Đại Tỳ Lô Giá Na Thành Phật Kinh Sớ

(Kinh) Như thị thuyết dĩ, Phật cáo Chấp Kim Cang ngôn: - Thiện tai, thiện tai! Bí Mật Chủ! Nhữ đương đế thính, thiện tư niệm chi. Ngô kim diễn thuyết Bồ Tát Tỳ Ni quyết định thiện xảo. Bí Mật Chủ! Ưng tri Bồ Tát hữu nhị chủng, vân hà vi nhị? Sở vị tại gia, xuất gia. Bí Mật Chủ! Bỉ tại gia Bồ Tát thọ trì ngũ giới cú, thế vị tự tại, dĩ chủng chủng phương tiện đạo, tùy thuận thời phương, tự tại nhiếp thọ, cầu Nhất Thiết Trí. Sở vị cụ túc phương tiện, thị lý vũ kỹ, thiên từ chủ đẳng, chủng chủng nghệ xứ, tùy bỉ phương tiện, dĩ Tứ Nhiếp Pháp nhiếp thủ chúng sanh, giai sử chí cầu A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề, vị trì bất đoạt sanh mạng giới, cập bất dữ thủ, hư vọng ngữ, dục tà hạnh, tà kiến đẳng. Thị danh tại gia ngũ giới cú. Bồ Tát thọ trì như sở thuyết thiện giới, ưng cụ đế tín, đương cần tu học, tùy thuận vãng tích chư Như Lai Học Xứ, trụ hữu vi giới, cụ túc trí huệ phương tiện, đắc chí Như Lai vô thượng cát tường vô vi giới uẩn.

(經)如是說已，佛告執金剛言：善哉善哉！祕密主！汝當諦聽，善思念之，吾今演說菩薩毘尼決定善巧。祕密主！應知菩薩有二種。云何為二？所謂在家、出家。祕密主！彼在家菩薩受持五戒句，勢位自在，以種種方便道隨順時方自在攝受求一切智，所謂具足方便示理舞伎天祠主等種種藝處，隨彼方便以四攝法攝取眾生，皆使志求阿耨多羅三藐三菩提。謂持不奪生命戒及不與取、虛妄語、欲邪行、邪見等，是名在家五戒句。菩薩受持如所說善戒，應具諦信當勤修學，隨順往昔諸如來學處，住有為戒，具足智慧方便，得至如來無上吉祥無為戒蘊。

(Kinh: Nói như thế xong, đức Phật bảo ngài Chấp Kim Cang rằng: - Lành thay! Lành thay! Bí Mật Chủ! Ông nên lắng nghe, khéo suy nghĩ lấy. Ta nay diễn nói thiện xảo quyết định trong Tỳ Ni của Bồ Tát. Bí Mật Chủ! Hãy nên biết Bồ Tát có hai loại, thế nào là hai? Tức là tại gia và xuất gia. Bí Mật Chủ! Hàng tại gia Bồ Tát thọ trì câu ngũ giới, oai thế, địa vị tự tại, dùng đủ loại đạo phương tiện, tùy thuận thời điểm và nơi chốn, tự tại nhiếp thọ, cầu Nhất Thiết Trí, tức là trọn đủ phương tiện, phô bày các thứ nghệ thuật của các vũ công hoặc chủ các đền thờ trời v.v… Thuận theo phương tiện ấy, dùng Tứ Nhiếp Pháp để nhiếp thủ chúng sanh, khiến cho họ đều dốc chí mong cầu Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, tức là giữ giới chẳng tước đoạt sanh mạng, và giới chẳng cho mà lấy, nói lời hư vọng, làm hạnh tà dục, tà kiến v.v… Đó gọi là câu Ngũ Giới của tại gia. Bồ Tát thọ trì thiện giới như vừa nói đó, hãy nên giữ trọn lòng tin chắc thật, nên siêng tu học, tùy Học Xứ của các vị Như Lai xưa kia, trụ trong hữu vi giới, trọn đủ phương tiện trí huệ, đạt được giới uẩn vô vi cát tường vô thượng của Như Lai).

