo cúi đầu trầm tư

Tập trung phát khởi tâm từ:

"Cầu cho loài chó cũng như loài người

Sống vui hạnh phúc nơi nơi

An lành vô sự cuộc đời êm xuôi

Ta đi cứu giúp muôn loài

Mong không ai ác tâm đòi hại ta!"

Chó Lông Bạc từ xưa xa

Đã từng tu tập chan hòa lòng nhân

Luyện thêm trí óc sáng ngần

Giờ đây tha thiết chú tâm nguyện cầu,

Rồi chàng bình tĩnh bắt đầu

Ra đi chậm rãi vào sâu kinh thành

Dọc theo đường phố cây xanh

Thành Ba La Nại hữu tình biết bao

Tập trung tâm trí thật cao

Nên chàng chẳng có chút nào hoảng kinh

Vì tin tưởng ở chính mình

Chàng đi tự tại, an bình, nghiêm trang

Lòng từ tỏa rạng ánh vàng

Mọi người cảm nhận dễ dàng thấy ngay

Khởi lòng kính trọng. Lành thay!

Bao nhiêu ý xấu lúc này tiêu tan

Chẳng ai muốn hãm hại chàng

Chẳng còn sân hận, hết mang oán thù

Kinh thành tất cả dường như

Mọi người hoan hỉ, tâm từ chứa chan

Không còn trở ngại, nguy nan

Chàng Lông Bạc bước nhẹ nhàng vào dinh

Ngang qua các trạm lính canh

Tiến vào phòng họp cung đình lớn to

Vào ngồi ngay cạnh ngai vua

Tỏ ra bình thản lại vừa tự tin.

Quốc vương cảm kích vô biên

Thấy chàng can đảm dám tìm tới nơi

Phô ra phẩm cách cao vời

Nên khi quân lính vang lời thét la

Chạy vào muốn bắt chó ra

Thời vua ngăn cản thật là quyền uy:

"Để yên chó ở đó đi!"

Bấy giờ Lông Bạc tức thì nghiêm trang

Tiến ra đối diện ngai vàng

Cúi chào tôn kính quốc vương uy quyền

Rồi chàng lên tiếng hỏi liền:

"Kính xin bệ hạ cảm phiền cho hay

Phải ngài ra lệnh mới đây

Giết loài chó ở thành này phải không?"

Vua bèn đáp chẳng ngại ngùng:

"Chính ta ra lệnh truy lùng chó kia!"

"Vậy thưa chó phạm tội chi?"

"Vì xe đẹp đẽ ta đi hàng ngày

Dây da quý giá buộc đây

Chó kia ăn mất. Tội này lớn lao!"

Chàng Lông Bạc hỏi: "Lạ sao

Thế ngài có biết chó nào ăn chăng?"

Quốc vương: "Không biết rõ ràng

Ta không bắt được quả tang chó nào

Nên ta ra lệnh tối cao

Giết đi tất cả, có đâu sai gì

Kẻ gian trong đám chó kia

Thoát đâu hình phạt thị uy răn đời"

Chàng Lông Bạc chẳng chịu thôi

Khẽ ngừng, rồi hỏi một lời thiết thân:

"Chó nào được hưởng đặc ân

Thoát qua hình phạt của lần này chăng

Hay là tuyệt đối công bằng?"

Quốc vương lúng túng khó khăn trả lời

Giữa triều đình, trước đông người

Lệnh vua nhắc lại nghe thời trái tai:

"Lệnh ta giết chó ở ngoài

Còn như chó ở lâu đài thời không!"

Chàng Lông Bạc: "Thật bất công

Thật là thiên vị, vô cùng lầm sai

Chó nghèo đói ở bên ngoài

Lệnh thời cho giết, bi ai não nùng

Chó giàu có ở trong cung

Thời không bị hại, thoát vòng khổ đau

Chó không bình đẳng như nhau

Ngọn đèn công lý còn đâu rạng ngời!"

Nghe lời chí lý tuyệt vời

Quốc vương khiêm tốn tức thời hỏi ngay:

"Nhà ngươi tài giỏi vậy thay

Hãy cho ta biết dây này ai ăn?"

Chàng thưa: "Nào có khó khăn

Chính là bầy chó họp đoàn trong đây

Tôi xin minh chứng điều này!"

Quốc vương: "Hãy tiến hành ngay xem nào!"

*

Chàng Lông Bạc bèn yêu cầu

Chó hoàng cung được dẫn vào điều tra,

Chàng xin đem nước sữa ra

Rồi đem cỏ vụn để pha trộn vào

Xong rồi lên tiếng yêu cầu

Nhà vua cho chó uống mau sữa này.

Coi kìa! Thật lạ lùng thay!

Uống xong các chó mửa ngay ít nhiều

Dây da một số chưa tiêu

Chó hoàng cung thật khó kêu oan rồi

Chàng thêm: "Bệ hạ nghĩ coi

Hoàng cung quân lính khắp nơi canh phòng

Bên ngoài đâu dễ vào trong

Suy ra thủ phạm cũng không khó gì!"

