Đại Tỳ Lô Giá Na Thành Phật Kinh Sớ

Phẩm Thứ Hai Mươi Tám: Nói Về Bổn Tôn Tam Muội — Thuyết Bổn Tôn Tam Muội Phẩm Đệ Nhị Thập Bát

說本尊三昧品第二十八

(Kinh) Nhĩ thời, Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ bạch Phật ngôn: “Thế Tôn! Nguyện thuyết chư tôn sắc tượng, oai nghiệm hiện tiền, linh Chân Ngôn môn tu Bồ Tát hạnh chư Bồ Tát quán duyên Bổn Tôn hình cố, tức Bổn Tôn thân dĩ vi tự thân, vô hữu nghi hoặc, nhi đắc Tất Địa”. Như thị thuyết dĩ, Phật cáo Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ ngôn: “Thiện tai! Thiện tai! Bí Mật Chủ! Nhữ năng vấn ngô như thị nghĩa, thiện tai, đế thính! Cực thiện tác ý, ngô kim diễn thuyết”. Kim Cang Thủ ngôn: “Như thị, Thế Tôn! Nguyện nhạo dục văn”. Phật ngôn: - Bí Mật Chủ! Chư tôn hữu tam chủng thân, sở vị tự, ấn, hình tượng. Bỉ tự hữu nhị chủng, vị thanh cập Bồ Đề tâm. Ấn hữu nhị chủng, sở vị hữu hình, vô hình. Bổn Tôn chi thân, diệc hữu nhị chủng, sở vị thanh tịnh, phi thanh tịnh. Bỉ chứng tịnh thân, ly nhất thiết tướng, phi tịnh hữu tưởng chi thân tắc hữu hiển hình, chúng sắc. Bỉ nhị chủng tôn hình, thành tựu nhị chủng sự: Hữu tưởng cố thành tựu hữu tướng Tất Địa, vô tưởng cố tùy sanh vô tướng Tất Địa.

(經)爾時，執金剛祕密主白佛言：世尊！願說諸尊色像威驗現前，令真言門修菩薩行諸菩薩觀緣本尊形故，即本尊身以為自身，無有疑惑而得悉地。如是說已，佛告執金剛祕密主言：善哉善哉！祕密主！汝能問吾如是義。善哉諦聽，極善作意，吾今演說。金剛手言：如是。世尊！願樂欲聞。佛言：祕密主！諸尊有三種身，所謂字、印、形像。彼字有二種，謂聲及菩提心。印有二種，所謂有形、無形。本尊之身亦有二種，所謂清淨、非清淨。彼證淨身離一切相，非淨有想之身則有顯形眾色。彼二種尊形，成就二種事：有想故成就有相悉地，無想故隨生無相悉 地。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ bạch cùng đức

Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Xin hãy nói hình sắc và oai thần linh nghiệm hiện tiền của các vị tôn thánh, khiến cho các Bồ Tát tu Bồ Tát hạnh trong Chân Ngôn môn do nương theo hình tượng của Bổn Tôn để quán, liền biến thân Bổn Tôn thành thân của chính mình, chẳng có ngờ vực, đạt được Tất Địa”. Nói như thế xong, đức Phật bảo ngài Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ rằng: “Lành thay! Lành thay! Bí Mật Chủ! Ông có thể hỏi ta nghĩa như thế. Lành thay! Lắng nghe, hãy cực khéo suy nghĩ, ta nay diễn nói”. Kim Cang Thủ thưa: “Đúng như thế, bạch Thế Tôn! Con nguyện ưa thích, muốn được nghe”. Đức Phật dạy: - Bí Mật Chủ! Chư tôn có ba loại thân, tức là chữ, ấn, và hình tượng. Chữ có hai loại, tức là thanh và Bồ Đề tâm. Ấn có hai loại, tức là hữu hình và vô hình. Thân Bổn Tôn cũng có hai loại, tức là thanh tịnh và chẳng thanh tịnh. Các vị ấy đã chứng thân thanh tịnh, lìa hết thảy các tướng. Thân chẳng tịnh, có tưởng thì sẽ hiển lộ hình tướng, các sắc. Hai loại hình tượng tôn thánh thành tựu hai loại sự: Do hữu tưởng nên thành tựu hữu tướng Tất Địa. Do vô tưởng nên thuận theo đó mà sanh ra vô tướng Tất Địa).

Lúc bấy giờ, ngài Kim Cang Thủ Bí Mật Chủ bạch Phật rằng: “Bạch đức Thế Tôn! Xin hãy nói về oai thần linh nghiệm của Bổn Tôn, khiến cho các Bồ Tát tu hành Bồ Tát hạnh trong Chân Ngôn môn quán tưởng hình tượng Bổn Tôn”. Đức Phật dạy: - Này Bí Mật Chủ! Chư tôn có ba loại hình, tức là chữ, ấn và hình mạo. Chữ có hai loại là âm thanh và Bồ Đề tâm. Kế đó, ấn cũng có hai loại, tức là hữu tướng và vô tướng. Tướng có nghĩa là sắc, tức là có hình tượng và không hình tượng. Hình tượng của Bổn Tôn cũng gồm hai loại là tịnh và chẳng thanh tịnh. Các Ngài chứng hình sắc thanh tịnh, “hình sắc” tức là thân, Thể như hư không, lìa hết thảy các tướng. Thân chẳng thanh tịnh, hữu tưởng, tức là có các hình sắc hiển lộ. Hai loại hình tướng của chư tôn tạo thành hai loại sự:

- Do hữu tướng mà thành hữu tướng Tất Địa.

- Do chẳng phải tướng nên thành phi tướng Tất Địa.

[Phần chánh kinh] trên đây cũng đã kể ra.

(Kinh) Nhi thuyết kệ ngôn: - Phật thuyết hữu tưởng cố, lạc dục thành hữu tướng, dĩ trụ vô tưởng cố, hoạch vô tướng Tất Địa. Thị cố nhất thiết chủng, đương trụ ư phi tưởng.

(經)而說偈言：佛說有想故，樂欲成有相 ；以住無想

故，獲無相悉地。是故一切種，當住於非想。

(Kinh: Bèn nói kệ rằng: - Do Phật nói hữu tưởng, lạc dục thành hữu tướng. Do trụ trong vô tưởng, đắc vô tướng Tất Địa. Vì thế, hết thảy loại, nên trụ trong phi tưởng).

Kế đó, dẫn Phật làm chứng. Do hữu tướng, nên thành hữu tướng [Tất Địa]. Đức Phật thường nói như thế. Nếu tâm trụ vào phi tưởng, sẽ thành phi tưởng [Tất Địa]. Đức Phật trước hết nêu ra như thế. Do vậy, để thành hết thảy các loại, hãy nên trụ trong bi tưởng. Do nói “sự tùy tâm”, hãy nên cầu xuất thế. Đã quán hình tượng Bổn Tôn rồi, sẽ đạt được Tất Địa chẳng ngờ chi. Trên đây là lời hỏi của ngài Kim Cang Thủ.

Bổn Tôn trong tiếng Phạn là Sa Dã Địa Đề Phạ Đa (Sveṣṭa devatā). Nếu chỉ nói là Đề Phạ Đa (Devatā) thì ý nghĩa trực tiếp là Tôn. Tôn cũng nói là “tự tôn”, tức là vị tôn thánh [của thần chú, hay pháp môn] mà chính mình đang trì. Hành giả do thân ấn, chân ngôn và quán Bổn Tôn, ba sự ấy hòa hợp, Bổn Tôn liền tự giáng lâm đạo tràng để gia bị. Nhưng chuyện này đối với hành giả khi mới hành, vẫn là phàm phu tự chẳng có đức lực, sao có thể cảm Phật, Bồ Tát ứng hiện như thế cho được? Chỉ vì các vị Phật, Bồ Tát trước kia đã lập đại thệ nguyện, lời lẽ chân thành: “Nếu có chúng sanh vâng theo pháp này của ta mà tu hành, chẳng thiếu sót pháp tắc, ta ắt ngầm ứng, hoặc tuy chẳng đến mà gia hộ từ xa. Nếu hành nhân thực hiện pháp tắc đúng pháp, mà chẳng cảm ứng, chính là trái nghịch bổn nguyện”. Vì thế, chẳng thể không ứng! Như [cầm] Phương Chư hướng về mặt trăng, bèn có nước tuôn ra; gương tròn hướng về mặt trời, bèn sanh ra lửa. Nhân duyên tương ứng, chẳng suy nghĩ, [mà có lửa, hay nước sanh ra], các pháp ấy cũng có thể dùng để sánh ví. Trọn chẳng phải là chư Phật có tâm hạnh ứng phó giống như phàm phu. Nếu tâm chẳng tương ứng, sự duyên khuyết thiếu, ắt Bổn Tôn sẽ chẳng gia trì, hộ niệm. Vì thế, chẳng ứng nghiệm, chẳng phải là lỗi của các vị Phật, Bồ Tát! Nhưng hành giả do vì chuyện này, cần phải nên chánh quán thân thanh tịnh của Bổn Tôn. Nếu đã thấy thân thanh tịnh, liền dùng thân chính mình làm thân Bổn Tôn. Chẳng lo ngờ như thế, Tất Địa mong cầu không gì chẳng thành tựu cái quả! Kinh nói “duyên” tức là nếu hành giả nương theo Bổn Tôn mà quán như thế, “vô nghi” là do tương ứng với Bổn Tôn, chẳng còn có tâm nghi nan. Vì thế, chuyện tu tập ắt thành. Trên đây, phần thưa hỏi đã xong.

Đức Phật bảo: “Lành thay! Lành thay! Bí Mật Chủ! Ông có thể hỏi ta chuyện như thế. Do vậy, Kim Cang Thủ! Hãy cực khéo suy nghĩ, ta sẽ nói” cho đến [ngài Kim Cang Thủ thưa] “con nguyện ưa thích muốn nghe”. Do ngài Kim Cang Thủ có thể khéo léo theo thứ tự nêu ra nghi vấn, nhằm khuyên các vị Bồ Tát thuộc Chân Ngôn hạnh trong vị lai, lại còn an ủi, răn dạy, khuyên nhủ. Kế đó, đức Phật nói: “Bí Mật Chủ! Hình tướng Bổn Tôn có ba chuyện là chữ, ấn và hình”. Hình chính là “tôn hình” (hình sắc của Bổn Tôn). Chữ có hai loại là âm thanh và Bồ Đề tâm. Tức là hành giả thoạt đầu tu hành nơi chữ, đại lược có hai loại quán tự nghĩa:

- Nếu chỉ quán Bồ Đề tâm, Bồ Đề tâm chính là chữ, tức các chữ như A, Ca, Giá, Trá, Đa, Bà v.v… chỉ nêu ra các chữ đứng đầu. Tuy các chữ đều như vậy, nhưng lấy [các chữ trên đây] làm đầu tiên, nên nói là Bồ Đề tâm.

- Hoặc quán tự luân, tức là tưởng chân ngôn mình đã trì tụng tạo thành hình như vòng tròn nhập vào thân, như phẩm Trì Tụng trong phần trước đã nói, hoặc quán chữ chủng tử cũng đều là như thế. Hoặc chẳng quán chữ, chỉ niệm âm thanh, tức là quán âm thanh ấy như tiếng chuông, khánh, theo thứ tự chẳng dứt, và dùng âm thanh ấy để điều hòa hơi thở ra vào.

Những điều vừa nói trên đây đều là quán tự nghĩa. Nói về Chữ đã xong.

Ấn hình cũng có hai thứ, tức là hữu hình và vô hình. “Hình” tức là các sắc xanh, vàng, đỏ, trắng v.v… Hoặc hình thể vuông, tròn, tam giác v.v… Hoặc các tướng như co, duỗi, ngồi, đứng và chỗ trụ. “Ấn” tức là các thứ pháp khí được [chư tôn] cầm, như đao, bánh xe, dây trói, chày kim cang… Sơ tâm thì duyên theo từng điều riêng biệt để quán, tức là trước hết quán hình vẽ của tôn thánh. Ước theo đó mà quán thì gọi là “hữu hình”. Về sau, dần dần thuần thục, lại do sức gia trì, tự nhiên mà hiện tương ứng với tâm. Lúc bấy giờ, vị Bổn Tôn ấy chỉ từ tâm hiện, chẳng do ngoại duyên nào khác, cho nên nói là “vô hình”. Tôi cho rằng: Có thể là thoạt đầu đạt được tam muội thế gian, thấy Bổn Tôn có hình thể như thế, sắc như thế, trụ xứ như thế, đứng ngồi như thế, ở trong Mạn đồ la trì ấn như thế v.v… Do có các tướng ấy, nên gọi là “hữu hình”. Về sau, chuyển chân ngôn, thấy trực tiếp rành rành, giống như hình bóng trong gương, chẳng nghĩ mà thấy, nên gọi là “vô hình”.

