Đại Tỳ Lô Giá Na Thành Phật Kinh Sớ

Phẩm Thứ Hai: Nhập Mạn Đồ La Cụ Duyên Chân Ngôn — Nhập Mạn-Đồ-La Cụ Duyên Chân Ngôn Phẩm Đệ Nhị

Phẩm thứ hai là Nhập Mạn đồ la Cụ Duyên Chân Ngôn. Phẩm trước dựa theo các thứ tâm tướng để biện định hết thảy trí tâm đã xong, nhưng dùng phương tiện nào để có thể đạt tới diệu quả ấy? Do vậy, phẩm kế tiếp bèn nói về các chi phần để trọn đủ các duyên hòng hành pháp tiến nhập Mạn đồ la, và các chân ngôn cần thiết [để tác pháp. Những điều ấy] đều được nói cặn kẽ trong phẩm này. Ví như đã biết sữa và lạc có tánh của đề hồ, liền dạy chuẩn bị đầy đủ các vật dụng và phương tiện để khuấy đảo, vì từ duyên mà khởi. Hãy nên biết chẳng khác mười câu duyên sanh vậy.

Lại nữa, trong kinh Thanh Văn, coi Tỳ Ni (Vinaya, Luật Tạng) là tạng bí mật, phải chọn lựa đối tượng và tuyển chọn đại chúng rồi mới truyền trao. Nếu [là kẻ] chưa phát tâm thọ trì luật nghi, chẳng hợp lắng nghe, tu tập. Ma Ha Diễn cũng coi Trì Minh (hành trì Chân Ngôn) là tạng bí mật, người chưa vào Mạn đồ la chẳng thích hợp đọc tụng, thọ trì, ngược lại còn giống như kẻ trộm nghe bố tát chuốc lấy tội nặng. Vì lẽ nào vậy? Như người đời từ ái nuôi nấng con thơ, tuy lòng chẳng keo tiếc gì, nhưng chẳng ban cho chúng nó [hai thanh gươm báu] Can Tương và Mạc Da, do chúng nó chẳng biết phương tiện vung, múa, ắt sẽ tổn thương thân thể. Nay pháp môn này cũng giống như thế, do chỉ thú “tức tâm thành Phật” khó biết, sợ chúng sanh trong đời vị lai sẽ khinh mạn pháp, chẳng thể tìm hỏi thiện tri thức, chưa được Tam Mật gia trì, mà tự khởi tâm suy đoán, chấp vào văn tự, tự tiện tu học, đổ công dốc sức đã lâu mà chẳng thể thành tựu, liền ngược ngạo báng bổ kinh này chẳng phải do đức Phật nói.

Hơn nữa, kinh văn trong kinh này có hai cách giải thích “sơ sài, nông cạn” và “sâu xa, bí mật”, mà trong cách giải thích “sâu xa, bí mật” lại có sâu và cạn. Kẻ tự tiện giở xem chơi, do chẳng hiểu danh hiệu bí mật, quở là nhân duyên sự tướng, sanh tâm khinh mạn, coi thường, tự nói: “Ta hành chân đạo, cần gì dùng tới chuyện thuộc chú thuật!” Do nhân duyên như thế, cảm lấy nghiệp quỹ pháp (ngăn trở chẳng cho pháp lưu truyền), trong vô lượng kiếp đọa vào đường ác. Vì thế, đối với người tu học Chân Ngôn, trước hết, phải dạy họ nhập Mạn đồ la. Danh nghĩa Mạn đồ la sẽ được giải thích trong phần sau.

(Kinh) Nhĩ thời, Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ bạch Phật ngôn: - Hy hữu Thế Tôn! Thuyết thử chư Phật tự chứng Tam Bồ Đề bất tư nghị pháp giới siêu việt tâm địa, dĩ chủng chủng phương tiện đạo, vị chúng sanh loại như bổn tánh tín giải, nhi diễn thuyết pháp. Duy nguyện Thế Tôn thứ thuyết tu Chân Ngôn hạnh Đại Bi Thai Tạng sanh đại Mạn đồ la vương, vị mãn túc bỉ chư vị lai thế vô lượng chúng sanh, vị cứu hộ an lạc cố.

(經)爾時，執金剛祕密主白佛言：希有世尊！說此諸佛自證三菩提不思議法界超越心地，以種種方便道，為眾生類如本性信解而演說法。惟願世尊次說修真言行大悲胎藏生大漫荼羅王，為滿足彼諸未來世無量眾生、為救護安樂故。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ bạch Phật rằng: - Đức Thế Tôn hy hữu, nói tâm địa siêu việt pháp giới chẳng thể nghĩ bàn do chư Phật tự chứng Tam Bồ Đề này, dùng các thứ đạo phương tiện, vì các loài chúng sanh, đúng như sự tín giải trong bổn tánh của họ mà diễn nói pháp. Kính mong đức Thế Tôn kế đó hãy nói cách tu Chân Ngôn hành Đại Bi Thai Tạng Sanh Đại Mạn đồ la vương, nhằm thỏa ý, vì cứu giúp, an vui vô lượng chúng sanh trong đời vị lai).

Đây chính là ngài Kim Cang Thủ do nương vào thần lực của đức Phật mà lãnh ngộ phần kinh văn trên đây. Trước hết, Ngài tán thán đức Thế Tôn hết sức kỳ đặc, vì đức Phật trọn đủ đại phương tiện, nên mới có thể nói Tam Bồ Đề do chư Phật tự chứng, tức là: Tự tâm tự giác pháp giới chẳng thể nghĩ bàn, vượt ngoài hết thảy các tâm địa, đích xác là chẳng nương tựa vào đâu. Như người đời giở chân, cất bước, đều nương vào đất; Bồ Tát cũng như thế, nương vào tâm mà thực hiện. Vì thế, gọi tâm ấy là “địa”. Do tâm hễ còn có chỗ để nương vào, sẽ chưa thể gọi là Chánh Biến Tri. Như Lai đã vượt ngoài sự hý luận vi tế ấy, các sự tiến nhập (tu chứng) đều ngưng dứt, cho nên gọi là “siêu việt tâm địa”. Tuy chẳng thể diễn tả sự tịch diệt rốt ráo bằng ngôn từ, nhưng có thể dùng đủ loại phương tiện đạo, vì các loài chúng sanh, đúng như sự tín giải trong bổn tánh của họ để diễn nói pháp, tức là lãnh ngộ, thấu hiểu dấu tích của sự trang nghiêm vô tận nơi cái tâm Nhất Thiết Trí. Pháp giới chẳng nghĩ bàn được sánh ví như đài hoa sen; các thứ phương tiện đạo được ví như cánh sen. Kinh văn nói về sự lãnh ngộ, thấu hiểu ấy tuy giản lược, nhưng đã nêu bày ý chỉ mầu nhiệm “tông thông” không gì chẳng trọn vẹn!

Kế đó là thỉnh Phật, “duy nguyện Thế Tôn thứ thuyết tu Chân ngôn hạnh Đại Bi Thai Tạng Sanh Đại Mạn đồ la Vương” (kính mong đức Thế Tôn kế đó hãy nói hạnh Chân Ngôn của Đại Bi Thai Tạng Sanh Mạn đồ la Vương). Nay xét theo thai tạng (bào thai) để làm thí dụ. Hành giả vừa mới phát tâm Nhất Thiết Trí, giống như do nhân duyên cha mẹ hòa hợp, chủng tử của thức nương gá vào thai. Lúc bấy giờ, sẽ dần dần tăng trưởng, được gió hạnh nghiệp khéo hun đúc. Cho đến khi mới sanh ra, các căn, trăm thể thảy đều trọn đủ, bắt đầu sanh trưởng trong dòng họ của cha mẹ. Ví như [hành giả] nương vào Chân Ngôn môn, học đại bi vạn hạnh, tịnh tâm hiển hiện. Lại nữa, đứa trẻ ấy dần dần trọn đủ nhân và pháp, học tập các tài khéo. Đã thông đạt tài khéo rồi, sẽ thực hiện các sự nghiệp. Như trong tịnh tâm, phát khởi phương tiện tu tập, đối trị trong địa vị của chính mình, tùy duyên lợi vật (lợi ích các loài chúng sanh), tế độ chúng sanh. Vì thế gọi là “Đại Bi Thai Tạng sanh”. Lại nữa, thoạt đầu nhập Bồ Đề tâm thanh tịnh môn, thấy pháp, hiểu đạo, giống như chủng tử của thức [tiến nhập] Ca La La. Trước khi [hành nhân] đạt tới Thất Địa, được đại bi vạn hạnh bao bọc, nuôi dưỡng, giống như ở trong thai tạng. Từ địa vị Vô Công Dụng Hạnh trở đi, dần dần học theo phương tiện của Như Lai, như trẻ nít đã sanh ra, học tập các tài khéo. Khi đã đạt tới địa vị Nhất Thiết Trí của Như Lai, giống như tài khéo đã thành tựu, bèn theo đuổi việc cai trị. Vì thế gọi là “Đại Bi Thai Tạng sanh”.

Lại còn là một loại bí mật Mạn đồ la, nay dùng hoa sen để sánh ví ý nghĩa Mạn đồ la ấy. Như hạt sen còn ở trong vỏ cứng, tánh của cành, nhánh, hoa, lá đã rành rành trọn đủ, giống như cái tâm chủng tử của thế gian. Từ đấy, dần dần tăng trưởng, cho đến khi mới trổ thành búp sen, thì gương sen và hạt sen được ẩn giấu trong cánh sen, như cái tâm xuất thế gian vẫn còn ở trong Uẩn. Lại do được cánh sen bao bọc, chẳng bị các duyên “gió, lạnh” tổn thương, tua, nhụy màu sắc thanh tịnh ngày đêm được vun bồi. Ví như Đại Bi Thai Tạng đã thành tựu, [hoa sen] được chiếu rạng, nở xòe dưới ánh mặt trời, giống như phương tiện đã trọn đủ.

Nay trong ý nghĩa của Diệu Pháp Liên Hoa Mạn đồ la ở đây, cái tâm thường hằng nơi bổn địa của đức Tỳ Lô Giá Na được cụ thể hóa thành đài sen, bốn vị Phật (Vô Lượng Thọ, Bảo Tràng, Khai Phu Hoa Vương, và Thiên Cổ Lôi Âm), bốn vị Bồ Tát (Phổ Hiền, Văn Thù, Quán Âm, Di Lặc) là đề hồ quả đức, như các hạt sen đã đều kết thành. Các kim cang huệ sai biệt trí ấn nhiều như số vi trần trong mười thế giới giống như tua, nhụy. Các Đại Bi vạn hạnh Ba La Mật môn nhiều như số vi trần trong mười thế giới ví như hoa tạng. Vô lượng Ứng Thân trong tam thừa lục đạo giống như rễ, thân, cành, lá, xen lẫn tỏa rạng. Do các đức như thế vây quanh trọn khắp, nên gọi là Mạn đồ la. Nhưng do được Như Lai gia trì, từ đức tự chứng nơi Bồ Đề của Phật, hiện ra thân thai tạng nơi tám cánh sen (Trung Đài Bát Diệp). Từ Kim Cang mật ấn, hiện ra tầng nội quyến thuộc thứ nhất như Kim Cang Thủ v.v… Từ đại bi vạn hạnh, hiện ra tầng đại quyến thuộc thứ hai gồm các vị Ma Ha Tát Đỏa. Từ phương tiện phổ môn, hiện ra tầng thứ ba gồm các thân theo từng loại mà hết thảy chúng sanh thích thấy. Nếu dùng cách quán đảnh của Luân Vương để so sánh thì tầng thứ ba giống như người đứng đầu trong vạn quốc, tầng thứ hai như trăm quan thuộc triều đình, tầng thứ nhất như người phù tá thuộc tông thất, trung đài như vị vua khoanh tay. Vì thế, Thường Trí trong hoa đài là đại Mạn đồ la vương.

Nếu từ Bổn mà hiện Tích, thì từ mỗi môn của Trung Đài, đều lưu xuất các loại môn thuộc tầng thứ nhất. Từ mỗi môn thuộc tầng thứ nhất, đều lưu xuất các loại môn thuộc tầng thứ hai. Từ mỗi môn thuộc tầng thứ hai, đều lưu xuất các loại môn thuộc tầng thứ ba. Nếu do tu hành cái nhân mà đạt tới quả, thì sự thành tựu được dẫn nhiếp thuộc tầng thứ ba có thể thông tới tầng thứ hai, sự thành tựu được dẫn nhiếp nơi tầng thứ hai có thể thông tới tầng thứ nhất, sự thành tựu được dẫn nhiếp ở tầng thứ nhất có thể thấy trong Thai Tạng. Do vậy bèn nói, tuy sự tín giải nơi bổn tánh của các loài chúng sanh vô lượng vô biên, nhưng nghĩa lợi được thực hiện bởi pháp môn Mạn đồ la này vẫn bao gồm trọn hết, không gì thừa sót. Do vậy nói: “Vị mãn túc bỉ chư vị lai thế vô lượng chúng sanh, vị cứu hộ an lạc cố” (Vì thỏa mãn vô lượng chúng sanh trong đời vị lai, vì cứu giúp an vui).

(Kinh) Nhĩ thời, Bạc Già Phạm Tỳ Lô Giá Na ư đại chúng hội trung, biến quán sát dĩ, cáo Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ ngôn: “Đế thính, Kim Cang Thủ! Kim thuyết tu hành Mạn đồ la hạnh, mãn túc Nhất Thiết Trí trí pháp môn”. Nhĩ thời, Tỳ Lô Giá Na Thế Tôn bổn tích thệ nguyện thành tựu vô tận pháp giới, độ thoát vô dư chúng sanh giới cố, nhất thiết Như Lai đồng cộng tập hội, tiệm thứ chứng nhập Đại Bi Tạng, phát sanh tam ma địa. Thế Tôn nhất thiết chi phần, giai tất xuất hiện Như Lai chi thân, vị bỉ tùng sơ phát tâm, nãi chí Thập Địa chư chúng sanh cố, biến chí thập phương, hoàn lai Phật thân bổn vị, bổn vị trung trụ, nhi phục hoàn nhập.

(經)爾時，薄伽梵毘盧遮那於大眾會中遍觀察已，告執金剛祕密主言：諦聽。金剛手！今說修行漫荼羅行滿足一切智智法門。爾時毘盧遮那世尊本昔誓願成就無盡法界度脫無餘眾生界故，一切如來同共集會，漸次證入大悲藏發生三摩地，世尊一切支分皆悉出現如來之身，為彼從初發心乃至十地諸眾生故，遍至十方還來佛身本位，本位中住而復還入。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Bạc Già Phạm Tỳ Lô Giá Na ở trong đại chúng hội, quán sát trọn khắp xong, bảo Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ rằng: “Lắng nghe! Kim Cang Thủ! Nay ta nói pháp môn tu hành Mạn đồ la hạnh trọn vẹn trí Nhất Thiết Trí”. Lúc bấy giờ, do thệ nguyện vốn có xưa kia của Tỳ Lô Giá Na Thế Tôn là “thành tựu vô tận pháp giới, độ thoát chúng sanh giới chẳng sót”, hết thảy Như Lai đều cùng nhóm họp, lần lượt chứng nhập Đại Bi Tạng, phát sanh tam ma địa. Nơi hết thảy chi phần của đức Thế Tôn, thảy đều xuất hiện thân Như Lai, vì các chúng sanh từ sơ phát tâm cho đến Thập Địa mà đến trọn khắp mười phương, trở lại bổn vị nơi thân Phật, trụ trong bổn vị rồi lại nhập trở vào).

Kinh dạy: “Nhĩ thời, Bạc Già Phạm Tỳ Lô Giá Na ư đại chúng hội trung, biến quán sát dĩ, cáo Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ ngôn: - Đế thính, Kim Cang Thủ! Kim thuyết tu hành Mạn đồ la hạnh, mãn túc Nhất Thiết Trí trí pháp môn” (Lúc bấy giờ, Bạc Già Phạm Tỳ Lô Giá Na ở trong đại chúng hội, quán sát trọn khắp xong, bảo Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ rằng: “Kim Cang Thủ! Hãy lắng nghe! Nay ta sẽ nói pháp môn tu hành Mạn đồ la hạnh, trọn vẹn trí Nhất Thiết Trí”): “Đại hội” ở đây chính là chúng sanh đáng nên độ, được nhiếp thọ bởi Pháp Giới Mạn đồ la. Nay đức Phật muốn nói hạnh thâm mật, nhằm khiến cho đạo cơ chẳng sai lạc, bèn dùng huệ nhãn quán sát. Tức là [chúng sanh] do được huệ nhãn ấy gia trì, mầm thiện từ đời trước không gì chẳng được khai phát. Giống như ruộng tốt đã được rải hạt giống tốt, kham được mưa đúng thời tưới tắm. “Tu hành” ở đây, tiếng Phạn là Na Da (Naya), có nghĩa là Thừa hoặc Đạo. Ý nói từ một niệm thiện căn cho đến khi thành Phật, trong khoảng giữa ấy, pháp được vận dụng và đạo được hành trong mỗi địa vị, đều được gọi chung là Na Da. Các vị thiện tri thức trong Mạn đồ la như người tạo cỗ xe, đắp đường, và hướng dẫn, chúng sanh ngồi xe ấy để đi, gọi là “tu Mạn đồ la hạnh”. Hạnh này trong tiếng Phạn là Chiết lợi da.

Lại như kinh văn trong phần sau có nói: “Tiên vị đệ tử trạch trị bình địa” (Trước hết, vì đệ tử chọn lựa, sửa sang cuộc đất bằng phẳng), nếu luận theo sự tướng bên ngoài thì như cách giải thích thông thường. Nếu vì phàm phu điên đảo chấp ngã, chọn lấy một niệm chủng tử tâm, giữ gìn trai giới, sửa trị, khiến cho [tâm người ấy] bình thản, chánh đáng, thì cũng gọi là “trị địa” (sửa sang cuộc đất). Cho đến vì Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát chọn lựa trừ khử trần cấu cực vi tế nơi cha mẹ vô minh trong tâm, cũng gọi là “trị địa”. Do vậy bèn nói: Ý nghĩa “trị địa” được nói trong mỗi câu kinh văn thuộc phần sau đều có mấy tầng. Giống như mười câu duyên sanh, đều lần lượt chuyển thành sâu hơn, chẳng thể cùng tận! Ngài Chấp Kim Cang khuyến thỉnh như thế, đức Phật lại dùng cái ấn ấy để ấn chứng, sau đó rộng nói, cho nên bảo là “mãn túc Nhất Thiết Trí trí pháp môn” (pháp môn trọn vẹn trí Nhất Thiết Trí). Nếu địa này chẳng mãn, sẽ chẳng thể cứu giúp, an vui trọn khắp hết thảy chúng sanh được!

Kinh dạy: “Nhĩ thời, Tỳ Lô Giá Na Thế Tôn bổn tích thệ nguyện thành tựu vô tận pháp giới, độ thoát vô dư chúng sanh giới cố, nhất thiết Như Lai đồng cộng tập hội, tiệm thứ chứng nhập Đại Bi Tạng, phát sanh tam ma địa” (Lúc bấy giờ, Tỳ Lô Giá Na Thế Tôn do thệ nguyện vốn sẵn có từ xưa kia là “thành tựu vô tận pháp giới, độ thoát chúng sanh giới chẳng sót”, hết thảy các Như Lai đều cùng nhóm họp, lần lượt chứng nhập Đại Bi Tạng, phát sanh tam ma địa): Do Như Lai vốn khi hành Bồ Tát đạo, đã lập thệ nguyện như thế này: “Ta sẽ thành tựu hết thảy các Phật pháp giới, thảy đều độ thoát chúng sanh giới chẳng thừa sót”. Nay sở nguyện đã mãn, nhưng chúng sanh đáng độ chẳng tận. Do chúng sanh vô tận, tức là pháp giới cũng vô tận. Giới có ba loại, tức là pháp giới, tâm giới, và chúng sanh giới. Lìa pháp giới, chẳng có chúng sanh giới nào khác; chúng sanh giới chính là pháp giới. Lìa tâm giới, chẳng có pháp giới nào khác; pháp giới chính là tâm giới. Hãy nên biết ba loại ấy chẳng hai, chẳng khác. Vì muốn diễn giải ý nghĩa của pháp giới, kế đó nói tới “vô dư chúng sanh giới”. Do chúng sanh giới chưa được giải thoát hết thảy, tức là pháp giới chưa được thành tựu trọn khắp, nên Như Lai siêng tu sự nghiệp, chẳng hề ngưng nghỉ. Tức là do nhân duyên bổn nguyện này, hết thảy Như Lai cùng nhau tụ tập. Như trong tăng chúng có đại sự nhân duyên như kết giới, thuyết giới v.v… Tăng chúng liền nhóm lại cùng nhau ấn chứng, tiến hành. Do có cùng một giới, cùng một cách nhìn, chẳng nên có chúng khác. Nay sắp nói pháp môn “trọn vẹn trí Nhất Thiết Trí”, cũng là đại sự nhân duyên của chư Phật, do [chư Phật] có cùng một bổn thệ, cùng một pháp giới, nên thảy đều nhóm họp, cùng dùng thần lực gia trì.