Nói như thế xong, đức Phật bảo Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ rằng: - Lành thay! Lành thay, Bí Mật Chủ! Hãy nên lắng nghe, cực khéo suy nghĩ. Ta sẽ diễn nói thiện xảo quyết định của Bồ Tát Tỳ Nại Da (giới luật của hàng Bồ Tát). Bí Mật Chủ! Hãy nên biết có hai loại Bồ Tát, những gì là hai? Đó là tại gia và xuất gia. Bí Mật Chủ! Tại gia Bồ Tát thọ nhận lãnh câu Ngũ Giới, tự tại nơi vương vị, trọn đủ phương tiện đạo, tùy theo thời và nơi chốn mà tự tại nhiếp thọ (tùy theo nơi chốn và thời gian mà tự tại làm, như chỉ bày tà kiến để đối trị đại tà v.v…), cầu Nhất Thiết Trí. Đó gọi là “trọn đủ phương tiện”, thị hiện các loại nghệ thuật của các vũ công, chủ các đền thờ trời v.v… Thuận theo phương tiện ấy, dùng Tứ Nhiếp Pháp để nhiếp thủ chúng sanh, khiến cho họ dốc chí cầu Vô Thượng Bồ Đề. Người ấy trì giới “chẳng giết hại sanh mạng, chẳng cho mà lấy, nói dối, hạnh dục tà, tà kiến” v.v… Đó gọi là câu tại gia Ngũ Giới. Bồ Tát thọ trì thiện giới như đã nói, hãy khéo nên tu học, hãy nên tin tưởng trọn vẹn, tùy thuận Học Xứ của chư Phật xưa kia, tức là thuận theo chư cổ Phật mà học. Do trụ trong hữu vi, trọn đủ huệ phương tiện, sẽ có thể đạt được giới uẩn vô vi cát tường vô thượng của Như Lai. Người học do suy nghĩ, học tập mà đạt được.

[Khi đức Phật] đã nói mười giới tướng xong, ngài Kim Cang Thủ bạch Phật: “Xin hãy nói Thập Thiện Nghiệp Đạo giới đoạn trừ tột cùng tận cội rễ [của các pháp bất thiện]. Bồ Tát làm thế nào để tự tại nơi vương vị, ngự trong cung điện, nam nữ thân thuộc, cha mẹ vây quanh, hưởng niềm vui mầu nhiệm cõi trời, chẳng nẩy sanh lầm lỗi?” Ý hỏi ở đây là: Có pháp nào có thể trừ khử tận cội gốc [các điều bị răn cấm] trong các giới ấy, khiến cho thiện pháp chẳng sanh hay không? “Cực” có nghĩa là “hại” trọn hết thảy các điều thiện. Hàm ý: Làm thế nào để ở trong pháp thế gian mà chẳng bị nhiễm ô? Bồ Tát vì chúng sanh mà thường cần phải ở trong thế gian, ắt phải có giới phương tiện, ngõ hầu chẳng làm hại các điều thiện. Đức Phật khen ngợi xong, dạy [ngài Kim Cang Thủ] hãy lắng nghe, Ngài liền nói “quyết định thiện xảo điều phục của Bồ Tát”. “Quyết định” tức là tự “hại” (đoạn trừ) hết thảy các điều ác, hết thảy các điều thiện đều do đó mà sanh, tức là các điều thiện trong tự tánh.