Kế đó, Bổn Tôn hình có hai loại, tức là thanh tịnh và chẳng thanh tịnh. Ý nói: Thoạt đầu hành giả do từ hữu tướng mà dẫn nhập vô tướng. Trước hết, quán trong vầng tròn sáng có ấn và thân của Phật, Bồ Tát. Thoạt đầu quán sẽ chẳng thấy, phải nhờ vào tượng vẽ v.v... để quán. Dần dần được pháp lực gia bị, sẽ dần dần thấy rõ, nhưng vẫn còn bị ngăn chướng, nhắm mắt liền thấy, mở mắt chẳng thấy. Kế đó là dần dần nhắm mắt hay mở mắt đều thấy rõ. Dần dần không cần tác ý vẫn thấy, cho đến đụng chạm thân cũng vô ngại, ví như tận mắt nhìn thấy người đời vậy. Do từ hữu tướng dần dần dẫn vào chỗ thanh tịnh, vì hữu tướng nên gọi là “phi tịnh”. Do Tam ma hế đa bình đẳng dẫn khởi, trụ trong chỗ thanh tịnh, vắng lặng, vô tướng, nên gọi là Tịnh. Tịnh là quả, phi tịnh là nhân. “Phi tịnh” tức là hình, sắc, ấn, hình tượng… Do phi tịnh dẫn khởi mà thành tịnh, do cái nhân vô thường mà đạt tới cái quả thường hằng. Tôi cho rằng ba chuyện này, mỗi thứ đều có hai loại, liền hành theo thứ tự. Quán trì chân ngôn thì quán nơi chữ; kế đó, quán âm thanh dần dần vi tế. Kế đó, quán hình sắc của Bổn Tôn lại vi tế hơn. Kế đó, chẳng do duyên nào khác mà quán càng vi tế hơn. Kế đó, do vô duyên mà lại có tịnh, bất tịnh, và thuần tịnh. Hoặc có thể nói theo chiều ngang, ba chuyện ấy mỗi chuyện đều có phương tiện thế gian và xuất thế gian, cho nên đều có hai vậy!

Kinh nói “bỉ nhị chủng” (hai loại ấy), “nhị” tức là ba sự trên đây, mỗi sự đều có hai loại. Trong hai loại ấy, mỗi loại lại có hai thứ sự, [tức là] do thành tựu hữu tưởng nên hữu tưởng, do phi tưởng nên phi tưởng, Tất Địa thuận theo đó mà sanh. Nghĩa là nếu dùng chuyện hữu tưởng để quán thấy, sẽ được thành tựu nơi hữu tướng. Nếu là vô tướng thì cũng đạt được vô tướng Tất Địa thành tựu. Lại nói: Trong hai loại thuộc ba chuyện ấy, tùy ý dùng một chuyện, sẽ đều đạt tới thành tựu, nhưng đều có thành tựu thế gian và xuất thế gian, cũng như sự thành và lý thành. Vì thế, trong ba loại trên đây, mỗi thứ đều có hai loại thành tựu. Kinh nói do hữu tưởng thì sẽ thành tựu hữu tưởng, nếu trụ trong phi tưởng sẽ có phi tưởng thành tựu. Vì thế, để thành tựu một loại sự, hãy nên trụ trong phi tưởng. Đó là khuyên lìa hết thảy các tưởng, trụ trong phi tưởng, nhằm kết lại lời khuyên. Do trụ trong phi tưởng, sẽ là lý thành tựu. Hết thảy các thần biến chẳng thể nghĩ bàn, chẳng kèm thêm tâm tưởng mà tự nhiên thành tựu diệu nghiệp. Chẳng giống như thành tựu thế gian, do thuộc trong tâm hạnh sanh diệt mà sức hữu hạn, lại chẳng rốt ráo! Vì thế, khuyên [hành nhân hãy nên] chọn lấy điều thù thắng. Tôi cho rằng trong các kinh như Đại Bát Nhã đã nói cặn kẽ chuyện quán tưởng nhằm gột rửa cái tâm, nhưng cần phải có gốc. Nay hành nhân trước hết từ duyên mà khởi quán, cho đến thấy trọn khắp các thứ cảnh giới nơi các thế giới trong mười phương Phật hội, coi đó là Tất Địa. Sau đấy, tịnh trừ gột rửa bằng Bát Nhã, liền trở thành đại dụng chẳng nghĩ bàn, nhanh chóng nhập Phật quả. Nếu chẳng biết hành theo thứ tự, chỉ xem kinh văn, chẳng nhập chỗ sâu xa, bí mật, sẽ phần nhiều dẫn đến chuyện hiểu sai ý kinh, bỗng dưng nhập Không, đánh mất đạo viên đốn. Vì vậy, đối với hai phẩm này, cần phải quán chắc chắn tột bậc ý nghĩa.

Phẩm Thứ Hai Mươi Chín: Nói Về Vô Tướng Tam Muội — Thuyết Vô Tướng Tam Muội Phẩm Đệ Nhị Thập Cửu

說無相三昧品第二十九

(Kinh) Phục thứ, Bạc Già Phạm Tỳ Lô Giá Na cáo Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ ngôn: - Bí Mật Chủ! Bỉ Chân Ngôn môn tu Bồ Tát hạnh chư Bồ Tát nhạo dục thành tựu vô tướng tam muội, đương như thị tư duy: Tưởng tùng hà sanh? Vi tự thân da? Tự tâm ý da? Nhược tùng thân sanh, thân như thảo, mộc, ngõa, thạch! Tự tánh như thị, ly ư tạo tác, vô sở thức tri, nhân nghiệp sở sanh, ưng đương đẳng quán, đồng ư ngoại sự. Hựu như tạo lập hình tượng, phi hỏa, phi thủy, phi nhẫn, phi độc, phi kim cang đẳng chi sở thương hoại, hoặc phẫn khuể, thô ngữ, nhi năng thiểu phần linh kỳ động tác. Nhược dĩ ẩm thực, y phục, đồ hương, hoa man, hoặc dĩ đồ hương, chiên đàn, long não, như thị đẳng loại chủng chủng thù thắng thọ dụng chi cụ, chư thiên thế nhân phụng sự, cung cấp, diệc bất sanh hỷ. Hà dĩ cố? Ngu đồng phàm phu ư tự tánh Không hình tượng, tự ngã phân sanh, điên đảo bất thật, khởi chư phân biệt, hoặc phục cúng dường, hoặc gia hủy hoại. Bí Mật Chủ! Đương như thị trụ tu thân niệm, quán sát tánh Không.

(經)復次，薄伽梵毘盧遮那告執金剛祕密主言：祕密主！彼真言門修菩薩行諸菩薩樂欲成就無相三昧，當如是思惟。想從何生？為自身耶？自心意耶？若從身生，身如草木瓦石。自性如是，離於造作、無所識知、因業所生，應當等觀同於外事。又如造立形像，非火非水、非刃非毒、非金剛等之所傷壞，或忿恚麁語而能少分令其動作。若以飲食衣服塗香華鬘、或以塗香旃檀龍腦如是等類種種殊勝受用之具，諸天世人奉事供給，亦不生喜。何以故？愚童凡夫於自性空形像自我分生，顛倒不實起諸分別，或復供養或加毀害。祕密主！當如是住修身念，觀察性空。

(Kinh: Lại nữa, đức Bạc Già Phạm Tỳ Lô Giá Na bảo ngài Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ rằng: - Bí Mật Chủ! Các vị Bồ Tát tu Bồ Tát trong Chân Ngôn môn ưa muốn thành tựu vô tướng tam muội, hãy nên tư duy như thế này: Tưởng sanh từ đâu? Từ tự thân ư? Hay từ tâm ý? Nếu từ thân sanh thì thân như cỏ, cây, ngói, đá. Tự tánh như thế, lìa tạo tác, không hay biết, do nghiệp sanh ra, hãy nên bình đẳng quán giống như chuyện bên ngoài. Lại như tạo lập hình tượng, chẳng phải do lửa, chẳng phải do nước, chẳng phải do đao bén, chẳng phải do chất độc, chẳng phải do kim cang v.v… gây nên tổn hoại, hoặc sự nóng giận, lời thô tháp có thể khiến cho [hành nhân] bị lay động chút nào. Nếu được chư thiên hay người đời dùng thức ăn, quần áo, hương bôi, tràng hoa, hoặc dùng hương bôi, chiên đàn, long não v.v… các loại vật thọ dụng thù thắng như thế để phụng sự, cung cấp, cũng chẳng sanh vui mừng. Vì sao vậy? Phàm phu ngu muội như trẻ nít, đối với các hình tượng có tự tánh là Không, nẩy sanh phân chia tự ngã, điên đảo, chẳng thật, dấy lên các phân biệt, hoặc lại cúng dường, hoặc là hủy hoại. Bí Mật Chủ! Hãy nên trụ như thế, trụ trong tu thân niệm, quán sát tánh Không).

Tự tánh của cái thân sanh bởi nghiệp cũng giống như thế, trơ trơ như gỗ, đá. “Nghiệp sanh” có nghĩa là từ đó (từ nghiệp) mà khởi lên. Quán là hữu tưởng. Hữu tưởng thì là “bên ngoài”. “Bên ngoài” bao gồm thân, ngữ v.v… Quán như thế đó! Trơ trơ như cỏ cây, tánh lìa khỏi tạo tác thì gọi là “nghiệp nhân sanh”. Từ nhân nghiệp (cái nghiệp làm nhân) mà sanh ra [quả báo] thì là “nội”. “Ngoại sanh” là như được tạo lập bởi gỗ, đá v.v... Đó chính là “ngoại”. Trong phẩm kế tiếp, đức Phật bảo ngài Kim Cang Thủ Bí Mật Chủ: - Hễ mong muốn thành tựu phi tưởng tam muội, các vị Bồ Tát tu Bồ Tát hạnh trong Chân Ngôn môn hãy tư duy như thế này: Tưởng sanh từ nơi đâu? [Nếu sanh] từ tâm ý của chính mình, tức là người tu Du Già đã có thể quán Bổn Tôn v.v…. Cho đến hiện tại, tuy đã đạt được đủ loại cảnh kỳ diệu, nhưng vẫn thuộc loại tam muội thế gian, chưa đạt được bình đẳng huệ, nay lại phải nên khai thị “nhập tam bình đẳng quán”. Nếu hiểu rõ Quán, thấu hiểu Thật Tướng nơi thân, miệng, ý của chính mình, liền nhập sơ pháp minh môn thuộc tịnh Bồ Đề tâm. Trên đây là địa vị Bồ Tát. Điều này có nhiều cách giải thích, nhưng đại ý là như thế.

Trước hết, nói về quán Thật Tướng nơi thân, tức là quán cái thân sanh bởi nghiệp, có tánh giống như cỏ cây, ngói, gốm v.v… Quán rời lìa như thế, trơ trơ như ngoại tác (sự tạo tác do sự vật bên ngoài). Hoặc do nghiệp sanh, như thấy hay tạo tác hình tượng, [đại ý của] kinh văn là như thế. Trong phần trước đã nói: Hãy nên trụ trong phi tưởng v.v… Nay trong phẩm này, nếu hành giả tu Chân Ngôn muốn được thành tựu phi tưởng tam muội, hãy nên quán niệm như thế đó. Kinh dạy “tự thân, tự tâm ý”, tức là từ trong tâm có suy nghĩ nẩy sanh. “Tâm” là thanh tịnh tâm, “ý” là phân biệt. Nhưng thân này giống như gỗ, đá, tánh nó trơ trơ, ngu độn, có nghĩa là nếu Tứ Đại lìa khỏi tâm, sẽ giống như gỗ, đá. Như phần Quán Thân Tâm Xứ trong kinh Đại Bát Nhã đã nói: Như người sáng mắt, tự thấy các loại thóc, lúa mạch v.v… trong kho vựa. Thân này cũng như thế, khi quán thân niệm xứ rành rẽ, tự thấy ba mươi sáu vật [bất tịnh trong thân], mỗi vật có tướng khác nhau. Lúc bấy giờ, thân tướng liền trừ, như mở kho, thấy thóc, lúa mạch, thì cái tên “kho vựa” bị mất đi! Cho tới mỗi mỗi thứ đều là duyên sanh, theo thứ tự mà nói sâu hơn. Kế đó, lại nói “thân giống như tượng”. Như tạo tượng thì dùng đất, gỗ, các vật hòa hợp thành bức tượng, hoặc tượng Phật, hoặc tượng trời, hoặc những vị khác như hình tướng cha mẹ v.v… Do chẳng khéo quán, liền sanh ý tưởng tôn trọng, yêu mến. Nhưng quán kỹ mỗi thứ, [sẽ thấy rõ] chúng chỉ là các duyên hợp hội, đều chẳng có tự tánh. Nay thân ta cũng thế, các duyên giả hợp, do tự mình chẳng hiểu rõ, nên sanh ra Thân Kiến. Nếu lúc quán kỹ, sẽ đều là vô tự tánh, chỉ từ duyên mà có, như các huyễn cảnh từ duyên mà sanh, thật sự chẳng thể được!