“Tiệm thứ chứng nhập” (Lần lượt chứng nhập): Như lúc vô úy sơ khởi, dùng âm thanh và chữ [trong chân ngôn] để quán tu Mạn đồ la hạnh. Loại vô úy thứ hai thì tu Mạn đồ la hạnh trong hữu tướng quán. Loại vô úy thứ ba thì tu Mạn đồ la hạnh, trong tâm chỉ có Uẩn, không có ngã. Loại vô úy thứ tư thì tu Mạn đồ la hạnh trong tâm pháp duyên. Loại vô úy thứ năm, tu Mạn đồ la hạnh trong tâm vô duyên. Loại vô úy thứ sáu, tu Mạn đồ la hạnh trong tâm bình đẳng. Từ Ly Cấu Địa trở đi, đều tu Mạn đồ la hạnh trong quán tâm thuộc mỗi địa vị của chính mình. Đại lược phân chia theo hạnh vị, bèn có mười sáu tầng sâu cạn khác nhau. Trong mỗi hạnh vị ấy, đều có Bồ Đề chủng tử tâm, có nhân duyên tăng trưởng Đại Bi Thai Tạng, có cái quả thọ dụng của huệ phương tiện nghiệp như trong phần trước đã nói: “Từ mỗi môn đều lưu xuất các loại môn”. Trong đó, từ nhân hướng tới quả, phương tiện Tam Mật lần lượt khác nhau, dung hội tột bậc tới biển cả tâm vương thì mới là “có cùng một vị, chẳng khác”. Nay mười phương chư Phật vốn khi hành Bồ Tát đạo, mỗi vị đều nương theo một pháp môn để đạt tới địa vị Nhất Thiết Trí. Do sắp nói nhân duyên phát khởi các hạnh Phổ Môn, [chư Phật] bèn cùng nhập Đại Bi Thai Tạng tam muội này, từ đạo do chính mình vốn đã tu hành, lần lượt chứng nhập, mỗi mỗi quán sát. Như khi Bồ Tát tu Thiền, trong Cửu Thứ Đệ Định, xuất nhập nghịch thuận, vượt ngoài định hay tán, phấn tấn du hý, không gì chẳng tự tại. Các vị Như Lai ấy lần lượt chứng nhập Đại Bi Tạng, phát sanh tam ma địa cũng giống như thế: Hoặc quán vô tận pháp giới, lấy hết thảy các tâm làm một tâm, dùng hết thảy các môn làm một môn. Hoặc quán chúng sanh giới chẳng thừa sót, dùng một tâm làm hết thảy các tâm, lấy một môn làm hết thảy các môn. Nếu vận dụng mười sáu tầng huyền nghĩa ấy, sẽ là ngang dọc đều nhiếp trọn mười hai bộ loại kinh, tức là lần lượt xoay chuyển vô tận vậy!

Kinh dạy: “Thế Tôn nhất thiết chi phần, giai tất xuất hiện Như Lai chi thân” (Trong hết thảy các chi phần của đức Thế Tôn, thảy đều xuất hiện thân Như Lai). Trong phần trước, khi hiện trang nghiêm tạng, mỗi thân Phổ Môn đều trọn khắp mười phương, tùy duyên ứng hợp căn cơ của chúng sanh. Nay do muốn nói địa vị viên mãn trong Mạn đồ la, lại dựa theo thượng, trung, hạ thể của thân Phật để phân chia theo bộ loại:

1) Từ rốn trở xuống, thị hiện sanh thân của Phật Thích Ca, thị hiện giống như pháp của loài người, các thứ hình sắc, oai nghi của Nhị Thừa và sáu đường, tiếng nói, đàn, tòa mỗi mỗi khác biệt, và các quyến thuộc lần lượt khác nhau, khắp trong tám phương, đúng theo thứ tự của bổn vị trong Mạn đồ la mà trụ.

2) Từ rốn trở lên tới họng, xuất hiện vô lượng các Bồ Tát Thập Trụ, mỗi vị đều duy trì thân Tam Mật, cùng vô lượng quyến thuộc, khắp trong tám phương đều theo thứ tự của bổn vị trong Mạn đồ la mà trụ. Nhưng trong ấy có hai tầng:

a. Từ tim trở xuống là các đại quyến thuộc trì đại bi vạn hạnh số nhiều như vi trần trong mười cõi Phật.

b. Từ tim trở lên là các nội quyến thuộc trì kim cang mật huệ số nhiều như vi trần trong mười cõi Phật, được gọi chung là “đại tâm chúng”.

3) Từ họng đến đỉnh đầu, xuất hiện thân Phật thuộc quả đức Tứ Trí tam muội.

Tức là tám thân ấy, ở trong hết thảy các thế giới, đồ chúng, cõi nước, danh hiệu, thân nghiệp, các chuyện thọ dụng, thảy đều bất đồng, cũng ở trong tám phương theo thứ tự của bổn vị trong Mạn đồ la mà trụ.

Kinh dạy: “Vị bỉ tùng sơ phát tâm nãi chí Thập Địa chư Bồ Tát” (Vì các Bồ Tát từ sơ phát tâm cho đến Thập Địa), tức là khi mới phát Bồ Đề tâm thanh tịnh, thấy Mạn đồ la này đã trọn khắp pháp giới. Thăng lên Đệ Nhị Trụ, lại càng sâu rộng hơn, lại càng mở rộng, sáng suốt hơn, cho đến Đệ Thập Nhất Địa, cái thấy mới viên mãn cùng cực. Xếp đặt phận vị như thế xong, đều tới khắp mười phương, ở trong pháp giới môn của chính mình mà thực hiện sự nghiệp Chân Ngôn, thị hiện tấn tu theo thứ tự, làm vị dạy bảo chủ yếu cho đại chúng. Tướng ấy hiện tiền rành mạch, vô ngại. Kinh văn được nói trong phần sau chỉ nhằm nêu bày cái tâm này, gán cho nó một danh tự để lưu thông đó thôi! Lại còn tùy loại mà hiện thân trọn khắp. [Kinh văn] lại còn nói “tất hiện Như Lai thân” (đều hiện thân Như Lai), nhằm nêu rõ Bổn và Tích đều chẳng thể nghĩ bàn, gia trì bất nhị, há có muốn khiến cho độc nhất một pháp giới dấy lên các thứ hình tượng ư? Khi hành giả đã hiểu như thế, sẽ thấy Tỳ Lô Giá Na và quỷ, súc sanh tôn quý như nhau. Cái tâm bình đẳng, chẳng có tướng “hơn, kém”, liền từ một môn mà nhập, đều thấy tâm vương. Vì thế, [chư Phật] thực hiện Phật sự xong, kinh nói: “Biến chí thập phương, hoàn lai nhập Phật thân bổn vị, bổn vị trung trụ nhi phục hoàn nhập” (Tới trọn khắp mười phương, trở lại nhập vào bổn vị nơi thân Phật, trụ trong bổn vị rồi lại nhập vào), ý nói hết thảy các phương tiện rốt ráo đồng quy.

(Kinh) Thời, Bạc Già Phạm phục cáo Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ ngôn: - Đế thính, Kim Cang Thủ! Mạn đồ la vị sơ a xà lê ưng phát Bồ Đề tâm, diệu huệ từ bi, kiêm tổng chúng nghệ, thiện xảo tu hành Bát Nhã Ba La Mật, thông đạt tam thừa, thiện giải chân ngôn thật nghĩa, tri chúng sanh tâm, tín chư Phật, Bồ Tát, đắc truyền giáo quán đảnh đẳng, diệu giải mạn đồ la họa, kỳ tánh điều nhu, ly ư ngã chấp. Ư Chân Ngôn hạnh, thiện đắc quyết định, cứu tập Du Già, trụ dũng kiện Bồ Đề tâm. Bí Mật Chủ! Như thị pháp tắc A xà lê, chư Phật, Bồ Tát chi sở xưng thán.

(經)時，薄伽梵復告執金剛祕密主言：諦聽。金剛手！漫荼羅位初阿闍梨應發菩提心，妙慧慈悲兼綜眾藝，善巧修行般若波羅蜜，通達三乘，善解真言實義，知眾生心，信諸佛菩薩，得傳教灌頂等妙解漫茶羅畫，其性調柔離於我執，於真言行善得決定，究習瑜伽，住勇健菩提心。祕密主，如是法則阿闍梨，諸佛菩薩之所稱讚。

(Kinh: Khi đó, Bạc Già Phạm lại bảo Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ rằng: - Lắng nghe, Kim Cang Thủ! Điều trước hết trong Mạn đồ la là vị A xà lê hãy nên phát Bồ Đề tâm, diệu huệ, từ bi, kiêm thông thạo mọi nghề, khéo léo tu hành Bát Nhã Ba La Mật, thông đạt tam thừa, khéo hiểu ý nghĩa chân thật của chân ngôn, biết tâm chúng sanh, tin tưởng chư Phật, Bồ Tát, đã được truyền giáo pháp, quán đảnh v.v… thông hiểu cách vẽ Mạn đồ la, bẩm tánh thuần hòa, mềm mỏng, lìa khỏi Ngã Chấp, khéo đạt được quyết định nơi hạnh Chân Ngôn, nghiên cứu, tu tập Du Già, trụ trong Bồ Đề tâm mạnh mẽ. Bí Mật Chủ! Vị A xà lê đúng pháp tắc như thế được chư Phật, Bồ Tát khen ngợi).

Từ đây trở đi cho đến lúc phần dạy răn quán đảnh đã xong, Kim Cang Thủ hỏi [đức Thế Tôn, hành nhân] sẽ đạt được mấy loại khối phước, bèn bạch Phật rằng: “Tùng kim dĩ hậu, ngã đương cúng dường thị thiện nam tử, thiện nữ nhân. Hà dĩ cố? Bỉ thiện nam tử, thiện nữ nhân đồng kiến Phật Thế Tôn cố” (Từ nay trở đi, con sẽ cúng dường thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy. Vì sao vậy? Do [thấy] thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy, giống như thấy Phật Thế Tôn). Phần này nói tới nhiều chi phần để nhập Mạn đồ la. Lại từ phần Đại Lực Minh Phi cho tới cuối phẩm thứ hai, sẽ nói về các chân ngôn cần thiết để tác pháp trong đàn tràng. Đối với các chi phần [để nhập mạn đồ la], trước hết là chi phần (tiểu đoạn) nói về [phẩm đức của] A xà lê. Vì lẽ nào vậy? Đức Phật nói “kinh này phải được thọ trì từ thầy, chớ nên tự tiện tu hành”. Nếu chẳng có minh sư, sẽ chẳng thể nhờ vào đâu để được truyền thọ! Nhưng do hiểu hai loại nghĩa mà được gọi là A xà lê; tức là chia thành “nông cạn, sơ sài” và “cao sâu” [để luận định]. Nếu thấy người học chưa có cơ duyên tin hiểu sâu xa, bèn thuận theo đường lối thông thường, dựa theo kinh văn để giải thích. Nếu [người đến học] đã thành tựu trí huệ, lợi căn, ắt nên diễn nói thông suốt chỗ sâu xa, bí mật để dạy bảo. Nay tôi dùng hai cách phân định ấy để giải thích ý nghĩa A xà lê.

Nếu đối với các loại chi phần của Mạn đồ la này, cho đến hết thảy chân ngôn, thủ ấn, quán hạnh và Tất Địa của hết thảy chư tôn (các vị Phật, Bồ Tát, thánh chúng trong Mạn đồ la) thảy đều thông đạt, sẽ có thể truyền giáo, quán đảnh, bèn gọi là A xà lê (Ācārya). Nếu vượt khỏi tám tâm trái nghịch hay tùy thuận, chứng tịch nhiên giới, thì gọi là A xà lê. Nếu tâm vương của chính mình tự tại, hiểu rõ “tự tâm vốn bất sanh” thì gọi là A xà lê. Nếu sanh khởi cực vô tự tánh tâm, được nhập các hải hội Mạn đồ la như trên, thì gọi là A xà lê. Từ đây trở đi, lại có mười tầng hạnh sâu, cho đến là bậc thượng thủ cao tột nhất trong những người thấu hiểu Tam Mật, như ngài Kim Cang Tát Đỏa (Vajrasattva), thì gọi là A xà lê. Lại nữa, đức Tỳ Lô Giá Na được gọi là A xà lê. Vì thế, khi thực hiện sự nghiệp đầu tiên của bậc A xà lê, cần phải quán chiếu thân mình giống hệt Kim Cang Tát Đỏa và Tỳ Lô Giá Na, dùng thân ngữ mật ấn để gia trì, bèn gọi là “thiện trụ sư vị” (khéo trụ trong địa vị làm thầy). Nếu không, chẳng có gì có thể thành được! Đối với các hạnh sâu khác, [độc giả] có thể tự lãnh hội. Kế đó, [chánh kinh] nói về các đức của bậc A xà lê.

Kinh dạy: “Ưng phát Bồ Đề tâm” (Hãy nên phát Bồ Đề tâm), tức là sanh thệ nguyện quyết định, một mực dốc chí mong cầu trí Nhất Thiết Trí, ắt sẽ phổ độ pháp giới chúng sanh. Tâm ấy giống như tràng, cờ, dẫn dắt các hạnh. Ví như chủng tử là căn bản của muôn đức. Nếu chẳng phát cái tâm ấy, cũng như [thần thức] chưa gá vào Ca La La, Đại Bi Thai Tạng dưỡng dục bằng cách nào? Tự mình chẳng thể kiến lập thiện căn, còn toan làm thầy của người khác ư? Hãy nên ước theo từng địa vị để giải thích sâu xa, bí mật, cho đến Tỳ Lô Giá Na thì mới gọi là “vô tận pháp giới rốt ráo phát tâm” vậy.

Kinh nói: “Diệu huệ từ bi”, Bát Nhã có hai loại, tức Bát Nhã do hòa hợp với Lục Ba La Mật và Thật Tướng Bát Nhã. Ở đây có ý nói đến câu thứ nhất (tức “Bát Nhã do hòa hợp với Lục Ba La Mật”). Trí huệ ấy giống như xảo phong (gió nghiệp thức), có thể đúc nặn cái tâm của Ca La La, khiến cho trăm thể [của phôi thai] được thành tựu. Hành giả do có trí huệ, sẽ có thể khéo biết “thông, tắc”, phán đoán đúng sai, ứng xử phù hợp quy củ trong hết thảy các sự nghiệp thuộc Mạn đồ la, tâm chẳng ngờ vực, vướng mắc, bèn kham làm bậc A xà lê. Nói tóm lại, nếu trí nghiệp viên mãn giống như Tỳ Lô Giá Na thì gọi là “thâm hạnh A xà lê”. “Từ bi” tức là tâm thương xót, thấu xương lọt tủy, các hành vi đều nhằm kiến lập chúng sanh, ắt đều khiến cho họ thành tựu niềm vui sướng vô tận trong pháp giới, độ thoát nỗi khổ của chúng sanh giới chẳng sót. Nếu chẳng có cái tâm ấy, sẽ như thai tạng chẳng thể kết thành, sao có thể dưỡng dục cho được? Cho đến Tỳ Lô Giá Na Phật do bổn nguyện, trụ trong thế giới gia trì, hiện trọn khắp Bi Sanh Mạn đồ la, thì gọi là “thâm bí A xà lê”.

“Kiêm tổng chúng nghệ” (Gồm thâu các tài nghệ) tức là khéo thông thạo các thứ tài nghệ trong thế gian, như thanh luận (Thanh Minh), nhân luận (Nhân Minh Học), mười tám minh xứ, sáu mươi bốn kỹ năng, toán số, phương dược (thuốc men, y thuật), xem tướng, các nghề khéo. Vì đối với những điều cần thiết trong Mạn đồ la, đều chẳng cần phải nhờ cậy ai khác; do vậy, có bản lãnh thực hiện, chẳng phạm lỗi thiếu khuyết. Sau đấy, kham làm bậc A xà lê. Lại nữa, trong khi hành pháp như thế, trọn chẳng mâu thuẫn với Thật Tướng, gọi là “diệu thiện chúng nghệ”. Lại nữa, trong hết thảy các tổng trì, tam muội môn, đạo phẩm, các độ, tứ biện tài, tứ nhiếp, lực, vô úy v.v… đều đạt được thiện xảo, ắt có thể tùy ý tạo tác bí mật Mạn đồ la, bèn gọi là “diệu thiện chúng nghệ”.

“Thiện xảo tu hành Bát Nhã Ba La Mật” (Khéo léo tu hành Bát Nhã Ba La Mật) tức là tu sâu xa, quán sát mười câu duyên sanh, thấy Trung Đạo rất sâu, chiếu bất khả đắc Không. Chuyện ấy như trong kinh Ma Ha Bát Nhã đã nói chi tiết. Nếu hành giả đối với văn tự và quán tâm, khéo thông đạt, lìa khỏi kiến chấp, bèn đáng làm bậc thế gian A xà lê cho người khác. Lại nữa, trí huệ trong [A tăng kỳ] kiếp đầu tiên cùng hành giống như Nhị Thừa, chẳng phải là Bát Nhã sâu xa. Trí huệ trong [A tăng kỳ] kiếp thứ hai thì do cùng nghe với hàng Nhị Thừa, cũng chẳng phải là Bát Nhã rất sâu. Trong [A tăng kỳ] kiếp thứ ba, tâm giống như hư không, trí huệ vô biên, hết thảy Nhị Thừa đều chẳng thể nghĩ bàn, bèn gọi là Bát Nhã rất sâu, kham làm bậc A xà lê bí mật hạnh. Trong bí mật, lại lần lượt chuyển thành sâu dần, cho đến đức Phật vì hàng Thập Địa nói Bát Nhã, tức chẳng phải là cảnh giới của Cửu Địa, chỉ có Đại Tỳ Lô Giá Na được gọi là “cứu cánh A xà lê”.

“Thông đạt tam thừa” tức là khéo thông đạt văn nghĩa của tam tạng giáo pháp trong Đại Thừa và Tiểu Thừa. Có thể cật vấn, có thể đáp, kham hun đúc, thành tựu Tam Học, dẹp trừ ác tà (ác kiến, tà kiến) cho đệ tử, bèn có thể làm A xà lê. Nếu chẳng phải vậy, sẽ có thể bị khuất phục bởi các luận nghị sư khác, tức là chẳng có sức truyền pháp, sẽ sanh khởi cái tâm bất tín cho người khác. Lại nữa, tông chỉ trong kinh này theo chiều ngang thống nhiếp hết thảy các giáo pháp của Phật, như nói “duy Uẩn vô ngã, tâm xuất thế gian trụ trong Uẩn”, tức là thống nhiếp Tiểu Thừa Tam Tạng trong các bộ. Như nói “quán Uẩn A Lại Da, thấu hiểu tự tâm vốn bất sanh”, tức là thống nhiếp ý nghĩa “tám thức, ba vô tánh” trong các kinh. Như nói mười câu duyên sanh thuộc cực vô tự tánh tâm, tức là các thứ cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn thuộc Hoa Nghiêm và Bát Nhã đều được gộp trong đó. Như nói “biết tự tâm đúng như thật thì gọi là Nhất Thiết Chủng Trí” tức là Như Lai bí tạng Nhất Thừa thuộc Phật tánh đều được gộp trong đó. Đối với các thứ thánh ngôn, không gì chẳng thống nhiếp các điều tinh yếu. Nếu có thể trì tâm ấn ấy, rộng khai hết thảy các pháp môn, thì gọi là “thông đạt tam thừa”. Lại nữa, Chân Ngôn môn nương vào ấn Tam Mật mà đạt tới địa vị tam bình đẳng của Phật thì gọi là “thông đạt tam thừa”. Tầng lớp cạn sâu như trong phần trước đã nói.

“Thiện giải chân ngôn thật nghĩa” (Khéo hiểu nghĩa chân thật của chân ngôn), như trong Chân Ngôn môn có các thứ chân ngôn, các thứ thân ấn (ấn khế được biểu hiện nơi thân hành giả), các thứ Bổn Tôn, cho đến các vật đầy đủ duyên, mỗi mỗi chi phần, âm, chữ, hình sắc, các tướng khác biệt, biết pháp như thế sẽ dùng để “tịch tai” (寂災, chấm dứt tai ương), pháp như thế dùng để tăng ích, pháp như thế dùng để hàng phục, như Trì Minh Tạng Tô Tất Địa v.v… đã rộng nói phân biệt. Đấy là thông đạt thật nghĩa của Chân Ngôn. Vì lẽ nào vậy? Mỗi chân ngôn đều là lời mầu nhiệm cùng tột của Như Lai. Như trong chân ngôn có chữ Chất đa (Citta), dịch ở mức độ nông cạn thì chỉ là “tâm”. Nếu giải thích theo lối sâu xa, bí mật, Chất (質) chính là chữ Giá (遮) kèm theo âm thanh tam muội. “Giá” có nghĩa là “không biến đổi”. “Không biến đổi” chính là Phật tánh, Phật tánh cũng gọi là Bát Nhã Ba La Mật, còn gọi là Thủ Lăng Nghiêm tam muội. Vì thế, Định Huệ trọn đủ. Chữ Đa có nghĩa “hết thảy các pháp như như, giải thoát, chẳng thể được”. Nếu nói cái tâm như thế, bèn gọi là “diệu cực chi ngữ” (lời tuyệt diệu).

Lại nữa, như thân ấn, tay trái nghĩa là tam muội, tay phải là nghĩa Bát Nhã, mười ngón tay nghĩa là mười Ba La Mật trọn đủ, cũng nhằm sánh ví ý nghĩa ngũ luân của Nhất Thiết Trí. Như trong hình tượng Bổn Tôn, nữ là Thiền Định, nam là trí huệ, màu vàng là thân kim cang, trắng là đại bi, đỏ là đại huệ, xanh là đại không, đen là đại lực, cho đến trong hết thảy các duyên, đều có ý nghĩa Đệ Nhất Thật Tế, há có nên dựa theo văn tự để hiểu hay chăng? Nếu thông đạt thật nghĩa như thế, đáng nên làm A xà lê, dựa theo Thập Địa để nói về hạnh sâu vậy!

