Biện Chính Phật Học — Tập I

2. NGUỒN GỐC LỄ MỘC DỤC TƯỢNG THỜ

2.1. Mộc dục tượng thờ trong nghi lễ Bà-la-môn giáo

Thanh tẩy tượng thờ hay nghi lễ mộc dục, Phạn ngữ gọi là Abhisheka. Abhisheka có căn ngữ là sic, mang nghĩa là tưới, rảy, nước, ướt¹⁷. Abhisheka nghĩa là rảy nước, tưới nước lên tượng thờ, vốn là nghi lễ thường được sử dụng trong các tôn giáo ở Ấn Độ¹⁸. Về khởi nguyên, nghi lễ Abhisheka có nguồn gốc từ Atharva-Veda, rồi từng bước trở thành một phương pháp tu tập khá phổ biến của Bà-la-môn giáo¹⁹ và được duy trì cho đến ngày nay. Tư liệu về lễ Abhisheka của Bà-la-môn giáo được vài kinh văn Phật giáo ghi lại. Cụ thể, như trong kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ 100 ghi lại trường hợp con gái của vua Ba Tư Nặc tên là Vô Cấu Thí, vào ngày mùng tám tháng Hai, đã cùng với năm trăm vị Bà-la-môn ra ngoài thành làm lễ mộc dục cho tượng thần?"²⁰.

Trong kinh điển Mật giáo, hình thức mộc dục cho tượng thần được nhiều bản kinh đề cập như Phật thuyết kim cang hương Bồ tát đại minh thành tựu nghi quỹ kinh²¹ Kim cang tát đỏa thuyết tần na dạ già thiên thành tựu nghi quỹ kinh²², Phật thuyết tối thượng bí mật na noa thiên kinh²³... Dấu ấn của Bà-la-môn giáo thể hiện trong ba bản kinh này khá rõ, khi đề cập đến Phạm Thiên và tán thán việc mộc dục Thiên tượng (tượng các vị Trời) sẽ hoạch đắc nhiều lợi ích lớn.

Xét ở phương diện tích cực, nếu loại bỏ đi những yếu tố huyền hoặc, những yêu cầu khắt khe, những nghi tiết rườm rà, những mong cầu quá đáng trong việc mộc dục tượng thờ của các tôn giáo Án Độ cổ đại, thì việc làm này còn có ý nghĩa là giữ gìn, tu sửa và làm thanh khiết các thánh tượng đang được phụng thờ. Tiếp biển và chọn lọc phương diện tích cực này, đã mở ra hình thức mộc dục tượng thờ trong một số lễ nghi của Phật giáo.

2.2. Mộc dục tượng thờ trong truyền thống Phật giáo

Tư liệu khả tín về hình thức mộc dục tượng thờ trong những tự viện Phật giáo, được ngài Huyền Tráng đề cập ngắn gọn trong tác phẩm Đại Đường Tây Vức ký, quyển thứ năm. Theo mô tả của ngài, vua Giới Nhật và các vua bằng hữu của ông ta đã kiến thiết một ngôi già-lam nguy nga tráng lệ. Trong ngôi già-lam đó, ở đài phía Nam có thiết trí một bảo đàn dùng làm nơi tắm tượng Phật²⁴.

Ghi nhận về một bảo đàn chuyên dùng để tắm tượng Phật phù hợp với nội dung bản kinh Dục Phật công đức do ngài Nghĩa Tịnh dịch. Theo kinh, cách làm đàn tràng như sau: Dùng đất sạch đắp một cái đàn vuông hoặc tròn ở chỗ thanh tịnh, tùy điều kiện mà làm đàn lớn hay nhỏ, trên đó thiết trí một cái bàn rồi thỉnh tượng Phật lên trên. Khi tắm Phật, phải dùng nước nóng thơm tinh khiết rưới lên đỉnh tượng, sau đó rưới lại bằng nước sạch. Nước tắm Phật nên dùng nước sạch ở chỗ hợp dòng, chớ để côn trùng bị tổn thương ... sau khi tắm xong thì thỉnh tượng về chỗ cũ²⁵.

Quang cảnh của một buổi lễ mộc dục trong các tự viện ở Ấn Độ thời xưa được ngài Nghĩa Tịnh miêu tả chi tiết trong Nam Hải ký quy nội pháp truyện²⁶.

Tại một số tu viện ở các nước phía Tây, vào giờ Ty mỗi buổi sáng là lễ tắm tôn tượng. Vị Thọ sự (Karmadana) đánh kiền chùy, trước sân chùa thì giăng bảo cái, bên hiên chánh diện sắp đặt sẵn các bình nước thơm, cung thỉnh các bảo tượng bằng vàng, bằng bạc, bằng đồng hay bằng đá, tôn trí trên những cái bồn bằng vàng, bằng bạc, bằng đá hay bằng gỗ. Trong lúc các thiếu nữ tấu nhạc cúng dường, thì chư Tăng mài các thứ hương liệu quý hòa với nước, rồi dùng nước đó rưới lên tôn tượng. Tắm tôn tượng xong, dùng khăn sạch nhẹ nhàng lau khô, sau đó thỉnh tôn tượng về vị trí cũ trong bảo điện và trần thiết các loại hoa quý xung quanh. Đây là nghi thức do chúng Tăng trong chùa thực hiện dưới sự hướng dẫn của vị Thọ sự. Tại các phòng riêng trong tụ viện thì chư Tăng tự mình thực hiện lễ tắm tôn tượng, mỗi ngày đều chuyên tâm không hề quên bỏ²⁷.

Có thể nói, việc tắm tượng là một nghi lễ quan trọng và thiêng liêng trong một số tự viện Phật giáo, được ghi nhận đã tồn tại ở Ẩn Độ trong khoảng thế kỷ VII. Truyền thống tắm tượng này đã được một vài bậc cao tăng nghiêm túc thực thi. Theo Tống Cao tăng truyện, quyển 3, Khai nguyên Thích giáo lục, quyển 9, đề cập đến tiểu sử của ngài Bảo Tư Duy, ", cho²⁸ thấy rằng vị cao tăng này rất chuyên tâm trong việc tắm tượng. Theo đó, vào giờ Thìn mỗi sáng, ngài mài hương với nước, dùng nước thơm đó tắm rửa tượng Phật, sau đó mới dùng điểm tâm²⁹. Truyền thống này cũng được quốc vương Ô-trường ở Bắc Ân Độ nghiêm cần thực hiện vào giờ Thìn mỗi sáng³⁰.