Hơn nữa thân này, do tâm mà có hình dạng, dường như sáu căn có hay biết, nhưng thật sự chẳng phải vậy. Như tâm người hễ quán sát thì có cái để trụ vào. Dẫu nhật nguyệt soi sáng, nhưng vẫn có khi chẳng trông thấy, [cũng như] có lúc chẳng nghe âm vang của sấm, sét. Lại như trong quá khứ, một vị tỳ kheo nhất tâm Thiền Quán, thậm chí trên đường có đại quân kéo qua mà chẳng thấy. Hãy nên biết: Nếu lìa tâm, thân này, tuy đầy đủ các căn như mắt, tai v.v… mà vẫn giống như gỗ, đá, chẳng hay biết gì!

Lại như thí dụ về cái tượng, nếu các tượng gỗ, đá v.v… hoặc bị lửa đốt, nước ngâm hư hoại, đao chặt sứt sẹo, bị kim cang phá nát, hoặc dùng lời phẫn nộ, thô ác mắng nhiếc, chẳng thể khiến cho tượng ấy dấy động đôi chút tâm tưởng, sanh lòng chẳng vui! Hoặc cúng dường đủ thứ, khoác phủ áo đẹp nhất, dâng món ăn ngon nhất, bôi hương quý nhất, khiến cho tượng rực rỡ, thậm chí các vật cúng của trời, người bày đầy ắp trước mặt, tượng cũng chẳng sanh lòng mừng. Hãy nên biết bản tánh của tượng tự Không, do tâm ta phân biệt mà sanh tăng giảm, hoặc hủy hoại, hoặc cúng bái, đều là điên đảo, chẳng thật! Giống như quán tượng bên ngoài, dùng cách quán ấy để quán tự thân; lúc đó, sẽ chẳng thấy thân tướng, lìa phân biệt. Quán sát thân này như thế, thấy Thật Tướng của thân, liền chứng vô tướng tam muội. Khi quán sát mà thấy, tức là cái duyên cho xúc tướng và hữu tướng, dần dần thâm nhập tự nhiên, từ ngay nơi tướng mà vô tướng, từ ngay duyên mà vô duyên. Nếu chẳng đạt được phương tiện này, chỉ trực tiếp quán Không, chẳng biết do nhân duyên gì mà thành Không, sẽ chấp trước pháp Không ấy, sanh ra nhiều dị kiến. Vì vậy, đối với thứ tự tu hành, cần phải có chỉ dẫn thích đáng. Vì sao vậy? Do phàm phu ngu muội như trẻ nít, đối với hình tượng tánh Không của chính mình mà nẩy sanh phân biệt tự ngã, tức là từ tự thân mà sanh ra sự phân biệt đối với Ngã. Vì thế, điên đảo, chẳng thật, nẩy sanh các phân biệt, hoặc cúng dường, hoặc bài bác cúng dường v.v… hoặc hủy báng, chửi bới, đoạn trừ, [các thứ chấp trước điên đảo ấy] đều nên trừ xả.

Quán thân rồi, kế đó phải nên có ngữ quán (quán sát ngữ nghiệp). Ngữ quán do được gom chung vào thân quán, nên chẳng nói riêng. Nay nói rạch ròi đại lược, tức là gộp chung lại để luận. Nay ngôn ngữ do đâu mà có? Chính là từ răng, họng, môi, lưỡi, bụng v.v… làm các duyên, tâm động gió, ma sát lẫn nhau mà có âm thanh ấy. Ví như tiếng vọng từ hang trống, đều chẳng có tự tánh. Phàm phu do chẳng hiểu, nên nghe tiếng hay đẹp, liền sanh lòng vui sướng, nghe tiếng trái ý liền sanh giận dữ. Nay thấy Thật Tướng của âm thanh như thế, biết âm thanh ấy chẳng sanh, chẳng diệt, giống như Thật Tướng, là âm thanh có tánh chất bình đẳng. Kế đó liền quán tâm, do pháp chẳng có hình tướng, thấy, nghe, hay, biết, trước là quán sát từ cái thô thiển, hiểu thân này bình đẳng, ngữ

bình đẳng, sẽ tự biết thâm nhập!

(Kinh) Phục thứ, Bí Mật Chủ! Tâm vô tự tánh, ly nhất thiết tưởng cố, đương tư duy tánh Không. Bí Mật Chủ! Tâm ư tam thời, cầu bất khả đắc, dĩ quá tam thế cố, như thị tự tánh viễn ly chư tướng. Bí Mật Chủ! Hữu tâm tưởng giả, tức thị ngu đồng phàm phu chi sở phân biệt, do bất liễu tri, hữu như thị đẳng hư vọng hoành kế. Như bỉ bất thật, bất sanh, đương như thị tư niệm. Bí Mật Chủ! Thử Chân Ngôn môn tu Bồ Tát hạnh chư Bồ Tát chứng đắc vô tướng tam muội. Do trụ vô tướng tam muội cố, Như Lai sở thuyết chân ngữ thân đối kỳ nhân, thường hiện tại tiền.

(經)復次，祕密主！心無自性，離一切想故，當思惟性空。祕密主！心於三時求不可得，以過三世故，如是自性遠離諸相。祕密主！有心想者即是愚童凡夫之所分別，由不了知，有如是等虛妄橫計。如彼不實不生，當如是思念。祕密主！此真言門修菩薩行諸菩薩證得無相三昧，由住無相三昧故，如來所說真語親對其人常現在前。

(Kinh: Lại này, Bí Mật Chủ! Tâm chẳng có tự tánh, do lìa hết thảy tưởng. Hãy nên tư duy tánh Không. Bí Mật Chủ! Tâm trong ba thời, cầu chẳng thể được, do vượt ngoài ba đời. Tự tánh như thế xa lìa các tướng. Bí Mật Chủ! Tâm hữu tưởng chính là do phàm phu ngu muội như trẻ nít phân biệt, do chẳng biết rõ mà có các so đo ngược ngạo hư vọng như thế. Các so đo ấy chẳng thật, chẳng sanh, hãy nên nghĩ nhớ như thế. Bí Mật Chủ! Các vị Bồ Tát ấy tu Bồ Tát hạnh trong Chân Ngôn môn, chứng đắc vô tướng tam muội. Do trụ trong vô tướng tam muội, chân ngữ do Như Lai đã nói luôn thường đích thân hiện ra trước mặt người ấy).

Lại nữa, Bí Mật Chủ! Tâm tánh lìa hết thảy các tướng, tư duy tánh Không thì hãy nên tư duy điều này. Bí Mật Chủ! Tâm trong ba thời, cầu chẳng thể được, lìa ngoài ba đời. Tánh ấy như thế, hãy nên tư niệm mà lìa tướng. Lại này, Bí Mật Chủ! Cũng tự nên quán sát. Hành giả khi đó đã quán ngoại tướng, kế đó, hiểu rõ nội tâm cũng là Không. Cái tâm ấy lìa hết thảy các tướng, trong ba đời đều chẳng thể cầu được. Như hư không lìa ba đời, tâm cũng như thế, vượt khỏi ba đời, vượt khỏi pháp trụ diệt, nhưng phàm ngu chẳng hiểu thật tánh của cái tâm. Lại này, Bí Mật Chủ! Có tâm tưởng chính là sự phân biệt của phàm phu ngu muội như trẻ nít, tức là tâm chấp tướng mà chẳng thể biết rõ, dấy lên hư vọng chẳng thật, bèn có cách nói như thế đó! Họ chẳng biết như thật, tức là do có vọng chấp ấy, chẳng thể biết như thật. Suy nghĩ như thế, chính là phàm phu dấy lên sự tư duy ấy. Nói “như thế” tức là phàm phu có sự phân biệt ấy. Trên đây thuộc về tâm cú.

Lại này, Bí Mật Chủ! Do các vị Bồ Tát tu Bồ Tát hạnh trong Chân Ngôn môn nói tướng để dẫn khởi vô tướng, hãy nên thấu hiểu hữu tướng để khởi vô tướng, tức là các Bồ Tát tư duy như thế, đạt được Vô Tướng tam muội. Do trụ trong Vô Tướng tam muội, này Bí Mật Chủ! Người đó sẽ được chứng. Do trừ vọng, thật thể nơi Thật Tướng của Chân Ngôn hiện tiền, đi, đứng, ngồi, nằm, đều thường hiện tiền. Đối với chân ngôn do Như Lai đã nói, người ấy thường đích thân đối trước đó mà tự trụ, do biết cái Thể của chân ngôn như trong mười thí dụ ở phần trên, tức là tướng Tất Địa. Vọng là tâm ta: “Ta ngu, ta trí, ta thuận, ta chống”, tự sanh đủ thứ tưởng chấp trước. Do sự hư vọng trên đây, tất cả thân khẩu cũng đều là hư vọng. Vì thế, chẳng biết là chuyện như thế nào? Chính là chẳng thấy chân thật! Do chẳng thấy chân thật, do giống như trẻ nít chẳng hiểu biết gì! Nếu lúc thấy Thật Tướng của cái tâm, tự nhiên lìa hết thảy các hý luận phân biệt như thế. Do chẳng biết Thật Tướng của tâm, nên sanh vọng chấp, gọi là “phàm ngu”. Nếu biết rõ, liền gọi là chư Phật.

Tiếp đó, kinh nói: “Bí Mật Chủ! Chân ngôn hạnh Bồ Tát chứng đắc vô tướng định, như vô tướng định trụ, đắc Như Lai sở thuyết chân ngôn thân đối, nhi bỉ thường trụ” (Bí Mật Chủ! Bồ Tát thuộc Chân Ngôn hạnh chứng đắc vô tướng định, nếu trụ trong vô tướng định, sẽ được đích thân đối trước chân ngôn do Như Lai đã nói để thường trụ trong đó). Ý nói: Chân ngôn hạnh Bồ Tát khi lìa tướng tu hành như thế, gọi là “trụ vô tướng định”. Do trụ trong vô tướng tam muội ấy, hết thảy các chân ngôn do Như Lai đã nói đều hiện tiền mà chứng, nên gọi là “thân đối” (đích thân đối trước). Khi chứng lý như thế, liền gọi là “thường trụ”. “Trụ” tức là trụ giống như Phật. Phẩm này đáng nên gộp chung với phần mười tâm để nói, nhưng theo thứ tự ý nghĩa, nói trước phần đó thì chẳng tiện; do vậy, đem nói trong phần kết hội này. Tôi cho rằng các phần kinh văn trên đây, đại ý chẳng vượt ngoài hạnh này, tức là “miệng niệm chân ngôn, thân kết pháp ấn, ý quán Phật”. Nhưng ba sự này đều là pháp sanh bởi các duyên. Duyên hòa hợp thì có, đều là vô tự tánh, chẳng sanh, chẳng diệt, tức là môn chữ A, là tánh pháp giới. Phàm phu chẳng biết, làm sao nhập được? Vì thế, đức Phật trước hết nói ba môn chân ngôn này, [khiến cho chúng sanh] dần dần đạt được tam muội, cho đến [khi họ] đích thân trông thấy Bổn Tôn, thấy đủ loại cảnh thần biến, do vì cái tâm chấp trước ấy, chẳng đạt được tam bình đẳng trụ. Nay nói pháp môn nhập tam bình đẳng, nếu hành giả từ trong tâm Du Già mà lại có thể quán sát như thế, lìa phân biệt hý luận nơi thân, miệng, ý, liền được hiện tiền chứng Thật Tướng của chân ngôn, trụ giống như Phật. Tự thể thường trụ, giống như Như Lai!

Phẩm Thứ Ba Mươi: Trì Tụng Thế Gian Và Xuất Thế Gian — Thế Xuất Thế Trì Tụng Phẩm Đệ Tam Thập

世出世持誦品第三十

(Kinh) Phục thứ, Bí Mật Chủ! Kim thuyết bí mật trì chân ngôn pháp. Nhất nhất chư chân ngôn, tác tâm ý niệm tụng, xuất nhập tức vi nhị, thường đệ nhất tương ứng. Dị thử nhi thọ trì, chân ngôn khuyết chi phần. Nội dữ ngoại tương ứng, ngã thuyết hữu tứ chủng. Bỉ thế gian niệm tụng, hữu sở duyên tương tục, trụ chủng tử tự cú, hoặc tâm tùy Bổn Tôn. Cố thuyết hữu phan duyên, xuất nhập tức vi thượng. Đương tri xuất thế tâm, viễn ly ư chư tự, tự tôn vi nhất tướng, vô nhị, vô thủ trước, bất hoại ý sắc tượng, vật dị ư pháp tắc. Sở thuyết tam lạc xoa, đa chủng trì chân ngôn, nãi chí chúng tội trừ, chân ngôn giả thanh tịnh, như niệm tụng số lượng, vật dị như thị giáo.