“Tri chúng sanh tâm” (Biết tâm chúng sanh), do A xà lê khéo biết tác dụng của ba bộ thượng, trung, hạ, các thứ tánh loại sai biệt, và trụ trong Du Già, dùng phương tiện gia trì, có thể biết rõ tâm hạnh của chúng sanh. Như có người đến cầu pháp, thầy phải nên bảo người ấy: “Ngươi hãy ở yên đó, ta sẽ tư duy”, thầy liền cầm danh tự của người ấy, vào trong tĩnh thất (căn phòng thanh vắng, yên tĩnh), đúng như pháp trì tụng, quán nhân duyên của người ấy. Do được Bổn Tôn gia trì, sẽ thấy tướng mạo. Nếu là ngoại đạo muốn đến trộm pháp, hoặc tìm tòi cơ hội [để phá hoại, gây trở ngại] mà giả vờ thân cận; lúc bấy giờ, Bổn Tôn hoặc hiện hình tướng ngoại đạo v.v… [A xà lê] quán kỹ hình tướng ấy, sẽ tự nhiên biết được, hãy nên phương tiện từ chối, khuyên nhủ rằng: “Thiện nam tử! Phàm là người cầu pháp, trước hết hãy nên trừ dứt hết thảy các tâm ác kiến, xảo ngụy. Lại nữa, chư Bồ Tát vì độ chúng sanh, có thể thực hiện đủ mọi khổ hạnh khó hành. Ông nay có thể làm các sự khó thực hiện ấy hay chăng?” Lại còn tùy theo cái duyên của chính mình mà tạo lợi ích. Nếu trong cảnh giới, thấy Bổn Tôn ở trong Mạn đồ la, dẫn đệ tử, trao quán đảnh, hoặc giao phó, các thứ tướng lành như thế, thì phải nên nhiếp thọ [đệ tử ấy]. Lại nữa, nếu Bổn Tôn bỏ hình sắc vốn có mà hiện màu đỏ [thì người cầu học] là kẻ tánh nhiều sân khuể, màu đen là si nhiều, màu vàng là tham nhiều, màu trắng là thiện nhiều, xanh nhạt thì phần nhiều là vô ký. Và trong Mạn đồ la, [sau khi rải hoa cúng dường lên Mạn đồ la], quán sát hoa rơi vào chỗ nào, từ các tướng vi tế thượng, trung, hạ, cũng có thể biết tâm cơ người ấy là pháp khí hay chẳng phải pháp khí. Nhưng chớ nên chấp trước tướng như thế, cũng dùng mười câu duyên sanh để quán sát. Hiểu rõ mỗi chuyện như thế, sẽ kham trụ trong địa vị làm thầy.

Lại nữa, giải thích theo kiểu sâu xa, bí mật, “biết tâm chúng sanh” chính là như thật biết tự tâm. Do có thể biết tự tâm, sẽ có thể biết rõ tâm của người khác. Như trong nhà sẵn có kho báu, sẽ khéo xem xét các vật báu khác, cho đến các căn tánh ưa thích, nhân duyên từ đầu đến cuối, tâm sở, động tác, hý luận, không gì chẳng thông đạt rành rẽ. Đó gọi là “thâm hạnh A xà lê”.

Đối với “tín chư Phật, Bồ Tát”, [Thiện Vô Úy] A xà lê nói: “Hết thảy các thiện pháp lấy tín làm đầu, nên [tín] được nói trước hết”. Nay thuận theo cách nói thông dụng trong tiếng Phạn, [điều này] lại thông với các địa vị sau, chỉ là không nói trong các phần sau đó thôi! Tức là trong tông này, khi mới nhập pháp môn, ý rất nông cạn, khó biết. Vả nữa, Thật Tướng của tam thừa không gì chẳng lìa văn tự, nhưng đối với chân ngôn, cần phải là miệng tụng Phạn văn, tâm cũng quán tưởng, hoặc duỗi gập các chi tiết nơi thân phần giống như đùa bỡn, hoặc tu tam muội, bèn quán các hình tượng nữ nhân hoặc phẫn nộ v.v… Hoặc dùng nước rưới lên đỉnh đầu, hoặc tạo tác hỏa đàn. Nếu toan dùng tâm thức để suy đoán, so đo, sẽ lại chẳng thể thấy dấu tích gia trì. Chẳng phải là kẻ tự trọn đủ lòng tin sâu xa, há có thể chẳng ngờ vực ư?

Lại nữa, vị hành giả ấy đối với các duyên sự tướng đó, đều dùng lòng tin sâu chắc để hành. Nếu đã siêng khổ nhiều mà chưa đạt được lợi ích trong hiện tại, lúc đó, bèn tự tư duy: “Do ta công hạnh chưa đến mức, hoặc do Hoặc chướng cấu nhiễm bởi Tam Độc nặng nề. Như giặt áo, dùi lửa, chỉ đừng bỏ phế giữa chừng, tự sẽ thuần tịnh tận mắt thấy quang minh vậy”. Lại nên tư duy các thí dụ về huyễn, như do dược vật hòa hợp mà được bay lên không, sống lâu, dẫu kẻ lợi căn trí huệ cũng chẳng suy nghĩ mà biết được. Chỉ cốt sao khéo hiểu thuật ấy, không ai chẳng thành tựu! Do thâm tâm tịnh tín lìa nghi hoặc, dần dần đạt được pháp nghiệm hiện tiền! Lại do pháp nghiệm hiện tiền, tín giải chuyển cao hơn thành chẳng thể ngăn trở, phá hoại. Nếu chẳng phải vậy, sẽ giống như kẻ chẳng có tay, dẫu đến được kho báu mà trọn chẳng đạt được gì, huống hồ dự vào địa vị A xà lê ư? Lại nữa, trong một niệm tâm của chúng sanh, có thân thọ lượng dài lâu của Như Lai, tịch quang hải hội, cho đến các vị Bất Thoái Bồ Tát cũng chẳng thể biết. Hãy nên biết pháp này càng khó tin gấp bội. Vì thế, trong hội Pháp Hoa, bậc Bổ Xứ cầu thỉnh ba lượt, Như Lai răn dè bốn lượt rồi mới diễn nói. Nay kinh này có phương tiện để tu nhập, thậm chí có thể thành tựu trong một đời. Nếu có thể tiếp nhận chắc thật, chẳng nghi ngờ, đạt đến Tín địa, hoặc đạt tới tín giải, bèn gọi là “thâm hạnh A xà lê”.

“Đắc truyền giáo quán đảnh, thiện giải Mạn đồ la họa” (Được truyền giáo quán đảnh, khéo hiểu cách vẽ Mạn đồ la): Quán đảnh có hai loại, tức là từ trong pháp đệ tử, đã được quán đảnh rồi, bèn tấn tu theo thứ tự, cho đến khi thành tựu các đức của bậc A xà lê. Lúc bấy giờ, A xà lê hoan hỷ, bèn vì học trò tạo Mạn đồ la, truyền giáo, quán đảnh, đúng như pháp khuyên nhủ: “Phật tử! Con ở trong tạng bí mật, đã tùy thuận tu học, hiểu trọn đủ rồi, kham có thể dạy bảo người khác. Nay con đã được lợi lành, thậm chí các vị hiền thánh cũng đều khen ngợi. Nay đã quán đảnh xong, con hãy nên dùng cái tâm chân tịnh để truyền trì, hoằng dương, khiến cho tạng bí mật của Như Lai rất lâu chẳng diệt!” Thuận theo lẽ đáng nên mà an ủi, khuyên dụ đủ mọi lẽ như thế, sẽ đáng nên làm bậc Mạn đồ la A xà lê cho người khác.

Lại nữa, trong Du Già, hành giả thành tựu các đức của A xà lê, lúc bấy giờ, bậc thâm hạnh A xà lê vì người đó tạo Tâm Mạn đồ la. Khi đó, đệ tử thấy biết rành rẽ, được đức Đại Tỳ Lô Giá Na dùng nước đại bi để thực hiện tâm quán đảnh. Chuyện ấy sẽ được nói trong phần sau. Cho đến khi Ba La Mật được viên mãn trong mỗi địa, mười phương chư Phật hiện tiền quán đảnh, trao cho chức vị Phật, đều gọi là “được truyền giáo quán đảnh”. Đã được truyền giáo quán đảnh, chớ nên làm kẻ cuối cùng đoạn dứt dòng giống [nhà Phật], mà phải nên nối tiếp sự nghiệp của tiên sư, độ các đệ tử. Đây chính là phương tiện tối sơ, tức là cần phải hiểu hình tượng Mạn đồ la. Do đó, kế tiếp bèn nói [“thiện giải Mạn đồ la họa”]. Tức là đối với mỗi phương vị, mỗi tướng mạo trong ấy, sắp xếp điều hòa các màu, tô vẽ trang nghiêm, đều phải nên tự thấu hiểu rành rẽ, đừng nhìn vào phương tiện khác, [người như thế] bèn kham làm A xà lê. Lại nữa, có thể từ trong tâm Bồ Đề thanh tịnh, dùng huệ phương tiện để vẽ vời đại Mạn đồ la vương trang nghiêm vô tận, bèn gọi là “thâm hạnh A xà lê”.

“Kỳ tánh điều nhu, ly ư ngã chấp” (Bẩm tánh điều phục, mềm mỏng, lìa Ngã Chấp): Đối với Ngã Chấp ở đây, trong bản tiếng Phạn ghi là chữ “quán đảnh”, A xà lê (ngài Thiện Vô Úy) truyền dạy rằng: “Chữ này có ý nghĩa không tương ứng, phải nên nói là ly ngã chấp”. Tánh người ấy điều nhu, tức là an trụ trong oai nghi truyền giáo, trụ nhẫn nhục địa, nhu hòa, khéo tùy thuận, chẳng bộp chộp, lỗ mãng. Tuy chủng tộc, hình sắc, đa văn, trí huệ, không gì chẳng lỗi lạc hơn người, nhưng cũng chẳng sanh tâm kiêu căng, ngạo mạn, có thể rủ lòng từ giúp đỡ, khuyên dụ kẻ mới học, thậm đối với các chủng tánh hèn kém, nhỏ nhoi, cũng chẳng có ý tưởng coi họ là kém cỏi, hay mang lòng ghen ghét, chỉ một dạ dùng pháp để tự điều phục mình, nương theo pháp mà trụ. Điều nhu như thế tức là lìa Ngã Chấp. Đó là cách giải thích theo lối chuyển tướng.

Lại nữa, “điều nhu” tức là “bách luyện thuần lạp” (trăm lần tinh luyện, sáp sẽ tinh thuần). Do điều nhu, thuận theo sự khéo léo mà không gì chẳng thực hiện. Nay hành giả tịnh trị cái tâm ấy, do hết thảy chất quặng thô thiển đã hết, tùy theo sự khéo léo nơi “tay” trí huệ mà không gì chẳng thực hiện được. Do vậy, có thể trụ trong địa vị nhẫn nhục, tùy duyên thích ứng chúng sanh. Lại nữa, nhập đạo trong pháp môn của chư Phật, Bồ Tát, giống như thượng tộc. Nhập đạo trong pháp môn của chư thiên, rồng, quỷ, giống như hạ tộc. Tức là dùng thân này để làm “tôn đặc tướng hải” (biển tướng tôn quý, đặc biệt) của Đại Nhật Như Lai, giống như sắc tướng, hình mạo bậc nhất, so với kẻ chẳng thể thực hiện, giống như chiếc áo dơ bẩn rách nát vậy. Luôn nhất tâm nghe chư Phật thuyết pháp, phân biệt chẳng sai, thì gọi là “đa văn”. So với kẻ lục căn ám tắc thì gọi là “thiểu văn”. Vô lượng trí huệ tự nhiên nở bùng, gọi là “trí huệ”. Vô minh Tam Độc là ngu si. Do các pháp như thế rốt ráo bình đẳng, chớ nên có tâm cao thấp, nên gọi là “điều nhu”. Chỉ có mình đức Phật đáng gọi là “bậc hết thảy điều nhu, khéo trụ trong pháp A xà lê” vậy.

“Ư Chân Ngôn hạnh, thiện đắc quyết định” (Khéo đạt được quyết định nơi hạnh Chân Ngôn): Điều phục, tạo lập các thứ phương tiện trong Mạn đồ la, tâm đạt được quyết định, lìa các lưới nghi; đó gọi là “hộ thân như thế, kết giới như thế, nghênh thỉnh như thế, tịnh hóa các vật cúng để dâng hiến như thế”. Dùng chân ngôn và thủ ấn như thế để gia trì, cho tới lúc trì tụng, tấn tu, và thành tựu Tất Địa, cũng có vô lượng pháp theo thứ tự. Những điều như thế được nói cặn kẽ trong kinh văn thuộc phần sau và phần nói về thứ tự cúng dường, chẳng thể nhắc lại nhiều lượt. Như khi tác pháp, và các chọn lựa khác, nếu gặp chuyện mâu thuẫn, trở ngại, sẽ lại chần chừ quan sát, hoặc lục lọi kinh sách để kiểm nghiệm, thì chẳng gọi là “bậc A xà lê khéo thực hiện”.

Lại nữa, A xà lê do đạt được quyết định nơi Du Già, làm bất cứ điều gì cũng đều tương ứng với tam muội. Như khi dâng hoa, liền tương ứng với hoa tam muội, Bổn Tôn hiện tiền rành rẽ trong ấy. Nếu lúc cúng hương, đèn, hương bôi, nước Át già v.v… cũng sẽ tương ứng với hương tam muội cho đến hương thủy tam muội. Mỗi vị Bổn Tôn cũng tùy theo từng sự mà hiện tiền. Trong mỗi một duyên như thế, đều là nhập pháp giới môn, đều thấy thiện tri thức, lần lượt vận dụng tương ứng với lý, chẳng còn đụng chuyện sẽ phải lần lữa rồi mới tác quán. Hãy nên biết người ấy kham làm bậc bí mật A xà lê.

“Cứu tập Du Già” (Nghiên cứu, tu tập Du Già) là khéo tu pháp tương ứng, tức là đối với sự thành tựu thượng, trung, hạ trong ba bộ Chân Ngôn (Phật Bộ, Liên Hoa, Kim Cang Bộ), đều nhất nhất thông đạt, đều tương ứng với chánh lý, gọi là “khéo tu Du Già”. Lại còn trong pháp Tức Tai, liền có thể dùng phương tiện ấy để tăng ích và hàng phục. Hoặc trong pháp Tăng Ích, có thể dùng phương tiện ấy để hàng phục, tức tai. Trong pháp Hàng Phục, liền có thể dùng phương tiện ấy để tức tai, tăng ích. Thuận theo pháp tương ứng, đều có thể khéo phân biệt, thì gọi là “khéo tu Du Già”. Lại còn trong Mạn đồ la, đối với các thứ Bổn Tôn tam muội, hình sắc, chữ [chân ngôn], ấn, tánh loại, oai nghi, và khi cúng dường thành tựu, vận tâm quán sát phương tiện, đều đã tu tập tương ứng, cũng khéo hiểu biết chướng ngại và tướng Tất Địa trong ấy, bèn có thể truyền pháp. Lại nữa, trong tam muội phát sanh từ Đại Bi Thai Tạng, có đủ loại pháp giới môn, đủ loại thiện tri thức như Thiện Tài đồng tử theo thứ tự tìm cầu. Hoặc trong pháp môn như thế này, đã khéo tu hành, nhưng đối với các môn khác, chưa thể thông hiểu, tu tập. Nếu khi nhập thế giới Phổ Môn, sẽ có thể trong một niệm mà tương ứng trọn đủ, gọi là “thâm hạnh A xà lê”.

“Trụ dũng kiện Bồ Đề tâm” (Trụ trong tâm Bồ Đề mạnh mẽ): “Dũng kiện” nghĩa là hùng hậu, mạnh mẽ, chẳng khiếp nhược. Sở dĩ cần tu cái tâm này là vì hành giả Chân Ngôn từ lúc chưa thấy Chân Đế tới nay, sẽ có các cảnh thuận nghịch, hoặc hiện các thứ hình sắc đáng sợ, hoặc phát ra âm thanh lạ, cho tới chấn động đại địa, hoặc có Tỳ Na Dã Ca đại lực hiện hình gây chướng nạn. Lúc bấy giờ, [hành giả] an tâm bất động, chẳng hề thoái khuất, nương theo pháp giáo mà tịnh trừ. Do hành giả thấy Bồ Đề tâm thanh tịnh có đại nghĩa lợi, tự nhiên xuất sanh nhập tử, chẳng hề có ý tưởng sợ hãi, các ma sự đó chẳng thể gây chướng ngại được! Lại nữa, khi chưa thấy Bồ Đề tâm, trong Du Già, sẽ có đủ loại tướng hiện, tức là đất, nước, lửa, gió, hư không, các màu xanh, vàng, đỏ, trắng v.v… các thứ tướng mạo khác lạ. Lúc bấy giờ, do tâm chẳng hiểu rõ, cho nên chẳng thể biện định chân thật, cũng chớ nên sanh ý tưởng thoái chuyển, chỉ nên nghĩ như thế này: “Chuyện này chẳng phải là không có nhân duyên. Nếu khi ta kiến Đế, hiểu rõ Bồ Đề tâm vô ngại, sẽ tự hiểu vậy”. Lại nên dùng mười câu duyên sanh để quán, tâm chẳng lấy, bỏ, chỉ nên dũng mãnh tấn tu, hành Bồ Tát đạo. Đã chứng Bồ Đề tâm, liền biết trong quá khứ vào lúc nào đó đã có tướng như thế, lại trong một lúc nào đó, cũng có sự tướng như thế, đều là vì nhân duyên như thế, không gì chẳng soi xét điềm tiên khởi, biết rõ khởi đầu và kết thúc của nó. Lại nữa, khi hành giả chiếu kiến tâm, hiểu rõ đạo, liền đạt được sức kiên cố trong vô tận đại nguyện, cho đến như kim xí điểu vương Tỳ Lô Giá Na cúi nhìn biển cả pháp giới như nhìn vào gương sáng, vẫy cánh Chỉ Quán, bắt lấy rồng “trời, người”. Đó chính là Bồ Đề tâm dũng kiện vậy.

“Bí Mật Chủ! Như thị pháp tắc A xà lê, chư Phật Bồ Tát chi sở xưng thán” (Bí Mật Chủ! A xà lê [trọn đủ] pháp tắc như thế, được chư Phật, Bồ Tát khen ngợi): Do các đức đều đầy đủ, [vị A xà lê ấy] liền có thể lưu thông Mật giáo, chẳng đoạn Phật chủng; đó gọi là “Phật chi chân tử” (đứa con chân thật của Phật), sanh từ hạnh Chân Ngôn, thường được các vị thánh khen ngợi. Nếu đệ tử tu Du Già hạnh, sẽ có thể thấy trời rồng tám bộ cung kính cúng dường vị thượng nhân ấy, hoặc thấy mười phương chư Phật ca ngợi danh hiệu, khuyến phát đại chúng, như Thích Ca Mâu Ni Phật nói nhân duyên cầu pháp của Tát Đà Ba Luân Bồ Tát.

(Kinh) Phục thứ, Bí Mật Chủ! Bỉ A xà lê nhược kiến chúng sanh kham vi pháp khí, viễn ly chư cấu, hữu đại tín giải, cần dũng thâm tín, thường niệm lợi tha, nhược đệ tử cụ như thị tướng mạo giả, A xà lê ưng tự vãng khuyến phát, như thị cáo ngôn.

(經)復次，祕密主！彼阿闍梨，若見眾生堪為法器，遠離諸垢、有大信解、勤勇深信、常念利他，若弟子具如是相貌者，阿闍梨應自往勸發，如是告言：

(Kinh: Lại nữa, Bí Mật Chủ! Vị A xà lê đó nếu thấy chúng sanh kham làm pháp khí, xa lìa các cấu, có tín giải to lớn, tín tâm siêng năng, dũng mãnh, thường nghĩ lợi ích người khác, nếu đệ tử trọn đủ tướng mạo như thế, A xà lê hãy nên tự đến khuyên lơn người ấy phát khởi, bảo như thế này).

Kinh dạy: “Phục thứ, Bí Mật Chủ! Bỉ A xà lê nhược kiến chúng sanh kham vi pháp khí, viễn ly chư cấu, hữu đại tín giải, cần dũng thâm tín, thường niệm lợi tha” (Lại này, Bí Mật Chủ! Nếu vị A xà lê ấy thấy chúng sanh kham làm pháp khí, xa lìa các cấu, có tín giải to lớn, siêng năng, dũng mãnh, tin sâu, thường nghĩ lợi ích người khác), tức là nói về nghi thức nhiếp thọ đệ tử trong chi phần nói về A xà lê. Chúng sanh ở đây có hai loại: Hoặc là đã phát Bồ Đề tâm, tới chỗ thiện tri thức cầu thỉnh hành pháp Chân Ngôn; hoặc chưa phát Bồ Đề tâm, nhưng thầy tự soi xét, biết người ấy có thể làm pháp khí, có thể trì pháp ấy. Hoặc là trong Du Già, thầy thấy căn duyên của người ấy, hoặc được chư Phật, Bồ Tát chúc lụy “hãy vì người ấy quán đảnh, dạy bảo”. Hoặc đích thân thấy các vị thánh vì người ấy thực hiện pháp quán đảnh rồi mới phó chúc [A xà lê] dạy bảo người ấy. Có các tướng như thế thì mới có thể truyền pháp. Như thức ăn dở tệ trong làng nghèo chẳng thể đựng trong đồ chứa bằng chất báu, diệu dược của Luân Vương không thể khiến cho kẻ bạc phước tự tiện dùng được, vì chẳng thể tiêu, hoặc có thể bị đoản mạng. Cần phải là hộp và nắp tương xứng thì mới trao và nhận đều được đúng lẽ!

Lại như áo hèn tệ, hờm đóng dày cộp, chẳng thể nhuộm màu ngay được. Trước hết, hãy nên dạy giặt sạch, sau đó sẽ có thể đổ công tô, nhuộm. Chúng sanh cũng thế, nếu trước đó đã nhuốm bẩn bởi cấu ô tập khí, sẽ chẳng nhuốm màu pháp giới được. Vì thế, cần phải xa lìa các cấu. Do vậy, người có đại tín giải, tín giải ở đây trong tiếng Phạn là A Tỳ Mục Để (Abhimukti), tức là thấy rõ lý ấy, tâm chẳng ngờ lo. Như đào giếng dần dần thấy bùn, tuy chưa thấy nước, ắt biết đã gần [tới mạch nước]. Vì thế nói là “tín giải”.