Rồi chàng lên tiếng từ bi:

"Sát sinh tội lỗi muôn bề xấu xa

Chúng sinh tương tự một nhà

Như là liên hệ, chan hòa tình thân

Giết nhau là chuyện bất nhân

Ta nên tỏ lộ từ tâm ngập tràn!"

Lời chàng khiến các quần thần

Nghe xong xúc động tâm can vô cùng,

Và ngay cả chính quốc vương

Trở nên khiêm tốn nhún nhường biết bao

Đâu còn tự ái ngôi cao

Tới bên Lông Bạc cúi đầu thưa ngay:

"Ôi ta mãi đến hôm nay

Mới là hội đủ duyên may gặp ngài

Từ tâm tỏ lộ tuyệt vời

Lại thêm trí tuệ sáng ngời trăng sao

Ngài ban công lý tối cao

Ngôi vua ta muốn xin trao cho ngài!"

Chàng Lông Bạc khẽ trả lời:

"Tôi ham vương miện cõi đời này đâu

Nhà vua nếu quý trọng nhau

Thì xin hãy nhớ đôi câu tâm tình:

Hãy làm vua rất công minh

Lòng từ trao khắp chúng sinh xa gần,

Hãy mau thanh lọc thân tâm

Tuân theo ngũ giới chuyên cần chớ quên!"

Kể từ ngày đó cầm quyền

Quốc vương theo mãi lời khuyên rạng ngời

Luôn luôn quý trọng khắp nơi

Công bằng, bình đẳng người người bình an

Vua ra lệnh: "Khi ta ăn

Đồng thời các chó cũng cần được nuôi

Dù là các chó ở ngoài

Hay là chó của lâu đài nhà vua!",

Đây là giai đoạn từ xưa

Khởi đầu trung hậu rất ư mặn nồng

Giữa người và chó tâm đồng

Kéo dài ở khắp các vùng tới nay.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE DOG KING SILVER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 23 *

NGỰA NÒI THÔNG MINH

Thành Ba-La-Nại thuở xưa

Ở miền bắc Ấn có vua trị vì

Quốc vương nhiều ngựa kể chi

Nhưng riêng một ngựa kia thì tuyệt luân

Ngựa nòi, giống tốt vô ngần

Lớn to, mạnh mẽ thêm phần thông minh

Ngựa từ nhỏ đã khôn lanh

Chưa cần nghe lệnh sai mình tới lui

Đoán ra ý đó ngay rồi

Quốc vương khen ngợi: "Ngựa nòi thông minh!"

Ngựa nòi nổi tiếng trong kinh

Quốc vương đặc biệt tận tình lo toan

Chuồng thời lộng lẫy trang hoàng

Thơm tho, sạch sẽ, khang trang vô cùng.

Trung thành với chủ hết lòng

Ngựa còn can đảm oai phong hàng đầu

Quốc vương quý ngựa từ lâu

Bao nhiêu tin tưởng đặt vào ngựa thôi.

*

Một ngày u ám đầy trời

Thành Ba-La-Nại rối bời tóc tang

Bảy vua các nước lân bang

Kết liên gây chiến dàn hàng tại đây

Họ mang lính tráng bủa vây

Quân hùng, tướng mạnh chuyến này phô trương

Nào voi, nào ngựa rộn ràng

Nào xe, nào lính vũ trang đầy mình

Vua Ba-La-Nại hoảng kinh

Vội vàng triệu tập triều đình lại ngay

Họp bàn tìm kế hoạch hay

Hầu mong chống đỡ với bầy xâm lăng,

Họ khuyên vua: "Chớ đầu hàng

Cùng nhau chống trả ngoại bang đến cùng

Ta cần bảo vệ hoàng cung

Giữ gìn ngôi vị quốc vương nước nhà,

Thoạt tiên mình hãy cử ra

Một viên võ tướng tài ba hơn người

Đã từng vô địch lâu đời

Thay vua chiến đấu tại nơi chiến trường

Nếu không thắng được đối phương

Thời ta mới để hoàng cung dự phần

Bấy giờ bệ hạ đích thân

Trổ tài ra trận cầm quân diệt thù"

Lời nghe hợp với ý vua

Nên ông quan võ từ xưa đứng đầu

Giữ ngôi vô địch đã lâu

Quốc vương triệu tới cùng nhau luận bàn

Quốc vương lên tiếng hỏi quan:

"Liệu rằng có thể phá tan giặc này?"

Ông quan võ trả lời ngay

Muốn rằng có được ngựa hay để dùng:

"Nếu mà bệ hạ đồng lòng

Hạ thần xin được cưỡi con ngựa nòi

Khôn ngoan can đảm lâu rồi

Chắc là sẽ thắng tại nơi trận tiền!"