(經)復次，祕密主！今說祕密持真言法。一一諸真言，作心意念誦，出入息為二，常第一相應，異此而受持，真言闕支分。內與外相應，我說有四種，彼世間念誦，有所緣相續，住種子字句，或心隨本尊，故說有攀緣，出入息為上。當知出世心，遠離於諸字，自尊為一相，無二無取著，不壞意色像，勿異於法則。所說三落叉，多種持真言，乃至眾罪除，真言者清淨，如念誦數量，勿異如是 教。

(Kinh: Lại này, Bí Mật Chủ! Nay nói cách trì chân ngôn bí mật: - Đối với mỗi chân ngôn, khởi tâm ý niệm tụng. [Đó là cách thứ nhất], theo hơi thở niệm tụng. Đó là cách thứ hai. Thường đệ nhất tương ứng. Thọ trì khác cách ấy, chân ngôn thiếu chi phần. Trong và ngoài tương ứng, ta nói có bốn loại. Cách niệm tụng thế gian, có duyên theo liên tục, trụ chủng tử, câu, chữ, hoặc tâm nương Bổn Tôn, nên nói “có phan duyên”. Theo hơi thở bậc thượng. Nên biết tâm xuất thế, xa lìa ngoài các chữ. Chữ, tôn thánh một tướng, chẳng hai, chẳng chấp lấy. Chẳng hoại ý sắc tượng, chẳng khác với pháp tắc. Nói là ba lạc xoa, nhiều loại trì chân ngôn, cho đến trừ các tội. Bậc chân ngôn thanh tịnh, niệm tụng đúng số lượng, đừng khác với lời dạy).

Lại này, Bí Mật Chủ! Nói pháp niệm tụng bí mật, cũng khiến cho đối với mỗi chân ngôn được tụng, Phật, Bồ Tát riêng nói. Ý nói: Trong các chân ngôn ấy, chọn lấy một thứ nào đó, bèn nói là “mỗi mỗi”. Trong các chân ngôn, hễ chọn một thứ nào đó, đều riêng niệm tụng trong tâm. [Đó là cách thứ nhất]. Cách thứ hai là niệm tụng theo hơi thở ra vào. Hai cách [niệm tụng] ấy tương ứng bậc nhất. Hãy nên thực hiện hai pháp ấy như thế; đó gọi là cách niệm tụng bậc nhất. Nếu khác với cách này, việc niệm tụng sẽ có thiếu khuyết, do chi phần chẳng đầy đủ. Nhưng do tương ứng với nội và ngoại, [từ hai pháp nói trên đây] chia ra thành bốn, ta trước đó đã nói, nay tiếp đây lại nói. “Thế gian” là có cái để phan duyên, tức là trong ba thứ, chỉ quán một thứ trong chữ, ấn, hoặc thân. Quán xong bèn biết bản tánh của chúng, như ấn chính là chữ, chữ chính là thân, tâm vô ngại, lặng trong; đó là niệm tụng. Nếu dùng chữ [trong chân ngôn] để làm hơi thở ra vào, biết chữ chính là cái Thể của chân ngôn. Do sức giúp đỡ của [hơi thở] ra vào, nên gọi là “xuất nhập tức” (thở ra, hít vào). Trong hai cách này, do hơi thở ra vào còn có chút phan duyên, cho nên biết “ý niệm tụng” (niệm tụng bằng tâm tưởng) chính là tối thượng. Chữ, ấn, và bổn tôn chẳng phân biệt, thở hít cũng thế. Phẩm Thế Xuất Thế Gian Trì Tụng này chính là đại ý của cả bộ kinh, chỉ là phương pháp nhập đạo để các vị Bồ Tát tu Chân Ngôn hạnh thực hiện sự trì tụng. Do phẩm này được chuyên gọi như thế, liền biết yếu chỉ của cả bộ kinh.

Đầu bộ kinh, ngài Kim Cang Thủ đã từng hỏi đức Phật cách thức trì tụng, trong các phần trước cũng có chỗ giải đáp đại lược, nhưng chưa tường tận. Nay vì quyết trạch, lại phân biệt cặn kẽ hạnh tông yếu ấy. “Bí mật”: Những điều được nói trong các phẩm trước chẳng phải là không bí mật, nhưng điều tông yếu ở đây chính là bí mật nhất trong các bí mật. Mỗi một cách niệm tụng, hoặc là dùng ý thanh để niệm tụng, hoặc niệm tụng theo hơi thở ra vào, đều là nêu rõ hành pháp sai biệt khác nhau! Mỗi một cách niệm tụng, tức là chuyên tâm hay miệng tụng chân ngôn, khi âm thanh chân ngôn phát ra, âm thanh của mỗi chữ đều chắc thật, chẳng gián đoạn. Hễ đoạn tức là phan duyên! “Tác ý” tức là thẳng thừng dùng tâm để trì, chỉ dùng tâm tưởng để niệm tụng, không phát ra tiếng. “Niệm tụng theo hơi thở ra vào” tức là như trong phần trên đã nói “nuốt gió” vậy. “Hai tương ứng” là trong ba loại niệm tụng, thì tác ý và hơi thở ra vào là [cách niệm tụng] tương ứng bậc nhất.

“Đương vật dị” (Đừng nên khác đi): Hãy thường nên dựa theo đó để làm, đừng dị duyên, dị tưởng. Nếu chẳng phải vậy, chỉ là dụng công vô ích! Người trì chân ngôn dụng công thiếu khuyết chi phần, tức là đối với chữ có chấm, nhưng chẳng nói (phát âm đúng theo chữ đó), hoặc là thiếu chữ, hoặc đáng lẽ đọc âm dài mà lại đọc thành âm ngắn. Các trường hợp [sai sót] như thế rất nhiều, đều gọi là “khuyết chi phần niệm tụng”. Đối với hai cách trên đây, hễ có nội ngoại tương ứng, sẽ hợp thành bốn loại niệm tụng (tức bốn màu). Nói “thế gian hữu duyên tương tục” là nói tới tự cú (chữ và câu chân ngôn). “Cú” (câu) [hàm nghĩa] “giở chân, cất bước”, tức là quán chữ ấy như từng bước chân, “chữ” chính là chữ chủng tử.

Kế đó, trong phần Thế Xuất Thế Niệm Tụng trên đây, thân, chữ, và ấn hợp thành một là được! Nay cách niệm tụng trong thế gian có khác, hoặc quán chữ, hoặc quán Bổn Tôn, hoặc quán ấn. Có nghĩa là: Câu chính là Bổn Tôn; đó là cách niệm tụng theo thế gian. [Trong cách niệm tụng theo thế gian], niệm theo hơi thở ra vào là tối thượng. Pháp dùng hơi thở ra vào [để niệm tụng] trong phần trước [được coi] là tối thượng, tức là đối với hơi thở ra vào, biến chữ thành hơi thở ra vào. Nay trong cách niệm tụng thế gian, [hành nhân] thấy trong hơi thở ra vào có chữ rành rẽ, phân minh; đó là có phân biệt, còn trong pháp xuất thế gian trên đây, chẳng dấy lên phân biệt như thế! Trong chân ngôn, hễ phân biệt thì là hai, chính là cách trì tụng thế gian. Cách ấy có duyên theo tướng, duyên theo chữ, hoặc câu chữ. Đối với câu chữ, từ trong đó, chọn lấy một chữ để duyên theo, hoặc lấy một câu, tưởng [câu ấy] ở nơi tâm của Bổn Tôn, như trong phần trước đã nói cặn kẽ. Đó là ngoại niệm tụng.

“Lấy một chữ” tức là chữ chủng tử, hoặc chữ đầu tiên của chân ngôn. Nếu chân ngôn ngắn, có thể tưởng trọn cả câu. Như trong phần trước đã nói, [xếp các chữ ấy] liên hoàn, đặt trong vầng tròn sáng nơi tâm Bổn Tôn. Hai loại ấy, hoặc chữ hay câu, thuận theo hơi thở ra vào chẳng dứt, chẳng gián đoạn. Khi sắp tụng bèn nhiễu quanh. Kinh có nói rõ nghĩa này, như nhìn vào hình bóng trong gương, bèn thấy phân minh. Nay quán chữ, thấy chữ, quán ấn và Bổn Tôn liền thấy [ấn và Bổn Tôn]. Đó tức là hữu tướng. Nếu lúc hành giả thấy tướng chân thật ấy, liền chẳng trụ vào hữu tướng, nhưng còn chưa nhập vô tướng. Nếu quán Bồ Đề tâm, tức là một mực vô tướng. Tâm ấy chính là Phật, Phật chính là tự thân. Tự thân liền thành Phật; do thành Phật nên một tướng chẳng khác. Vì vậy, gọi là vô tướng. “Tùy” nghĩa là đến hoặc đi tùy tâm. Trong cách niệm tụng thế gian, coi [niệm tụng theo] hơi thở ra vào là cao. Hãy nên biết trong cách niệm tụng xuất thế gian, niệm tụng bằng ý xa lìa các chữ, chữ và Bổn Tôn là nhất hiệp tướng. “Bất hoại” tức là chẳng tách thành hai đằng để chấp giữ, [hai đằng] tức là phân biệt và chấp trước đối với tướng. “Nhất hiệp tướng” tức là hợp thành một để khỏi chấp trước, nhưng chẳng hoại tướng ấy. Chẳng hoại ý sắc tướng, hình tượng và tâm chẳng khác nhau. Vì thế nói là “bất hoại”. “Vật dị pháp tắc” (Đừng khác pháp tắc) tức là giáo pháp như thế, [hãy vâng theo đó, đừng làm khác đi].

Trụ trong pháp như vậy, bèn tụng ba lạc xoa. Như trong phần trước, ta đã nói nhiều loại niệm tụng, tức là số lượt, thời tiết, hiện tướng, tăng ích v.v… “Ba lạc xoa” là con số, “số” là thế gian (tức hiểu lạc xoa theo ý nghĩa số lượng thì là cách hiểu chấp trước của thế gian). Lạc xoa trong xuất thế gian là thấy tam tướng, tức là đối với “chữ, ấn, Bổn Tôn”, tùy chọn mỗi tướng thích hợp. “Chữ, ấn, Bổn Tôn, thân, ngữ, tâm” gọi là Kiến, cho đến có thể khiến cho người trì tụng thanh tịnh, khiến cho hết thảy các tội trừ diệt. Nếu chẳng tịnh, lại [tu tập] thêm một tháng, một năm v.v…. như trong phần trước đã nói. Nay nói con số niệm tụng nhằm nhắc lại kinh văn trong phần trước: “Chẳng nên khác với pháp tắc ấy!” Do vậy, nay tai nghe thở ra thì chữ phát ra, khi hít vào thì chữ sẽ theo hơi thở mà ra vào. Nay nói “cách tụng kinh của tông Thiên Thai là pháp Sổ Tức của tông viên đốn” chính do ý này. Nay do dùng chữ ấy để duyên theo hơi thở ra vào, tự nhiên cái tâm niệm niệm liên tục, chẳng tán loạn, điềm nhiên, dễ nhập tam muội. Đấy là cách niệm tụng tối thượng trong thế gian vậy!

Lại nữa, trong phần trên nói về tôn thần, có nói pháp niệm tụng theo câu, chữ này, chư tôn đều như thế. Trên là từ Phật Bộ cho đến dưới là tám bộ, hễ có niệm tụng, đều nên làm như thế. Cách niệm tụng theo hơi thở ra vào này, cũng tùy theo pháp của Bổn Tôn mà mỗi mỗi có hành pháp này. Hãy nên biết: [Cách niệm tụng thù thắng trong] xuất thế gian là pháp niệm tụng theo ý, lìa khỏi văn tự, há có phải là bác bỏ các chữ chân ngôn trên đây thì mới gọi là “lìa văn tự” ư? Chẳng phải vậy, mà là có thể thông đạt bản tánh của chữ chính là viên minh. Hãy nên trụ trong cái “bất sanh sẵn có” tức là cái tâm. Thể tánh của cái tâm viên minh thanh tịnh, trọn đủ các đức mà chẳng phân biệt. Hãy nên quán chữ như thế. “Chữ” ấy lại chính là chữ chân ngôn và câu của Bổn Tôn trong phần trước. Chỉ biết rõ chữ ấy từ tâm mà sanh. Tâm đã viên minh, trạm tịch, tánh của chữ sanh từ tâm cũng như thế. Nói “lìa chữ, thanh” v.v… tức là lìa cái tâm phân biệt duyên niệm và thanh tưởng v.v… Nhưng trì tụng thì có tụng và quán, hoặc có thể quán hạnh, hoặc có thể kiêm hành, hoặc chỉ tu Quán Chiếu. “Tụng” là như trên duyên theo âm thanh, chữ, hoặc hơi thở ra vào. “Chiếu” là quán thể tánh của chữ ấy. Nhưng lúc mới quán, sẽ thường có tướng. Nếu quán sự viên minh của một chữ chủng tử thì thoạt đầu quán nhỏ. Nếu quán trọn cả câu, sẽ tưởng vầng tròn sáng to lớn, có hình dạng như mắt xích. Dùng tâm quán chiếu, khiến cho rõ ràng, phân minh; sau đấy, từ đó mà quán tánh của nó. Đối với tướng của Bổn Tôn, chẳng hoại mà cũng chẳng lấy, ý chẳng hoại hình.