Tiếp đó nói là “thâm tín”, tín ấy trong tiếng Phạn là Xả La Đà (Śraddhā), tức là lòng tin dựa theo sự, dựa theo người. Như nghe bậc trưởng giả nói như vậy, có thể là biểu lộ vượt ngoài lẽ thường tình, nhưng do vị ấy chưa từng lừa dối, liền nhận lãnh sâu xa, hành theo, thì cũng gọi là Tín, có cùng một nghĩa với “tín chư Phật, Bồ Tát” trong phần trên. Trong tiếng Phạn [để biểu lộ hai loại lòng tin khác nhau ấy], vốn có hai danh xưng, nhưng tiếng Hán thì không có gì khác biệt. Vì thế, cùng nói là Tín mà thôi! Nếu có người nghe nói pháp giới chẳng thể nghĩ bàn như thế, do đã gieo cội lành từ xưa, do tinh thần sáng suốt, bén nhạy, liền có thể tiếp nhận lời nói của người ấy, biết trong tâm chúng sanh quyết có lý ấy; đó gọi là “tín giải”. Lại do đời trước đã từng thân cận thiện tri thức, có duyên sâu đậm với Tam Bảo, tuy chẳng thể so lường, suy tính, nhưng liền có thể tin tưởng sâu xa, nên nói là “thâm tín”.

“Cần dũng” là tên gọi khác của Tinh Tấn. Thích Luận nói: “Thí như đào giếng, do thấy đất bùn ướt, càng thêm tinh tấn, ắt mong được nước. Lại như dùi lửa, đã thấy khói, càng thêm gắng sức, ắt được lửa”. Vì thế, sau tín giải, bèn nói tới cần dũng. Vì lẽ nào vậy? Nay trí huệ tự nhiên này phải do Du Già, mà Du Già ắt cần tới sức đại tinh tấn. Vì thế, Thích Luận nói: “Trí huệ Thiền Định chẳng thể dùng phước để nguyện cầu, cũng chẳng do thô quán mà có thể đạt được. Cần phải thân tâm siêng ròng, gấp rút, chẳng lười nhác, thì mới có thể hoàn thành. Như đức Phật đã nói: ‘Giả sử máu, thịt, mỡ, tủy đều cạn sạch, chỉ còn da, xương, gân, chẳng xả tinh tấn. Như thế cho tới khi đắc định huệ, đạt được hai chuyện ấy thì mọi việc đều hoàn thành”. Vì thế, cần phải là người có tánh tinh tấn thì mới có thể truyền thọ. Lại nữa, tinh tấn là căn bản của hết thảy các thiện pháp, có thể dấy động phước đức từ đời trước, như mưa tưới nhuần hạt giống, khiến cho nó ắt sanh trưởng. Nếu chẳng có cái tâm siêng năng, dũng mãnh, dẫu có nghiệp đã gieo từ đời trước, sẽ chẳng có cách nào phát khởi, thậm chí lợi lạc trong đời này còn chẳng thể đạt được, huống hồ đạo Bồ Đề ư? Do vậy, do nhân duyên phát khởi hạnh, bèn đạt được thâm tín. Do thâm tâm, liền có thể dốc chí cầu pháp thù thắng, gánh vác chúng sanh, cần phải dùng Đại Bi Thai Tạng để nuôi nấng, khiến cho được tăng trưởng. Vì thế, nói người có tánh thường nghĩ

lợi ích người khác thì mới có thể truyền thụ.

Lại nữa, A xà lê trong Du Già, thấy, nghe chư Phật, Bồ Tát khen ngợi người trọn đủ đức như thế, hoặc thấy [người ấy] đối trước các vị thánh, chí thành siêng năng khẩn cầu, mong mỏi đạo yếu, trải qua nhiều thời gian mà trọn chẳng lười nhác, thoái chuyển, thực hành chuyện lợi tha, cứu độ, nhiếp thọ chúng sanh. Bổn Tôn xót thương bảo [A xà lê] hãy truyền dạy. Các trường hợp như thế, có thể suy ra mà biết. Hơn nữa, bậc thâm hạnh A xà lê do sáu căn thanh tịnh, sẽ thấy nhân duyên chướng đạo và thành đạo từ vô lượng kiếp đến nay của đệ tử chẳng sai lầm, lại cũng đều biết chỗ căn duyên nhiếp thọ của phổ môn Mạn đồ la, bèn gọi là “thiện quán đệ tử” (khéo quán đệ tử).

Kinh dạy: “Nhược đệ tử cụ như thị tướng mạo giả, A xà lê ưng tự vãng khuyến phát, như thị cáo ngôn” (Nếu đệ tử trọn đủ tướng mạo như thế, A xà lê nên tự đến khuyến phát, bảo như thế này), có hai nghĩa:

- Một, do trừ tâm nghi của đệ tử, chỉ sợ do vô trí mà [đệ tử] ngờ vực, hối hận, khiến cho [cơ duyên tu đạo] vĩnh viễn bị mất mát, cho nên chẳng truyền trao bừa bãi cho người khác. Ắt phải là người đáng được truyền, thầy sẽ tự cầu mà truyền trao, chẳng đợi người ấy đến thỉnh.

- Hai, vì trừ cái tâm keo tiếc của A xà lê, thậm chí ở nơi lửa bùng cháy không gián đoạn, nếu có thể lưu thông [Mật pháp] thì thầy cũng sẽ tới đó, huống hồ đối với người có duyên tốt lành đến cầu mà chẳng ban cho ư?

(Kinh) Phật tử! Thử Đại Thừa, Chân Ngôn hành đạo pháp, ngã kim chánh khai diễn, vị bỉ Đại Thừa khí, quá khứ Đẳng Chánh Giác, cập dữ vị lai thế, hiện tại chư Thế Tôn, trụ nhiêu ích chúng sanh. Như thị chư hiền giả, giải chân ngôn diệu pháp, cần dũng hoạch Chủng Trí, tọa vô tướng Bồ Đề. Chân ngôn thế vô tỷ, năng tồi bỉ đại lực, cực phẫn nộ ma quân, Thích Sư Tử cứu thế. Thị cố, nhữ Phật tử, ưng dĩ như thị huệ, phương tiện tác thành tựu, đương hoạch Tát Bà Nhã. Hành giả bi niệm tâm, phát khởi linh tăng quảng, bỉ kiên trụ thọ giáo.

(經)佛子！此大乘，真言行道法，我今正開演, 為彼大乘器。過去等正覺，及與未來世，現在諸世尊，住饒益眾生。如是諸賢者，解真言妙法，勤勇獲種智，坐無相菩提。真言勢無比，能摧彼大力，極忿怒魔軍，釋師子救世。是故，汝佛子，應以如是慧，方便作成就 ，當獲薩婆若。

行者悲念心，發起令增廣，彼堅住受教。

(Kinh: Phật tử! Đại Thừa này, hành đạo pháp Chân Ngôn, ta nay chánh khai diễn, vì căn khí Đại Thừa. Quá khứ Đẳng Chánh Giác, cùng với đời vị lai, hiện tại các Thế Tôn, vì lợi ích chúng sanh. Các hiền giả như thế, hiểu diệu pháp Chân Ngôn, siêng gắng đắc Chủng Trí, ngự vô tướng Bồ Đề. Chân ngôn thế khôn sánh, có thể dẹp ma quân, đại lực, cực phẫn nộ. Thích Sư Tử cứu đời. Vì thế, Phật tử ơi, nên dùng huệ như thế, phương tiện tạo thành tựu, sẽ đắc Tát Bà Nhã. Hành giả tâm bi niệm, phát khởi khiến tăng rộng, kiên trì trụ thọ giáo).

Kế đó, có năm bài kệ nói về phương tiện khuyến phát. Bài kệ thứ nhất nói: “Phật tử, thử Đại Thừa, Chân Ngôn hành đạo pháp, ngã kim chánh khai diễn, vị bỉ Đại Thừa khí” (Này Phật tử! Pháp hành đạo Chân Ngôn này, ta nay sẽ khai diễn, vì người có căn khí Đại Thừa ấy), ý nói: Phật tử các vị hãy nên biết, pháp tắc và nghi quỹ hành đạo của Đại Thừa Chân Ngôn này, do các vị là người có thể kham tin nhận, ta nay sẽ chánh thức nói ra.

Bài kệ kế tiếp: “Quá khứ Đẳng Chánh Giác, cập dữ vị lai thế, hiện tại chư Thế Tôn, trụ nhiêu ích chúng sanh. Như thị chư hiền giả, giải Chân Ngôn diệu pháp, cần dũng hoạch Chủng Trí, tọa vô tướng Bồ Đề” (Đấng Đẳng Chánh Giác trong quá khứ, cùng với các đức Thế Tôn trong đời vị lai và hiện tại, luôn tạo lợi ích cho chúng sanh. Các vị hiền giả ấy hiểu diệu pháp Chân Ngôn, do tinh tấn mà đạt được Nhất Thiết Chủng Trí, ngự trong vô tướng Bồ Đề), tức là mở ra hết thảy các môn phương tiện của mười phương ba đời chư Phật, chỉ dùng một đạo để thành Phật, trọn chẳng có đạo nào khác, do Phật Phật đạo đồng. Nay lại dẫn chư Phật để chứng minh, chuyện này như trong kinh Pháp Hoa đã nói cặn kẽ. Lại nói “trụ nhiêu ích”, tức là nhiều cách tạo lợi ích, an lạc cho chúng sanh. Đó chính là trụ xứ của Như Lai. “Chư hiền giả” tức là các Như Lai. Do hạnh nguyện Phổ Hiền thảy đều viên mãn cùng cực, nên dùng từ ngữ này để xưng tụng. Đều là do đã hiểu diệu pháp Chân Ngôn này, đạt được sự siêng năng, dũng mãnh to lớn, thành tựu Nhất Thiết Trí. Do kệ tụng nói giản lược, nên nói là Chủng Trí. Ngồi trong các pháp tịch diệt, tức là Bồ Đề, chẳng phải là đã thành, nay thành, hay sẽ thành, không có cách nào để quán, chẳng do điều gì khác mà đạt được, há có tướng gì ư? Bồ Đề ấy chẳng thể nói để chỉ bày cho người khác được! Vì thế, bài kệ kế tiếp sẽ dùng hình tích bên ngoài để nói rõ.

Kệ rằng: “Chân ngôn thế vô tỷ, năng tồi bỉ đại lực, cực phẫn nộ ma quân, Thích Sư Tử cứu thế” (Thế lực của Chân Ngôn không sánh bằng, có thể dẹp tan ma quân đại lực, tột bậc phẫn nộ. Thích Sư Tử là đấng cứu đời), ý nói: Tuy [Chân Ngôn] không có tướng nhất định, nhưng có trọn đủ hết thảy oai lực, có thể hàng phục các ma, chế ngự các ngoại đạo, mở cửa cam lộ, chuyển đại pháp luân. Hết thảy trời, người thấy dấu tích như thế, bèn gọi Ngài là “Thích Ca Sư Tử cứu thế gian giả” (đấng sư tử Thích Ca cứu thế gian), như thấy khói liền biết lửa, cho nên sẽ tin nhận.

Bài kệ kế đó nói: “Thị cố, nhữ Phật tử, ưng dĩ như thị huệ, phương tiện tác thành tựu, đương hoạch Tát Bà Nhã” (Vì thế, Phật tử các ngươi, hãy nên dùng huệ như thế để làm phương tiện tạo thành tựu, sẽ đạt được Tát Bà Nhã), tức là khuyến phát (khuyên lơn, phát khởi) hành nhân, khiến cho họ cầu cái quả ấy. Nay các vị may mắn đều có tâm, sao chẳng chứng vậy? Chỉ nên dùng diệu huệ này để thành tựu, chẳng lâu sau, sẽ tự thành Nhất Thiết Trí. Trong phần trước, ngài Kim Cang Thủ đã hỏi thẳng đức Tỳ Lô Giá Na: “Vân hà đắc Nhất Thiết Trí trí?” (Làm thế nào để đạt được trí Nhất Thiết Trí). Đức Phật cũng trả lời thẳng thừng: “Như thật tri tự tâm, thị danh Nhất Thiết Trí trí” (Đúng như thật mà biết tự tâm thì gọi là trí Nhất Thiết Trí). Ý nghĩa dạy bảo ở đây cũng giống như thế, nhưng nêu thẳng thừng vô tướng Bồ Đề để khuyên bảo tu chứng, trọn chẳng có hạnh vị sai biệt để phạm sai lầm trong ấy được! Tuy phẩm trước đã nói cặn kẽ các tướng, lập các thứ danh tự trang nghiêm, tới phần luận định về tâm xứ thì ý nghĩa cũng đều như thế.

(Kinh) Đương vị trạch bình địa, sơn lâm đa hoa quả, duyệt ý chư thanh tuyền. Chư Phật sở xưng thán, ưng tác viên đàn sự. Hoặc tại hà lưu xứ, nga nhạn đẳng trang nghiêm. Bỉ ưng tác huệ giải, Bi Sanh Mạn đồ la, Chánh Giác, Duyên đạo sư, thánh giả, Thanh Văn chúng, tằng du thử địa phần, Phật thường sở xưng dự. Cập dư chư phương sở: Tăng phường, A Luyện Nhã, hoa phòng, cao lâu các, thắng diệu chư trì uyển, chế để, hỏa thần từ, ngưu lan, hà than trung, chư thiên miếu, không thất, tiên nhân đắc đạo xứ. Như thượng chi sở thuyết, hoặc sở ý nhạo xứ, lợi ích đệ tử cố, đương họa Mạn đồ la.

(經)當為擇平地。山林多華果，悅意諸清泉，諸佛所稱歎，應作圓壇事。或在河流處，鵞雁等莊嚴，彼應作慧解，悲生漫荼羅。正覺緣導師，聖者聲聞眾，曾遊此地分，佛常所稱譽；及餘諸方所，僧坊阿練若，華房高樓閣，勝妙諸池苑；制底火神祠，牛欄河潬中, 諸天廟空室，仙人得道處。如上之所說，或所意樂處，利益弟子故，當畫漫荼羅。

(Kinh: Nên chọn chỗ đất bằng, núi rừng nhiều hoa quả, các suối trong đẹp ý, được chư Phật khen ngợi, hãy làm viên đàn sự. Hoặc tại chỗ sông chảy, nơi ngỗng, nhạn trang nghiêm, hãy nên sanh huệ giải, Bi Sanh Mạn đồ la, Chánh Giác duyên đạo sư, thánh giả, các Thanh Văn, từng đến cuộc đất ấy, được Phật thường khen ngợi. Và các nơi chốn khác, tăng phường, A Luyện Nhã, phòng đẹp, lầu gác cao, các vườn ao đẹp đẽ, tháp Phật, miếu thần lửa, chuồng bò, bến sông, miếu thờ trời, nhà trống, chỗ tiên nhân đắc đạo. Các chỗ như nói trên, hoặc chỗ được ưa thích, do lợi ích đệ tử, nên vẽ Mạn đồ la).

Bài kệ kế đó là “Hành giả bi niệm tâm, phát khởi linh tăng quảng, bỉ kiên trụ thọ giáo, đương vị trạch bình địa” (Hành giả do tâm bi niệm, hãy phát khởi khiến cho cái tâm ấy được tăng rộng thêm, do người ấy tiếp nhận giáo pháp, trụ vững vàng trong ấy, [A xà lê] hãy nên vì người ấy chọn lựa cuộc đất), ý nói A xà lê đã có được đệ tử, kế đó là chi phần nói về chọn lựa cuộc đất [để làm đàn tràng]. Đối với chữ “hành giả” ở đây, bản tiếng Phạn ghi là Chân Ngôn giả (người hành Chân Ngôn), nhưng do mỗi câu kệ chẳng thể có sáu chữ, cho nên lược bớt, chỉ giữ lấy ý. Nếu trong các phần sau có chỗ nào giống như thế, sẽ chẳng phiền rườm lời [nhắc lại] nữa. Tức là người tu Chân Ngôn nhiều lượt dùng thiện pháp như thế để phát khởi cái tâm, khiến cho ý thích của hành nhân dần dần tăng rộng thêm. Biết người ấy tiếp nhận lời dạy vững vàng, chẳng còn dời đổi, thầy mới vì người ấy làm Mạn đồ la. Hoặc từ trong Du Già, do đã thấy căn duyên của người ấy; sau đấy mới chọn cuộc đất.

Các kinh Kim Cang Đảnh Đại Bổn và Tô Tất Địa đã nói cặn kẽ các tướng đất [thích hợp để làm đàn tràng], nhưng ý nghĩa chánh yếu là: Nay thế giới này chẳng phẳng phiu, ngay ngắn như các cõi thanh tịnh khác, chỉ tùy thuộc các chỗ thù thắng như sẽ nói trong phần kinh văn tiếp theo mà chọn nơi ngay ngắn, đoan nghiêm, có thể tạo cái đàn tròn, là chỗ có thể thực hiện (tác pháp) không bị trở ngại, liền sử dụng chỗ ấy. Lại nữa, nay tạo các đàn tràng ở chỗ nào cũng đều được, như tâm địa bình chánh trọn khắp hết thảy mọi nơi của đức Tỳ Lô Giá Na thì mới làm Đại Bi Mạn đồ la. Nhưng đối với chỗ thù thắng như đã nói ở đây, hễ có chút phần ngay ngắn, có thể dọn dẹp thanh tịnh, bèn ở nơi đó, mở ra vạn đức Mạn đồ la. Tầng lớp sâu cạn thì như trong phần trước đã rộng nói.

Kệ nói: “Sơn lâm đa hoa quả, duyệt ý chư thanh tuyền, chư Phật sở xưng thán, tác viên đàn sự nghiệp” (Chỗ núi rừng nhiều hoa quả, chỗ có các con suối trong đẹp ý, được chư Phật khen ngợi thì nên thực hiện sự nghiệp của cái đàn tròn): Trong các chỗ thù thắng, núi rừng là tốt nhất. Tuy là chỗ u tịch đoan nghiêm, có nhiều ngọn núi cao, nhưng nếu không có hoa quả, suối chảy, người ta sẽ chẳng ưa thích, tức là các duyên nhiều lẽ bị thiếu khuyết, cũng chẳng kham làm [đàn tràng] tại đó. Vì thế, cần phải [là nơi chốn] có đủ loại hoa thơm, quả ngọt, lại còn có suối, ao thanh tịnh, là chỗ đáng ưa thích, tức là nơi được Phật khen ngợi, sẽ có thể thực hiện sự nghiệp Mạn đồ la. Hoặc hành giả trong tam muội, thấy chỗ thù thắng như thế, nếu nghe bậc tôn thánh khen ngợi đáng nên thực hiện ở chỗ đó. Những điều sau đó cũng theo lệ đó.

Hơn nữa, núi trong tiếng Phạn là Na Già (Naga), có nghĩa là “bất động”. Tức là vị A xà lê trong Du Già, quán các hành nhân ấy trụ trong tứ tánh pháp (tự tánh, tha tánh, cộng tánh, phi tha phi tự tánh), thực hiện thiện sự, tâm kiên cố bất động, tức là kính trọng, phụng sự sư trưởng, hiếu dưỡng cha mẹ v.v…. Hễ có tám tâm hoa quả nẩy mầm, có chỗ có thể sanh ra tịnh pháp, sẽ có thể kiến lập Mạn đồ la. Lại nữa, Bồ Đề tâm thanh tịnh an trụ trong đế lý kiên cố bất động. Gió lớn từ tám phương chẳng thể lay động, hoa quả phương tiện đại bi đầy ắp khắp nơi, thường lưu xuất tịnh pháp lợi lạc chúng sanh, được Phật khen ngợi nhất. Đó là chỗ tốt đẹp để làm Mạn đồ la.

Bài kệ kế đó nói: “Hoặc tại hà lưu xứ, nga nhạn đẳng trang nghiêm, bỉ ưng tác huệ giải, Bi Sanh Mạn đồ la” (Hoặc tại chỗ sông chảy, nhạn, ngỗng thảy trang nghiêm, hãy nên sanh huệ giải, tạo tác Bi Sanh Mạn đồ la): Nếu chẳng kiếm được chỗ danh sơn, thì chỗ có suối nước là lựa chọn kế tiếp. Tức là chỗ có các dòng chảy thường chẳng đoạn tuyệt, các loài chim có tiếng hót tốt lành bay lượn, bơi lội, đoan nghiêm, thanh khiết, xa lìa phiền rộn, liền có thể lập đàn. Chữ “nhạn” chẳng phải là dịch sát nghĩa, bản tiếng Phạn nói là chim Sa La Sa (Sārasa), hình dạng giống uyên ương nhưng to hơn, tiếng hót hết sức thanh nhã. Do phương này (Trung Hoa) không có loại chim ấy, nên chỉ nói theo kiểu hội ý mà thôi. Tuy là Thế Đế Mạn đồ la, cũng cần phải là người trì chân ngôn có huệ giải thì mới có thể kiến lập. Vì thế nói “ưng dĩ huệ giải, tác Bi Sanh Mạn đồ la” (nên dùng huệ giải để làm Bi Sanh Mạn đồ la). Hơn nữa, nước có ý nghĩa “chảy không ngừng”. Tâm chẳng đình trệ, thường có thể tăng tấn thù thắng, sẽ được gọi là Nước. Sông phước chẳng đoạn, gọi là nước. Do là người trước hết có thể an tâm nơi đế lý, tuy tự mình chẳng thể đạt được nhiều, chỉ cần khiến cho từ cái vốn sẵn thanh tịnh (chân tâm), lưu xuất sự tiến nhập chánh đáng là đã được rồi, liền có thể vận dụng vô ngại huệ để kiến lập Bi Sanh Mạn đồ la. “Diệu âm chúng điểu trang nghiêm” (Các loài chim có tiếng hót hay để trang nghiêm) tức là ý nghĩa “có thể tuyên dương diệu pháp”, mà cũng là thường nghĩ lợi tha. Vì thế, chúng sanh quy hướng đều được vui sướng, tán thán ân đức ấy có thanh danh to lớn.

Kệ nói “Chánh Giác duyên Đạo sư, thánh giả Thanh Văn chúng, tằng du thử địa phần, Phật thường sở xưng dự” (Các đấng Chánh Giác, Duyên Giác, các vị thánh giả Thanh Văn từng đi qua cuộc đất ấy thì đó là nơi được Phật khen ngợi): Nếu là chỗ phước địa núi và suối, là nơi các vị thánh đã từng đi qua, sẽ thuộc vào điều trên đây. Ở đây có ý nói: Tuy chẳng phải là chỗ thù thắng như trong phần trên, nhưng là chỗ chư Phật, Duyên Giác, và hàng đệ tử Thanh Văn v.v... đắc đạo Niết Bàn, hoặc trụ lâu tại đó, thì là chỗ [thích hợp] kế tiếp [để làm đàn tràng]. Như ở phương Tây, tám tháp [kỷ niệm đức Phật] và chỗ có di tích của thánh chúng rất nhiều, đều là chỗ chư thiên đại oai đức thường hộ trì, chiêm lễ, giống như chỗ nào có kinh Bát Nhã thì lũ tiểu quỷ chẳng dám lưu lại. Vì thế, pháp nghiệm dễ thành. Nơi được Phật khen ngợi như chỗ núi có tiên nhân cư trụ, đức Thế Tôn đã nói ở trong ấy sẽ dễ đắc đạo.