Mặc dù chứa đựng nhiều ý nghĩa, thế nhưng việc siêng năng mộc dục tượng thờ hàng ngày không phải ai cũng đủ khả năng và có thể phát tâm thực hiện đều đặn. Và do vậy, có một xu hướng tổ chức lễ mộc dục tượng thờ trong những ngày lễ lớn của Phật giáo.

Trong kinh Bát Nê-hoàn Hậu Quán Lạp³¹ do ngài Trúc Pháp Hộ dịch, Tôn giả A-nan đã hỏi Đức Phật về lễ mộc dục trong ngày Phật đản (mùng tám tháng Tư) và ngày rằm tháng Bảy cân phải thực hiện như thế nào（四月八日七月十五日.灌臘當何所用）.Trong bản kinh này, Eirc Phật đã chỉ rõ, trong ngày tổ chức lễ tắm Phật, nên tu sửa kinh tượng, cúng dường chúng Tăng, thí cho kẻ khó. Tư liệu bản kinh đã cho thấy, việc mộc dục tượng Phật có thể được thực hiện trong ngày rằm tháng Tư và cả trong ngày rằm tháng Bảy.

Tư liệu bản kinh vừa nêu đã đồng thời cho thấy rằng, lễ hội tắm Phật không chỉ hạn hẹp trong việc mộc dục tượng thờ, mà còn bao hàm nhiều hoạt động cầu phúc khác. Chính vì vậy, lễ mộc dục tượng thờ còn là một lễ hội lớn, có những ảnh hưởng nhất định trong xã hội và đã được nhiều bộ sử liệu ghi nhận.

Theo Phật Tố thống kỷ, quyển thứ 35 đã ghi nhận rằng, vào năm Hưng Bình thứ hai (195), đời Hán Hiến Đế, Trung lang turong Trách Dung（笮融，側格切³²）3 Hạ Phi đã xây dựng chùa Phật, khuyến thỉnh mọi người phát tâm tụng kinh, tổ chức tắm Phật, thiết trai cúng dường. Lễ hội lúc ấy 3. Mở rộng thông³³ tin về Trung lang tướng Trách Dung, thì được biết, nhân vật này cũng được đề cập trong Hoằng Minh tập, quyển 1, trong bài tựa Mâu Tử lý hoặc luận³⁴ và cả trong Phá tà luận³⁵ của Sa-môn Thích Pháp Châu. Sự kiện Trung lang tướng Trách Dung tổ chức tắm Phật và thiết trai cúng dường là một sự kiện lịch sử, được đánh giá dưới nhiều giác độ khác nhau.

Chẳng hạn, Phá tà luận cho rằng, Trách Dung mượn cớ dục Phật thiết trai để khởi nghịch, đào thoát đến Giang Đông³⁶. Tương tự, Hoằng Minh tập, quyển 1 cho rằng, Trách Dung lợi dụng chức vụ là quan vận lương, đã lấy của công để xây dựng chùa Phật, đệ tử Phật mà còn đãi rượu³⁷ Trong Tam quốc chí, Ngô thư, quyển 4, truyện Lưu Do thì ghi rằng, mỗi lần Trách Dung tổ chức lễ tắm Phật thường đãi tiệc rượu và thức ăn dọc hai bên đường, dài cả mười dặm, người đến dự lễ và ăn uống cả vạn người, chi phí không thể tính kể³⁸…

Thông tin về việc làm của Trung lang tướng Trách Dung tuy nhiều chiều, đa dạng, thế nhưng tất cả mọi nguồn thông tin đều xác tín rằng, ông ta từng tổ chức lễ hội tắm Phật, thiết trai có vài ngàn người tham dự. Sự kiện đó đã đồng thời khẳng định rằng, lễ hội mộc dục đã xuất hiện rất sớm tại Trung Hoa.

Như vậy, việc mộc dục tượng thờ trong Phật giáo là một sự kiện lịch sử, xuất hiện khá sớm trong một số tự viện ở Ân Độ và Trung Hoa, được tổ chức hàng ngày hoặc diễn ra trong ngày Phật đản hoặc lễ Vu lan. Mộc dục tượng thờ không chỉ riêng là lễ mộc dục, sửa sang các tượng thờ trong chùa, mà còn được tiến hành đồng thời với nhiều thiện sự quan trọng khác như thiết trai, bố thí. Đây là một sự kiện có tác động rất lớn trong xã hội về nhiều phương diện. Do vậy, việc khảo sát về cơ sở lý luận của sự kiện này, hay nói cách khác là tìm hiểu về nguồn gốc kinh điển của lễ mộc dục, cũng là một nhu cầu quan yếu.

2.3. Cơ sở kinh điển của lễ mộc dục tượng thờ

Trong ĐTKĐCTT hiện có các bản kinh liên quan đến mộc dục tượng thờ. Bao gồm các bản kinh sau:

1. Kinh Bát Nê-hoàn Hậu Quán Lạp, số 391, do Tam tạng Pháp sư Trúc Pháp Hộ dịch³⁹.

2. Phật Thuyết Kinh Dục Tượng Công Đức, số 697, do Tam tạng Bảo Tư Duy dịch⁴⁰.

3. Kinh Dục Phật Công Đức, số 698, do Sa-môn Thích Nghĩa Tịnh dịch⁴¹.

Đây là ba bản kinh hiện còn trong ĐTKĐCTT đề cập và bàn đến việc mộc dục tượng thờ. Trong ba bản kinh này, hai bản kinh sau có sự trùng lặp rất lớn.

Trước hết, kinh Bát Nê-hoàn Hậu Quán Lạp ghi rằng, trong ngày mùng tám tháng Tư và ngày rằm tháng Bảy đều có thể tổ chức lễ mộc dục. Trong trai hội này nên an trí tượng Phật trong bồn để tác lễ, tự mình tắm tượng Phật bằng năm loại hương thủy⁴². Bản kinh này chỉ nêu việc tắm tượng Phật nói chung và không đề cập đến việc tắm riêng tượng Đản sinh. Ở đây, trong khi thực hiện lễ mộc dục tượng thờ, nên làm các thiện sự khác như: cúng dường các vật dụng cần thiết cho chùa chiền như đèn nến, hương hoa, in kinh tạo tượng, cúng dường chư Tăng, chu cấp cho kẻ nghèo khó. Bản kinh còn đề cập đến nội dung báo hiếu cha mẹ, người thân đã khuất và có sự khiên cưỡng khi đề cập hơi sâu vào chuyện thu chi tiền bạc.