“Vật dị pháp tắc” (Đừng khác pháp tắc): [Để quán tưởng] Bổn Tôn chính là thoạt đầu quán chữ trong vầng tròn sáng. Kế đó là quán Bổn Tôn, như trên đã nói. “Nhất tướng” chính là thân, khẩu, ý. Quán vầng tròn sáng trên tâm Bổn Tôn chính là tâm, thân ấn của Ngài chính là thân. Các chữ chân ngôn chính là ngữ. Nay đã thấy rõ Bổn Tôn, quán ba sự của Bổn Tôn là một tướng bình đẳng giống như Thật Tướng. Lại quán Bổn Tôn, ba sự bình đẳng một tướng, liền giống như ta. Ba tướng của ta cũng lại là một tướng bình đẳng, chẳng khác Bổn Tôn. Tánh viên minh ấy chẳng khác Bồ Đề tâm, Bồ Đề tâm chẳng khác Bổn Tôn, tự và tha bình đẳng.

Lại nữa, tuy chữ được quán khác nhau, nhưng đều là tam muội môn. Nếu hiểu tánh và tướng của một chữ, liền hiểu tánh và tướng của hết thảy các chữ. Chữ tức là Bổn Tôn, Bổn Tôn tức là tâm, tâm tức là thể tánh của pháp giới. Vì thế, chữ A này chính là chữ chẳng thể nghĩ bàn. Như chữ A, hết thảy cũng như thế. Giống như chữ, ấn và Bổn Tôn cũng như thế. Trong ba tướng chẳng nghĩ bàn ấy, tức là tướng chữ chân ngôn, tướng thân ấn, và tâm tướng của Bổn Tôn, chẳng trừ bỏ, chẳng lập, chẳng tăng thêm, chẳng giảm bớt. Hãy nên quán là tướng hết thảy bình đẳng, thấu đạt hết thảy các pháp, thành Nhất Thiết Trí. Hãy nên nương theo pháp tắc ấy để thực hiện, đừng khác với điều đó. Đấy chính là ý nghĩa của “tam lạc xoa”. Lạc xoa là tiếng Phạn, nghĩa là “tướng”, mà cũng có nghĩa là “thấy”.

Trong các thứ kinh giáo, hễ có chỗ tương ứng với trì tụng, ta phần nhiều nói “tụng một lạc xoa”, hay “ba lạc xoa” v.v… Hoặc nói “vì trừ tội chướng nên tụng một lạc xoa. Kẻ tội chướng cực trọng chẳng vượt quá ba lạc xoa liền được tội nghiệp thanh tịnh”. Nhưng nghĩa này có dư thừa, nay hãy nên quyết trạch. Nói “lạc xoa” là nói đến tướng. Nếu đạt được ba tướng, sẽ là tội được trừ:

- Trước là nói về thân tướng, tức thân thể trước kia thô nặng, nay được khinh an, thậm chí đi trăm dặm, ngàn dặm, sẽ nhanh chóng vượt qua, chẳng cảm thấy mỏi mệt, nhanh lẹ dị thường! Trước kia tĩnh tọa chú tâm vào một duyên, phần nhiều bị tiểu trùng, muỗi mòng quấy rối, nay [các chướng não ấy] đều chẳng sanh, chẳng còn tướng bẩn thỉu đáng ghét, rộng như trong Đại Phẩm đã nói. Đấy là thân tướng.

- Khẩu tướng là hễ có tụng niệm, khi vừa tạm phát ra âm thanh, Bổn Tôn liền đến. Lại như Đại Phẩm đã nói cặn kẽ: Miệng thốt ra lời chân thành, phi nhân chẳng quấy nhiễu người ấy. Đó đều là tướng ngữ nghiệp thanh tịnh.

- Ý cũng có tướng lạ thù thắng, tức là phát sanh vô lượng huệ giải. Như trải qua một tháng, bốn tháng phân biệt chẳng hết. Hoặc khi trước ham thích vị thức ăn như thế này, như thế nọ, nếu chẳng được, thân liền bất an. Nay thì vắng lặng, chẳng còn nghĩ tới nữa. Thậm chí nhiều ngày chẳng ăn, vẫn điềm nhiên, đạt được vị ngon hỷ duyệt, chẳng còn nghĩ muốn ăn chi khác, thân cũng chẳng đói khát. Hoặc trước kia lắm thứ phiền não, nay đều dứt sạch. Đó đều là tướng ý thanh tịnh.

Do có đủ ba thứ tịnh tướng ấy, gọi là “ba lạc xoa”. Nếu chẳng phải vậy, miệng chỉ tụng số lượt trì niệm suông, chẳng có ích gì! Đã đạt được ba tướng ấy, hãy nên càng tu thêm hạnh thù thắng. Hoặc có lúc chư thiên bát bộ phi hành trong không trung, chẳng dám dẫm đạp lên bóng người ấy, hoặc sẽ đến kính lễ, hỏi han. Các đồng tử cõi trời làm người hầu hạ, hỏi han những thứ [người ấy] cần dùng. Những điều như thế ai biết? Chỉ người tụng trì tự biết đó thôi! Đấy cũng là tướng trừ sạch tội.

Trong phần trên thì nói “lìa hết thảy các tướng”, nay nói ba tướng, làm thế nào tương ứng với điều này? Nay đáp: Do ba tướng ấy dùng chữ A. Ba chữ ấy chính là một tướng, cũng chẳng phải là một, mà cũng chẳng phải là khác, như tông Thiên Thai đã giải thích, đại lược tương đồng với điều này, tức là một tướng là hết thảy các tướng, chẳng phải một, chẳng phải hết thảy, từ ngay nơi tướng mà chính là vô tướng, từ ngay phi tướng mà chẳng phải là vô tướng; đấy đều là ý này! Ba tướng như thế bình đẳng trụ trong Thật Tướng, đó là ý nghĩa của “ba lạc xoa”. Thật Tướng của thân là một lạc xoa, trừ hết thảy thân cấu. Tướng của ngữ chân ngôn là hai lạc xoa, trừ hết thảy ngữ cấu. Thật Tướng của ý là lạc xoa thứ ba, trừ hết thảy tâm cấu. Tam cấu đã trừ, ba công đức sanh, tức là phần chứng công đức của Như Lai.

Lại nữa, lạc xoa có nghĩa là “đích ngắm”, tức là ý nghĩa “mục tiêu”. Như trong kinh Văn Thù nói về chuyện học bắn, thoạt đầu bắn vào đích ở xa, sau dần dần tới gần, cho đến tùy ý đều trúng đích. Thủ Lăng Nghiêm tam muội cũng thế, do nhân duyên ấy mà gọi là lạc xoa. Lại nữa, thân kết ấn, miệng tụng chân ngôn, ý quán Bổn Tôn, tức là ba hạnh sai biệt bất đồng, tức là tam tướng. Do ba tướng ấy, nhập môn chữ A, lìa khỏi tam tướng, nhất tướng bình đẳng. Chiếu kiến như thế chính là ý nghĩa của ba “lạc xoa”.

Lạc xoa nghĩa là “thấy”; vì thế nói “vật dị” (đừng khác), tức chớ quán chi khác! Lại nữa, trước đó đã nói ba cú nghĩa, tức “Bồ Đề làm tâm chủng tử” chính là nhân, “đại bi làm căn, phương tiện làm rốt ráo”. Từ đầu tới cuối đều nói về ba sự ấy, hoặc tự hiển lộ ba đức ấy, hoặc nhằm thành tựu ba hạnh ấy. Nói “ba lạc xoa” chính là nhằm tương ứng với điều ấy. Tức là hành giả thoạt đầu cần phải tương ứng với Bồ Đề tâm; đó là cái nhân của hết thảy Phật pháp. Nếu chẳng phát tâm, liền lìa diệu nhân, há có thể tiến hành ư? Tuy đã có tâm, nếu chỉ ngóng nhìn đường mà chẳng cất bước, có nguyện mà chẳng hành, há có thành tựu hết thảy các thân công đức sanh bởi Đại Bi Thai Tạng được ư? Hoặc tuy có thể tiến hành, nhưng vì lìa phương tiện, nên có nghi tâm. Do nghi tâm nên hết thảy chẳng thể thành, cũng chẳng thể nhập Thật Tướng. Vì thế, đức Phật răn dạy các hành nhân: - Ắt cần phải nương theo thầy mà học, chẳng được tự chuyên. Đừng cậy vào sức phân biệt lợi căn của chính mình, tự tiện nương theo kinh văn để tự hành, vừa nghe liền áp dụng, chẳng vào Mạn đồ la, chẳng thọ giới tam bình đẳng, chẳng thể thông hiểu trọn vẹn phương quỹ. Do chẳng hiểu biết, dẫu phát tâm tu hành dũng mãnh tinh tấn, nhưng do phương tiện sai lầm, việc làm sẽ chẳng thành. Bởi đó, nẩy sanh tâm nghi. Do tâm nghi nên hủy báng tạng bí mật của Như Lai, là cái nhân của ngũ vô gián, hướng vào đường ngũ vô gián. Do nhân duyên ấy, cần phải trọn đủ ba cú nghĩa, chẳng được khuyết thiếu. Đó là ý nghĩa của “ba lạc xoa”. Do chuyện này đã xong, trong phẩm Phó Chúc tiếp theo, lại nói rõ về tướng trạng chọn lựa đệ tử, văn tướng hô ứng nhau. Phẩm tiếp theo là quán sát, căn dặn, tuy kinh chẳng

nói, nhưng ý nghĩa là như thế đó.

Phẩm Thứ Ba Mươi Mốt: Chúc Lụy — Chúc Lụy Phẩm Đệ Tam Thập Nhất

囑累品第三十一

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn cáo nhất thiết chúng hội ngôn: - Nhữ kim ưng đương trụ bất phóng dật. Ư thử pháp môn, nhược bất tri căn tánh, bất ưng thọ dữ tha nhân, trừ ngã đệ tử cụ tiêu tướng giả. Ngã kim diễn thuyết, nhữ đẳng đương nhất tâm thính. Nhược ư cát tường chấp túc thời sanh, chí cầu thắng sự, hữu vi tế huệ, thường niệm ân đức, sanh khát ngưỡng tâm, văn pháp hoan hỷ nhi trụ, kỳ tướng thanh bạch, hoặc bạch sắc, quảng thủ, trường cảnh, ngạch quảng, bình chánh. Kỳ tỵ tu trực, diện phủ viên mãn, đoan nghiêm tương xứng. Như thị Phật tử, ưng đương ân cần nhi giáo thọ chi.

(經)爾時，世尊告一切眾會言：汝今應當住不放逸。於此法門，若不知根性，不應授與他人，除我弟子具標相者。我今演說，汝等當一心聽。若於吉祥執宿時生、志求勝事、有微細慧、常念恩德、生渴仰心、聞法歡喜而住，其相青白或白色、廣首長頸、額廣平正、其鼻脩直面䩉圓滿、端嚴相稱，如是佛子應當殷勤而教授之。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bảo hết thảy chúng hội rằng: - Các ông nay hãy nên trụ trong chẳng buông lung. Đối với pháp môn này, nếu chẳng biết căn tánh, chớ nên trao cho người khác, trừ các đệ tử trọn đủ tướng tiêu biểu của ta. Ta nay diễn nói [các tướng ấy], các ông hãy nên nhất tâm lắng nghe. Nếu người ấy sanh nhằm lúc có tinh tú tốt lành, chí cầu sự thù thắng, có huệ vi tế, thường nghĩ ân đức, sanh lòng khát ngưỡng, nghe pháp hoan hỷ mà trụ. Có tướng xanh trắng hay màu trắng, đầu rộng, cổ cao, trán rộng, ngay ngắn. Mũi cao thẳng, khuôn mặt đầy đặn, đoan nghiêm tương xứng. Hãy nên ân cần dạy bảo Phật tử như thế).