Bồ Tát có hai loại là tại gia và xuất gia. Nếu là tại gia, nhận lãnh câu Ngũ Giới, sẽ giống như trên, tự tại nơi ngôi vua, chẳng trở ngại hành Bồ Tát đạo nhờ vào năm sự ấy. Các thứ phương tiện đạo, nhiếp thọ tự tại trong các thời điểm và nơi chốn, cầu Nhất Thiết Trí, tức là phương tiện trọn đủ, thị hiện đủ loại nghệ thuật của các vũ công, chủ các đền thờ trời v.v… chính là thuận theo phương tiện của họ mà dùng Tứ Nhiếp Pháp để nhiếp thủ chúng sanh. Kinh văn dạy như thế. “Thời” tức là quán đúng thời hay phi thời, chẳng chần chờ, chẳng lỡ dịp, [mà đúng thời] như sóng biển. “Phương” là nói đến nơi chốn. Đáng nên dùng pháp nào để nhập đạo, tức là tùy thuận Thế Giới Tất Đàn. Do trọn đủ phương tiện huệ, đủ loại thực hiện tự tại, nhiếp thủ chúng sanh, đặt họ trong Nhất Thiết Trí. Chẳng giống như Ngũ Giới [theo Nhị Thừa] chẳng có phương tiện, chỉ tự câu nệ, hạn cuộc, dốc chí cầu thủ hộ chính mình. Do quán lợi ích nhiếp hết thảy, vào đủ loại đạo, cho đến người hay ta vào miếu thờ trời, thị hiện cùng học giống như họ, dần dần dùng chánh kiến để hướng dẫn họ. Dùng các phương tiện vô biên như thế đó, lợi ích vô hạn, dùng Tứ Nhiếp Pháp để dẫn dắt họ nhập Phật đạo. Tứ Nhiếp thì như trong Bảo Vân Bồ Tát Tạng v.v… đã nói cặn kẽ. Nếu tại gia Bồ Tát trì năm giới như thế, tức là chẳng “giết, trộm, dâm, dối, tà kiến”, trong năm giới ấy, dùng phương tiện để trì, hết thảy các điều khác vô ngại, chủ yếu nhằm dẫn nhập Phật đạo đó thôi! Dùng năm giới ấy làm đầu, sẽ có thể thành tựu Nhất Thiết Trí Địa, tức địa vị Như Lai; do vậy nói là “được thành tựu vô lậu tánh giới”. Do trụ trong phương tiện trọn đủ huệ này, tức là Học Xứ. Đấy là giới trọn đủ thuộc vạn đức trong bản tánh, tức là vô vi giới. Lại giải thích thêm (chẳng khác với phần trước, đã giảng xong rồi lại nhắc lại, vì trong phần trước chưa nói rõ). Trong phần trước đã nói có hai loại Bồ Tát, tức tại gia và xuất gia. Câu ngũ giới này chính là pháp để hàng tại gia Bồ Tát hành trì. Do trong thế gian có đủ loại sự vụ, do trì câu ngũ giới này, do giới ấy mà có thể trọn đủ huệ phương tiện, các phiền não ác nghiệp chẳng thể làm hại. Do nhân duyên ấy mà được thành Phật. Vì thế, kinh nói: “Như thị thiện giới, thiện tu học cụ tín” (Thiện giới như thế hãy nên khéo tu học, tin tưởng trọn đủ). Đấy là khuyên trì. Đối với ý “khuyến trì”, đức Phật dẫn cổ Phật làm chứng. Quá khứ chư Phật do trì năm giới này, ở trong thế gian, cùng làm đủ loại sự nghiệp giống như chúng sanh để nhiếp thủ họ, nhưng chẳng trở ngại tự hạnh. Do vậy, [các Ngài] được thành Phật, vạn đức đầy đủ trọn vẹn. Vô lậu tự tánh giới cũng do vậy mà sanh.

“Phương tiện trí đầy đủ”: Phương tiện ấy chính là thân kết ấn, miệng niệm chân ngôn, tâm quán Bổn Tôn tam muội; dùng đó làm phương tiện, lại có diệu huệ. Do quán ba sự ấy đều sanh từ duyên, bèn nhập vào Thật Tướng. Vì vậy, vạn hạnh nhanh chóng trọn đủ, được thành Phật. Trong kinh Thanh Văn, sở dĩ tục nhân trì ngũ giới là để phòng hộ thân khẩu, hòng nhập kiến Đế. Nay ở đây cũng thế, dùng câu ngũ giới này làm phương tiện để phòng hộ, khiến cho hạnh chân ngôn được thành tựu mà kiến Đế. Không chỉ là tại gia Bồ Tát, mà người xuất

gia cũng đều cùng hành năm câu này.

(Kinh) Hữu tứ chủng căn bản tội, nãi chí hoạt mạng nhân duyên, diệc bất ưng phạm. Vân hà vi tứ? Vị báng chư pháp, xả ly Bồ Đề tâm, xan lận, não hại chúng sanh. Sở dĩ giả hà? Thử tánh thị nhiễm, phi trì Bồ Tát giới. Hà dĩ cố? Quá khứ chư Chánh Giác, cập dữ vị lai thế, hiện tại Nhân Trung Tôn, cụ túc trí phương tiện, tu hành Vô Thượng Giác, đắc vô lậu Tất Địa, diệc thuyết dư Học Xứ, ly ư phương tiện trí, đương tri Đại Cần Dũng, dụ tấn chư Thanh Văn.

(經)有四種根本罪，乃至活命因緣亦不應犯。云何為四？謂謗諸法、捨離菩提心、慳悋、惱害眾生。所以者何？此性是染，非持菩薩戒。何以故？過去諸正覺，及與未來世，現在仁中尊，具足智方便，修行無上覺，得無漏悉地，亦說餘學處，離於方便智。當知大勤勇，誘進諸聲 聞。

(Kinh: Có bốn loại tội căn bản, thậm chí dù vì nhân duyên sống sót, cũng chớ nên phạm! Những gì là bốn? Tức là báng các pháp, xả lìa Bồ Đề tâm, keo kiệt, não hại chúng sanh. Vì sao vậy? Tánh của chúng là nhiễm, [hễ phạm bốn tội ấy], sẽ chẳng phải là trì Bồ Tát giới. Vì sao? Quá khứ các Chánh Giác, cùng với đời vị lai, hiện tại Nhân Trung Tôn, trọn đủ trí phương tiện, tu hành Vô Thượng Giác, đắc vô lậu Tất Địa, cũng nói Học Xứ khác, lìa khỏi trí phương tiện, hãy biết Đại Cần Dũng, khuyên, sách tấn Thanh Văn).