Kế đến, Phật Thuyết Kinh Dục Tượng Công Đức. Theo kinh, có một vị Bồ-tát tên là Thanh Tịnh Tuệ đã hỏi Đức Phật về sự khác biệt về công đức cúng dường khi Đức Phật còn tại thế và sau khi Đức Phật diệt độ. Đức Phật xác tín rằng, như kẻ thiện nam người tín nữ nào sau khi Đức Phật diệt độ, nếu cúng dường xá-lợi, tạo hình tượng Phật dù nhỏ như hạt lúa mạch, tạo tháp chỉ như trái xoài, cột tràng phan trên đỉnh bảo tháp nhỏ như cái kim, bảo cái chỉ như lá lục bình, bên trong cất giữ xá-lợi Phật nhỏ như hạt cải, thì vẫn được công đức như cúng dường Đức Phật hiện thết⁴³.

Nhân đó, Bồ-tát Thanh Tịnh Tuệ còn hỏi về cách thức mộc dục tượng thờ và được Đức Phật chỉ dạy: Thiện nam tử, nếu muốn mộc dục tượng, nên dùng ngưu đầu chiên đàn, tử đàn, hoắc hương, cam tùng, khung cùng, bạch đàn, uất kim, long não, trầm hương, xạ hương, đinh hương, lấy các thứ diệu hương như vậy, tùy theo cân lượng mà hòa với nước nóng đựng trong tịnh bình. Trước tiên làm một cái đàn hình vuông, trên đó thiết trí một sàng tọa phù hợp, trên sàng tọa an trí tượng Phật, dùng các thứ nước thơm tắm tượng nhiều lần. Sau khi tắm tượng bằng các thứ nước thơm xong, thì nên dùng nước sạch tắm tượng lần nữa. Mỗi người lấy một chút nước tắm tượng đó, xức lên đầu của mình, thắp các loại hương để cúng dường⁴⁴.

Có thể nói, Phật Thuyết Kinh Dục Tượng Công Đức đã chỉ bày rất mực chi tiết về công đức và phương thức tắm tượng. Đặc biệt bản kinh này trình bày khá rõ về 11 loại danh hương khi thực hiện nghi thức tắm tượng. Điều đáng lưu ý, bản kinh này cũng được ngài Nghĩa Tịnh dịch với tên gọi là kinh Dục Phật Công Đức.

Theo khảo sát, kinh Dục Phật Công Đức chỉ là tên gọi khác của Phật Thuyết Kinh Dục Tượng Công Đức. Cả hai bản kinh này khá giống nhau đến từng chi tiết. Ở đây chúng tôi chỉ nêu ra năm chi tiết căn bản. Thứ nhất, vị Bồ-tát khai mở nhân duyên cùng mang tên Thanh Tịnh Tuệ, thứ hai, địa điểm thuyết kinh là núi Linh Thứu; thứ ba, nếu cúng dường xá-lợi thì được 15 thứ công đức; thứ tư, hướng dẫn cách thức làm đàn tràng tắm tượng; thứ năm, tên gọi các thứ danh hương cũng gần giống nhau. Trong hai bản dịch thì bản dịch của ngài Nghĩa Tịnh văn pháp sáng tỏ hơn bản dịch của ngài Bảo Tư Duy, thế nhưng bị lược đi một vài chi tiết.

Như vậy, cơ sở kinh điển của lễ mộc dục tượng thờ được phát hiện qua hai bản kinh. Thứ nhất là kinh Bát Nê-hoàn Hậu Quán Lạp và thứ hai là bản kinh Phật Thuyết Kinh Dục Tượng Công Đức với hai bản dịch, của ngài Bảo Tư Duy và của ngài Nghĩa Tịnh. Căn cứ vào khảo sát cho thấy, nghi lễ mộc dục tượng thờ có thể thực hiện vào nhiều thời điểm trong năm và được tiến hành với nhiều công tác thiện sự khác. Mộc dục tượng thờ là lễ thanh tẩy các tượng thờ trong một tự viện nói chung.

Ở đây, cần phân biệt rõ hình thức nghi lễ này với nghi ê tắm tượng Đản sanh. Vì tắm tượng Đản sanh mặc dù l nột sự kiện được tổ chức phổ biến trong giai đoạn hôm nay thế nhưng nguồn gốc của sự kiện này vẫn chưa được biện biệt thỏa đáng

3. TẮM TƯỢNG ĐẢN SANH, NGUỒN GỐC VÀ SỰ HÌNH THÀNH

3.1. Nguồn gốc kinh điển của lễ tắm tượng Đản sanh

Lễ tắm tượng Đản sanh được phát hiện trong hai bộ kinh hiện còn được bảo lưu trong ĐTKĐCTT. Đó là kinh:

1. Phật Thuyết Kinh Quán Tẩy Phật Hình Tượng, số 695, do Sa-môn Thích Pháp Cự dịch⁴⁵.

2. Phật Thuyết Kinh Ma Ha Sát Đầu, số 696, do Sa-môn Thích Thánh Kiên dịch⁴⁶.

Thứ nhất, Phật Thuyết Kinh Quán Tây Phật Hình Tượng do Sa-môn Pháp Cự dịch. Bản kinh này Đức Phật mô tả bối cảnh Đản sanh và tán thán công đức tắm tượng. Theo kinh, khi thái tử Đản sanh, thì Thích Đề Hoàn Nhân cho đến Thiên chủ cõi Đao Lợi là Phạm Thiên, cùng các vị chư Thiên tay cầm 12 loại hoa quý, hòa cùng nước thơm của các thứ danh hoa đem đến tắm cho thái tủ⁴⁷ ... Các thiện nam và thiện nữ, sau khi Phật diệt độ... nếu tắm tượng Phật như khi Phật tại thế, thì được phước vô lượng không thể tính kết⁴⁸. Nếu người nào lấy hoa thơm, nước quý để tắm tượng thì mọi sở nguyện đều được thành tựu, được chư Thiên long thần ủng hộ và chứng minh⁴⁹.

Đây là một bản kinh chứa dựng nhiều thông tin liên quan đến việc tắm tượng thái tử Đản sanh, nhưng chứa đựng nhiều ngữ khí mang tính thậm xưng. Đặc biệt, theo nghiên cứu của Hajime Nakamura, bản kinh này có nguồn gốc từ Bà-la-môn, nhưng sau đó được thừa tiếp bởi Phật giáo Đại thừa⁵⁰. Theo lời chú giải ở cuối bản kinh của các nhà biên tập ĐTKĐCTT, thì bản kinh này có nhiều điểm tương tự như bản kinh Phật Thuyết Kinh Ma Ha Sát Đầu do Sa-môn Thích Thánh Kiên dịch, nhưng không trùng lắp hoàn toàn mà có nhiều chi tiết dị biệt.