Lại nữa, nếu là người đã phát Bồ Đề tâm, thì chỗ chư Phật giáng sanh, cũng như nơi các Ngài đắc đạo, chuyển pháp luân, bát Niết Bàn, cũng chính là chỗ các Ngài đã từng trụ lâu tại đó, dùng bốn oai nghi để rộng lợi ích chúng sanh. Tuy chưa nghe bí tạng, chỉ đạt được chỗ tam thừa cùng hành, cũng gọi là [nơi chốn] Cát Tường; tức là quán sát tánh Không vô tướng, vô tác, chẳng có “ta, người, chúng sanh, thọ giả”. Đấy là chỗ để Nhị Thừa thành đạo, nhập Niết Bàn, cũng là chỗ Bồ Tát vứt bỏ thân mạng để học Ba La Mật như trong các loại kinh Bổn Sanh [đã nói], đều có thể tạo Mạn đồ la trong ấy. Lại nữa, đối với nơi “tự nói đã đắc Niết Bàn, sanh ý tưởng diệt độ”, tức là cuộc đất do Thanh Văn, Bích Chi Phật đã từng đến. Nếu chẳng tìm được người một mực cầu Bồ Đề [ở nơi ấy], hãy nên tự sửa sang cho ngay ngắn trong ấy để tạo, vẽ Đại Bi Sanh Mạn đồ la.

Kệ nói: “Cập dư chư phương sở, tăng phường, A Luyện Nhã” (Và các nơi chốn khác, tăng phường, A Luyện Nhã). Trừ nơi có thánh tích ra, chỉ tùy theo quốc độ ở các phương có các bậc Phạm hạnh cư trụ [để chọn lựa nơi làm đàn tràng]. “Tăng phường” trong tiếng Phạn là Tỳ Ha La (Vihāra), dịch nghĩa là Trụ Xứ, tức là “chỗ ở để tăng trưởng phước”. Hàng bạch y do tăng trưởng phước, đã vì các tỳ kheo tạo phòng ốc, khiến cho người trì giới, Thiền huệ có chỗ tránh né, chống đỡ gió, lạnh, nắng, ướt, các thứ chuyện chẳng lợi ích, hòng an tâm hành đạo, khiến cho đàn việt thọ dụng phước do bố thí, ngày đêm thường lưu xuất, chẳng hề đoạn tuyệt. Vì thế gọi là Trụ Xứ. A Luyện Nhã (Araṇya), dịch là Ý Lạc Xứ, tức là chỗ được hành giả không tịch yêu thích. Hoặc ở riêng một mình, không có bầu bạn, hoặc hai ba người. Ở ngoài chùa, tạo các phòng nhỏ số lượng hữu hạn, hoặc do thí chủ tạo, hoặc chỉ ở nơi đất trống dưới bóng cây, đều là A Luyện Nhã vậy. Lại nữa, nếu lìa Bồ Đề tâm mà tu hết thảy các thiện pháp, như là “quảng hành đàn thí” (rộng hành bố thí), thọ vô lượng luật nghi, tu các thứ Thiền Định, thọ trì mười hai phần giáo, tư duy nghĩa lý, từ bi, tinh tấn, hóa độ chúng sanh, dùng các hạnh vô tưởng đạo, sẽ đều gọi là “vô thánh tích” (chẳng có thánh tích). Tăng phường cũng thế, là nơi phàm thánh cùng ở, là chỗ sanh phước, cũng là [nơi chốn được lựa chọn] kế tiếp [để làm mạn đồ la]. Trừ cộng Bát Nhã của Nhị Thừa, hết thảy các pháp môn Thanh Văn, Duyên Giác khác do xa lìa đại bi, tự cầu lẽ xuất yếu, đều gọi là “vô thánh tích A Lan Nhã xứ”. Cũng có thể ở trong ấy, chọn lựa, sửa sang chỗ đất bằng phẳng để vẽ Mạn đồ la.

Kệ nói “hoa phòng, cao lâu các, thắng diệu chư trì uyển” (nơi phòng ốc đẹp đẽ, lầu gác cao, nơi ao vườn đẹp đẽ thù thắng): Nếu không tìm được phước địa như trên, chớ nên đình chỉ, hãy nên chọn chỗ tốt đẹp thanh vắng trong thế tục. Nếu là chỗ đoan nghiêm thanh tịnh, liền có thể tác pháp. “Phòng” là do chúng sanh từ thời cổ tới nay, do hổ thẹn, chẳng muốn phô bày chuyện riêng tư, mà cũng có thể che chở thân thể, tự hộ, thủ hộ người khác. “Lâu các” là chỗ hiển lộ cao rạng phía trên nhà cửa có nhiều tầng ở phương Tây. “Trì” là cái ao thanh tịnh, đa phần là có các loại hoa mọc trong nước, người và phi nhân đều yêu thích. “Uyển” là vườn rừng, có nhiều loại cỏ mềm, cây cối thơm tho trổ sum suê, thanh vắng, u tĩnh, có thể che chắn huyên náo. Những chỗ ấy đều là các chỗ [được chọn lựa] kế tiếp.

Lại nữa, nếu thấy hành nhân tuy chưa nhập các phương tiện đạo khác, nhưng thể tánh trọn đủ hổ thẹn, thường có thể tự thủ hộ, mà cũng có thể thủ hộ người khác, hoặc tâm hiểu rõ, dễ thông hiểu, ít các chướng ngại, thậm chí hễ trót phạm tội, cũng có thể hướng về người khác phát lộ, cầu cho chính mình thanh tịnh, chẳng hề giấu diếm, thì cũng có thể truyền thọ. Lại nữa, Trì (ao) có nghĩa là “khát nước chẳng chán”, ý nói: Người ấy tuy chưa đạt được pháp vị sâu xa, nhưng có thể trống lòng khát ngưỡng, nghe nhận chẳng chán. “Viên” (vườn) là chỗ nhiều người tới dạo chơi, ý nói: Người ấy bẩm tánh nhiều bi mẫn, thích làm chuyện từ bi cứu giúp, được chúng sanh đều quy ngưỡng, nương nhờ người ấy che chở. Đấy đều là chủng tánh Đại Thừa, cũng có thể huân tập vậy!

Kệ nói: “Chế để, hỏa thần từ, ngưu lan, hà than trung, chư thiên miếu, không thất, tiên nhân đắc đạo xứ” (Tháp miếu, đền thờ thần lửa, chuồng bò, bến sông, miếu chư thiên, nhà trống, chỗ tiên nhân đắc đạo): Hoặc là tuy chẳng phải chỗ thánh tích và tăng chúng cư trụ, nhưng tùy thuộc cuộc đất là chỗ có thể dựng tháp miếu, thì ở chung quanh đó, có thể tạo tác Mạn đồ la. “Hỏa thần từ” là chỗ miếu thờ lửa của tịnh hạnh Phạm chí, rất thanh khiết, cho nên có thể lập đàn. “Ngưu lan” (Chuồng bò): Ở phương Tây, thôn làng chăn nuôi trâu bò ở cùng một chỗ, cách thôn chừng mười dặm hoặc năm dặm. Do lâu ngày, phân bò và nước tiểu bò tích tụ dày cộp trên mặt đất, nhưng theo thói quen của Phạm chí, cũng coi đó là nơi thanh tịnh. Tuy nhiên, cần phải dời trâu bò đi. Nếu vẫn chăn nuôi trâu bò tại đó, cũng chớ nên làm [Mạn đồ la] trong đó.

“Hà than” (bến sông), dịch sát nghĩa thì phải là Toản Lưu Xứ (攢流處), tức chỗ có hai hay nhiều dòng nước hợp lưu ở chỗ ấy. Bên rìa và chính giữa chỗ ấy, do đã nhiều lần bị nước ngập gột sạch, không có các thứ uế ác. “Thiên miếu” là căn nhà để cúng bái các vị trời được tôn thờ trong thế gian, cũng khá thanh nhàn. Nhưng nếu có các ngoại đạo tà kiến, chẳng tin [ở đó], cũng chớ nên làm ở chỗ ấy. “Không thất” (nhà trống) là nhà cửa do người đời tạo ra; về sau, họ bỏ đi. Do không có các thứ xen tạp, nên cũng kham làm chỗ tác pháp. “Tiên nhân đắc đạo xứ” chính là chỗ cư trụ lâu ngày của người cầu năm món thần thông trong thế gian được thành tựu. Nếu không có chỗ tốt đẹp nào khác, cũng có thể tạo Mạn đồ la trong đó.

Lại nữa, chế để có ý nghĩa là “kiến lập cao vời thù thắng”, ý nói: Người ấy thường có thể kiến lập bạch pháp, chí chẳng khuất phục, nhiễu loạn. Tuy chưa tu thánh giáo trong hiện tại, hãy nên biết là [người ấy] đời trước đã tu phước, trong tâm có thiện căn, cho nên gọi là “tháp”. Lại nữa, lửa có thể đốt sạch các thứ nhơ bẩn, ý nói: Người ấy tuy thân, miệng, ý chưa thể xuất ly, đạt tới chỗ thanh tịnh, nhưng trong tâm có huệ tánh, thích hành tịnh nghiệp, hễ có lỗi bèn có thể sửa, nên gọi là “hỏa từ” (đền thờ lửa). “Ngưu” có nghĩa là đi, “Lan” (欄, lan can, rào chắn) có nghĩa là ngăn ngừa, ý nói: Người này bẩm tánh điều nhu, dễ thuần ngự. Lại còn có thể tự chế ngự những ham thích nơi năm căn, chẳng đến nỗi phóng dật. Vì thế gọi là “ngưu lan”. “Toản lưu” tức là trong ba thừa, người ấy tâm do dự, chẳng biết quyết định hướng theo đường nào. A xà lê cũng nên dùng pháp để khuyên dụ rằng: “Các phương tiện ấy đều do Phật dạy, chỉ tùy thuộc pháp nào ngươi ưa thích nhất, hãy nên một mực học theo, sẽ cùng đạt đến như nhau, chớ nên lo ngờ”. Nếu là lòng tin tà chánh xen tạp, hãy nên đoạn diệt bến mê, chỉ cho nẻo chánh. Do có thể kiêm tín, tức là đời trước đã từng được pháp thủy gột rửa cái tâm, nên cũng gọi là “hà than” (bến sông).

“Thiên từ” (Đền thờ trời) tức là chẳng cầu tam thừa, chí ưa nguyện niềm vui trong cõi trời. Vì muốn truyền trao [Mật pháp] khiến cho kẻ ấy lìa ba ác, sanh trong chánh kiến thiên, nên cần phải nhiếp thọ, thì gọi là “thiên từ”. “Không thất” (nhà trống) có nghĩa là người ấy tuy ở trong trần tục, nhưng tánh chuộng hư tịch, chán ghét phiền hà, ồn náo trong cõi đời, tức là tướng thiện căn sắp chín muồi. Như nữ nhân thai sắp thành tựu, dục ý sẽ nhẹ bớt, cho nên có thể giáo hóa. Nếu chí cầu đạo Vô Sắc Thiên, cũng gọi là “không thất”. “Tiên nhân đắc đạo xứ” (Chỗ tiên nhân đắc đạo) có nghĩa là chỉ phát tâm cầu đạo ngũ thông của trì minh tiên, hoặc nguyện trường thọ, thành tựu các thứ Tất Địa thế gian. [A xà lê] cũng có thể tùy thuận tình kiến, căn cơ của người ấy mà khuyên dụ, tiếp độ.

Lại còn có các kẻ dị học, yêu thích sâu xa pháp thờ lửa của Vi Đà, nguyện sanh lên trời Phạm Thế, nghe nói trong tạng bí mật của đức Phật cũng có chân ngôn hành pháp Hỏa Thiên, chỉ thú rất sâu, liền từ môn ấy mà nhập chánh pháp. Lại có người thờ phụng các vị trời trong thế gian như Tự Tại Thiên, Tỳ Nữu, Na La Diên, nhật nguyệt tôn v.v…, nếu nghe trong tạng bí mật của đức Phật cũng có chân ngôn hành pháp của các vị trời ấy, cho đến thân đại ngã Tỳ Lô Giá Na, liền tin nhận mà nhập chánh pháp. Hoặc là kẻ có chí nguyện sanh làm chư thiên trong tam giới, nghe trong tạng bí mật của đức Phật có chân ngôn và hành pháp thuộc chư thiên thừa, có thể khiến cho trong vô lượng đời, sanh lên cõi trời ấy, chẳng còn thoái đọa, rốt cuộc thành Đệ Nhất Nghĩa Thiên. Vì vậy, thâm tâm nguyện ưa thích, được nhập chánh pháp. Hoặc có người tôn sùng tu tập pháp của ngũ thông tiên trong thế gian, nghe trong tạng bí mật của Phật có các thứ chân ngôn của các vị đại tiên như Ca Diếp, Cù Đàm v.v… có thể đạt được các thứ thần thông chẳng thể nghĩ bàn, cho đến như Tỳ Lô Giá Na trụ thọ dài lâu, kẻ ấy liền hăng hái dốc chí mong cầu được nhập chánh pháp. Do có các thứ môn như thế, đức Phật nói tại các chỗ thờ thần lửa có thể tạo Mạn đồ la.

Kệ nói: “Như thượng chi sở thuyết, hoặc sở ý nhạo xứ, lợi ích đệ tử cố, đương họa Mạn đồ la” (Đối với các chỗ vừa nói trên đây, hoặc chỗ ưa thích, do lợi ích đệ tử, hãy nên vẽ mạn đồ la): Thậm chí cầu các cuộc đất thù thắng đều không thể được, chớ nên khiến cho Mật giáo chẳng được truyền, chỉ cần là chỗ mà tâm A xà lê ưa thích, nghĩ là có lợi ích, bèn có thể tạo Mạn đồ la. Nếu giải thích sâu hơn, chỉ quán kẻ đó có chút phần thiện căn, mong nguyện chánh đáng, đều có thể chọn lựa tâm địa, sửa sang cho ngay ngắn, vì người ấy tạo Đại Bi Mạn đồ la. Hơn nữa, hạng chúng sanh ấy cho đến kẻ ưa chuộng phương thuật nhỏ nhoi của Giá Văn Đồ (Cāmuṇḍā), Đồ Cát Nhĩ cũng được nhiếp thọ trong môn này, khi có thể thấy Bổn Tôn, sẽ tự nhiên được thấy vô lượng thánh chúng.

Hỏi: Trong phần nói về chọn lựa đệ tử trên đây, [đã nói] phải trọn đủ các đức, kham làm pháp khí thì mới dạy bảo, mà nay trong phần chọn lựa cuộc đất, thậm chí kẻ có một mảy thiện, không ai chẳng được truyền dạy là vì lẽ nào?

Đáp: Trong ấy, có hai loại đệ tử. Nếu cầu đệ tử truyền pháp có thể nối tiếp ngôi vị A xà lê thì phải chọn lựa, loại trừ kẻ không thích hợp, ngõ hầu đạo chẳng bị thực hành hư dối. Nếu là đệ tử kết duyên thì dẫu là điều thiện “giơ tay, cúi đầu”, không ai chẳng được nhiếp thọ. Lại nữa, bậc thâm hạnh A xà lê do thấy rõ căn duyên, hoặc có người do đạo cơ trong quá khứ đã chín muồi, kham làm pháp khí, nhưng trong đời hiện tại, chìm lỉm trong cặn bùn, chỉ sót lại một mảy thiện căn. Vì thế, A xà lê liền chọn một chỗ đất bằng phẳng trong ấy, mở ra bí tạng Mạn đồ la, cần gì phải đợi người an tâm nơi đế lý thì mới thực hiện Phật sự ư? Vì thế, chẳng mâu thuẫn với điều đã nói trong phần trước.

(Kinh) Bí Mật Chủ! Bỉ giản trạch địa, trừ khử lịch, thạch, toái ngõa, phá khí, độc lâu, mao phát, khang tao, hôi thán, thích cốt, hủ mộc đẳng, cập trùng nghĩ, khương lang, độc thích chi loại.

(經)祕密主！彼揀擇地，除去礫石碎瓦破器、髑髏毛髮、糠糟灰炭、刺骨朽木等，及蟲蟻蜣蜋毒螫之類。

(Kinh: Bí Mật Chủ! Cuộc đất chọn được ấy, trừ bỏ sỏi, đá, ngói vỡ, đồ hư bể, đầu lâu, trấu cám, tro than, xương gãy, cây mục v.v… và trùng, kiến, bọ hung, các loài trùng có nọc độc).

Kế đó, nói về chi phần “tịnh trị cõi đất”. Tức là trong cuộc đất đã chọn trên đây, chọn lựa chỗ đặt đàn tràng, đào sâu xuống chừng một khủy tay. Đối với đất nơi ấy, mỗi mỗi đều chọn lọc kỹ càng, hễ có các vật không dùng đến và các loài trùng, đều bỏ đi. Nếu [cuộc đất] có các thứ ấy, sẽ sanh ra các nạn, gây chướng ngại cho pháp. Đá và cát, sỏi, nếu ít thì có thể chọn ra để bỏ đi. Nếu cát, đá quá nhiều, tích tụ chỗ này, chỗ kia cũng có, chẳng thể loại ra để trừ sạch được, hãy nên bỏ chỗ ấy, tìm chỗ khác. Nhưng đối với đá tảng bằng phẳng, có thánh giáo bảo là có thể lập Mạn đồ la trên đó; nhưng nếu là đá xen tạp trong đất thì nên loại bỏ đi.

Thói tục ở phương Tây (Ấn Độ), phần nhiều ăn trong đồ đựng bằng sành, ăn xong liền vứt đi, cho là đã nhơ uế, chẳng còn dùng nữa. Những thứ như thế và các thứ vật dụng bị hư hoại khác, cùng với đầu lâu, xương vụn, các thứ móng, tóc, da, lông, các thứ cây cỏ tạp nhạp, các thứ tro than, cành nhánh gai góc, gỗ mục. Nói tóm lại, các thứ vật chẳng dùng được như thế, chẳng phải là thứ vốn nên có trong đất sạch, đều loại bỏ. Nếu chúng quá nhiều, chẳng lọc ra được, cũng nên bỏ chỗ ấy để tìm chỗ khác. Từ ngữ Cật Lật Mị (Kṛmi) trong tiếng Phạn chỉ chung các loại trùng kiến, đều là các loại trùng rất nhỏ, đều nên loại bỏ đi. Bọ hung là trùng lớn, lại còn các loài giun đất v.v… Cứ chuẩn theo đó mà biết ý nghĩa. “Độc trùng” tức là các loài rắn, bọ, rết, cuốn chiếu, đều nên dùng phương tiện xua đuổi. Nếu quá nhiều chẳng thể trừ, tức là chỗ có thể gây trở ngại, chướng nạn. Hãy nên bỏ nơi đó!

(Kinh) Ly như thị chư quá.

(經)離如是諸過。

(Kinh: Lìa các lỗi như thế).

Đây là nói chung nhiều thứ. Người hiểu ý khi gặp chuyện sẽ tự suy xét. Hoặc là cuộc đất nghiêng lệch, hoặc cao, thấp, chẳng bằng phẳng, hoặc sắc vị chẳng hợp thánh giáo. Đối với sắc, coi màu vàng hoặc trắng là thù thắng. Nếu đất thuần màu đen, chớ nên chọn lấy. Nếm vị đất thấy ngọt hoặc nhạt thì tốt, nếu cay, đắng, mặn, chát thì không nên dùng. Hoặc đào lên rồi lấp hố lại, mà đất chẳng thể lấp đầy thì chẳng nên dùng. Nếu lấp xong mà đầy vun lên thì tốt. Lại ở trong một chỗ, phía Nam là hạ địa, chỉ có thể dùng làm [chỗ để thực hiện pháp] A Tỳ Giá Lỗ Ca mà thôi!

Lại nữa, A xà lê đã biết tâm địa của đệ tử kham có thể kiến lập Đại Bi Mạn đồ la trong ấy, liền trụ trong Định sâu để quán sát, phân biệt kỹ càng, dùng trí huệ để chọn lựa, trừ khử các cấu nhơ tạp uế chẳng thể kham thực hiện. Sau đấy mới đối trị, khiến cho vững chắc để trang nghiêm. Nếu không, túc nghiệp hoặc tập khí thừa sót sẽ có thể sanh ra chướng ngại. “Sỏi, đá” ví như chẳng tin chánh pháp, chấp chặt những thứ chấp trước thuộc về ngã, các kiến chấp như bài bác “chẳng có nhân quả” v.v… Do khó thể đẽo, khắc, dù vun tưới, trọn chẳng thể sanh ra mạ lành; dẫu đổ công chăm chút, vẫn chẳng thể thành tựu được gì! Chấp trước vi tế quá nhiều, sẽ chẳng thể tiếp nhận [pháp do thầy truyền dạy]. Vì thế, ví như cát, sỏi.

“Ngói vụn, đồ vật hư vỡ” ví như tạo Ngũ Nghịch, phạm tứ trọng cấm, báng bổ kinh Phương Đẳng v.v… Do tâm khí bại hoại, nên chẳng thể kham nổi; dẫu có thêm pháp vị vào, vẫn chẳng thể gìn giữ được, uổng phí các điều thiện. Trước hết, hãy nên dùng tay “huệ phương tiện” để chọn lọc, loại bỏ các thứ chướng như thế. “Đầu lâu” ví như chướng ngại phá hoại Bồ Đề tâm. Xưa kia, từng có người trọn đủ nhân và pháp, là thượng thủ bậc nhất trong các chi phần, nhưng do mạng căn bị chấm dứt, bách thể (thân thể) hư hại, chẳng thể làm được gì. Do tập khí xấu ác ấy, dẫu khiến cho người ấy lại phát Bồ Đề tâm, vẫn trở thành chướng, tự vui thỏa [trong các dục hoặc tiểu quả] khiến cho đạo tâm lui sụt. Vì thế, càng phải nên gột trừ sạch các tập khí thừa sót.