Kế đó, đức Phật bảo đại hội, tức là các vị Kim Cang Bồ Tát nhiều như số vi trần trong mười thế giới được nói ở đầu chánh kinh. Nay sắp nói kinh xong, vì thế, thêm phần dặn dò. “Nhữ đẳng ưng trụ bất phóng dật” (Các ông hãy nên trụ trong chẳng buông lung), tức là câu nối tiếp phần kinh văn trước đó. Đại Thừa Mật giáo hãy nên truyền thừa pháp như thế. Nếu dạy bảo chẳng thỏa đáng, đó chính là bộp chộp, luông tuồng, trái vượt pháp tắc; vì thế nói là “trụ bất phóng dật”. Lại nữa, ba cú nghĩa như trên chính là hạnh tự lợi, lợi tha, các ông hãy nên trụ trong bí mật giáo thuộc nghĩa chữ A để làm Phật sự. Nếu chẳng tùy thuận theo đó, tức là trụ trong phóng dật. Truyền trao sai căn cơ, sẽ có thể tổn hại thiện căn của người đó (người được truyền pháp). Vì thế kinh nói: “Hữu trí nhược văn tức năng tín giải, vô trí nghi hối tức vi vĩnh thất” (Kẻ có trí nếu nghe sẽ có thể tin hiểu. Kẻ vô trí [nếu nghe pháp ấy] sẽ ngờ vực, hối hận, tức là bị mất mát vĩnh viễn). Nếu Bồ Tát chẳng quán sâu xa nhân duyên từ đầu đến cuối, chủng tướng, và thể tánh của chúng sanh, cứ bộp chộp truyền pháp, sẽ chính là kẻ oán của trời, người, hành đại phóng dật! Vì thế, kế đó nói: “Nhược bất tri bỉ căn, bất đắc thọ dữ” (Nếu chẳng biết căn cơ của kẻ đó, chẳng được trao truyền). “Căn” tức là tướng ngũ căn lợi độn, tức Tín v.v…

“Trừ ngã đệ tử” (Trừ đệ tử của ta) tức là người đã nương theo giáo pháp của ta mà trụ, tâm tin hiểu thì mới có thể kham tiếp nhận. Nếu là các loại ngoại đạo thế gian khác, chưa nhập chánh pháp, tín tâm chưa vững, hãy nên chỉ dạy, khiến cho họ đạt được thiện lợi trong các pháp sâu khác, chớ nên bộp chộp nói [pháp này]. Nếu Bồ Tát soi tỏ căn cơ, cố nhiên tự do trí lực của chính mình [mà lựa chọn đệ tử truyền pháp]. Nay vì người truyền pháp trong đời Mạt, [đức Phật] lại nói rõ tướng trạng thuộc dấu vết bên ngoài [của hàng đệ tử] có thể truyền pháp. Trước đó, phần đầu kinh đã nói rõ tướng chọn lựa đệ tử. Nay lại nói, nhưng đều là nêu đại lược các điều chánh yếu, trong Đại Bổn đã nói cặn kẽ. “Lương thần sanh” (Sanh vào ngày giờ tốt đẹp): Trong Đại Bổn đã nói cặn kẽ các tinh tòa như thế, chấp diệu, thời tiết như thế mà sanh, có căn tánh như thế, tướng mạo như thế, hãy nên trao truyền pháp giáo như thế, nói rất sâu. Lại nữa, mỗi điều đều có hai thuyết nông cạn sơ sài và bí mật, sâu xa. Nay ở đây, [chánh kinh] chỉ nêu ra cương mục. “Cầu thắng thượng sự” (Cầu chuyện thắng thượng) tức là phát Bồ Đề tâm, chỉ cầu hạnh cụ túc đạo của Như Lai. Phàm mọi chuyện tạo tác, chẳng cầu chuyện khác, sở hành rộng rãi, mầu nhiệm trọn khắp. “Vi tế” tức là nghe một chữ, một câu, liền có thể dùng trí lực của chính mình để rộng hiểu vô lượng nghĩa thú, rộng diễn không sai lạc. “Tư niệm ân đức” (Nghĩ nhớ ân đức): Cho đến nghe ý nghĩa của một câu từ thầy, thậm chí tới khi thành Phật, vẫn chẳng quên báo đáp, thường biết ân, báo ân. “Khát ngưỡng” là tâm ân cần mong cầu, mong cầu pháp thù thắng, giống như ngài Tát Đà Ba Luân chẳng hạn, thì mới có thể nói. “Hoan hỷ trụ” là nghe diệu pháp, tâm vui mừng, hớn hở trọn khắp thân tâm. “Bất cầu bỉ pháp” (Chẳng cầu pháp khác): Thậm chí chẳng tiếp nhận một chữ của kinh khác.

Kế đó, lại biện định tướng bên ngoài. Lược nói sắc tướng ấy, nghĩa là [chánh kinh nói] “thanh bạch” (xanh, trắng), tức là chẳng trắng, lại chẳng quá đen, là sắc cát tường. Đại Bổn nói cặn kẽ, nay ở đây chỉ nêu một phần mà thôi! Đầu rộng là như ngài La Vân (La Hầu La), đỉnh đầu như tàn lọng; nhưng không quá rộng, lại chẳng nên nhỏ, phải thẳng thớm, đầy đặn, thon thả vừa phải. “Cao cảnh” tức là cổ chẳng quá dài, lại chẳng quá ngắn. Nói tóm lại, vừa vặn, thẳng vừa phải, chớ nên quá mức. Trán rộng mà trang nghiêm, cũng là đừng rộng quá mức. Lại cần phải trọn đủ tướng đoan nghiêm. “Tỵ tu” tức mũi chẳng quá cao, chẳng quá tẹt. Hãy nên như đĩnh vàng. Nói đại lược là thân tâm kham làm tướng đạo khí. Người như thế mới kham truyền dạy tu tập. Người trọn đủ tướng tức là Phật tử, người như thế mới nên trao truyền, ân cần nhiếp thọ, dạy bảo, [những điều này] được nói trong phần Thập Địa của luận Du Già. Lại khuyên dặn ắt là đối với kẻ kham kế tục, truyền thừa [pháp này], hãy nên khuyên dạy, truyền trao, đừng để lỡ thời.

(Kinh) Nhĩ thời, nhất thiết cụ oai đức giả hàm hoài khánh duyệt, văn dĩ đảnh thọ, nhất tâm phụng trì. Thị chư chúng hội, dĩ chủng chủng trang nghiêm quảng đại cúng dường dĩ, khể thủ Phật túc, cung kính hiệp chưởng, nhi thuyết thị ngôn: - Duy nguyện ư thử pháp giáo, diễn thuyết cứu thế gia trì cú, linh pháp nhãn đạo biến nhất thiết xứ, cửu trụ thế gian.

(經)爾時，一切具威德者咸懷慶悅，聞已頂受，一心奉持。是諸眾會，以種種莊嚴廣大供養已，稽首佛足，恭敬合掌而說是言：唯願於此法教演說救世加持句，令法眼道遍一切處久住世間。

(Kinh: Lúc bấy giờ, hết thảy các vị trọn đủ oai đức đều ôm lòng vui mừng, nghe xong, cung kính tiếp nhận, nhất tâm vâng giữ. Các đại chúng trong hội ấy dùng các thứ trang nghiêm rộng lớn cúng dường xong, đảnh lễ dưới chân Phật, mà nói lời này: - Kính mong hãy trong pháp giáo này, diễn nói câu gia trì cứu đời, khiến cho đạo pháp nhãn trọn khắp hết thảy mọi nơi, trụ lâu trong thế gian).

Khi đó, các bậc trọn đức như ngài Kim Cang Thủ (tức là các đại chúng trong hội trên đây), các thính chúng ấy lúc đó nghe nói như vậy, đối với các giáo pháp do các vị Bổn Tôn đã nói, “con đã kính vâng thọ trì”, nghĩa là giống như tiếp nhận lệnh vua, phụng hành, lưu truyền, hãy nên cúng dường. Khi đó, đại chúng lại đứng lên lễ Phật, vì pháp trụ lâu dài, thỉnh Phật gia trì. Nghe đức Phật dạy, họ bèn cung kính tiếp nhận, vâng giữ, đảnh lễ đấng Nhất Thiết Trí, thỉnh Như Lai gia hộ. Vì lẽ nào vậy? Đức Phật đã phó chúc bí tạng như thế, do gánh vác tránh nhiệm nặng nề, hành Như Lai sự, chức trách ấy chẳng nhẹ. Nhưng diệu pháp này, lúc đức Như Lai còn tại thế đã có lắm kẻ oán ghét, huống hồ trong ác thế đời Mạt! Nhưng chúng con đã phát nguyện chân thành, muốn khiến cho bộ kinh như thế này được lưu truyền rộng rãi. Vì thế, thỉnh đức Phật dùng thần lực tự tại gia hộ chúng con, khiến cho sở nguyện được thành tựu. Pháp nhãn đạo trụ lâu nơi đời, trọn khắp hết thảy, tức là nguyện hoằng kinh. Do Phật gia trì, nguyện khiến cho pháp nhãn lưu hành dài lâu trong đời. Đấy là đại huệ đạo “khai Phật tri kiến”, là con đường do hết thảy chư Phật đều đi. Vì thế nói là “pháp nhãn đạo”. Hãy nên khiến cho đạo này trụ lâu trong cõi đời tột cùng chúng sanh tế, lại theo chiều ngang trọn khắp thế giới, không đâu chẳng lưu thông. Đấy chính là như [trong kinh Pháp Hoa], các vị Thượng Hạnh Bồ Tát v.v… đã nói: “Tùy Phật hữu tích chi xứ, ngã giai thệ truyền thử pháp” (Hễ chỗ nào có dấu tích của Phật, con đều thề truyền pháp này). Đó là chính ý nghĩa của việc thưa hỏi chuyện hoằng kinh vậy.

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn ư thử pháp môn, thuyết gia trì cú chân ngôn viết: “Nam ma tam mạn đa bột đà nẫm, tát bà tha thắng thắng, đát lăng đát lăng, ngung ngung, đạt lân đạt lân, sa tha bả dã sa tha bả dã. Bột đà tát để dã phạ, đạt ma tát để dã phạ, tăng già tát để dã phạ, hồng hồng, phệ na vĩ phệ, sa ha”. Thời Phật thuyết thử kinh dĩ, nhất thiết Kim Cang giả, cập Phổ Hiền đẳng thượng thủ chư Bồ Tát, văn Phật sở thuyết, giai đại hoan hỷ, tín thọ phụng hành.

(經)爾時，世尊於此法門說加持句真言曰：南麼三曼多勃馱喃。薩婆他勝勝。怛稜怛稜。顒顒。達隣達隣。娑他跛也娑他跛也。勃馱薩底也嚩。達摩薩底也嚩。僧伽薩底也嚩。吽吽。吠娜尾吠。莎訶。時佛說此經已，一切持金剛者及普賢等上首諸菩薩，聞佛所說，皆大歡喜，信受奉行。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn đối với pháp môn này, nói câu gia trì chân ngôn rằng: “Namaḥ samantabuddhānāṃ, sarvathā śiṃ śiṃ, triṃ triṃ, guṃ guṃ, dhariṃ dhariṃ, sthāpaya sthāpaya, buddhasatya vā, dharmasatya vā, saṅghasatya vā, hūṃ hūṃ, vedavide, svāhā”. Khi ấy, đức Phật nói kinh này xong, hết thảy các vị Kim Cang, và các vị thượng thủ Bồ Tát như Phổ Hiền v.v… nghe lời Phật dạy, đều hết sức hoan hỷ, tin nhận, phụng hành).

Khi đó, do đức Phật chấp thuận lời thỉnh ấy, liền dùng chân ngôn gia trì pháp này như kinh đã nói (chưa nói ý nghĩa của từng câu, cần phải hỏi thêm). Khi đó, các vị thượng thủ nghe đức Phật nói rồi, cung kính tiếp nhận, thọ trì. Đã rộng nói kinh Ma Ha Tỳ Lô Giá Na Thành Bồ Đề Gia Trì Thần Biến xong.

Hỏi ba câu trước: “Một, Bồ Đề tâm là chủng tử. Hai, đại bi là căn. Ba, phương tiện là cuối cùng”. Nay nói theo Đại Bi Tạng Mạn đồ la, lấy trung đài làm Bồ Đề tâm. Kế đó, tám cánh là Đại Bi. Ba viện ở phía ngoài là phương tiện.

Đáp rằng: Ở đây có hai loại. Tức là đối với người tu hành mà nói theo cái nhân, hai là dựa theo quả địa Như Lai để nói. Như các vị trời trong thế gian thuộc bát bộ ở viện ngoài cùng, chính là trước kia đã từ trong tám tâm, thoạt đầu hiểu biết, giữ trai giới trở đi cho đến khi hưởng thọ dụng quả. Nhưng có thiện căn khai phát tương ứng với chánh đạo, tức là cái nhân nơi hoa đài trong Đại Bi Thai Tạng. Như Lai dùng sức phương tiện để hướng dẫn, cho đến khiến cho [hành nhân] thành tựu tám tâm thế gian trở đi, chính là các vị trí thuộc ngoại viện. Kế đó, dần dần hướng vào trong, và Nhị Thừa cũng thuộc trong ấy. Lại như biết có pháp thù thắng vô thượng tâm, dẫn nhập đôi chút vào [tầng viện] thứ hai và thứ ba [của Mạn đồ la], đều là câu “đại bi”. Kế đó, thành Phật quả, nhập Trung Thai, tức là câu “phương tiện”. Nhưng năm vị Phật, bốn vị Bồ Tát thuộc tám cánh [hoa sen] ở Trung Thai, há có phải là thân khác ư? Chính là một vị Tỳ Lô Giá Na vậy! Vì muốn phân biệt đức nội chứng của Như Lai mà biểu thị ra ngoài, cho nên trong một pháp giới mà phân biệt nói thành tám cánh.