Quốc vương đồng ý nói liền:

"Hỡi quan vô địch tôi hiền trung trinh

Ta luôn trông cậy vào khanh

Cùng là ngựa báu thông minh tốt nòi

Cứu nguy vương quốc này thôi

Tùy khanh định liệu chuyện nơi chiến trường!"

*

Ông quan nhận lệnh quốc vương

Vội vàng đi tới nơi chuồng hoàng cung

Ngựa nòi ăn uống vừa xong

Được mang đầy đủ yên cương trên người

Khoác thêm áo giáp bên ngoài

Cùng đồ trang sức rạng ngời châu thân

Ông quan kỵ mã tới gần

Cúi chào ngựa quý muôn phần nghiêm trang

Rồi leo lên cưỡi hiên ngang

Một người, một ngựa phóng sang phía thù

Ngựa nòi thông thái từ xưa

Hiểu ra tình thế rất ư hiểm nghèo

Nhủ lòng: "Quân địch quá nhiều

Lân bang bảy nước hò reo vây thành

Ngựa, voi, vũ khí, tinh binh

Nước mình cùng quốc vương mình nguy nan,

Quốc vương nhân ái vô ngần

Lại thêm tin tưởng trăm phần nơi ta

Ta đâu có thể lơ là

Để quân địch thắng trận mà đành tâm.

Nếu ta giúp đỡ ông quan

Để rồi tàn sát địch quân chuyến này

Bảy vua bị giết tại đây

Tức là ta đã tiếp tay hại người

Sát sinh phạm tội mất rồi

Xấu xa như vậy ta thời tránh xa,

Dịp này ta muốn đưa ra

Một lời giáo huấn cao xa tuyệt vời:

Không nên giết hại ở đời

Bảy vua bị bắt sống thời mới hay

Mới là chuyện vĩ đại thay

Mới là chiến thắng tràn đầy vinh quang!"

Những suy tư đẹp vô vàn

Ngựa bèn thổ lộ với quan cưỡi mình.

Rồi xông ra trận nhiệt tình

Sau khi quan sát chung quanh chiến trường

Chồm lên dậm cẳng hí vang

Lao vào đột kích đối phương tưng bừng

Tự tin, mạnh mẽ, kiêu hùng

Địch quân hốt hoảng tìm đường tháo lui.

Đoàn quân thứ nhất thua rồi

Vua thời bị bắt, quân thời bị tan

Bất ngờ, nhanh chóng, dễ dàng

Tránh đường chém giết bạo tàn như xưa.

*

Thế rồi lần lượt các vua

Đều thua chiến trận cũng như người đầu

Sáu vua bị bắt giống nhau

Giải vào giam giữ trước sau trong thành

Tưởng như sắp dứt chiến tranh

Nào ngờ lính nọ nấp rình một nơi

Dùng gươm đâm lén ngựa nòi

Bên sườn máu đỏ tuôn rơi dầm dề

Hằn sâu thương tích nặng nề

Khiến quan kỵ mã nghĩ suy ngại ngần

Lòng can đảm chợt tiêu tan

Nghĩ rằng: "Ngựa yếu khó ngăn quân thù

Địch quân kia khó đánh thua

Đạo quân thứ bẩy có vua kiêu hùng,

Ta nên chọn một ngựa thường

Phủ ngoài áo giáp, yên cương sẵn sàng

Cũng to lớn, cũng hiên ngang

Để thay cho ngựa nòi đang thảm sầu!"

Nghĩ xong ông chẳng chờ lâu

Lệnh thay thế ngựa truyền mau ra rồi.

*

Tuy đang đau đớn thân người

Ngựa nòi thấy vậy mở lời can ngăn:

"Thưa ông, ông có biết chăng

Nếu ông xử dụng ngựa thường như xưa

Giết nhau mong chuyện hơn thua

Thì dù thắng cũng bằng thừa mà thôi

Sát sinh đã tạo nghiệp rồi

Vinh quang chốc lát, luân hồi dài lâu

Xin ông hãy xét lại mau

Ngựa nòi thuần chủng đứng đầu là tôi

Riêng tôi giúp được ông thôi

Xông vào trận tuyến đủ tài tấn công

Phá tan hàng ngũ địch quân

Mà không sát hại một nhân mạng nào

Bắt vua thứ bảy. Lành sao!

Chiến tranh chấm dứt biết bao an bình!"

Ông quan nghe ngựa khuyên mình

Nghe xong ông lại lên tinh thần rồi

Theo lời ngựa thi hành thôi.

Ngựa nòi gắng gượng vươn người đứng lên

Vết thương băng bó kỹ thêm,

Chở quan kỵ mã trên yên kiêu hùng

Với đà cố gắng phi thường

Ngựa lao trở lại chiến trường hăng say

Đạo quân thứ bảy phá ngay

Đồng thời bắt sống vua này êm xuôi

Hết xâm lăng! Hết nổi trôi!

Chiến tranh lắng đọng, khắp nơi thái bình.