Thứ hai, Phật Thuyết Kinh Ma Ha Sát Đầu. Kinh văn cũng mô tả khi thái tử chào đời thì có Phạm Thiên, Đế Thích, Tứ Đại Thiên vương quang giáng, đem mười hai loại hương hoa cùng với nước thơm của các thứ danh hoa dùng để tắm thái tử. Kinh ghi, Nhân ngày Đản sanh của Phật, mọi người trong thiên hạ cùng niệm Phật công đức, tắm hình tượng Phật như khi Phật tại thế, đó là điều Ta dạy mọi người⁵¹ ... Hôm nay các vị hiền giả, hễ ai có tâm tốt, lòng thành, niệm công đức của Phật Thích Ca Văn, dùng hương hoa tắm hình tượng Phật, cầu phước tối thắng, thì quỷ thần chư Thiên sẽ chứng giám cho việc làm này⁵².

Mặc dù kinh văn thán thán công đức tắm Phật, thế nhưng khi đọc kỹ và chiêm nghiệm sâu về bản kinh này, đã bộc lộ ra ít nhất năm dấu hiệu cho thấy, đây là một bản kinh được biên tập hoặc biên soạn.

1. Bản kinh được mang tên Ma-ha-sát-đầu. Ma-ha-sát-đầu vốn được phiên âm từ chữ Mahasattva, đôi khi được phiên âm là Ma-ha-tát, dịch nghĩa là đại chúng sanh, là Đại . Như⁵³ vậy, nếu như dịch nghĩa thì bản kinh Ma-ha-sát-đầu có một tựa đề kinh rất lạ.

2. Bản kinh được khởi đầu khá lạ: Ma-ha-sát-đầu, chư Thiên, trưởng lão và nhân dân đều yên lặng lắng nghe. Luận rằng, được làm thân người rất khó, nghe được đạo Vô thượng cũng khó như thế⁵⁴. Đây là dạng thức khởi đầu của những bản kinh mang tính tập thành.

3. Nội dung kinh văn cho thấy rằng, vào lúc nửa đêm ngày mùng tám tháng Tư thì Phật đản sanh, nửa đêm ngày mùng tám tháng Tư thì Phật xuất gia, nửa đêm ngày mùng tám tháng Tư thì Phật thành đạo và nửa đêm ngày mùng tám tháng Tư thì Phật nhập Niết-bàn. Nếu như Đức Phật đản sanh nửa đêm thì rất nhiều bộ lịch sử Đức Phật cần được xem xét để viết lại.

4. Sau khi tắm Phật xong, lấy nước đó nhỏ lên đầu của mình, gọi là nước cát tường. Việc làm này gần giống với một trong những thánh lễ của Ân giáo.

5. Kinh văn đề cập đến chuyện tiền bạc quá nhiều. Đơn cử như câu thành ngữ: Khi sanh không có một đồng, đến thời phải chết không đồng ra đi⁵⁵. Không những thế, sau khi tổ chức lễ tắm Phật xong, số tiền thu được nhiều hay ít thì nên phân chia làm ba phần, một phần cúng Phật, một phần cúng Pháp và một phần cúng cho chúng Tăng. Tuyệt đối không được sử dụng những đồng tiền này để lo cho vợ con, như thế mang tội rất nặng⁵⁶.

Như vậy, kinh Ma-ha-sát-đầu là một bản kinh rất ngắn, chỉ hơn một ngàn chữ nhưng nội hàm năm dấu hiệu đặc thù, nếu không nói là đáng nghi ngại như chúng tôi đã chỉ ra. Và do đó, khi viện dẫn tư liệu từ bản kinh này, cũng nên có một sự thận trọng và cân nhắc.

3.2. Nghi thức tắm tượng Đản sanh trong các bộ thanh quy

Thanh quy là những quy định trong thiền môn. Trong sinh hoạt thiền môn, ngoài giới luật Phật chế còn có những quy định cụ thể tùy theo từng ngôi chùa, nhằm tạo nên một sự ổn định trong sinh hoạt của Tăng-già. Trong quá trình phát triển của Phật giáo, cụ thể là ở Trung Hoa, một trong những bản thanh quy có ảnh hưởng nhất là thanh quy của ngài Bách Trượng (720 - 784). Từ cơ sở thanh quy của ngài Bách Trượng, tác phẩm Sắc tu Bách Trượng thanh quyst⁵⁷ được ngài Đức Huy trùng biên, ngài Đại Hân hiệu đính. Vào năm thứ nhất niên hiệu Chí Nguyên (1335), vua Thuận Để nhà Nguyên đã xuống chiếu cho Tăng nhân trong thiên hạ tất phải tuân theo thanh quy này mà phụng hành⁵⁸.

Trong Sắc tu Bách Trượng thanh quy, nghi thức tắm Phật xuất hiện trong lễ Phật đản, được thanh quy hướng dẫn như sau: đến ngày, khố ty nghiêm túc thiết trí hoa đình, trong đó an trí tượng Phật giáng sinh trong chậu đựng nước thơm, an bài hai cái thìa nhỏ. Trước tượng Phật trưng bày các món cúng dường xong, trú trì thượng đường chúc hương rằng: "Phật đản tốt ngày, trụ trì tại chùa mỗ, Tỳ-kheo mỗ giáp là cháu xa của di giáo (Phật giáo) kiền thành đốt bửu hương, cúng dường Đức Bổn sư Thích Ca Như Lai đại hòa thượng, trên báo đáp bóng che từ bi, dưới những mong chúng sanh trong pháp giới niệm niệm Phật xuất hiện trong đời⁵⁹. Trong nghi thức Phật đản ở bản thanh quy này, từ tăm Phật (浴佛) xuất hiện hai lần, nhưng không có những hướng dẫn cụ thể về cách thức tắm tượng như thế nào, mà phần lớn lễ nghi bao gồm các hoạt động như thuyết pháp, dâng hương, tụng kinh, dâng nước nóng, cơm canh, dâng trà và lạy tạ. Và như vậy, đến ngài Bách Trượng, những nghi tiết mang tính hướng dẫn cách thức tắm tượng Đản sanh vẫn chưa được định hình cụ thể.