Như bốn vị Bồ Tát, ngài Phổ Hiền ở Đông Nam là như thế nào? Phổ Hiền là Bồ Đề tâm. Nếu chẳng có cái nhân mầu nhiệm ấy, trọn chẳng thể đạt tới vô thượng đại quả; vì thế, Ngài được nêu tên đầu tiên. Kế đó, Văn Thù Sư Lợi là đại trí huệ. Trước là phát Bồ Đề tâm thanh tịnh, như thứ tự [đã nói trong] Phổ Hiền Quán Kinh, cho đến Tỳ Lô Giá Na trọn khắp hết thảy mọi nơi, thường lạc ngã tịnh, Ba La Mật thâu nhiếp, thành tựu, đều là tâm Bồ Đề thanh tịnh. Kế đó, liền nói Đệ Nhất Nghĩa Không: “Tâm ta tự không, thiện ác vô chủ”. Quán tâm vô tâm, pháp chẳng trụ pháp v.v… tức là diệu huệ. Dùng diệu huệ trong Đệ Nhất Nghĩa Không để tịnh hóa Bồ Đề tâm trọn khắp hết thảy mọi nơi, lưỡi đao bén bình đẳng huệ cắt đứt cội rễ vô minh vô thỉ, liền nhập chánh vị của Bồ Tát. Vì thế, dẫu có Bồ Đề tâm mà chẳng có huệ hạnh, sẽ chẳng thể thành tựu cái quả. Vì thế, kế đó nói đến ngài Văn Thù. Tiếp đó, ở phương Tây Bắc là ngài Di Lặc, tức là đại từ đại bi, đều là ý nghĩa trong câu thứ hai (tức câu thứ hai trong ba câu “Bồ Đề tâm làm chủng tử, đại bi làm căn, phương tiện làm rốt ráo”). Dùng đại bi tạng ấy để tăng trưởng, thành tựu cành, nhánh, hoa, lá của cây Bồ Đề mầu nhiệm. Vì thế, kế đó nói tới ngài Di Lặc. Nếu huệ mà chẳng có bi, phương tiện sẽ chẳng trọn đủ, sẽ chẳng thể thành Bồ Đề, chẳng thể trọn đủ Lục Độ hòng nhiếp thụ chúng sanh. Kế đó, Quán Âm ở Đông Bắc, tức là chứng. “Chứng” tức là nguyện hạnh thành tựu viên mãn, được nhập Hoa Đài tam muội. Nếu quán theo lúc chưa thành quả thì có thứ tự cạn sâu sai khác. Nay dùng bình đẳng huệ của Như Lai để quán, từ nhân tới quả chỉ là một thân, một trí hạnh của Như Lai đó thôi! Vì thế, tám cánh đều là một thể của Đại Nhật Như Lai.

Nếu Như Lai chỉ trụ trong pháp tự chứng, sẽ chẳng thể độ người. Vì lẽ nào vậy? Chỗ ấy vi diệu, tịch tuyệt, vượt ngoài tâm lượng, còn nói tới chỉ bày hoặc nhập chi nữa? Vì thế, lần lượt lưu xuất, lần lượt nhập viện thứ nhất, kế đó tới viện thứ hai, rồi đến viện thứ ba. Tuy thực hiện lưu xuất như thế, vẫn chẳng lìa thân phổ môn. Đại chúng trong tám bộ ấy đều là cảnh giới phổ hiện sắc thân. Nếu nói theo tình kiến, căn cơ, thì ba tầng đàn từ sâu tới cạn, cho đến chân ngôn của các vị trời trong thế gian có ý nghĩa cạn, chỉ là Ứng Thân Đạo, phương tiện chưa rốt ráo. Nếu khai Thật Tánh, sẽ chính là chân ngôn của các vị trời trong thế gian có khác gì Đại Nhật Như Lai? Từ phía Như Lai, sẽ là từ sâu tới cạn, từ trong hướng dần ra ngoài mà thành ba tầng đàn. Từ phía chúng sanh, sẽ từ cạn đến sâu, từ ngoài dần dần vào trong mà thành ba tầng đàn.

Lại như ý nghĩa của chữ, tức là thứ tự ấy. Thoạt đầu là chữ A (अ) ở phương Đông, như chữ A trong tiếng Phạn có ý nghĩa “khởi đầu”. Do thuận theo pháp thế gian, coi phương Đông đứng đầu trong các phương, ví như Bồ Đề tâm là khởi đầu trước hết của vạn hạnh, được gọi là Bảo Tràng Phật (Ratnaketu Buddha). Kế đến chữ A (आ, Ā) là hạnh. Nếu chỉ có Bồ Đề tâm, mà chẳng tu trọn đủ vạn hạnh, sẽ trọn chẳng thể đắc quả, chẳng khác với ý nghĩa của bốn vị Bồ Tát trên đây. Vị Phật ấy chính là Hoa Khai Phu (Khai Phu Hoa Vương Như Lai Saṃkusumitarāja). Kế đó là chữ Ám (अं, Aṃ), tức Tam Bồ Đề (Chánh Giác). Do vạn hạnh nên thành Chánh Giác, vị Phật này tên là A Di Đà, tức phương Tây. Tiếp đó, Cổ Âm (Thiên Cổ Lôi Âm Như Lai Divyadundubhimeghanirghoṣa) tức là Đại Niết Bàn. Chữ Á (अः, aḥ) chính cái quả Chánh Đẳng Giác; do là quả nên nói kế tiếp. Kế đó là nhập chữ Á (आः, āḥ), tức là phương tiện. Đấy chính là bổn địa thân hoa đài thể của Tỳ Lô Giá Na Phật, vượt ngoài tám cánh, dứt bặt nơi chốn, chẳng phải là cảnh giới hữu tâm, chỉ Phật và Phật mới có thể biết! Vì nghĩ tới bổn thệ mà khai thị Đại Bi Tạng, dẫn dắt trọn khắp chúng sanh nhập Phật huệ. Lại dùng thần lực gia trì, hiện trọn khắp thân, miệng, ý trong đường sanh tử, hãy nên biết đấy chính là phương tiện. Nếu lìa phương tiện, Như Lai bổn địa còn chẳng thể nói, huống hồ chỉ bày cho người khác ư? Chẳng thể nói cho các vị thượng thủ Bồ Tát, huống hồ [chỉ dạy] kẻ đang lưu nhập sanh tử ư? Do phương tiện này giống như Đại Không hiển hiện các hình tượng, hãy nên biết hết thảy các đại hội Mạn đồ la đều là một thân, chẳng có thân nào khác, tức là phổ môn thân, tức là pháp giới thân, tức là kim cang giới thân.

Lại nữa, Bồ Đề hoàng sắc là kim cang tánh. Kế đó, hạnh là màu đỏ, nghĩa là lửa, tức là cùng ý nghĩa với ngài Văn Thù. Vạn hạnh dùng diệu huệ để hướng dẫn, chẳng thể lìa huệ mà có tạo tác. Kế đó là thành Bồ Đề màu trắng, tức là ý nghĩa “viên minh tột bậc”, lại có nghĩa là “nước”. Như nguyện xưa kia của ta, nay đã thỏa mãn, hóa độ hết thảy chúng sanh, khiến cho họ đều nhập Phật đạo. Do vì chuyện ấy, vì khởi đại bi vậy. Kế đó là Đại Niết Bàn, Tích đã cùng cực, bèn trở về Bổn. Củi chúng sanh hữu duyên đã tận, lửa phương tiện của Như Lai bèn tắt. Do vậy, nhập Niết Bàn. Vầng Phật nhật đã ẩn nơi núi Niết Bàn, cho nên sắc đen. Trung là tâm không, trọn đủ hết thảy các sắc, tức là gia trì hội Thế Giới Mạn đồ la Phổ Môn rốt ráo thanh tịnh, không gì chẳng có! Bách tự luân ấy sở dĩ từ ngoài hướng vào trong cũng do nghĩa này.

Như trung đài, hết thảy Bổn Tôn cũng nói như thế. Như chữ chủng tử của ngài Kim Cang Thủ là Phạ (व , Va), Phạ liền thành năm sự. Phạ là Bồ Đề tâm, वा (vā) là hạnh, वं (vaṃ) là Tam Bồ Đề, वः (vaḥ) là Niết Bàn, वाः (vāḥ) là phương tiện. Do vậy nói “phương tiện là sau cùng”, chính vì nghĩa này. Như Liên Hoa Tôn cũng có năm sự, स (sa) là Bồ Đề tâm, सा (sā) là hành, सं (saṃ) là thành Bồ Đề, सः (saḥ) là Niết Bàn, साः (sāḥ) là phương tiện. Như ngài Văn Thù lấy chữ Ma (म ) làm chủng tử, cũng có năm nghĩa: Ma là Bồ Đề tâm, मा (mā) là hạnh, मं (maṃ) là thành Bồ Đề, मः (maḥ) Niết Bàn, माः (māḥ) là phương tiện. Các chữ chủng tử của hết thảy các vị tôn thánh khác cũng đều nói rộng như thế. Do bởi nghĩa này, Kim Cang Thủ chính là Đại Nhật Như Lai, Quán Thế Âm cũng là Đại Nhật Như Lai. Văn Thù Sư Lợi cũng là Đại Nhật Như Lai. Cho tới quỷ thần tám bộ mỗi vị cũng đều có ý nghĩa này, cũng tức là thành Đại Nhật Như Lai. Thể tuy là một, mà mỗi nghĩa mỗi khác.

Do vậy, trong Du Già có nói “Tỳ Lô Giá Na ngôn: - Ngã tức thị Văn Thù, Quán Âm đẳng. Ngã tức thị thiên, tức thị nhân, tức thị quỷ thần, tức thị long điểu. Như thị đẳng, vô bất tức thị” (Đức Tỳ Lô Giá Na nói: - Ta chính là Văn Thù, Quán Âm v.v… Ta chính là trời, chính là người, chính là quỷ thần, chính là rồng, chim. Các loài như thế, không gì chẳng phải) là do bởi nghĩa này. Lại nói: “Thử Đại Bi Tạng Bổn Tôn vị thứ đẳng, cập hình sắc các thù, vị vị thâm nhập Du Già giả sơ học chi thời, bất chánh quán Bổn Tôn, cố Phật dĩ phương tiện thị thử, linh tâm hữu sở duyên nhĩ. Cập quán thành thời, dĩ pháp lực sở gia trì cố, tự nhiên hằng dữ Phật hội tương ứng. Thiết bất tác niệm, do tự minh liễu, huống gia quán da? Như thị thời, tự nhiên chân kiến Mạn đồ la dã. Thử địa giả, tức thị tịnh Bồ Đề tâm thị. Dĩ thượng sở biểu, giai thị Đại Nhật Như Lai Pháp Thân diệu trang nghiêm chi tướng dã. Hựu Quán Âm, Văn Thù, Phổ Hiền, Di Lặc dĩ tại bát diệp trung, tức Đại Nhật Như Lai đại Pháp Thân dã. Vị độ nhân cố, tiệm xuất vu ngoại, cố thứ đồ trung phục hữu Văn Thù, Quán Âm đẳng, dĩ loại khả giải dã” (Ngôi vị của các vị Bổn Tôn trong Đại Bi Tạng này, và hình sắc mỗi vị mỗi khác, là vì kẻ chưa thâm nhập Du Già lúc mới học, chẳng chánh quán Bổn Tôn, cho nên đức Phật dùng phương tiện chỉ bày các điều ấy, khiến cho tâm họ có cái để duyên theo. Tới khi quán đã thành, do được pháp lực gia trì, tự nhiên luôn tương ứng với Phật hội. Nếu chẳng khởi niệm, vẫn tự có thể hiểu rõ, huống hồ còn thêm quán tưởng ư? Vào lúc như thế, tự nhiên thật sự thấy Mạn đồ la. Địa vị ấy chính là tâm Bồ Đề thanh tịnh. Những điều được biểu thị trên đây đều là tướng trang nghiêm mầu nhiệm nơi Pháp Thân của Đại Nhật Như Lai. Lại nữa, Quán Âm, Văn Thù, Phổ Hiền, Di Lặc đã ở trong tám cánh, tức là đại Pháp Thân của Đại Nhật Như Lai. Vì độ người khác mà dần dần biểu lộ ra ngoài. Vì thế, trong đồ hình lại có các vị như Văn Thù, Quán Âm v.v… Những vị giống như vậy cũng có thể từ đó suy ra mà biết).