“Lông, tóc” ví như sáu mươi tâm [đã nói trong phẩm trước], kết hợp với tám loại thiện tâm mà sanh, tới khi nhận biết, hãy nên cắt bỏ. Kể từ khi chưa đạt được cái tâm xuất thế gian đến nay, chúng xen tạp, lăng xăng dấy lên, khó thể thấy được đầu mối. Vì thế nói là “lông tóc, trấu cám”. Như vô minh vọng tưởng là do chấp trước hý luận, chỉ đạt được lớp vỏ trấu danh tướng, đánh mất gạo Thật Tướng. Vì thế, dùng trấu cám để sánh ví. “Tro than” ví như dấy khởi tâm Nhị Thừa, yêu chuộng tiểu pháp. Nếu thiện căn bị cái tâm ấy thiêu đốt, sẽ quy vào “hôi đoạn”, chẳng sanh ra cành, lá, hoa, quả đại bi. Vì thế, dùng [tro, than] để sánh ví. “Thích cốt” (Xương gãy vụn) là như từng tạo các hạnh chẳng lợi ích chúng sanh, phạm đủ mọi luật nghi vụn vặt. Đấy là túc đối tàn chướng (oan gia oán đối và chướng ngại còn sót lại từ đời trước) trong quá khứ, nên gọi là “xương”. “Gỗ mục” là nói đến loại người chẳng mong muốn, biếng nhác v.v… chẳng kham được vun bồi, uốn nắn, đào luyện. Lại nữa, trong tiếng Phạn, [từ ngữ này] còn có nghĩa là “gốc cây chết”, ý nói từ lâu xa tới nay, riêng quen với các phiền não, dư nghiệt sâu chắc, khó thể nhổ trừ. Do các nghiệp quá khứ như thế chứa đựng trong tâm địa, khi nhất tâm hành đạo, ma sự dễ dấy lên. Vì thế, cần phải loại bỏ trước! Nếu quá nhiều, chẳng thể loại bỏ, hãy nên vứt bỏ căn cơ ấy, để tìm căn cơ khác.

“Các loài trùng kiến, bọ hung, trùng có nọc độc” ví như các thứ phiền não hiện hành. Trùng, kiến ví như si, bọ hung ví như tham, độc trùng ví như sân. Các loài ấy rất nhiều, ví như các thứ Tùy Phiền Não. Các thứ trùng nhỏ bé ví như vô lượng ác giác kiến. Quán các loài ấy đều có Như Lai Tánh, càng phải nên che chở, chớ nên dứt tuyệt mạng căn của chúng, chỉ nên phương tiện xua đuổi, khiến cho chúng chẳng gây trở ngại cho việc tu đạo, chẳng làm nhơ bẩn Mạn đồ la mà thôi! Nếu muốn cho đạo tràng cực thanh tịnh thì một trăm sáu mươi thứ cấu vi tế thượng, trung, hạ [trong tâm] đều nên loại trừ, khiến cho chẳng còn sót. Cho tới trong cuộc đất quán đảnh, phàm những gì chẳng phải là đất sạch, đều nên loại bỏ, thì mới gọi là “rốt ráo thanh tịnh” vậy!

(Kinh) Ngộ lương nhật thần, định nhật, thời phần, tú trực, chư chấp giai tất tương ứng, ư thực tiền thời, trị cát tường tướng.

(經)遇良日晨、定日、時分、宿直、諸執皆悉相應，於食前時值吉祥相。

(Kinh: Gặp ngày giờ tốt, định nhật, thời phần, ngày có sao tốt chiếu, các tinh tú trong cửu diệu tương ứng, trước lúc bữa trưa, gặp được tướng tốt lành).

Do chuyện chọn đất, bèn nói tới chi phần “chọn lựa thời điểm”. Hễ thực hiện pháp sự, đều cần phải có thời và nghĩa khế hợp. Nay sắp chọn lựa thời điểm và cuộc đất để tịnh trị, phải nên trong ngày tốt mà báo tin, nhắc nhở địa thần. Các pháp sự khác cũng nên biết như thế.

“Lương nhật thần” tức là tác pháp nên dùng ngày thuộc bạch nguyệt, tức mùng Một, mùng Ba, mùng Năm, mùng Bảy, Mười Ba đều là cát tường, kham làm Mạn đồ la. Lại nữa, ngày mồng Tám, ngày Mười Bốn, và ngày Rằm trong một tháng là tối thắng. Tới những ngày ấy, thường niệm tụng, cũng nên dụng công hơn.

“Định nhật”: Theo cách tính thông thường trong lịch pháp phương Tây (Ấn Độ), tính toán trong một tháng thiếu, [thì ngày thông thường trong một tháng đủ] sẽ ứng hợp với ngày nào [trong tháng thiếu ấy]. Nếu tháng thiếu thuộc vào bạch nguyệt, ngày Mười Lăm tháng ấy sẽ thuộc vào hắc nguyệt, chẳng nên dùng. Lại nữa, lịch pháp tính chung chu kỳ vận chuyển của mặt trời và mặt trăng để tính toán ngày mồng Một mỗi tháng, đều là gồm một tháng thiếu, một tháng đủ. Do mặt trời và mặt trăng cùng vận hành, lại có sớm hay trễ, hoặc có lúc trùng nhau, có lúc chẳng trùng. Do vậy, ngày mồng Một sẽ được ấn định trước hay sau một ngày, ngày Rằm sẽ thuộc ngày mười bốn hay ngày mười sáu [trong tháng đó]. Đại để, ngày Rằm trong tháng nhằm lúc trăng tròn thì gọi là ngày Mười Lăm thuộc bạch nguyệt, khi mặt trăng vừa đúng một nửa như lúc thượng huyền thì cũng gọi là ngày mồng Tám. Chỉ dùng cách tính như vậy để suy ra “định nhật”.

“Thời phần”: Theo lịch pháp của phương Tây thì ngày và đêm mỗi buổi đều có ba mươi thời, mỗi thời đều có tên gọi riêng, tức là ban ngày dựa theo sự đo lường bóng nắng dài hay ngắn mà tính, nhằm lúc nào đó thực hiện thì sẽ tốt lành, thực hiện vào lúc nào đó sẽ xấu, lúc nào thì trung bình, mỗi mỗi đều có hình tượng, phân loại riêng.

Nói “tú trực” chính là nói đến hai mươi bảy tinh tú. Châu thiên (quỹ đạo vận chuyển của mặt trời hoặc một hành tinh nào đó; ở đây là quỹ đạo của mặt trời) được chia thành mười hai cung, giống như mười hai Thứ, mỗi Thứ có chín Túc. Châu thiên gồm một trăm lẻ tám Túc, mỗi Tú (mỗi tinh tú) đều có bốn Túc, tức là khoảng cách mặt trăng di chuyển trong một ngày. Trải qua hai mươi bảy ngày, tức là mặt trăng xoay hết một châu thiên. Dựa theo lịch để tính toán, mặt trăng thuộc vào phương vị của tinh tú nào, tinh tú ấy được gọi là “trực nhật” [của ngày hôm đó]. Tinh tú có thượng, trung, hạ, bẩm tánh có cương, nhu, tĩnh, động khác nhau. Thực hiện pháp sự cũng nên thuận theo [để chọn lựa “trực nhật” thích hợp].

“Chư chấp”: Chấp có chín loại, tức bảy ngôi sao, gồm mặt trời, mặt trăng, Hỏa, Thủy, Mộc, Kim, Thổ, cùng với La Hầu và Kế Đô, hợp thành Cửu Chấp. La Hầu là giao hội thực thần. Kế Đô dịch sát nghĩa là Cờ, sao Cờ chính là sao chổi. Ngoài hai Chấp ấy, bảy ngôi sao kia theo thứ tự trực nhật, tánh loại cũng có thiện và ác, như trong Phạm lịch (lịch pháp của Ấn Độ) đã nói.

“Thực tiền thời” (Lúc trước bữa ăn): Ngày đêm mỗi đằng đều có ba thời, trước bữa ăn có thể thực hiện pháp Tức Tai (dứt trừ tai nạn), buổi chiều thì làm pháp Tăng Ích, ban đêm thì làm pháp sự Hàng Phục. Nhập Mạn đồ la quán đảnh tương ứng với Tức Tai, nên nói là “thực tiền”.

“Gặp cảnh giới tốt lành”, tôi cho rằng: Lúc tác pháp, hoặc trên mặt đất, hoặc trong hư không có các thứ tướng lạ thuộc về sắc, thanh v.v… Trên mặt đất, tức là hoặc thấy bé gái cầm nắm bình đựng năm vị của sữa (sữa, lạc, sanh tô, thục tô, đề hồ), hoặc bình đựng nước thơm, hoặc cầm vật giống như luân, ấn v.v… Hoặc là vật tôn quý trong cõi đời, và các thứ chứa đựng gạo tẻ trắng v.v… tinh sạch, đầy ắp, hoặc mặc y phục đoan nghiêm, sạch sẽ, đẹp đẽ, hoặc nói các thứ âm thanh tương ứng cát tường, thì đều là tướng thành tựu. Không trung thì bỗng thấy mây lành thụy khí cuồn cuộn năm màu, hoặc có cầu vồng rực rỡ tươi đẹp, rõ ràng bỗng hiện ra bất ngờ, hoặc có ánh lửa thoáng vụt qua như hình dạng khi hộ ma thành tựu. Hoặc bên cạnh mặt trời, thấy có năm sắc, hoặc hiện hình người như đang đứng yên lặng, hoặc trong hư không có âm thanh hay đẹp, như là [tiếng hót của] các loài như bạch hạc, chim công, uyên ương, hồng nhạn, trong trẻo, hòa nhã, khiến cho mọi người thích nghe. Các tướng như thế cũng đều là tướng thành tựu. Sở dĩ cần phải thuận theo Thế Đế, là vì Mạn đồ la có ý nghĩa thù thắng, vi diệu, tịch diệt, người thuần tín, tâm trong trắng còn khó thể tin nhận, huống kẻ ôm lòng ngờ lo ư? Do người được độ đã từng học tập các kinh sách cúng tế thuộc Vi Đà (Vedas), các tài khéo, minh xứ (các sách vở thế gian), nếu họ thấy thời phần tạo Mạn đồ la sai lầm, lo sợ sẽ dẫn đến điều chẳng tốt lành, liền sanh nghi, trách móc rằng: “Ta nghe nói bậc trí huệ tổng trì không gì chẳng thông đạt, nhưng nay xem ra, còn chẳng thể chọn được lúc có tinh tú tốt đẹp, huống hồ các chuyện sâu xa khác ư?” Vì thế, kẻ đó do ngờ thầy, nghi pháp, đánh mất tín lực kiên cố, đâm ra chuốc lấy trọng tội. Do vậy, cần phải thuận theo tình kiến và căn cơ của họ.

Hơn nữa, Chấp Diệu như thế chính là một loại thiện tri thức môn trong Mạn đồ la. Các vị Bổn Tôn ấy có thể thuận theo sự nghiệp thế gian mà tạo phương tiện gia trì, do A xà lê khéo chọn lúc cát tường, vốn sẵn liên quan tới pháp bổn thệ Chân Ngôn như thế, thực hiện gia trì, sẽ được lìa các chướng. Lại nữa, các loại Thế Đế môn đều là tiêu xí của pháp giới. Nói “lương nhật thần” (ngày giờ tốt lành) ngụ ý “thuộc lúc hội ngộ tốt lành của Bồ Đề tâm”. Khi bậc thâm hạnh A xà lê trụ trong Du Già, quán sát thiện căn đã gieo từ thuở ban sơ của người sắp được độ có lâu xa hay không? Nhân duyên thuộc về ai? Do chuyện nào mà khởi đầu? Như lúc hành giả sơ phát tâm, hoặc do thấy đức Phật thuyết pháp, hoặc trông thấy thần biến (thần thông biến hóa), hoặc thấy các thứ chuyện đáng buồn khổ, hoặc ở nơi Bồ Tát, Thanh Văn, Duyên Giác mà phát khởi đạo tâm, hoặc dùng hương, hoa v.v… để cúng dường các bậc phước điền như trên, tâm được hoan hỷ, liền phát nguyện mong cầu Phật quả. Do nhân trước và duyên hiện thời của người ấy cùng cảm phát, các thứ cơ duyên khế hợp mà giác ngộ bất đồng. Hoặc là trong lúc như thế, Bồ Đề tâm có sức tịch tĩnh. Hoặc trong lúc như thế, có sức tăng tấn. Hoặc trong lúc như thế, có sức oai mãnh, thuận theo các thứ phương tiện Tất Đàn mà kiến lập, như vậy thì sẽ chẳng uổng công, chẳng sanh chướng ngại.

“Định nhật”: Mặt trời ví như thân Bổn Tôn. Mặt trăng ví như tu tập Du Già hạnh. Do vầng trăng “Định tâm” của hành giả có lúc sáng thêm, hoặc có lúc hơi mờ đi, hoặc vận hành quá nhanh, hoặc vận hành rất chậm, hoặc vượt mức bình thường, hoặc chẳng đạt tới mức bình thường, khiến cho lúc cơ duyên khế hợp mà giác ngộ cũng bị kéo dài hoặc rút ngắn. Nếu chiếu theo lẽ thường, có thể là đến một duyên nào đó, một thời nào đó, đáng nên kiến lập, nhưng có khi duyên và cảnh đổi dời, hoặc chưa đạt tới xứ và thời [tương ứng] mà đã chín muồi, hoặc có lúc vượt ngoài thời và xứ ấy mới có chín muồi. Lẽ biến thông như thế đều nên khéo biết, cho nên nói là “định nhật”.

“Thời phần”: Hành giả trong mỗi một địa đều tự có mười tâm. Mỗi cái tâm ấy đều có nhân, căn, và quả, kết hợp thành ba mươi tâm. Đối với ba mươi tâm ấy, trong một Mâu hô lật đa (Muhūrta, khoảnh khắc), cũng nên biện định, suy xét sâu xa cặn kẽ: Lúc nào có thể chiết phục phiền não? Lúc nào có thể tăng ích công đức? Lúc nào nên thuận theo Trung Đạo để trụ trong tịch tâm? Đó gọi là “hiểu tướng vi tế nơi mỗi thời”.

“Tú trực”: Nơi vầng trăng Du Già, hành nhân khi tiếp xúc với duyên cảnh, trong hết thảy duyên cảnh, đều thấy tâm tánh, như các ngôi sao tuy hình dạng lớn, nhỏ, chủng loại sai biệt, không gì chẳng tròn sáng vậy! Như khi mặt trăng đi qua [phương vị] của hai mươi bảy tinh tú, do trải qua các tinh tú tốt xấu khác nhau, khiến cho khí hậu và mỗi tháng trong thế gian cũng thuận theo mà khác biệt. Như sao Cơ chuộng gió, mặt trăng đi vào địa phận của sao Cơ thì trời sẽ nổi gió. [Tương tự như vậy], sao Tất chuộng mưa, mặt trăng đi vào [địa phận của sao Tất], ắt sẽ đổ mưa. Bồ Đề hạnh cũng giống như thế, do gặp duyên, đối cảnh, thế lực khác nhau, khiến cho việc thực hiện các phương tiện chiết phục, nhiếp thọ, và tịch hạnh (tức tai) cũng thay đổi theo. Nếu A xà lê có thể suy xét sâu xa căn duyên, hiểu biết chuyện ấy, thì gọi là “khéo quan sát tú trực”.

“Cửu chấp” (Navagraha) tiếng Phạn là Ngật lật hà (Graha), có nghĩa là “chấp trì”. A xà lê hãy nên quán tay “tâm lực” của người ấy có thể làm chuyện gì, thì mật ấn được truyền sẽ chẳng đến nỗi bị luống uổng. Như kim cang huệ ấn của chư Phật, chỉ có bậc Bồ Tát kim cang tâm mới có thể cầm. Nếu truyền cho kẻ kém hơn, sẽ gọi là “chấp diệu chẳng tương ứng”. Trong Cửu Chấp, mặt trời ví như Bồ Đề tâm vốn tịnh, tức là tự thể của đức Tỳ Lô Giá Na. Mặt trăng ví như Bồ Đề hạnh. Ngày Mười Lăm trong bạch nguyệt tức là các hạnh đều viên mãn, ví như thành tựu Bồ Đề. Ngày Mười Lăm của hắc nguyệt (tức ngày cuối tháng âm lịch) là các hành đều tận, ví như nhập Niết Bàn. Trong khoảng giữa, theo thời mà tăng hay giáng, ví như sức phương tiện. Hãy nên biết [các điều ấy] đã thâu nhiếp Bách Tự Minh Môn. Thổ Tinh duy trì Trung Đài Tạng, Thủy Tinh duy trì quyến thuộc Liên Hoa Bộ ở bên phải [của Trung Đài Bát Diệp]. Kim Tinh duy trì Kim Cang quyến thuộc ở bên trái. Mộc Tinh trì Như Lai quả đức thuộc phương trên. Hỏa Tinh duy trì các đại lực minh ở phương dưới.

Lại nữa, năm Chấp như thế, chính là trì ngũ sắc Tô đa la (Sutra), Thổ là Tín, Mộc là Tấn (tinh tấn), Kim là Niệm, Thủy là Định, Hỏa là Huệ. Hai chấp kia thì La Hầu chủ trì ngăn che, Tuệ Tinh (Kế Đô) chủ trì điều bất tường, cho nên [hai tinh chấp này] chẳng trực nhật. Sơ nhật phần như tịnh tâm hiển hiện, trung nhật phần như phát khởi các hạnh, hậu nhật phần như vạn đức đã viên mãn, công dụng lần lượt ngưng dứt. Sơ dạ phần như địa vị tự chứng, trụ trong Đại Niết Bàn. Hậu dạ phần như nghĩ tới bổn thệ nguyện, dấy lên sức gia trì. Giáp vòng liền trở lại từ đầu, tuần hoàn vô cùng. Thể của mặt trời là một, nhưng trong bốn bộ châu thì thời phần mỗi châu mỗi khác. Nay dụng ý của Mạn đồ la này là muốn khai phát vầng mặt trời Bồ Đề tâm, cho nên chọn lấy lúc trước bữa ăn (trước lúc chính ngọ).

“Gặp cảnh giới tốt lành” tức là cảnh giới tâm vô tướng, trọn chẳng phải là hữu vi hay vô vi. Dùng ngũ nhãn (nhục nhãn, thiên nhãn, huệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn) của Phật để quán kỹ, vẫn chẳng thể thấy tướng mạo ấy, nhưng cũng có tướng phát khởi của các loại thiện căn để có thể rõ biết. Nếu là bậc kiến đế A xà lê, sẽ tự hiện tiền thông đạt. Nếu chưa kiến đế, [vị ấy] sẽ ở trong tam muội, xem xét cảnh giới này, hoặc là thấy khi người ấy (người sẽ được truyền trao quán đảnh) tu hành Lục Độ, các thứ Lục Tế đều chẳng thể gây chướng nạn, hoặc được chúng sanh khen ngợi, cho đến thọ ký Bồ Đề. Hoặc như trong phần trước [đã nói] các thứ ấn tướng trong tam muội sẽ hiển hiện rõ rệt, lạ lùng, đặc biệt, khác với lẽ thường! Dùng nhân quả để suy xét, sẽ có thể hiểu ý, cho đến đối với các chỗ phổ môn thâu nhiếp cũng đều có thể biết.

(Kinh) Tiên đương vị nhất thiết Như Lai tác lễ, dĩ như thị kệ cảnh phát địa thần: - Nhữ thiên thân hộ giả, ư chư Phật đạo sư, tu hành thù thắng hạnh, tịnh địa Ba La Mật, như phá ma quân chúng. Thích Sư Tử cứu thế, ngã diệc hàng phục ma, ngã họa Mạn đồ la. (經)先當為一切如來作禮，以如是偈警發地神：汝天親護者，於諸佛導師，修行殊勝行，淨地波羅蜜。如破魔軍眾，釋師子救世，我亦降伏魔，我畫漫荼羅。

(Kinh: Trước hết, hãy kính lễ hết thảy các đức Như Lai, dùng kệ như thế này để nhắc nhở địa thần: - Ngài, vị trời hộ trì, nơi chư Phật đạo sư, tu hành hạnh thù thắng, tịnh địa Ba La Mật, như phá lũ ma quân. Thích Sư Tử cứu thế, tôi cũng hàng phục ma, tôi vẽ Mạn đồ la).

Vị A xà lê sẽ nhắc nhở địa thần. Trước đó, [A xà lê] vận tâm tư duy thân trang nghiêm vô tận của đức Tỳ Lô Giá Na trọn khắp pháp giới, mười phương ba đời hết thảy các Như Lai cũng giống như thế. Mỗi thân trang nghiêm vô tận đều trọn khắp pháp giới. Các vị Bồ Tát từ địa vị Thập Trụ cho đến Sơ Địa phần chứng thân trang nghiêm, vô lượng vô biên trọn khắp pháp giới, chẳng có kẽ hở như dầu mè. Hãy nên quán thân này đối trước trọn khắp hết thảy các vị thánh, dùng ba nghiệp thanh tịnh chí thành làm lễ. Do nhân duyên ấy, [A xà lê] đạt được vô lượng phước, liền dùng tâm vô đảo (chẳng điên đảo) thí cho đệ tử ấy, nguyện [đệ tử] chẳng có chướng nạn, mau thành Vô Thượng Bồ Đề.