Có thể nói, Sắc tu Bách Trượng thanh quy là một bộ thanh quy được biên soạn theo yêu cầu của nhà vua, nhằm tạo nên tính thống nhất trong nghi lễ của Phật giáo. Trong bộ thanh quy này, có những quy định và hướng dẫn rất chi tiết. Ngay như trong lễ Phật đản, việc nhỏ nhất như viết sớ văn, trải tọa cụ, dâng cơm canh, được mô tả chi tiết và hướng dẫn kỹ càng. Trong khi đó bản thanh quy lại không hướng dẫn chi tiết về cách thức tắm Phật trong lễ Phật đản. Điều này hắn có những lý do mà đến nay chúng tôi vẫn chưa tìm được câu trả lời thỏa đáng.

Trong nỗ lực tìm kiếm những quy định và sự hướng dẫn cách thức tắm Phật, chúng tôi phát hiện một tác phẩm là Huyễn Trụ am thanh quy⁶⁰ đã có những hướng dẫn chi tiết về nghi lễ này.

Theo thanh quy, đến tháng Tư, vào ngày mùng tám Phật giáng đản, chuẩn bị sẵn một tòa hoa đình, trong đó thiết trí tượng Phật đản sanh, an trí trong bồn đựng nước thơm, để sẵn hai cái gáo nhỏ có cán. Đợi am chủ dâng lễ cúng Phật xong, đại chúng đứng dậy lạy. Duy na cử kệ tắm Phật, đại chúng theo đó mà hòa, từ ngài thủ tọa am chủ cho đến toàn thể đại chúng lần lượt sắp hàng xung quanh Phật đình, dùng gáo múc nước nóng tắm Phật. Sau khi hai chúng xuất gia và tại gia thực hiện tắm Phật xong, cử chú Lăng Nghiêm, trì Lăng Nghiêm xong thì dâng lễ vật cúng dường, tuyên sớ và hồi hướng⁶¹.

Như vậy, nghi lễ tắm Phật đã được hướng dẫn khá chi tiết và cụ thể trong Huyễn Trụ am thanh quy. Vậy Huyễn Trụ am là ai?

Huyễn Trụ am là nơi ở của Thiền sư Trung Phong (中峯禪師)⁶², húy là Minh Bổn (1263-1323). Ngài xuất gia lúc mười lăm tuổi, từng cầu học với Thiền sư Cao Phong Nguyên Diệu (1238-1295), thọ Cụ túc giới vào năm 24 tuổi. Sư thường ẩn cư tại am Huyễn Trụ ở Biện Sơn, đồ chúng theo học đông đảo. Vua Nhân Tông (1311-1320) đã từng cho sứ thỉnh mời nhưng ngài không yết kiến. Mặc dù vậy vua không giận mà còn ban hiệu là Phật Từ Viên Chiếu Quảng Tuệ Thiền Sư và ban cho cả y Kim Lan. Tăng tục theo ngài tham học rất đông, được đồ chúng tôn xưng là Giang Nam Cố Phật (江南古佛)⁶³. Năm Chí Trị thứ ba (1323), Thiền sư viên tịch, thọ sáu mươi mốt tuổi. Tác phẩm còn lại của Thiền sư là bộ Quảng lục gồm 30 quyển. Năm Nguyên Thống thứ hai (1334), 30 quyển Quảng lục được chính thức nhập tạng⁶⁴.

Với ảnh hưởng từ sự tôn xưng của đồ chúng là Giang Nam Cổ Phật, với sự hỗ trợ của triều đình khi quyết định đưa những tác phẩm của thiền sư nhập tạng; đã gián tiếp quảng bố tầm ảnh hưởng bộ thanh quy của Huyễn Trụ thiền sư. Và một trong những ảnh hưởng kéo theo là nghi thức tắm Phật trong lễ Phật đản, được hướng dẫn và quy định rõ ràng.

Từ những định hình mang tính gợi mở của ngài Bách Trượng, từ những hướng dẫn mang tính chi tiết trong Huyễn Trụ am thanh quy, nghi thức tắm Phật đã từng bước bổ sung và định hình trong quá trình phát triển của Phật giáo. Xét về nguồn cội, thì hai bộ thanh quy vừa nêu là một trong những cơ sở ban đầu để hình thành nên nghi lễ tắm Phật trong thời đại hôm nay.

4. NHẬN ĐỊNH

Mộc dục tượng thờ là một quy định mang tính lễ nghi của nhiều tôn giáo nói chung, trong đó có Phật giáo. Theo kinh điển, tượng Phật đã có khi Phật còn tại theo⁶⁵. Tuy nhiên, với những bằng chứng khảo cổ cho thấy, tượng thờ Phật giáo xuất hiện trong những năm trước hoặc đầu kỷ nguyên Tây lịch, có lẽ do vậy nên cơ sở lý luận của việc mộc dục tượng thờ cũng được định hình muộn màng.

Với Phật giáo, mộc dục tượng thờ có hai hình thức. Một là mộc dục tượng thờ nói chung, một hình thức lễ nghi mang tính thanh tẩy, tu sửa và tôn tạo. Hình thức này giống như các hình thức mộc dục tượng thờ của các tôn giáo khác, được tố chức có tính cách lễ hội dân gian, và được tiền hành vào một số thời điểm thích hợp trong năm. Thứ hai là mộc dục tượng Đản sanh. Đây là hình thức mộc dục tượng thờ chỉ dành riêng cho tượng Đản sanh và chỉ được tổ chức vào ngày Đản sanh của Đức Phật. Căn cứ vào những khảo sát ở trên, đã chỉ ra sự khác biệt căn bản về hai hình thức mộc dục tượng thờ này.

Riêng với lễ mộc dục tượng Đản sanh, mặc dù ngày nay sự kiện này đã phổ biến và mang tầm quốc tế; thế nhưng căn cứ vào khảo sát của chúng tôi, đã cho thấy rằng, xét về cơ sở lý luận, tức là nền tảng kinh điển của sự kiện, vẫn chưa được khẳng định vững chãi. Vì hai bản kinh liên quan đến sự kiện này chứa đựng nhiều dấu hiệu mang tính biên soạn, tập thành và thừa tiếp của những tôn giáo khác.

Theo quan điểm Phật giáo Phát triển, sự Đản sanh của Đức Phật chỉ mang tính thị hiện, và Ngài trong sạch ngay từ trong thai. Không những thế, ngay trong thời khắc Đản sanh, tư liệu kinh điền không ghi lại người thân của thái tử hỗ trợ, mà chỉ có chư Thiên với các loại hương thang quý hiếm mới có thể tác lễ mộc dục.

Thời Phật tại thế, đệ tử phần lớn cúng nước để Phật rửa chân, dù tịnh thủy hay hương thủy của ngưu đầu chiên-đàn⁶⁶. Chúng ta chưa phải chư Thiên, nước tắm Phật chưa phải là mười hai loại hương thang theo hướng dẫn trong kinh điển, phải chăng đó cũng là quan ngại của Tố Bách Trượng cũng như các tôn đệ của ngài, khi không đưa ra những quy định mang tính chi tiết trong nghi thức tắm Phật đản sanh?