*

Ngựa nòi trầm trọng bệnh tình

Quốc vương nhỏ lệ, thân hành đến thăm

Ngựa bèn trịnh trọng trối trăng:

"Tôi xin được một đặc ân cuối cùng

Hòa bình khi tái lập xong

Đừng thêm đổ máu mới mong lâu dài

Tôi xin trông cậy ở ngài

Ra tay phóng thích, triển khai tâm từ

Thả luôn tất cả bảy vua

Lân bang chung sống coi như một nhà!"

Nói xong ngựa duỗi mình ra

Từ từ nhắm mắt lìa xa cõi trần.

Quốc vương cùng với quan, quân

Xót xa nhỏ lệ muôn phần tiếc thương,

Thả vua bảy nước lân bang

Về sau chung sống trăm đường bình yên,

Cùng nhau hỏa táng ngựa hiền

Khắp nơi vang vọng lời khuyên nhân từ.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

THE GREAT HORSE KNOWING-ONE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 24 *

NƯỚC TẮM DƠ BẨN

Ở bên Ấn Độ thời xưa

Trong vương quốc nọ gió mưa thuận hoà

Ngựa vua quý báu, kiêu sa

Mỗi khi tắm táp hay ra phía ngoài

Nơi dòng sông chảy khoan thai

Có vùng nước cạn các nài thường quen

Thường mang ngựa tắm nhiều phen

Từ lâu vẫn ghé qua bên sông này.

Tuy nhiên đặc biệt bữa nay

Có con ngựa lạ tới đây dầm mình

Ngựa hoang tắm táp thoả tình

Trút bao dơ bẩn, hôi tanh lâu ngày

Tắm xong ngựa nọ đi ngay

Vùng sông nước cạn vơi đầy lao xao.

Khi nài dẫn ngựa vua vào

Ngựa hoàng cung đó ai nào sánh ngang

Vừa đẹp đẽ, vừa cao sang

Bước chân xuống chỗ sông thường tới lui

Ngựa vua bất chợt đánh hơi

Nhận ra thoang thoảng mùi hôi quanh vùng

Bến không sạch, nước hết trong

Biết ngay ngựa lạ tắm sông này rồi

Dính vào chỉ nhớp thêm thôi

Chỉ thêm dơ bẩn thân người ích chi

Ngựa vua ghê tởm tức thì

Không còn muốn tắm táp chi nơi này.

Các nài ngựa vất vả thay

Muốn đưa ngựa xuống, loay hoay đủ điều

Nhưng mà ngựa chẳng xuôi chiều

Không ưng xuống tắm y theo lệnh nài.

Một nài trở lại lâu đài

Tâu trình vua rõ: "Thưa ngoài bến sông

Ngựa nòi quý của hoàng cung

Đã từng huấn luyện vô cùng kỹ thay

Thế mà bướng bỉnh hôm nay

Ngựa không chịu tắm, đòi quay trở về!"

*

Nhà vua chú ý lắng nghe

Truyền cho mời vị quan kia tới liền

Ông quan nổi tiếng khắp miền

Rành về súc vật, đáng tin vô cùng,

Vua lên tiếng: "Thật lạ lùng

Ngựa yêu thuần tính trong cung triều đình

Tự nhiên trở chứng thình lình

Không còn muốn tắm! Quả tình lạ sao!"

Ông quan chẳng nghĩ ngợi lâu

Tìm ra nơi tắm ngựa đầu bến sông

Thấy rằng ngựa khoẻ vô cùng

Tuy nhiên lúc thở thời không bình thường

Hít vào ngần ngại, nhẹ nhàng

Ông quan vội đánh hơi vương quanh miền

Thấy mùi dơ bẩn bốc lên

Điều tra thêm nữa quan liền rõ ngay

Mùi hôi thoang thoảng xa bay

Từ nơi vũng tắm sông này mà thôi

Sông dơ, nước bẩn, mùi hôi

Chắc là ngựa lạ tắm nơi đây rồi

Ngựa vua sạch sẽ cả đời

Bến sông ô uế ngựa thời chẳng ưa

Ông bèn hỏi: "Có ngựa dơ

Tới đây tắm táp bên bờ sông chăng?"

Các nài ngựa vội thưa rằng:

"Vừa đây có một ngựa hoang ghé vào

Tắm nơi này, bẩn biết bao

Mùi hôi do đó dễ nào tan đi!"

Ông bèn dạy các nài kia:

"Ngựa hoàng cung đó còn gì quý hơn

Ngựa ưa sạch sẽ luôn luôn

Nào đâu muốn tắm trong nguồn nước dơ

Bây giờ hãy giắt ngựa ra

Ngược dòng đưa ngựa trở qua khúc đầu

Đầu sông nước sạch, xanh mầu

Tắm đây chắc ngựa còn đâu buồn phiền!"

Các nài vội thực hiện liền

Ngựa qua chỗ mới quả nhiên hài lòng

Tại nơi bến tắm đầu dòng

Nước sông xuôi chảy sạch trong vô cùng.