Kế đó, hãy nên nói kệ để nhắc nhở địa thần. Như lúc Thích Ca Mâu Ni Phật mới ngồi nơi đạo tràng, bảo ma vương rằng: “Ngươi do đời trước đã từng thí vô tận một lần, nay được làm thân chúa trời tự tại, nhưng ta từ vô lượng kiếp tới nay, tu đại thí như thế chẳng tính nổi, thậm chí thịt nơi thân thể, và tay, chân cũng chẳng keo tiếc, ngươi sao có thể so sánh hơn kém cùng ta được?” Ma nói: “Ta làm phước đã được ông chứng nhận, còn phước nghiệp của ông, ai sẽ chứng minh? Nếu không có người chứng minh, tức là ông thua rồi!” Lúc bấy giờ, Bồ Tát duỗi tay phải, chỉ xuống đất, nói lời chân thật rằng: “Ta vốn hành Bồ Tát đạo nơi đất này, đủ mọi khổ hạnh khó hành, địa thần chứng biết!” Hãy nên biết chỉ đất như thế chính là mật ấn nơi thân. Lúc bấy giờ, vô lượng địa thần từ dưới đất vọt ra, hiện nửa người để chứng minh. Quân chúng của ma vương do vậy lui tan. Nay A xà lê muốn cho đệ tử không lâu sau sẽ kế tục địa vị Như Lai, cũng dùng ấn này để nhắc nhở địa thần. Khi đó, địa thần sanh lòng tán thán, hoan hỷ to lớn, nghĩ như thế này: “Nay Phật tử này có thể kiến lập đại sự nhân duyên, vì sẽ thủ hộ chúng ta, khiến cho chẳng bị tổn não, cho nên răn nhắc. Ta phải nên dùng phương tiện thủ hộ, cũng khiến cho vị này lìa khỏi các ma nghiệp”. Do sức của các duyên ấy, khiến cho cuộc đất này giống như kim cang. Nói ra bài kệ A Lợi Sa, có tên là Tự Nhiên Thành Tựu Chân Ngôn. Nếu lúc tác pháp, nãy nên tụng theo bản tiếng Phạn. Nay tôi trích lục đầy đủ. [A xà lê] tụng [chân ngôn ấy] bảy lượt, dùng năm ngón tay phải áp xuống đất.

“Đát văn (nghĩa là “ngươi”), thê vi (thiên nữ), sa cật tỷ (thủ hộ), bổ đa tứ (đích thân).

Dịch thành: “Nhữ thiên thân hộ giả” (Ngài là vị trời, hãy đích thân thủ hộ).

“Tát ma (Hết thảy), Bột đà nẵng (Phật), đá dĩ nạn (độ đời, tức là có ý nghĩa “đạo sư”).

Dịch thành: “Ư chư Phật đạo sư” (Nơi các đức Phật là bậc thầy hướng dẫn).

Chiết rị da (hành), na dã (tu hành), vĩ thế sái sổ (thù thắng).

Dịch thành: “Tu hành thù thắng hạnh”.

“Bộ mị (tịnh địa), Bá La Mật Đa (đến bờ kia), tố giả (đẳng).

Dịch thành: “Tịnh địa Ba La Mật”.

“Ma la (thiên ma), tắc niên (quân chúng), dã tha (như), hào cật nạn (phá).

Dịch thành: “Như phá ma quân chúng”.

“Xá cật dã (Thích Ca), tăng hệ na (sư tử), đá dĩ na (cứu thế).

Dịch thành: “Thích Sư Tử cứu thế”.

“Đát tha ngân (như ta), ma la (ma), nhã diên (hàng), cật lật đỏa (phục).

Dịch thành “ngã diệc hàng phục ma” (ta cũng hàng phục ma).

“Mạn đồ lam lệ (Mạn đồ la), lý khư (vẽ), miệu ngân (ta).

Dịch thành “ngã họa Mạn đồ la” (ta vẽ Mạn đồ la).

Bài kệ ngụ ý: Trước hết, bảo địa thần rằng: - Thiên nữ, bà là người đích thân thủ hộ đại địa này, đã từng cúng dường, thân cận hết thảy chư Phật đạo sư, tu hạnh thù thắng tịnh trị các cuộc đất, viên mãn thanh tịnh các Độ (Ba La Mật), cùng các thứ công đức khác. Như trong kinh Ma Ha Bát Nhã đã nói cặn kẽ theo từng pháp, ở đây [chỉ nói tóm gọn] là “Đẳng”. Nay do lời kệ được dịch thành mỗi câu năm chữ, không thể ghi trọn, nhưng trong Địa Ba La Mật cũng đã bao hàm các đức ấy.

Kế đó, bài kệ trần thuật ý nghĩa vì sao nhắc nhở, nói lời thành thật: Như xưa kia, lúc đức Thế Tôn tại Bồ Đề Mạn đồ la hàng phục quân đội của thiên ma, bà đã hiện thân để chứng minh trong đại hội ấy. Do vậy, đức Thế Tôn được gọi là Thích Ca Sư Tử, có thể đi một mình chẳng sợ hãi, cứu giúp, che chở thế gian! Tôi nay cũng muốn theo gương đức Phật, tiếp nối hành Như Lai sự. Do vậy, vẽ Mạn đồ la này. Tôi tuy chưa được hết thảy đều giống như Như Lai, nhưng do được Tam Mật của đức Tỳ Lô Giá Na gia trì, cũng có thể hiện làm thân Phật, nhóm họp đại hội trọn khắp hết thảy các Mạn đồ la. Vì thế, nay bà cũng nên hiện thân chứng minh, khiến cho bọn ma quân chẳng thể ngăn trở, phá hoại.

Lại nữa, địa thần là thiên nữ, mà nữ có nghĩa là Tam ma địa (Samādhi, Chánh Định), tức là tam muội do đức Đại Nhật Thế Tôn hộ trì tâm địa của hết thảy chúng sanh. Đức Thế Tôn đúng như Thật Tướng, xưa kia lúc Ngài tại Bồ Đề Mạn đồ la hàng phục vô minh trụ địa ma vương và trần sa đại chúng, dùng tay Bát Nhã Ba La Mật, duỗi ngũ lực ấn xuống tâm địa của hết thảy chúng sanh; khi đó, bà dùng tam muội, hiện thân chứng minh. Do vậy, độ vô lượng chúng sanh, bốn loại ma quân vì thế đều lui tan. Bởi đó, hiệu là Tịch Nghiệp Sư Tử, có thể dùng thần thông tự tại để cứu thế gian. Tôi nay cũng muốn sửa dọn phẳng phiu tâm địa của đệ tử, vẽ Đại Bi Mạn đồ la, bà cũng nên vì tôi chứng minh, khiến cho bốn lũ ma quân hàng phục. Lại còn dùng Tự Môn để giải thích, bài A Lợi Sa này có vô lượng nghĩa, nhưng điều được đề cao tột bậc chính là trong chữ Tha. Chữ Đát Đa (Tatha) trong tiếng Phạn nghĩa là Như. Chữ Đa đọc âm dài, sẽ kèm theo âm A, do hết thảy các pháp vốn bất sanh. Như trong Thật Tướng chẳng tăng, chẳng giảm, tức là dùng nghĩa này để nhắc nhở hết thảy các địa thần.

(Kinh) Bỉ ưng trường quỵ, thư thủ án địa, tần tụng thử kệ, dĩ đồ hương, hoa đẳng cúng dường. Cúng dường dĩ, chân ngôn giả phục ưng quy mạng nhất thiết Như Lai, nhiên hậu trị địa. Như kỳ thứ đệ, đương cụ chúng đức.

(經)彼應長跪，舒手按地，頻誦此偈，以塗香華等供養。供養已，真言者復應歸命一切如來，然後治地。如其次第，當具眾德。

(Kinh: Người ấy nên quỳ thẳng, duỗi tay áp xuống đất, nhiều lượt tụng bài kệ ấy, dùng hương bôi, hoa v.v… để cúng dường. Cúng dường xong, người tu chân ngôn lại nên quy mạng hết thảy Như Lai, sau đấy mới tịnh hóa cõi đất. Theo đúng thứ tự đó, sẽ trọn đủ các đức).

Khi người ấy tụng kệ, hãy nên quỳ thẳng, hai gối đặt sát đất, dùng tay “trí huệ” (tay phải) duỗi năm ngón, áp lòng bàn tay xuống đất rồi mới tụng bài kệ A Lợi Sa này. Cứ một lượt thì bảy lần kết ấn, gia trì bảy lượt; đấy gọi là Chân Ngôn và ấn tương ứng. [Thiện Vô Úy] A xà lê nói: “Khi muốn thực hiện pháp này, trước hết dùng tam muội da pháp giới kim cang tự tánh để gia trì tự thân, đều như trong pháp cúng dường đã nói. Dùng môn chữ Ra (र ) để tự tịnh tâm địa và đất nơi đạo tràng xong, trong Du Già bèn trước hết khởi phong luân có hình bán nguyệt, dùng chữ Ha (ह ) để gia trì. Kế đó, khởi thủy luân, dùng chữ Phược (Va, व ) để gia trì. Kế đó, khởi kim cang địa luân dùng chữ A (अ) để gia trì. Một mặt duyên theo đế quán tương ứng để hiểu rõ, khéo điều phục cái tâm và hơi thở, một hơi tụng môn chữ A liên tục chẳng gián đoạn. Tận lực tụng hết một hơi xong, lại tụng tiếp, hoặc là một hơi hay ba hơi, cho đến khiến cho [trong tâm] có cảm giác nhận biết. Dùng phương tiện duyên vào một nơi như thế, liền nhập tam muội, sẽ thấy đại hội trang nghiêm bí mật của Phật, Bồ Tát, hoặc tự thấy các lầm lỗi trong ngoài cuộc đất”.

Kinh dạy: “Dĩ đồ hương, hoa đẳng cúng dường” (Dùng hương bôi, hoa v.v… để cúng dường), không chỉ nhắc nhở mà thôi, lại còn dùng các thứ hương, hoa, đèn sáng v.v… để cúng dường mười chư Phật và địa thần. Nhưng ở đây, “địa” có ba loại, tức là dùng môn chữ Ra để tịnh trừ tâm địa của chính mình, tâm địa của đệ tử, và đất nơi đạo tràng, đều trì môn chữ A để khiến cho [các “địa” ấy đều] trở thành kim cang.

Nếu xét theo ý nghĩa bí mật để giải thích “cúng dường” thì cũng giống như thế. Nếu A xà lê dùng các thứ công đức thuộc Bồ Đề tâm thanh tịnh để hồi hướng trí ấn Nhất Thiết Trí, chính là cúng dường hết thảy chư Phật và người trì địa trong pháp giới của chính mình. Dùng công đức ấy để hồi thí đệ tử, giúp tạo thành nhân duyên thành Phật cho người ấy, tức là cúng dường hết thảy chư Phật và người trì địa trong pháp giới thuộc cái tâm của đệ tử. Nếu dùng đó để trang nghiêm đạo tràng kim cang này, tức là dùng pháp để cúng dường hết thảy chư Phật trong mười phương thế giới. Cúng dường xong, lại nên quy mạng hết thảy Như Lai. Phỏng theo đó, sẽ có thể hiểu [các điều khác].

Kinh dạy: “Nhiên hậu trị địa. Như kỳ thứ đệ, đương cụ chúng đức” (Sau đấy tịnh hóa cõi đất. Theo đúng thứ tự ấy, sẽ trọn đủ các đức), ý nói: Phàm muốn tạo Mạn đồ la, trước hết cần phải thực hiện pháp như thế (cúng dường, nhắc nhở địa thần) rồi mới đào đất, chọn lọc loại bỏ [uế vật], cũng bao gồm ba loại đất (tâm địa của chính mình, tâm địa của đệ tử, và đất nơi đạo tràng). Do hai cách giải thích nông cạn và bí mật, cho đến thực hiện đầy đủ các chi phần như trong kinh đã nói; vì thế nói là “cụ chư chúng đức” (trọn đủ các đức).

(Kinh) Nhĩ thời, Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ đầu diện lễ Thế Tôn túc, nhi thuyết kệ ngôn: - Phật pháp ly chư tướng, pháp trụ ư pháp vị, sở thuyết vô thí loại, vô tướng, vô vi tác. Hà cố đại tinh tấn, nhi thuyết thử hữu tướng, cập dữ Chân Ngôn hạnh, bất thuận pháp nhiên đạo?

(經)爾時，執金剛祕密主頭面禮世尊足，而說偈言：佛法離諸相，法住於法位，所說無譬類，無相無為作。何故大精進，而說此有相，及與真言行，不順法然道？

(Kinh: Lúc bấy giờ, Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ đầu mặt lễ dưới chân đức Thế Tôn mà nói kệ rằng: - Phật pháp lìa các tướng, pháp trụ trong pháp vị, diễn nói chẳng sánh ví, vô tướng, chẳng tạo tác. Sao đấng Đại Tinh Tấn, nói pháp hữu tướng này, cùng với hạnh Chân Ngôn, chẳng thuận đạo pháp ấy?)

Khi đó, ngài Kim Cang Thủ vì muốn nêu tỏ ý chỉ sâu kín, bí mật của Như Lai, hòng đoạn trừ tâm nghi hoặc cho đệ tử trong vị lai, đầu mặt áp sát đất, lễ dưới chân đức Thế Tôn, bèn nói kệ rằng: “Phật pháp ly chư tướng…. Bất thuận pháp nhiên đạo” (Phật pháp lìa các tướng… Chẳng thuận theo đạo pháp vốn sẵn như thế). Ý nói: Con đích thân nghe từ đức Phật, Thật Tướng của các pháp xa lìa hết thảy các tướng, chỗ trụ của Phật pháp là trụ trong pháp vị. Dẫu Như Lai xuất thế hay chẳng xuất thế, [tánh của các pháp] thường tự tịch diệt chẳng thể nghĩ bàn. Chẳng thể do suy lường, phân biệt mà thấu hiểu được, cũng chẳng do nhân lượng, thí dụ mà có thể biểu thị được! Như pháp tướng thường như thế, chư Phật còn chẳng thể tạo tác, huống hồ tướng hữu vi mà có thể tụ tập, kết thành ư? Cớ sao đấng Thiên Trung Thiên là bậc đại tinh tấn nay lại nói các sự tướng hữu vi như chọn đất, tạo đàn tràng v.v… và thứ tự của hành pháp Chân Ngôn, dạy người tu học chuẩn bị các thứ hương, hoa, vật cúng, miệng [tụng niệm] thuận theo giác quán và ngôn thuyết, thân thì học oai nghi thủ ấn, tâm duyên theo màu sắc, hình mạo, và phương vị của Bổn Tôn? Đã là hữu vi, hữu tướng, há có thể phù hợp đạo vô vi vô tướng vốn sẵn như thế ư? Kính mong đức Thế Tôn khai phát chỉ thú sâu xa ấy, trừ vọng chấp và tình kiến phỉ báng của thế gian.

(Kinh) Nhĩ thời, Bạc Già Phạm Tỳ Lô Giá Na Phật cáo Chấp Kim Cang Thủ: - Thiện thính pháp chi tướng, pháp ly ư phân biệt, cập nhất thiết vọng tưởng. Nhược tịnh trừ vọng tưởng, tâm tư chư khởi tác, ngã thành Tối Chánh Giác, cứu cánh như hư không. Phàm ngu sở bất tri, tà vọng chấp cảnh giới, thời, phương, tướng mạo đẳng, lạc dục vô minh phú. Độ thoát bỉ đẳng cố, tùy thuận phương tiện thuyết, nhi thật vô thời phương, vô tác, vô tạo giả. Bỉ nhất thiết chư pháp, duy trụ ư Thật Tướng. Phục thứ, Bí Mật Chủ! Ư đương lai thế thời, liệt huệ chư chúng sanh, dĩ si ái tự tế, duy y ư hữu trước, hằng nhạo chư đoạn thường, thời phương sở tạo nghiệp, thiện, bất thiện chư tướng, manh minh nhạo cầu quả, bất tri giải thử đạo. Vị độ bỉ đẳng cố, tùy thuận thuyết thị pháp.

(經)爾時，薄伽梵毘盧遮那佛，告執金剛手：善聽法之相，法離於分別，及一切妄想。若淨除妄想，心思諸起作，我成最正覺，究竟如虛空。凡愚所不知，邪妄執境界，時方相貌等，樂欲無明覆；度脫彼等故，隨順方便說，而實無時方，無作無造者，彼一切諸法，唯住於實相。復次，祕密主！於當來世時，劣慧諸眾生，以癡愛自蔽，唯依於有著，恒樂諸斷常，時方所造業，善不善諸相，盲冥樂求果，不知解此道；為度彼等故，隨順說是法。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Bạc Già Phạm Tỳ Lô Giá Na Phật bảo Chấp Kim Cang Thủ: - Hãy khéo nghe pháp tướng. Pháp lìa các phân biệt, và hết thảy vọng tưởng. Nếu trừ sạch vọng tưởng, các tâm tư động niệm, ta thành Tối Chánh Giác, rốt ráo như hư không. Kẻ phàm ngu chẳng biết, tà vọng chấp cảnh giới, thời, phương, tướng mạo thảy, lạc dục, vô minh che. Vì độ thoát bọn họ, tùy thuận phương tiện nói. Thật chẳng có thời, phương, vô tác, không người tạo. Hết thảy các pháp đó, chỉ trụ trong Thật Tướng. Lại này, Bí Mật Chủ! Ở trong đời tương lai, chúng sanh trí huệ kém, do si ái tự lấp, chỉ nương vào chấp Có, thường ưa thích Đoạn, Thường, thời, phương mà tạo nghiệp, các tướng thiện, bất thiện, mù tối, chuộng cầu quả, chẳng biết hiểu đạo này. Vì độ thoát bọn họ, tùy thuận nói pháp này).

Từ “nhĩ thời, Bạc Già Phạm” (lúc bấy giờ, đức Bạc Già Phạm) trở đi, đức Thế Tôn dùng kệ đáp. Trước hết, Ngài nói: “Thiện thính pháp chi tướng” (Hãy khéo lắng nghe tướng của các pháp). Do ý nghĩa “Thật Tướng của các pháp” quá sâu, khó thấy, cho nên [đức Phật] răn hãy khéo nghe. Pháp thường vô tánh, sanh từ các duyên, tức là tướng của tám tâm vượt ngoài các hý luận. Ngươi lại muốn cầu pháp vô tướng vô vi từ chỗ nào? Vì thế, câu kế đó nói: “Pháp ly ư phân biệt, cập nhất thiết vọng tưởng” (Pháp lìa khỏi phân biệt, và hết thảy vọng tưởng). Nếu biết rõ các pháp vốn là vô tướng như thế, sẽ chiếu kiến Thật Tướng của cái tâm, từ bổn sơ tới nay, thường tự chẳng sanh. Lúc bấy giờ, hết thảy thân, khẩu, ý nghiệp đều như hư không chẳng thể cùng tận. Vì thế nói: “Ngã thành Tối Chánh Giác, cứu cánh như hư không” (Ta thành Tối Chánh Giác, rốt ráo như hư không). Nhưng hết thảy phàm phu giống như trẻ nít ngu muội, do chẳng biết như thật, cứ tà vạy, điên đảo, hư vọng chấp trước đủ loại cảnh giới, tức là “thời, phương, chư tướng mạo” (thời gian, phương vị, các tướng mạo) v.v… “Lạc dục vô minh phú” (Bị che lấp bởi lạc dục vô minh), thường bị nước ái tưới tắm, bị vô minh che đậy. Nếu ta xả phương tiện, trực tiếp nói với chúng sanh pháp tự chứng như thế, sao họ có thể ngộ giải để tiến nhập cho được? Vì thế, kế đó, kệ nói về ý nghĩa lập giáo, bảo: Vì độ họ mà tùy thuận nói phương tiện. Ý Phật là do pháp tướng quá sâu, chẳng thể tuyên nói trực tiếp, nên ta dùng sức phương tiện, gởi gắm nơi các chi phần trọn đủ các duyên của Mạn đồ la, khiến cho tâm kẻ sơ nghiệp có chỗ nương cậy, tu tập chẳng luống uổng. Tức là do vậy mà được Phật gia trì, đồng thời quan sát mười câu duyên sanh, có thể chẳng động Thật Tướng mà du hý thần thông, quán trọn khắp hết thảy các thiện tri thức, trang nghiêm hết thảy các cõi Phật, chẳng muốn khiến cho các hành nhân vứt bỏ các hạnh, trụ trong vô tướng, lại chẳng chấp trước các hạnh, trụ vào hữu tướng. Vì thế nói “thời, phương, sở tác nghiệp” (thời gian, phương vị, nghiệp đã tạo), “nhi thật vô thời, phương, vô tác, vô tạo giả, bỉ nhất thiết chư pháp, duy trụ ư Thật Tướng” (nhưng thật ra chẳng có thời gian, nơi chốn, vô tác, không có người tạo ra. Hết thảy các pháp đó chỉ trụ trong Thật Tướng). Nếu hết thảy các pháp hữu vi thảy đều trụ trong Thật Tướng, há có nên như kẻ si kia muốn trốn tránh hư không, hoặc muốn tham đắm hư không ư?

Lại nữa, đối với chuyện này, [Thiện Vô Úy] A xà lê lại nói rộng về thí dụ ba cỗ xe trong kinh Pháp Hoa: Như các con của ông trưởng tử thơ ấu, vô tri, tuy cha đã dùng đủ mọi lời lẽ tốt lành để khuyên răn con thoát khỏi nạn lửa, trọn chẳng thể được. Khi đó, trưởng giả quán thấy thâm tâm con chỉ lo chơi đùa, bèn dùng phương tiện mà bảo như thế này: “Nay ở ngoài cửa, có ba loại xe quý báu. Các con nên ra lấy, sẽ tự vui thú”. Khi đó, các con nghe nói tới vui chơi, ứng hợp ý nguyện của chúng, tâm tình đều sốt sắng, tranh nhau thoát ra, cho tới khi đều cùng được cỗ xe báu trang nghiêm bậc nhất, tức chẳng phải là điều tâm chúng nó trrước đó vốn muốn mong cầu.