Với Đức Phật, bên cạnh những hình thức lễ hội, lễ nghi, Ngài luôn chú trọng đến phương diện tu tập, hành trì. Trong đêm cuối cùng ở Kushinagar, Ngài đã chỉ định hàng cư sĩ lo việc tang nghi và hàng xuất gia hãy chuyên tâm nỗ lực tu tập. Trong giai đoạn hôm nay, khi thanh, sắc đang lên ngôi và hình thức cũng là một phương tiện đang được chú trọng vận dụng, thì nhu cầu cần có những khóa tu trong mùa lễ hội, đặc biệt là lễ hội Phật đản, cũng là một phương thức mộc dục tối ưu, mà Đức Phật đã từng chỉ dạy⁶⁷.

KHẢO LUẬN VỀ BẢN KINH PHẬT THUYẾT ĐẠI BÁO PHỤ MẪU ÂN TRỌNG

Những bài kinh nào do Như Lai thuyết, thâm sâu, nghĩa lý thâm diệu, xuất thế gian, liên hệ đến không, họ sẽ không nghe khi các kinh ấy được thuyết giảng; họ sẽ không lóng tai; họ sẽ không an trú chánh tri tâm, và họ sẽ không nghĩ rằng các pháp ấy cần phải học thuộc lòng, cần phải thấu đáo.

Còn những bài kinh nào do các thi sĩ làm, những bài thơ với những danh từ hoa mỹ, với những câu văn hoa mỹ, thuộc ngoại điển, do các đệ tử thuyết giảng, họ sẽ nghe khi các kinh ấy được thuyết giảng; họ sẽ lóng tai; họ sẽ an trú chánh tri tâm và họ sẽ nghĩ rằng, các pháp ấy cần phải học thuộc lòng, cần phải học thấu đáo.

Như vậy, này các Tỷ-kheo, các kinh do Như Lai thuyết, thâm sâu, nghĩa lý thâm diệu, xuất thế gian, liên hệ đến không sẽ đi đến tiêu diệt¹.

Đức Phật là bậc thánh nhân đã được khẳng định về phương diện lịch sử², những cống hiến cụ thể của Ngài trong nhiều lãnh vực đã được nhân loại ở mọi thời kỳ ca ngợi và tôn vinh. Chính vì vậy, một trong mười hiệu của Đức Phật được gọi là Thế Tôn³: Bậc tôn quý nhất trong thế giới. Đây là tín niệm xuất hiện rất sớm khi Phật còn tại thế và được nhiều truyền thống Phật giáo công nhận mãi đến hôm nay.

Tuy nhiên, khi đấng Thế Tôn thể hiện sự cung kính của Ngài đối với một đống xương vô định nằm bên vệ đường, được ghi lại trong kinh Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng, đã mở ra những quan ngại sâu sắc về mức độ khả tín của bản kinh này. Chuyên khảo sau đây cố gắng làm sáng tỏ cơ sở hình thành, tầm mức ảnh hưởng và giải pháp ứng xử đối với bản kinh nêu trên.

1. KHÁI LƯỢC LỊCH SỬ VỀ MỘT SỐ TRUYỀN BẢN

Sau quá trình khảo sát nghiêm túc về các bộ Đại tạng kinh Hán ngữ hiện có⁴, chúng tôi đã không phát hiện toàn văn của bản kinh Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng. Đây là dấu hiệu sơ khởi cho thấy các nhà biên tập Đại tạng kinh đã có một sự thẩm sát đúng mực, khi không đưa bản kinh này vào Đại tạng kinh. Tuy nhiên, khảo sát cũng phát hiện nhiều truyền bản đặc thù của bản kinh Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng, hoặc có cùng nội dung nhưng khác biệt về tên gọi.

Bản tiếng Việt

Kinh Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng được nhiều bậc tôn túc dịch ra tiếng Việt. Đơn cử như bản dịch của ngài Thích Huệ Đăng (1962); Hòa thượng Thích Huyền Tôn (1965); Hòa thượng Trí Quang (1994); Nhựt Chiếu.... Trong bản kinh này, ngoài phần Duyên khởi ghi lại sự kiện Đức Phật lạy đống xương khô, bản kinh còn nêu ra sự phân biệt giữa xương đàn ông và phụ nữ. Đặc biệt, bản kinh đã đề cập đến mười công ơn của cha mẹ và phương thức báo hiếu của con cái. Phần cuối, bản kinh tán thán công đức việc in ấn, quảng bá, và mô tả các dạng thức địa ngục mà kẻ bất hiếu phải trải qua.

Bản nhà Nguyễn

Trong thư viện chùa Thắng Nghiêm, Khúc Thuỷ, Cự Khê, Thanh Oai, Hà Nội, hiện còn bảo lưu bản Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh nguyên tác bằng chữ Hán. Bản chúng tôi hiện có là ảnh chụp lại từ bản kinh này. Bản kinh được trùng khắc vào ngày rằm tháng Bảy, năm Thiệu Trị thứ bảy (1847). Trang đầu bản kinh cho thấy, tàng bản tại chùa Càn An, trại Nam Đồng, huyện Vĩnh Thuận, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Nội. Gọi tắt là bản nhà Nguyễn.

Bản Trịnh-Nguyễn

Chúng tôi may mắn được Tiến sĩ Trần Trọng Dương, thuộc Viện Nghiên cứu Hán Nôm tặng bản Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh bằng chữ Hán có kèm theo bản chú âm chữ Nôm. Theo Tiến sĩ Hoàng Thị Ngọ, nguồn gốc của bản kinh này vốn của Giáo sư Demieville (1894-1979), hiện được lưu giữ tại Hội Nghiên cứu Á châu ở địa chỉ: 52 Cardinal 75005, Paris, với ký hiệu PD 2350. Văn bản gốc này đã được ông Tạ Trọng Hiệp bồi dán, sao chụp và mang về tặng giới Hán Nôm trong nước năm 1979.

Bản kinh này do Tuyền Quận công Trịnh Quán, con của Hoằng Tổ Dương Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh, in lại vào đầu thế kỷ XVIII⁵. Bản kinh này xin được gọi tắt là bản Trịnh-Nguyễn.