Ông quan về lại hoàng cung

Tường trình vua rõ. Vua mừng ngợi khen

Cho rằng quan giỏi vô biên

Đọc ra ý nghĩ ngựa hiền của vua.

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

DIRTY BATH WATER

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

* 25 *

ĐẸP GÁI

Thành Ba La Nại thuở xưa

Có chàng voi được nhà vua cưng chiều

Chàng voi tính tốt đủ điều

Hiền lành, tuân lệnh, đáng yêu vô cùng,

Ngoài ra voi đẹp lạ lùng

So cùng với mỹ nhân không thua gì

Mặt voi nhan sắc khỏi chê

Gọi voi "đẹp gái" còn chi đúng bằng.

Một đêm thanh vắng không trăng

Có bầy trộm cướp trong làng họp đây

Cạnh chuồng voi, dưới hàng cây

Chúng bàn kế hoạch cướp ngày, cướp đêm

Khoe khoang thành tích chẳng quên

Bạo hành, giết chóc nhiều phen hung tàn

Nạn nhân rên xiết than van

Bọn này chẳng động tâm can chút nào

Các lời độc ác tuôn trào

Xiết bao tàn nhẫn, xiết bao dữ dằn

Như mong cho các nạn nhân

Tăng niềm run sợ, thêm phần hoảng kinh.

Đêm khuya yên tĩnh chung quanh

Chàng voi rảnh rỗi một mình lắng nghe

Lọt tai bao chuyện gớm ghê

Ngàn phần ác đức, trăm bề bất nhân

Chàng nghe kỹ lưỡng vô ngần

Và rồi ghi nhớ chẳng cần nghĩ suy

Từ lâu khuất phục quyền uy

Thầy ra mệnh lệnh voi thì theo thôi,

Đêm nay nghe vọng tiếng người

Chàng voi chất phát nghĩ lời bên tai

Là lời thầy dạy chẳng sai

Nên voi dự tính nay mai thi hành.

*

Vài đêm nghe chuyện trôi nhanh

Chàng voi nay đã trở thành nhập tâm

Nghĩ mình cũng phải bất nhân

Ra tay cứng rắn bạo tàn như ai.

Một hôm quản tượng tới nơi

Là người huấn luyện lâu đời của voi

Thường dạy dỗ, mãi trông coi

Cận kề thân thiết bao hồi bên nhau

Voi giờ đen tối trong đầu

Điều hay, lẽ phải còn đâu nhớ gì

Nhớ toàn chuyện độc ác kia

Mà quân trộm cướp thầm thì đêm qua

Thế là tính ác lộ ra

Tấn công quản tượng thật là ác tâm

Lấy vòi quấn chặt quanh thân

Bóp cho nghẹt thở rồi chân dẫm nghiền

Dã man, tàn bạo, cuồng điên

Khiến cho quản tượng chết liền tại đây

Rồi voi lại tóm bắt ngay

Hai người phụ tá cũng hay cận kề

Và lần lượt giết gớm ghê

Y như giết quản tượng kia mới rồi.

Kinh thành rối loạn khắp nơi

Xôn xao nghe được tin voi điên cuồng

Một thời "đẹp gái" dễ thương

Giờ đây giết chóc chẳng nương mạng người

Bà con than khổ kêu trời

Tìm vua cầu cứu, thốt lời than van.

*

Nhà vua bèn mời vị quan

Rành về súc vật, giỏi giang lâu rồi

Tới nơi vua thuật đầu đuôi

Sai quan tìm hiểu xem voi thế nào.

Ghé chuồng voi quan thì thào

Chuyện trò êm dịu, ngọt ngào với voi

Lời hiền như gió êm xuôi

Khiến voi nghe chuyện xong rồi dịu đi

Quan xem xét thấy voi kia

Hoàn toàn mạnh khoẻ có chi bệnh tình

Khi quan nói giọng hiền lành

Hình như voi thích âm thanh dịu hiền

Vểnh tai nghe, mắt lim dim

Nên quan suy đoán ra thêm một điều:

"Chắc voi mù quáng làm theo

Những lời bạo động gây nhiều tang thương

Hành vi tàn ác bất thường

Của người voi tưởng hiền lương bậc thầy"

Hỏi thăm lính gác tại đây

Quan nghe họ báo cho hay ngọn ngành:

"Vài tuần nay giữa đêm thanh

Có bầy trộm cướp ẩn quanh chuồng này

Dữ dằn, hung hãn mặt mày

Bọn tôi không dám ra tay đối đầu,

Chúng bàn chuyện ác cùng nhau

Chắc voi nghe lọt trước sau mọi lời

Rồi tiêm nhiễm thói xấu thôi!"