Lại nói: “Như bát diệp trung, Phổ Hiền thị Bồ Đề tâm, Văn Thù thị huệ, Di Lặc thị bi. Thử Bồ Đề tâm tức thị Đại Nhật Như Lai, nhi hữu Bồ Đề tâm dã. Đại huệ tức thị Đại Nhật Như Lai, bất ly thử Đại Nhật Như Lai, biệt hữu bi dã” (Như trong tám cánh, Phổ Hiền là Bồ Đề tâm. Văn Thù là huệ. Di Lặc là bi. Tâm Bồ Đề ấy chính là Đại Nhật Như Lai. Chẳng lìa vị Đại Nhật Như Lai này mà có riêng lòng bi được!) Hãy nên biết: Chuẩn theo điều ấy để nói, muôn đức đều là như thế. Giống như ý nghĩa Pháp Thân, Bát Nhã, Giải Thoát trong tông Thiên Thai, chỉ do Pháp Thân làm chủ mà đạt được các danh xưng như thế, ứng hợp với điều này.

Hỏi: Bách tự luân nội ngoại, mỗi mỗi làm đúng thứ tự như thế, tức là dẫn nhập Mạn đồ la, dần dần thâu nhiếp vào nghĩa Trung ư?

Đáp: Đấy là nói theo nhân quả. Nếu tu hành, thoạt đầu là phát Bồ Đề tâm. Kế đó tiến hành (tu tập), kế đó là thành Chánh Giác, kế đó là trụ Niết Bàn. Kế đó, khởi phương tiện, tức là làm theo thứ tự như thế. Nếu nói từ quả địa, tức là dùng chữ Ka (क) ở trong cùng nhất, kế đó Kā (का) là hành. Kế đó, Kaṃ (कं) là Bồ Đề, kế đó Kaḥ (कः) là phương tiện ở ngoài cùng nhất. Chữ Ka này có cùng Thể với chữ A, tức là cái quả của pháp thể, chẳng nói theo nhân địa của Bồ Đề tâm. Từ Pháp Thân mà khởi Ứng. Kế đó, hướng ra ngoài để độ chúng sanh, giống như Mạn đồ la từ Trung Đài mà ra cho đến các tọa vị của các vị trời thế gian thuộc tám bộ. Lại từ ngoài dẫn vào Phật quả, giống như Mạn đồ la khởi đầu từ tám tâm cho đến thành tựu các phương tiện Bồ Đề v.v… nói các chữ Ngưỡng, Nhưỡng, Noa, Na, Ma (ṅa, ña, ṇa, na, ma, ङ , ञ , ण , न , म ) v.v... cũng thuận theo nghĩa xuất nhập, hoặc thuộc trong trăm chữ, hoặc ở ngoài trăm chữ.

Lại hỏi: Xét theo quán hạnh trong tâm của hành giả, ý nghĩa làm Mạn đồ la Đại Bi Tạng chính là dùng Trung Đài làm Bồ Đề tâm, lần lượt hướng ra ngoài, cho đến các tọa vị của các vị trời trong thế gian làm phương tiện ư?

Đáp: Phàm tiến hành có thứ tự. Trước là y theo pháp để trì tụng, quán chân ngôn và thủ ấn nơi vầng tròn sáng [nơi tâm của Bổn Tôn], hoặc chỉ quán chữ, hoặc chỉ quán ấn. Hễ khi làm một sự đã thành thì ba sự đều thành. Thoạt đầu quán vầng tròn sáng cũng chẳng thể thấy. Do thủ ấn, chân ngôn, và niệm Bổn Tôn, ba nghiệp dần dần tịnh. Do chướng ngại nơi tâm đã tịnh, dần dần thấy vầng tròn sáng. Nếu lúc thấy vầng tròn sáng ấy, hoặc [là thấy] trong ấy có bổn chủng tử (chủng tử từ chân ngôn của vị tôn thánh ấy) rõ rệt rành rành, đúng như hình sắc. Nếu lúc thấy như thế, loạn tưởng nơi tự tâm tự trừ, tâm trạm tịch thường nhất, chẳng bị ngoại duyên lay động. Đã thấy như thế, vẫn là ngoại duyên!

Kế đó, hãy nên dẫn dắt từ ngoài hướng vào trong, quán sát như thế này: Vầng tròn sáng ấy chính từ tâm ta mà ra. Hãy nên biết nội tâm cũng là như thế. Phàm vầng tròn sáng thanh tịnh, tức là thể tánh của tâm, chẳng có pháp nào khác. Do phương tiện siêng năng quán sát nội tâm, liền thấy chữ viên minh ấy chỉ là tự tâm, chẳng còn là ngoại duyên. Cho đến từ ngoài vầng tròn ấy, thấy rõ Bổn Tôn v.v… Phương tiện giống như trên. Nay khi nội quán, tức là tự thân làm các vị Bổn Tôn như Tỳ Lô Giá Na v.v… Do đã tương ứng với lý Du Già như thế, điều được quán liền tùy ý thành tựu, tức là quán tám cánh trong cái tâm ấy, phương tiện giống như trên, tức hoa đài nơi cái tâm này là Trung Thai của Mạn đồ la. Tám cánh bên ngoài cũng thuận theo Phật vị mà sắp xếp theo thứ tự. (Lại nói: Tám cánh ấy chính là tầng thứ nhất của Đại Bi Tạng). Lúc bấy giờ, hành giả quán tám cánh nơi tâm là Trung Thai, quán thân này chính là Mạn đồ la:

- Từ tim trở lên là viện thứ nhất.

- Từ tim xuống đến rốn là viện thứ hai.

- Từ rốn trở xuống là viện thứ ba.

Nơi viện của thế gian thiên, hình sắc và tướng hảo của chư tôn mỗi mỗi đều sai khác rành rành. Trong tự thân mà hiện đối diện [các vị tôn thánh ấy], giống như đích thân nhập Phật hội. Nhưng người chưa kiến Đế, do chẳng thể như Tỳ Lô Giá Na hiện các loại thần biến, chỉ là quán tâm thành tựu đó thôi! Nhưng có một chuyện chân thật chẳng dối, tức là “ta chính là”. “Ta chính là” nghĩa là quyết định tin chắc “ta chính là pháp giới, ta chính là Tỳ Lô Giá Na, chính là các thân Phổ Môn”, chuyện này chẳng sai! Như trong ý nghĩa chân ngôn gia trì trên đây, ta chính là pháp giới.

Lại nói: Pháp Thân có thần biến gia trì tự tại, chuyện ấy chẳng đáng nghi. Như trong Du Già Kim Cang Đảnh đã dẫn vài trăm thí dụ. Đại Bổn đã rộng nói ý ấy, nói: Như Đế Thích ở trong cung trời, đất nơi ấy hết thảy đều là báu lưu ly, trong ngoài thanh tịnh. Mỗi thiên chúng tự ở trong cung thất của chính mình, mà thường thấy Đế Thích ở trong cung ấy, rành rành đối diện. Vì sao? Do các thứ như đất ấy, hết thảy đều do diệu bảo hợp thành, lần lượt chiếu rọi, dẫn phát lẫn nhau. Cái kia chẳng đến đây, cái này chẳng qua đó, cũng chẳng hòa hợp, nhưng do duyên đầy đủ nên như thế, thật sự là vô sanh, vô sở hữu, chớ nên chẳng tin!

Lại như chư thiên tại vườn Hoan Hỷ buông lung quá đáng. Lúc bấy giờ, do sức túc nghiệp của họ, từ trong lá cây có âm thanh pháp giáo quở trách, khiến cho họ trụ trong chánh hạnh. Khi đó, chư thiên liền tạm ngưng buông lung, tâm niệm thiện hạnh. Nhưng thật ra, trong mỗi lá cây, đều chẳng thể cầu được [âm thanh ấy], [âm thanh ấy] cũng chẳng sanh từ thân chư thiên! Chẳng tự, chẳng tha, mà thành tựu việc này! Lại như lúc [chư thiên cõi trời Đao Lợi] cùng Tu La giao chiến, trống trời phát ra âm thanh an ủi thiên chúng, khiến họ nẩy sanh ý niệm mạnh mẽ, khiến cho Tu La sợ hãi, lui tan. Nhưng thật ra, cái trống ấy vô hình, chẳng có trụ xứ, chỉ do các duyên công đức của chư thiên tạo thành, đều chẳng thể nghĩ bàn, huống hồ Pháp Thân ư? Lại như Đại Phạm Vương ở trong cung của mình, hết thảy thiên chúng nghĩ muốn được thấy, không đâu chẳng đều hiện ra trước! Do chư thiên đều biết Đại Phạm Vương hạnh thanh tịnh, tướng hảo lại đoan nghiêm bậc nhất, tâm phiền não tham dục dứt bặt, sanh ra vô lượng thiện nguyện, tùy phần tấn tu tịnh hạnh. Nhưng Phạm Vương ở trong cung của chính mình chẳng lay động, cũng chẳng suy nghĩ “ta hãy nên ứng hiện trọn khắp trước họ”, mà ai nấy đều thấy vị ấy hiện ra trước, đều nghĩ thế này: “Ngài riêng vì ta hiện, vì ta thuyết pháp”. Thế gian như thế đó, do chút ít phước nguyện mà còn có tác dụng chẳng thể nghĩ bàn như thế, huống hồ Pháp Thân của Như Lai mà chẳng thể thành tựu thần lực tự tại gia trì thần biến như thế ư? Nhưng nói theo lối thông thường, hoặc nói là “pháp tánh”, hoặc nói là Pháp Thân, tịch tĩnh như hư không, chẳng động tác, đều chẳng nói trọn đủ lực dụng như thế đó. Bởi lẽ, hễ khởi thần biến, đều là sức tam muội nơi tâm hữu vi, chẳng nói đến pháp thể. Như vậy thì chưa rốt ráo vậy!

Hỏi: Viện thứ nhất ở phương Đông của Mạn đồ la (tức Chánh Biến Tri Viện) chỉ có ấn tam giác, Hư Không Nhãn và Như Ý Bảo là ba sự, các tòa khác để trống là như thế nào?

Đáp: Như trong chân ngôn và thủ ấn, như Như Lai Hào Tướng (tướng bạch hào của Như Lai), Như Lai Thiệt (lưỡi của Như Lai), Như Lai Nha (răng nanh của Như Lai), Như Lai Xỉ (răng hàm của Như Lai), Như Lai Tề (rốn của Như Lai), Như Lai Giáp (gò má của Như Lai) v.v… đều thuộc vào tầng ấy, hãy nên theo thứ tự sắp đặt. Phật Đảnh thuộc viện thứ ba, không ở nơi đây.

Hỏi: Bảo Tràng Phật ý nghĩa là như thế nào?

Đáp: Đấy là Bồ Đề tâm. Như trong quân đội thế gian có tràng, tức là cờ hiệu của người cầm đầu binh lính, mọi người đều ngóng nhìn theo, điều khiển tiến lùi, không ai chẳng thuận theo. Giống như hết thảy vạn hạnh đều nương theo Bồ Đề tâm này, lấy đó làm chuẩn mực, làm chủ chốt. Vì thế, gọi tên Ngài như thế. Kế đó, Bảo Tràng chính là Hoa Khai Phu Phật, vì sao? Từ đấy là nghĩa “hành”. Thập Độ, vạn hạnh giúp đỡ Bồ Đề tâm, theo thứ tự bồi bổ mầm, thân, hoa lá sum suê đáng yêu; do vậy, gọi tên như thế. Kế đó, Hoa Khai Phu được gọi là A Di Đà, vì sao? Đấy là Thọ Dụng Phật, tức là thành tựu đại quả, thọ dụng cái quả ấy, vô lượng hiện pháp lạc chẳng thể nghĩ bàn, đều gọi là như thế. Kế đó, Cổ Âm Phật là phương tiện. Đã đạt được đại quả thì là Tự Thọ Dụng mà thôi, liền vì trọn khắp hết thảy chúng sanh mà diễn nói, Thành Sở Tác Trí đủ loại phương tiện, giống như tiếng trống trời chẳng suy nghĩ mà thành tựu sự nghiệp, cho nên gọi tên như thế. Lại nữa, trong phần trước nói Phật A Súc ở phương Bắc là kinh chép lầm vậy. Đấy là ý nghĩa Du Già, chẳng tương ứng với [các điều được nói] ở đây, do Cổ Âm Phật là Định.

Đại Tỳ Lô Giá Na Thành Phật Kinh Sớ hết

Ngày Hai Mươi tháng Hai năm Gia Bảo thứ hai (1096), tại Đông Am Thất thuộc Áo viện của chùa Kim Cang Phong, Quán Âm Viện đại tăng đô cung kính tiếp nhận.

Quán Âm Viện đại tăng đô Khoan Ý, Đại Ngự Thất Tánh Tín ngự phó pháp. Thức Bộ Khanh Đôn Trinh Thân Vương Ngự Tức Đông Tự, đệ nhị trưởng giả Tồn Nhật Từ Thoái Cao Dã Sơn Ngự Lung Cư v.v… Từ năm Gia Bảo thứ hai đến năm Khoan Vĩnh thứ sáu (1630) là năm trăm ba mươi lăm năm. Quảng Trạch Thọ Pháp Mạt Tư Hiển Chứng ghi chép.

“Hoan nghênh ấn tống, công đức vô lượng”