Bản tại Đài Loan

Theo nghiên cứu của Tiến sĩ Shingen Fukuhara⁶, thì trong khoảng mười năm trở lại đây (năm 2003), tại Đài Loan đã tổ chức ấn hành rộng rãi bản kinh này. Bản chúng tôi hiện có mang tựa đề Phật thuyết phụ mẫu ân trọng nan báo kinh, do Quang Minh Sơn Phổ Giác Thiền Sư Hoằng Pháp Bộ ấn hành vào năm 2010. Bản kinh được biên dịch sang tiếng Hoa giản thế và cả tiếng Anh song song. Điều đáng quan tâm là, bản kinh này đã mạnh dạn sáng tạo nhiều hình ảnh minh họa sống động.

Bản tại Hàn Quốc

Theo nghiên cứu của Trần Minh Quang⁷, có nhiều bản kinh được lưu giữ tại Hàn Quốc cùng mang tên Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh. Bản tại Song Khê tự, in năm Khang Hy thứ hai mươi (1681); bản tại Thiên Bảo Sơn Phật Nham Tự, in vào năm Khang Hy hai mươi sáu (1687); bản tại Hoa Sơn Long Châu tự, in vào năm Gia Khánh nguyên niên (1796).

Bản tại hang động Đại Túc

Đại Túc là một quần thể hang động ở Trung Quốc, chứa đựng trên 50.000 bức tượng, điêu khắc và minh văn của nhiều tôn giáo, trong đó có Phật giáo. Quân thể hang động này do một vị cao tăng thời Nam Tông (1127-1279) tên là Triệu Trí Phượng tổ chức kiến tạo. Trong hang động thứ 15, đã thể hiện tác phẩm Phụ mẫu ân trọng kinh biến kinh văn kệ tụng⁸. Ngoài bản minh văn khắc trên đá này còn kèm theo những hình ảnh điêu khắc về mười ân của cha mẹ. Gọi tắt là bản Đại Túc.

Bản bi ký Sơn Đông

Khắc trên đá, mang tên: (khuyết 1 chữ) ân trọng kinh. Trong bản văn thì ghi là: Báo phụ mẫu ấn (khuyết 1 chữ) kinh. Bản này được khắc vào năm Càn Hựu thứ ba (950). Bản rập của văn bia này hiện đang lưu tại Đại học Bắc Kinh, Mâu thuyền tôn nghệ phong đường, mang số hiệu 21487. Ngoài ra, tại Sơn Đông còn có một bản bi ký mang tên Phật thuyết báo phụ mẫu ân trọng kinh, khắc in vào thời Bắc Tống, năm Hi Ninh thứ ba (1070). Bản rập của văn bia này hiện đang lưu tại Đại học Bắc Kinh, Mâu thuyên tôn nghệ phong đường, mang số hiệu⁹ 21488'.

Bản chép tay Đôn Hoàng

Bản này hiện được bảo lưu tại Đôn Hoàng bảo tạng, tập 132, từ phần cuối trang 145 đến đầu trang¹⁰ 14910. Theo nghiên cứu của tác giả Hồ Văn Hòa"¹¹, bản kinh chép tay này xuất hiện vào khoảng thế kỷ X, cuối thời kỳ Ngũ Đại, đầu giai đoạn Bắc Tống. Bản kinh cũng đề cập đến mười ân của cha mẹ, cách thức báo đáp của hiếu tử và mô tả khô cảnh địa ngục. Một trong những điểm đặc thù của bản kinh chép tay này, đó là phần duyên khởi không đề cập đến câu chuyện Đức Phật lạy đống xương khô¹². Gọi tắt là bản Đôn Hoàng

Bản Phụ mẫu ân đức tán văn

Bản này hiện được bảo lưu tại ĐTKĐCTT, tập 47, số 1983, nằm trong tác phẩm Tịnh Độ ngũ hội niệm Phật lược pháp sự nghi tán, do Sa-môn Pháp Chiếu soạn vào niên hiệu Đại Lịch (766-779)¹³. Bài tán văn bao gồm 72 câu, thể hiện dưới dạng thể thơ năm chữ, mô tả mười ân của cha mẹ từ khi hoài thai, đến khi mẹ trăm tuổi vẫn còn thương con tám mươi. Bản tán văn là một tác phẩm thơ ca mang phong cách thơ Đường. Cuối bản văn là sự khuyến tu về Tịnh độ. Gọi tắt là bản Tán văn.

Qua 9 nguồn tư liệu liên quan đến bản kinh Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng đã cho thấy, hiếu đạo là một trong những nội dung quan trọng được quan tâm và thê hiện trong nhiều cách thức khác nhau. Trong những truyền bản vừa nêu, đã có sự kế thừa và ảnh hưởng qua lại, về tư tưởng, hình ảnh và cả ngôn ngữ.

2. ĐỐI KHẢO GIỮA CÁC TRUYỀN BẢN VÀ THỰC CHẤT NỘI DUNG BẢN KINH

Giữa bản nhà Nguyễn và các bản Việt dịch

Kinh Báo ân cha mẹ do Hòa thượng Thích Huyền Tôn dịch rất sát với bản nhà Nguyễn, từ phần Tiền phương tiện, nội dung chính cho đến phần hồi hướng. Bản của ngài Thích Huệ Đăng về cơ bản vẫn y cứ vào bản nhà Nguyễn. Hòa thượng Trí Quang cũng dịch bản kinh này với tên gọi kinh Báo ân cha mẹ, được chỉnh lý nhiều chỗ. Ngoài ra, cư sĩ Nguyên Thuận dịch là Phật thuyết kinh cha mẹ ơn trọng khó báo đáp; Tuệ Đăng - Nguyễn Minh Tiến dịch là Báo đáp công ơn cha mẹ; Thích Đạo Quang dịch là Kinh Phật nói về ân nặng của cha mẹ khó báo đáp… Những dịch phẩm này tuy có khác biệt đôi chút, nhưng cùng chuyên chở nội dung như bản nhà Nguyễn.

Giữa bản nhà Nguyễn và bản Trịnh-Nguyễn

Theo khảo sát, bản nhà Nguyễn được in lại dựa trên nội dung của một bản gốc tương tự như bản Trịnh-Nguyễn, có gần 30 điểm khác biệt về cách sử dụng chữ, câu, và trật tự các phân đoạn giữa hai bản này. Đặc biệt, bản Trịnh-Nguyễn có 19 hình minh họa, bao gồm 10 hình minh họa về 10 công ơn cha mẹ và 9 hình minh họa tương ứng với các sự kiện được đề cập trong kinh. Riêng về 10 hình minh họa công ơn cha mẹ của bản Trịnh-Nguyễn, rất giống với 10 hình minh họa (còn gọi là Biến tướng đồ) của bản Hàn Quốc, tàng tại Thiên Bảo Sơn Phật Nham tự, in vào năm Khang Hy hai mươi sáu (1687)¹⁴. Phải chăng bản Trịnh-Nguyễn và bản Hàn Quốc có chung một liên hệ nguồn cội? Trong khi đó, bản nhà Nguyễn không có những hình minh họa này.