Quan bèn trở lại lâu đài nhà vua

Đầu đuôi mọi chuyện trình thưa

Nhà vua nghe nói rất ư bàng hoàng

Không ngờ voi quý cung vàng

Giờ đây học thói của phường sát nhân

Vua bèn hỏi ý kiến quan,

Quan thưa trước hết là cần đổi thay

Thay quân gian bằng người ngay

Đưa thầy tu tới chốn này cạnh voi

Gửi người hiền đức mà thôi

Tính thời lương thiện, lời thời dịu êm

Có tâm địa tốt vô biên

Những lời họ nói tất nhiên tốt lành

Đầy thiện tâm, thắm đạo tình

Từ bi, hỷ xả đã thành nếp quen.

Chương trình đem thực hiện liền

Voi kia được kề cận bên người hiền

Được nghe chuyện tốt vài đêm

Giờ đây bỗng lại trở nên hiền từ

Và còn thuần tính hơn xưa

Ông quan mừng rỡ báo vua tỏ tường:

"Voi bây giờ quá hiền lương

Như cừu non lứa tuổi đương rỡn đùa

Rất dễ thương, rất đáng ưa

Quả là vô hại, không như thuở nào!"

Vua bèn phán: "Thật lành sao

Đúng là gần mực thế nào cũng đen

Gần đèn thì sẽ sáng lên

Thần dân ghi nhớ! Chớ quên điều này!"

Vua thầm nghĩ cũng lạ thay

Ông quan thật giỏi, thật hay tuyệt vời

Hình như đọc được ý voi

Đoán ra tư tưởng của loài vật kia

Quả là hiếm có kể chi

Vua bèn ban thưởng! Còn gì vui hơn!

(phỏng dịch theo bản văn xuôi

LADY FACE

của Ven. Kurunegoda Piyatissa & Tod Anderson)

NHẬN DIỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT

1) TRUYỆN QUỶ TRONG SA MẠC

Nhà buôn hiền trí trưởng đoàn thứ hai là tiền thân Đức Phật. Lái buôn ngu si là Đề Bà Đạt Đa.

2) TRUYỆN TÌM CON SUỐI MỚI

Nhà buôn trưởng đoàn là tiền thân Đức Phật.

3) TRUYỆN CHIẾC ĐĨA VÀNG

Nhà buôn lương thiện là tiền thân Đức Phật. Lái buôn tham lam và ngu si là Đề Bà Đạt Đa.

4) TRUYỆN ANH CHÀNG BUÔN CHUỘT

Quan cố vấn cho vua là tiền thân Đức Phật.

5) TRUYỆN NGƯỜI ẤN ĐỊNH GIÁ CẢ

Quan già ấn định giá cả là tiền thân Đức Phật.

6) TRUYỆN HOÀNG TỬ KHÉO NÓI

VÀ CON THỦY QUÁI

Hoàng tử Khéo Nói là tiền thân Đức Phật. Mặt Trời là Ananda, Mặt Trăng là Xá Lợi Phất.

7) TRUYỆN CẬU BÉ HOÀNG TỬ KHÔNG CHA

Cậu bé hoàng tử không cha là tiền thân Đức Phật. Cô nàng lượm củi là hoàng hậu Ma Da. Vua thành Ba-La-Nại là vua Tịnh Phạn.

8) TRUYỆN HOÀNG TỬ THỨ MỘT TRĂM

Thầy của hoàng tử út là tiền thân Đức Phật

9) TRUYỆN VUA VỚI MỘT SỢI TÓC BẠC

Vua là tiền thân Đức Phật. Thợ hớt tóc là Ananda. Con trai kế nghiệp vua là La Hầu La.

10) TRUYỆN ÔNG SƯ SUNG SƯỚNG

Sư phụ có 500 đệ tử là tiền thân Đức Phật.

11) TRUYỆN NAI ĐẸP VÀ NAI XÁM

Nai cha đầu đàn là tiền thân Đức Phật. Nai Đẹp là Xá Lợi Phất. Nai Xám là Đề Bà Đạt Đa.

12) TRUYỆN NAI CHÚA CÂY ĐA

Nai Chúa Cây Đa là tiền thân Đức Phật. Vua là Ananda. Nai Vương là Đề Bà Đạt Đa.

13) TRUYỆN NAI NÚI VÀ NAI LÀNG

Vị thần thuyết pháp là tiền thân Đức Phật.

14) TRUYỆN NAI GIÓ VÀ CỎ MẬT

Vua thành Ba La Nại là tiền thân Đức Phật.

15) TRUYỆN NAI TRỐN HỌC

Nai anh tức nai Thầy là tiền thân Đức Phật.

16) TRUYỆN NAI GIẢ CHẾT

Nai anh tức nai Thầy là tiền thân Đức Phật. Chú nai giả chết là La Hầu La.

17) TRUYỆN GIÓ VÀ TRĂNG

Thầy tu ở ẩn trên núi là tiền thân Đức Phật.

18) TRUYỆN DÊ CỨU THẦY TU

Vị thần trên cây gần đó là tiền thân Đức Phật.