Pháp môn Mạn đồ la này cũng giống như thế. Như Lai dùng nhân duyên sự tướng thế gian để sánh ví pháp giới chẳng thể nghĩ bàn, hòng rủ lòng tiếp độ các căn cơ. Nếu có thể nắm vững, sẽ có thể tin hiểu trọn khắp, dũng mãnh tấn tu, và do được Tam Mật gia bị, khi tự thấy tâm, hiểu đạo, sẽ biết các thứ danh tướng, ngôn từ đều là mật hiệu của Như Lai, và cũng chẳng phải là điều mong cầu thường tình. Như nói “ba tháng trì tụng” tức là ba lượt chuyển phương tiện trong tánh thanh tịnh viên minh, há có nên hiểu là chỉ [trì tụng trong] chín mươi ngày ư? Lại như Đông phương Bảo Tràng Phật, tức là ý nghĩa “sơ phát tịnh Bồ Đề tâm”, há chỉ nên hiểu là “bốn phương” ư? Cứ theo lệ ấy mà suy, đối với các pháp môn khác, sẽ đều có thể hiểu ý. Vì thế nói “nhi thật vô thời phương…. Duy trụ ư Thật Tướng” (nhưng thật sự chẳng có thời gian và phương vị… Chỉ trụ trong Thật Tướng).

Lại nữa, đức Thế Tôn đại bi vô hạn, thương xót chúng sanh trong đời vị lai do chướng nặng, căn độn, chẳng thể nhanh chóng nhập pháp giới. Vì thế, trong tạng sâu thẳm, bí mật ấy, dùng tổng trì xoay chuyển và phương tiện nông cạn, sơ lược, để tạo lập sự tư duy tu tập nơi sự tướng, cũng nhằm thành tựu, khiến cho công tu tập Tất Địa thế gian chẳng luống uổng, Tam Mật ngầm giúp để trọn thành Phật quả. Vì thế, kế đó, kệ nói: “Phục thứ, Bí Mật Chủ! Ư đương lai thế thời, liệt huệ chư chúng sanh, dĩ si ái tự tế, duy y ư hữu tướng, hằng nhạo ư đoạn thường, thời phương, sở tác nghiệp, thiện bất thiện chư tướng, manh minh nhạo cầu quả, bất tri giải thử đạo. Vị độ bỉ đẳng cố, tùy thuận phương tiện thuyết” (Lại này, Bí Mật Chủ! Ở trong đời tương lai, các chúng sanh huệ kém, do si ái tự lấp, chỉ nương vào tướng Có, luôn ưa chuộng đoạn thường, thời, phương, nghiệp tạo tác, các tướng thiện, bất thiện, mù quáng thích cầu quả, chẳng hiểu biết đạo này. Vì độ thoát bọn họ, tùy thuận phương tiện nói). Vì thế, người truyền pháp hãy nên khéo biết căn duyên, lại biết giới hạn của pháp môn, đúng theo bệnh mà cho thuốc, chớ sai căn cơ. Nếu đối với kẻ chấp tướng mà lập tức nói nghĩa Không rất sâu, ắt sẽ khiến cho họ sợ hãi, nghi hoặc, càng thêm chẳng tin. Nếu là bậc lợi căn, trí sâu, mà vội vàng trao cho pháp môn nông cạn, sơ lược, ắt họ sẽ cho là [cách tu tập hữu tướng] chẳng phù hợp chánh đạo vô vi, bèn sanh lòng khinh mạn. Đã vô ích đối với kẻ đó, lại còn tự phạm tam muội da! Vì thế, trước hết nên trụ trong Du Già để quán nhân duyên của người ấy từ đầu đến đuôi. Đã khéo biết rõ rồi, hãy nên quán ý nghĩa “thực hiện Quyền nhằm hiển lộ Thật” trong đoạn vấn đáp này, nhập vào trong hết thảy các phương tiện môn để truyền dạy, sẽ có thể tạo nhiều lợi ích. Do vậy, chẳng nẩy sanh chướng nạn!

(Kinh) Bí Mật Chủ! Như thị sở thuyết xứ sở trung, tùy tại nhất địa, trị linh kiên cố, thủ vị chí địa cù ma di, cập cù mô đát la, hòa hợp đồ chi. Thứ dĩ hương thủy chân ngôn sái tịnh.

(經)祕密主！如是所說處所中，隨在一地治令堅固，取未至地瞿摩夷及瞿摸怛羅和合塗之。次以香水真言灑 淨。

(Kinh: Bí Mật Chủ! Trong các chỗ như đã nói, tùy chọn một cuộc đất, tịnh trị cho kiên cố, lấy cù ma di và cù mô đát la chưa rơi xuống đất, hòa hợp để bôi lên. Kế đó, dùng hương thủy chân ngôn để sái tịnh).

Theo đúng lời dạy, hễ tạo Mạn đồ la, cần phải hoàn tất trong vòng bảy ngày. Trong ngày đầu tiên, A xà lê nên trụ trong tự tánh của Đại Nhật Như Lai; sau đấy mới nhắc nhở địa thần, dùng phương tiện để trang nghiêm thân thể, đều theo đúng các điều đã nói trong phần Thứ Tự Cúng Dường. Đã nhắc nhở xong, liền dùng Bất Động Tôn chân ngôn (chân ngôn của Bất Động Minh Vương) để gia hộ; sau đấy mới đào đất, đúng như pháp mà chọn lựa, sửa sang [cuộc đất]. Người ấy nên trước hết đào ở trung tâm [cuộc đất ấy] sâu xuống chừng một khủy tay, chọn lựa [loại bỏ vật tạp uế và trùng trong đất] xong, lấp lại. Nếu hố lấp tràn đầy còn dư đất ra thì là cuộc đất bậc thượng, giống như cũ là bậc trung, lấp chẳng đầy là cuộc đất bậc hạ. Theo thứ tự như thế, trừ khử các khuyết điểm xong, dùng đất đào lên đó đã được tịnh trị cặn kẽ xong lấp lại, dùng các chất dịch của bò để tưới ướt, đắp cho chắc chắn, bằng phẳng như lòng bàn tay. Kế đó, dùng cù ma di (gomatī, gomaya) và cù mô đát la (gomūtra) hòa hợp để tô trát. Nếu giải thích theo lối nông cạn, sơ lược thì đó là dùng phân và nước tiểu bò, do thuận theo phong tục địa phương, coi các thứ đó là thanh tịnh.

Giải thích theo lối bí mật, Cù nghĩa là “hành”. Do nhập môn chữ A, tức là “các pháp vô hành”. Ma nghĩa là Ta, Di có nghĩa là Thừa. Vì sao các pháp vô hành? Do trong hết thảy các pháp, chẳng thể đạt được ngã. Nếu chẳng có ngã, sẽ chẳng có pháp để nương vào và người nương vào, bèn gọi là Đại Thừa. Cù mô có nghĩa giống như cách giải thích trên đây. Đát la nghĩa là “như như, lìa trần cấu”, tức là Thật Tướng của cái tâm. Nếu hành giả có thể tịnh trị tâm địa như thế, sẽ có thể rốt ráo thanh tịnh, lìa các chướng ngại. Đối với cuộc đất đã được chọn lọc, sửa sang phẳng phiu xong, biết phương vị và giới hạn, liền đào ở trung tâm Mạn đồ la sâu chừng một khủy tay, dùng chân ngôn Thành Biện Chư Sự để gia trì năm thứ báu, ngũ cốc, năm món thuốc, xếp đặt tại đó, trừ khử các thứ cấu nhơ v.v… đều như trong Pháp Cúng Dường đã nói.

Nếu giải thích sâu xa, bí mật, thì tức là an lập báu ngũ trí trong Bồ Đề tâm, có thể dấy lên năm thứ mầm thiện, diệt trừ năm thứ lỗi lầm. Vì thế nói “ngũ cốc, ngũ dược”. Xếp đặt như thế xong, lại còn tịnh trị, tô trát cho tột bậc bằng phẳng. Hãy nên lấy cái bình sẽ dùng để quán đảnh, chứa nước sạch, đừng để đầy tràn, cắm các loại hoa quả, trong đó đặt năm thứ báu, ngũ cốc, và năm loại thuốc, đặt ở chỗ chôn vật báu. Từ ngày thứ ba kể từ sau khi đặt bình, hãy nên hằng ngày ba thời tụng Biện Sự chân ngôn một trăm lẻ tám lượt để gia trì cái bình ấy; sau đấy mới làm các sự nghiệp (tác pháp). Tới chiều ngày thứ tư, dùng Hương Thủy chân ngôn để gia trì nước thơm, hoặc tụng một trăm lẻ tám lượt cho đến một ngàn lượt. Sau đấy mới sái tịnh.

(Kinh) Tức thuyết chân ngôn viết: - Nam ma tam mạn đa bột đà nẫm, a bát ra để tam mê, già già na tam mê, tam ma đa nỗ yết đế, bát ra cật lật để vi thâu đệ, đạt ma đà đổ vi thú đạt nễ, sa ha.

(經)即說真言曰：南麼三曼多勃馱喃。阿鉢囉底三迷。伽伽那三迷。三麼多努揭帝。鉢囉吃㗚底微輸睇。達摩馱睹微戌達儞。莎訶。

(Kinh: Liền nói chân ngôn rằng: - Nam ma tam mạn đa bột đà nẫm, a bát ra để tam mê, già già na tam mê, tam ma đa nỗ yết đế, bát ra cật lật để vi thâu đệ, đạt ma đà đổ vi thú đạt nễ, sa ha).

Câu đầu tiên là quy mạng trọn khắp chư Phật. Như tam thân của đức Tỳ Lô Giá Na trọn khắp hết thảy mọi nơi, mười phương ba đời hết thảy Như Lai cũng lại như thế. Nay đều dùng cái tâm trọn khắp để quy mạng hết thảy; sau đấy mới nói chân ngôn này, muốn khiến cho các đức Thế Tôn chẳng vượt bổn thệ, cùng nhau gia trì để chứng minh. Hết thảy các chân ngôn trong phần sau đều theo lệ này, chẳng giải thích cặn kẽ nữa. Trong câu thứ hai, dùng môn chữ A tối sơ làm cái Thể của chân ngôn, được gọi là “chủng tử tự” (chữ chủng tử), các tự môn khác đều nhằm trang nghiêm chữ này, do tự môn này chính là cội gốc của Bồ Đề tâm. Nay kiến tạo Đại Bi Tạng Sanh Mạn đồ la Vương: Trước hết, dùng nước thơm để sái tịnh, đều vì tịnh trị tâm địa như thế, khiến cho nó lìa các cấu uế. Nếu luận theo ngoại cảnh, thì cũng là kim cang tâm địa được trì. Vì thế, các chữ khác đều trở thành tự môn này. Chữ A có nghĩa là “hết thảy các pháp vốn bất sanh”. Kế đó nói chữ Ba La (được phiên âm thành Bát La trong Chân Ngôn) thì Ba là Đệ Nhất Nghĩa Đế, La là trần. Do hết thảy các chữ đều vào trong môn chữ A, tức là “trần cấu vốn chẳng sanh”. Trần cấu vốn chẳng sanh tức là Đệ Nhất Nghĩa Đế, Đệ Nhất Nghĩa Đế chính là nói tới Bồ Đề tâm thanh tịnh vậy. Kế đó [chân ngôn] có chữ Để, xét theo chánh thể thì là Đa tự môn, do kèm theo âm thanh tam muội nên chuyển thành chữ Để. “Để” có nghĩa là tâm, cũng có nghĩa là Như Như. Như Như trong tự tâm là tướng như thật, tức là Bồ Đề tâm thanh tịnh. Bồ Đề tâm thanh tịnh trong hết thảy các pháp đều chẳng đắm nhiễm, được gọi là Liên Hoa tam muội. Người trụ trong tam muội ấy, thậm chí tướng Không của các pháp cũng chẳng thể được. Đó gọi là “Đại Không của chư Phật”. Kế đó, nói đến Sa tự và Ma tự môn. Do Định và Huệ cân bằng, trọn đủ âm thanh tam muội, nên nói là Tam Mê. Ở đây, chỉ xét theo tự môn để giải thích. Như trong các kinh luận Đại Thừa, xét theo Tứ Bất Sanh của Tứ Tất Đàn, dùng đủ mọi nhân duyên, thí dụ để rộng diễn môn chữ A, bèn có vô lượng câu nghĩa. Lại do trong hết thảy các ngôn ngữ đều kèm theo âm A, mỗi một tự môn đều có trọn đủ hết thảy các tự môn. Nếu hiểu ý, sẽ tự tại xoay chuyển mà nói; những điều sau đó, chẳng thể luận định đầy đủ được!

Lại nữa, trong chân ngôn có tự nghĩa và cú nghĩa. Tự nghĩa thì như trong phần trên đã nói. Nếu là cú nghĩa thì “a bát la để tam mê” có nghĩa là “chẳng sánh bằng, chẳng thể so sánh được”, ý nói tâm địa Mạn đồ la vương này sanh ra hết thảy các ngôn ngữ, thí dụ, cho đến chẳng có một pháp nào có thể sánh bằng. Cho nên nói là “vô đẳng”. Vì sao như thế? Do trọn đủ các nghĩa như đã nói trong tự môn trên đây.

Câu thứ ba có nghĩa là “như hư không”, ý nói tâm địa rốt ráo thanh tịnh, chẳng phân biệt, chẳng có ngằn mé, bằng với hư không. Lại nữa, Già tự môn có nghĩa là “hành”. Đó là Đại Không, có ý nghĩa “tự tại nơi pháp”. Do chữ Già nhập vào môn chữ A, hết thảy các pháp từ ban sơ cho tới nay đều vô sở hành. Như Lai từ trong các pháp ấy mà đạt đến Thật Tế. Lại còn là vô sở hành, do chẳng hành, nên trụ trong Đại Không, tự tại nơi pháp, tức là do tâm địa của ta rốt ráo bằng với Đại Không. Hãy nên biết tâm địa của đệ tử và đất nơi đạo tràng cũng lại giống như thế. Vì thế nói là “đẳng hư không” (bằng với hư không).

Câu thứ tư có nghĩa là “đẳng tùy” (bình đẳng thuận theo); do đất Kim Cang bằng với hư không, tức là có thể bình đẳng trọn khắp hết thảy chúng sanh giới, hiện trọn khắp hết thảy các thân theo từng loài, cho nên có thể kham vẽ Mạn đồ la. Lại nữa, Sa nghĩa là Lậu, Ma nghĩa là Ta. Các chúng sanh giới ấy vốn chẳng sanh nên thảy đều như như. Do vậy, pháp giới chúng sanh rốt ráo bình đẳng. “Nỗ” là Đại Không tam muội. Như Lai trụ trong Đại Không tam muội này, chẳng hành, chẳng đến, mà cũng chẳng đến, đi, nhưng có thể đúng như tâm lượng để tùy duyên ứng hiện. Vì thế nói là “đẳng tùy”.

Câu thứ năm nghĩa là “bản tánh thanh tịnh”, vẫn là cách diễn giải Bồ Đề tâm thanh tịnh thuộc môn chữ A, và có nghĩa là “nước thơm”. Như Lai dùng hương pháp giới Đẳng Chí hòa hợp với nước đại bi tam muội, có thể rưới trọn khắp tâm địa của hết thảy chúng sanh, trừ khử cấu uế. Vì sao như thế? Do bổn tánh thanh tịnh. Như tánh của nước vốn tịnh, nên có thể trừ sạch các cấu uế. Nước thơm của Như Lai cũng thế, có thể tịnh hóa cái tâm của hết thảy chúng sanh.

Kế đó, nói về ý nghĩa của câu thứ sáu, tức là “tịnh trừ pháp giới”. Giống như nước thơm rưới đất trừ ô uế. Như Lai cũng thế, dùng giới hương tánh tịnh hòa hợp với bi thủy tánh tịnh, rưới trọn khắp tâm địa tánh tịnh của pháp giới chúng sanh, khiến cho hết thảy hý luận đều trừ sạch. Cũng nên dùng các tự môn để diễn rộng, do hết thảy các đức Như Lai đều cùng nói đại thệ như thế, gọi là Chân Ngôn. Lại nữa, pháp giới chính là chúng sanh giới, chúng sanh giới chính là tâm giới. Tâm giới chính là bản tánh thanh tịnh, bản tánh thanh tịnh tức là tới trọn khắp hết thảy, bằng với hư không. “Bằng với hư không” tức là môn chữ A không gì sánh bằng. Như hư không vô biên, hãy nên biết môn chữ A cũng là vô biên, vô nhiễm, chẳng biến đổi, bất động. Hãy nên biết môn chữ A cũng là vô nhiễm, chẳng biến đổi, bất động. Như hư không lìa hết thảy các tướng mà chứa đựng muôn hình tượng, lìa hết thảy tạo tác, mà sự nghiệp thế gian bởi đó mà được thành tựu. Môn chữ A cũng lại giống như thế, vô tướng, vô tác, mà trọn đủ vô tận trang nghiêm, thành tựu nghiệp phổ môn chẳng thể nghĩ bàn. Như thế thì hãy nên dùng các loại môn tự tại để nói; nhưng lại có vô lượng vô biên pháp chưa từng có, hư không chẳng thể sánh ví được! Vì vậy, chân ngôn và chủng tử trong môn chữ A vượt ngoài các thí dụ tương cận.

Câu cuối cùng là Sa Ha, có nghĩa là “cảnh tỉnh”. Do hết thảy các đức Như Lai vốn khi hành Bồ Tát đạo, đã cùng thấy nghĩa như thế, sẽ nhất định sư tử hống, thốt ra lời thành thật: “Ta phải nên dùng môn chữ A này để tịnh hóa trọn khắp vô tận chúng sanh giới. Nếu thệ nguyện này của ta chẳng dối, hễ có hết thảy chúng sanh tụng lời thành thật của ta, chẳng khuyết thiếu phép tắc, ắt sẽ đúng như sở nguyện mà đều được thỏa mãn trọn vẹn. Ta nay do tùy thuận tam muội da giáo của Như Lai mà nói chân ngôn này, chỉ nguyện chẳng trái nghịch bổn thệ, khiến cho đạo tràng của ta trang nghiêm, thanh tịnh trọn đủ”. Vì thế, nói là Sa Ha. Chữ Sa Ha trong các chân ngôn thuộc phần sau có ý nghĩa tương đồng.

Phàm là khi [hiến cúng] nội ngũ bảo, hãy nên như trước kính lễ mười phương chư Phật, mà thỉnh bạch rằng: “Ngày mai con sẽ tác pháp cầu thỉnh”. Từ ngày thứ ba hôm ấy trở đi, sẽ lần lượt lượng định [kích thước] và phương vị của Mạn đồ la lớn hay nhỏ, tức là to bốn khủy tay hay mười hai khủy tay. Cho đến vị trí, nơi chốn của các vị thánh và chư thiên, đều dùng bạch đàn để đánh dấu ghi nhớ. Nếu A xà lê chẳng thể nhớ trọn hết, thì hoặc là vẽ hình tượng hoặc viết chữ để ghi nhớ, khiến cho mỗi mỗi phân minh. Dùng nước thơm sái tịnh xong, hãy nên dùng bạch đàn để tô trát cái đàn tròn, to chừng bằng mười hai ngón tay.

Thoạt đầu, đặt vị trí của Đại Nhật Thế Tôn ở Trung Đài Thai Tạng. Kế đó, ở phương Đông là chỗ của bậc Đại Cần Dũng, đặt vị trí của hết thảy Như Lai. Phương Đông Nam là chỗ của Chân Đà Ma Ni (Như Ý Bảo Châu), đặt tọa vị của hết thảy các Bồ Tát. Kế đến, phương Đông Bắc là chỗ của Hư Không Nhãn, đặt tọa vị của Phật mẫu. Kế đó, bên phải của đức Đại Nhật đặt tọa vị của ngài Liên Hoa Thủ. Kế đó, bên trái của đức Đại Nhật, đặt tọa vị của ngài Kim Cang Thủ. Kế đó, ở góc Tây Nam, đặt tọa vị của thánh giả Bất Động, góc Tây Bắc đặt tọa vị của ngài Hàng Tam Thế. Phía chánh Tây là chỗ để trổ cửa, tức là nơi A xà lê trụ, là chỗ để tu cúng dường Du Già.

(Kinh) Hành giả thứ ư trung, định ý quán Đại Nhật, xử bạch liên hoa tòa, phát kế dĩ vi quan, phóng chủng chủng sắc quang, thông thân tất châu biến. Phục đương ư Chánh Thọ, thứ tưởng tứ phương Phật. Đông phương hiệu Bảo Tràng, thân sắc như nhật huy. Nam phương Đại Cần Dũng, Biến Giác Hoa Khai Phu, kim sắc phóng quang minh, tam muội ly chư cấu. Bắc phương Bất Động Phật, ly não thanh lương định. Tây phương Nhân Thắng giả, thị danh Vô Lượng Thọ. Trì tụng giả tư duy, nhi trụ ư Phật thất, đương thọ trì thị địa, dĩ Bất Động đại danh, hoặc dụng Hàng Tam Thế, nhất thiết lợi thành tựu. Bạch đàn dĩ đồ họa, viên diệu Mạn đồ la. Sơ đệ nhất ngã thân, đệ nhị chư cứu thế, đệ tam đồng bỉ đẳng, Phật mẫu Hư Không Nhãn, đệ tứ Liên Hoa Thủ, đệ ngũ Chấp Kim Cang, đệ lục Bất Động Tôn, tưởng niệm trí kỳ hạ. Phụng đồ hương, hoa đẳng, tư niệm chư Như Lai, chí thành phát ân trọng, diễn thuyết như thị kệ: “Chư Phật từ bi giả, tồn niệm ngã đẳng cố, minh nhật thọ trì địa, tịnh Phật tử đương giáng”.

(經)行者次於中，定意觀大日，處白蓮華座，髮髻以為冠，放種種色光，通身悉周遍。復當於正受，次想四方佛，東方號寶幢，身色如日暉；南方大勤勇，遍覺華開敷，金色放光明，三昧離諸垢；北方不動佛，離惱清涼定；西方仁勝者，是名無量壽。持誦者思惟，而住於佛室，當受持是地，以不動大名，或用降三世，一切利成就。白檀以塗畫，圓妙漫荼羅，初第一我身，第二諸救世，第三同彼等，佛母虛空眼，第四蓮華手，第五執金剛，第六不動尊，想念置其下。奉塗香華等，思念諸如來，至誠發殷重，演說如是偈：諸佛慈悲者，存念我等故，明日受持地，并佛子當降。