Ở phần sau của bản nhà Nguyễn và bản Trịnh-Nguyễn, đều đính kèm một bản kinh mang tên Phật thuyết báo phụ mẫu ân trọng kinh. Bản kinh này đã được học giới xác định là ngụy kinh, hiện thu lục vào ĐTKĐCTT, tập 85, mang số 2887, mục Nghi tợ bộ với tên gọi: Phật thuyết phụ mẫu ân trọng kinh¹⁵. Ngay từ rất sớm, bản Phật thuyết phụ mẫu ân trọng kinh này đã được Sa-môn Minh Thuyên xác định là một bản ngụy kinh vào năm 695 thời nhà Đường¹⁶.

Qua đối khảo đã xác định rằng, bản kinh Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng có mặt tại Việt Nam rất sớm và mang tính ổn định về phương diện văn bản. Để tiện việc so sánh với những bản chữ Hán khác, chúng tôi tạm gọi bản nhà Nguyễn và bản Trịnh-Nguyễn thành tên gọi chung là bản Phật thuyết.

Cơ sở hình thành bản Phật thuyết

Bản Phật thuyết có nguồn gốc từ Trung Quốc, tuy nhiên để xác định chính xác thời điểm hình thành và ai là tác giả thực sự của bản kinh là điều không dễ dàng. Về dịch giả Cưu-ma-la-thập, có nhà nghiên cứu cho rằng do người sau thêm vào¹⁷. Bên cạnh đó, sau khi đối chiếu danh mục dịch phẩm của ngài Cưu-ma-la-thập trong các bộ kinh lục, chúng tôi đã không phát hiện tác phẩm này. Cảm nhận bước đầu cho thấy, bản Phật thuyết được tập thành từ nhiều bản kinh liên quan đến hiếu đạo, trong Đại tạng kinh cũng như trong kho tàng văn hiến Phật giáo Trung Quốc.

Trước hết, việc mô tả mười ân của cha mẹ trong kinh Phật thuyết có nguồn gốc từ Phụ mẫu ân đức tán văn do Sa-môn Pháp Chiếu soạn. Sa-môn Pháp Chiếu được Đường Đại Tông (752-779) phong làm Quốc sư vào niên hiệu Đại Lịch năm thứ ba (768)¹⁸. Quốc sư là người đạo cao đức trọng, bản thân nhiều lần cơ cảm thấy các vị Bồ-tát, Thánh hiền. Sư sáng tác Tịnh Độ ngũ hội niệm Phật lược pháp sự nghi tán, hai quyển, bao gồm nhiều bài tán mà trong đó có Phụ mẫu ân đức tán văn. Phụ mẫu ân đức tán văn chính là bài văn tán thán mười công đức của cha mẹ từ khi hoài thai, sanh thành dưỡng dục, được trình bày nối tiếp trong 72 câu thơ.

Mở đầu, Tán văn viết:

累劫有因緣.

今來託母胎.

月餘生五胞.

七七六情開¹⁹

Trong khi đó, ở Ân thứ nhất, bản Phật thuyết chép:

累劫因緣重.

今來託母胎.

月逾生五臟.

七七六精開

Trong một khổ thơ gồm 20 chữ, nhưng chỉ thay bốn chữ 有，餘，胞，情 bằng bốn chữ 重，逾，臟，精 và giữ nguyên vần, điệu, thì xem như được sao chép trọn vẹn. Các khổ thơ sau giữa bản Tán văn và bản Phật thuyết cũng trong tình trạng tương tự như vậy.

Mười ân này cũng được phát hiện trong bản chép tay Đôn Hoàng và bản Đại Túc. Bản chép tay Đôn Hoàng thì chỉ đề cập tên của mười ân. Trong khi đó bản Đại Túc vừa nêu tên của mười ân, nhưng dưới mỗi ân có khi được khắc bài tán Khuyến hiếu văn của Thiền sư Từ Giác²⁰; đôi lúc lại khắc bài Tán văn của Quốc sư Pháp Chiếu²¹. Điều đó cho thấy mười ân trong bản kinh Phật thuyết được định hình từ nhiều nguồn.

Thứ hai, vấn đề phân biệt xương cốt của nam nữ được mô tả rất rõ trong bản kinh Phụ mẫu ân trọng thai cốt. Chúng tôi hiện có một bản biệt hành của kinh này. Ngoài ra, theo Tiến sĩ Shingen Fukuhara thì bản kinh Phụ mẫu ân trọng thai cốt hiện tồn tại Hàn Quốc, được khắc in vào năm Hồng Vũ thứ 11 (1378)²².

Thứ ba, việc mô tả quá trình hình thành và phát triển của thai nhi, được đề cập đầy đủ nhất trong kinh Đại Bảo Tích, quyển 55, Phật vị A-nan thuyết xử thai hội, đệ thập tam²³. Bản kinh Đại Bảo Tích mô tả chi tiết quá trình hình thành, phát triển của thai nhi từ tuần thứ nhất đến tuần thứ ba mươi tám của thai kỳ, và đặc tả những nỗi khổ của người mẹ khi hoài thai cũng như thời điểm sinh con. Xét về niên đại lịch sử, kinh Đại Bảo Tích được ngài Bồ-đề-lưu-chi (562-727) cùng những người khác dịch và tập thành vào thời nhà Đường. Bản kinh Đại Bảo Tích này là một cơ sở lý luận quan trọng, nhằm lý giải về quá trình sinh trưởng của một con người, theo quan điểm Phật giáo. Qua xem xét nội dung cho thấy, bản Phật thuyết thừa kế không trọn vẹn kinh Đại Bảo Tích.

Từ ba điểm phân tích nêu trên đã minh chứng rằng, bản kinh Phật thuyết được tổng hợp từ nhiều nguồn tư liệu khác nhau. Ở đây, chỉ xét riêng bài Tán văn của Quốc sư Pháp Chiếu, được biên trước thành mười ân trong bản kinh Phật thuyết nổi tiếng này, đã đủ cơ sở để khẳng định rằng, đây là một bản kinh được trước tác tại Trung Quốc. Nói theo chuyên ngữ Phật học, thì kinh Phật thuyết chính là một bản ngụy kinh.