19) TRUYỆN THẦN CÂY ĐA

Vị thần trên cây đa là tiền thân Đức Phật.

20) TRUYỆN VUA KHỈ VÀ THỦY QUÁI

Vua khỉ là tiền thân Đức Phật. Thủy quái là Đề Bà Đạt Đa

21) TRUYỆN CÂY GIỐNG THỢ SĂN

Dê núi là tiền thân Đức Phật. Người thợ săn là Đề Bà Đạt Đa.

22) TRUYỆN VUA CHÓ LÔNG BẠC

Chó Lông Bạc hiền trí là tiền thân Đức Phật. Vị quốc vương là Ananda. Bầy chó hiền lành là hội chúng của Đức Phật.

23) TRUYỆN NGỰA NÒI THÔNG MINH

Ngựa nòi giống tốt và thông minh là tiền thân Đức Phật. Vị quốc vương là Ananda. Người cưỡi ngựa là Xá Lợi Phất.

24) TRUYỆN NƯỚC TẮM DƠ BẨN

Ông quan giỏi về súc vật là tiền thân Đức Phật. Vua là Ananda.

25) TRUYỆN ĐẸP GÁI

Ông quan giỏi về súc vật là tiền thân Đức Phật. Vua là Ananda.

***

GHI CHÚ:

Các hình vẽ phụ họa đã được bỏ đi trong nội dung các truyện phổ biến trên website.

* Sách ấn tống để biếu, không bán.

* Tác giả không giữ bản quyền.

* Hoan nghênh tái bản

hoặc phổ biến dưới bất kỳ hình thức nào khác.

LIÊN LẠC: giaongo@msn.com

Chân thành cám ơn đạo hữu Tâm Minh Ngô Tằng Giao đã gửi tặng bản vi tính

(Bình Anson, 07-2005)

TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT

Tập 2 - KẾ HOẠCH HOÀNG TỬ

Tâm Minh Ngô Tằng Giao

* DIỆU PHƯƠNG XUẤT BẢN 2005 *

MỤC LỤC

* LỜI NÓI ĐẦU

1) Bạn rất thân.

2) Bò Đại Hỷ.

3) Bò đen của bà.

4) Anh em bò và chú heo con.

5) Cõi trời 33 (Ch.1: Cộng tác).

6) Cõi trời 33 (Ch.2: Từ bi).

7) Cõi trời 33 (Ch.3: Phước báu).

8) Công múa.

9) Vua chim cút và chàng thợ săn.

10) Con cá may mắn.

11) Chim cút nhỏ không biết bay.

12) Chim khôn, chim dại.

13) Cây bàng mọc lên.

14) Cò và cua.

15) Kho tàng giấu chon.

16) Phật Độc Giác.

17) Lời nguyền rủa (Ch.1: Ghen tức).

18) Lời nguyền rủa (Ch.2: Tham lam).

19) Lời nguyền rủa (Ch.3: Lạc thú).

20) Bồ câu và quạ.

21) Cha của rắn tre.

22) Hai trẻ dại khờ.

23) Tưới vườn.

24) Rượu mặn.

25) Thầy bùa chú và bọn bắt cóc.

26) Chú rể mất vợ vì chòm sao.

27) Kế hoạch Hoàng tử.

28) Vua Giới Đức.

29) Bọn nghiện rượu.

30) Cây độc chết người.

31) Hoàng tử Năm Vũ Khí và quỷ Lông Dính.

* NHÂN DIỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT.

LỜI NÓI ĐẦU

TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được ghi chép trong Kinh Bổn Sanh (Jàtaka). Đây là tập thứ 10 trong Tiểu Bộ Kinh. "Tiền thân" là những đời sống trước, những kiếp quá khứ. Mỗi truyện thường gồm: phần truyện hiện tại, phần truyện quá khứ, phần kết hợp và một bài kệ.

Phần "TRUYỆN HIỆN TẠI" kể một câu truyện được xem là đang xảy ra trong thời Đức Phật còn tại thế. Nhân dịp này Đức Phật nhắc lại một câu truyện trong quá khứ có liên quan.

Phần "TRUYỆN QUÁ KHỨ" kể một câu truyện từ thời xa xưa có liên hệ đến những nhân vật trong câu truyện hiện tại. Trong truyện quá khứ luôn luôn có sự hiện diện của một vị Bồ Tát, vị này là tiền thân của Đức Phật.

Phong cách đạo đức của các vị Bồ Tát thật toàn hảo từ sự suy tư cho đến lời ăn tiếng nói và việc làm. Ngài là nhân vật chính cao cả, phi thường với nếp sống chân thiện, hướng thượng. Ngài thường giáo hóa người chung quanh bằng tấm gương đạo đức của chính mình. Ngài có đầy đủ các đức tính như trì giới thanh tịnh, bố thí rộng rãi, Thiền định tinh tấn liên tục và hành trì hạnh nhẫn nhục cao độ đến mức xả thân. Các vị Bồ Tát này khi thì làm thú vật, khi thì làm người, đôi khi làm chư thiên, có lúc làm thần cây v.v…

Phần "KẾT HỢP" là phần liên kết truyện hiện tại với truyện quá khứ. Chỉ rõ sự liên hệ giữa những nhân vật chính trong hai câu truyện, để rồi "nhận diện tiền thân" tức là nói rõ ra rằng "người này", "sinh vật này" trong truyện quá khứ "là ai" trong truyện hiện tại.

Mỗi truyện tiền thân có một bài "KỆ". Kệ đó thường dựa vào câu truyện để đưa ra lời phê bình.

Tập TRUYỆN TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT được coi là do các đệ tử của Đức Phật trước tác và mượn tiếng là Phật dạy để phổ biến những lời giáo huấn của Đức Phật. Người ta suy ra rằng các vị này sống trong thời Đức Phật hoặc chỉ sau đó khoảng vài chục năm. Đầu tiên truyện được truyền khẩu, về sau người ta sưu tập lại và ghi chép thành kinh sách.

Các truyện tiền thân thật sự là những tài liệu có giá trị cả về mặt văn học, sử học, ngôn ngữ học, đạo đức học và giáo dục Phât giáo... Truyện có mục đích tạo niềm tin vào đạo pháp trong mọi tầng lớp xã hội. Truyện mở ra một kỷ nguyên mới trong cung cách truyền bá đạo Phật.

Các truyện tiền thân này, nhất là các truyện về súc vật, nhiều khi vượt qua biên giới tôn giáo và trở thành cổ tích dân gian, nửa thần thoại, nửa thực tế, không lệ thuộc một tôn giáo nào hay xứ sở nào cả. Đây là gia tài chung của nền văn hóa dân gian. Chính vì vậy mà các truyện tiền thân này rất được phổ biến, không những trong giới Phật tử mà còn lan ra khắp cả mọi địa phương và mọi dân tộc nữa. Truyện tồn tại với giá trị độc đáo trong nền văn chương thánh thiện của thế giới. Mặc dù đã hơn hai ngàn năm trăm năm qua kể từ khi những truyện này được kể, ngày nay truyện vẫn chứa đựng sự hấp dẫn và còn có khả năng lôi cuốn làm say mê tâm hồn các độc giả trẻ em cũng như người lớn.

*

Các truyện tiền thân Đức Phật đã được nhiều người kể lại, thường là bằng văn xuôi, đôi khi bằng tranh ảnh. Trong cuốn sách này, và có lẽ đây là lần đầu tiên, truyện được kể lại bằng một ngôn ngữ bình dị dưới hình thức thơ, những vần thơ "lục bát" có tính cách thuần túy dân tộc, để người đọc và người nghe dễ hiểu và dễ nhớ.

Tác giả khi kể lại truyện tiền thân bằng thơ đã dựa vào tài liệu tiếng Anh tương đối ngắn gọn và đơn giản là: "BUDDHIST TALES FOR YOUNG AND OLD" của Ven. Kurunegoda Piyatissa Maha Thera và Todd Anderson. Tài liệu gồm 2 cuốn với tổng cộng 100 truyện.

Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhất (1995) là do Sally Bienemann, Millie Byrum và Mark Gilson. Phần tranh phụ họa trong cuốn thứ nhì (1996) là do John Patterson. Vì truyện kể nhắm cho các độc giả phương Tây nên các tranh vẽ hầu như thiếu sắc thái Á Đông.

Tài liệu trên đây không đề cập tới phần "Truyện Hiện Tại" mà chỉ đơn giản đề cập đến phần "Truyện Quá Khứ" của các truyện tiền thân mà thôi.

Cuối sách là phần "Nhận Diện Tiền Thân Đức Phật" giới thiệu cho mọi người được biết người nào, sinh vật nào, thần nào là vị Bồ Tát (tức tiền thân Đức Phật) trong câu truyện quá khứ đã kể ở trên.

Tác giả khi kể truyện lại bằng thơ cũng đã tham khảo thêm các truyện về tiền thân Đức Phật của Hòa thượng Thích Minh Châu dịch từ nguyên bản tiếng Pali và do Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành.

Bộ "TRUYỆN THƠ TIỀN THÂN ĐỨC PHẬT" của cư sĩ Tâm Minh Ngô Tằng Giao gồm nhiều tập. Tập số 2 này gồm 31 truyện thơ và có nhan đề là: "KẾ HOẠCH HOÀNG TỬ".

Ước mong rằng người đọc cũng như người nghe truyện sẽ ghi nhớ mãi trong tâm cái nếp sống đạo đức chân chính cùng những lời khuyên dạy quý báu của vị Bồ Tát trong truyện để cùng nhau cố gắng noi theo hầu đạt được cái Chân, Thiện, Mỹ trong cuộc sống hàng ngày.

DIỆU PHƯƠNG

* 1 *