Lại có bốn căn bản trọng nghiệp, hành giả tu Chân Ngôn dẫu gặp cái nhân mất mạng, cũng chớ nên phạm! Những gì là bốn? Tức: Một là báng các pháp, hai là xả ly Bồ Đề tâm, ba là keo kiệt, bốn là não hại chúng sanh. Vì sao vậy? Do tánh của bốn tội ấy là nhiễm; đấy chẳng phải là Bồ Tát giới. Phần kệ tiếp đó nói: “Phi trì Bồ Tát giới, thử tánh thị nhiễm” (Chẳng phải là trì Bồ Tát giới, vì tánh của bốn món ấy là nhiễm). Bồ Tát Chân Ngôn hạnh nếu phạm bốn trọng cấm ấy, sẽ giống như Thanh Văn phạm bốn tội căn bản. Nếu phạm các tội ấy, chính là đoạn căn bản thiện nghiệp, hết thảy công đức đều chẳng thể sanh, như các thí dụ về cây Đa La v.v… trong kinh Thanh Văn. Nhưng trong Đại Thừa, chẳng có ý nghĩa [thiện căn] “vĩnh viễn đoạn dứt”! Hễ chịu tự sửa đổi, [thiện căn] sẽ liền sanh. Nếu phạm các tội ấy, sẽ chẳng phải là Bồ Tát, giống như Thanh Văn phạm trọng giới, sẽ chẳng phải là tỳ kheo! Vì lẽ nào vậy? Do trong pháp Bồ Tát, bốn sự ấy có tánh gây nhiễm, có thể chướng ngại hết thảy các công đức, khiến cho chúng chẳng thể sanh. Dẫu gặp nhân duyên mất mạng, cũng chớ nên hủy phạm [bốn trọng giới ấy]. Kế đó, đức Phật lại dẫn chứng: Do quá khứ, vị lai, hiện tại hết thảy chư Phật đều vì trọn đủ huệ phương tiện, do tu hành giới này mà được tu học Vô Thượng Bồ Đề, đắc đại Tất Địa. Đại Tất Địa tức là cái quả của diệu hạnh, tức là thành Bồ Đề.

“Vô hữu lậu” tức là tánh giới. Phương tiện ly trí Học Xứ cũng là nói về Thanh Văn. Kinh văn nói “Bậc đại dũng đó” ngụ ý: Đức Phật vì hàng Thanh Văn cũng nói giới cụ túc và tứ trọng v.v…, nhưng các pháp ấy nhằm thâu nhiếp một loại tiểu căn tánh, quyền biến mà nói như thế, chưa phải là rốt ráo! Do vậy, giới này lìa phương tiện, phương tiện và trí đều chưa trọn đủ. Nếu có thể hướng theo Đại Thừa, học thêm diệu giới, bèn có thể trọn đủ Bồ Tát giới vậy! [Kinh nói] bậc Đại Dũng là chỉ ngài Kim Cang Thủ để bảo ban. Đức Phật do thấy hữu tình hèn kém, chẳng có chí nguyện Đại Thừa, muốn thâu nhiếp họ vào nhà của bậc trưởng giả, chẳng để họ ở trong xóm nghèo, phí công nhọc nhằn, khổ sở mà chẳng đạt được gì. Vì thế, thâu nhiếp vào trong pháp này, chẳng phải là bổn ý xuất thế của Phật. Vì vậy, giới này chẳng phải là giới vô lậu chẳng nghĩ bàn thuộc Phật huệ. Nếu đã nhập trí vô lậu của Phật, sẽ tự chứng biết!

Phẩm Thứ Mười Chín: Sanh Ra Trăm Chữ — Bách Tự Sanh Phẩm Đệ Thập Cửu

百字生品第十九

(Kinh) Nhĩ thời, Tỳ Lô Giá Na Thế Tôn quán sát chư đại hội chúng, thuyết bất không giáo, tùy lạc dục, thành tựu nhất thiết chân ngôn tự tại, chân ngôn chi vương, chân ngôn đạo sư, đại oai đức giả, an trụ tam tam muội da, viên mãn tam pháp cố, dĩ diệu âm thanh, cáo Đại Lực Kim Cang Thủ ngôn: “Cần Dũng Sĩ! Nhất tâm đế thính chư chân ngôn, chân ngôn đạo sư”. Tức thời, trụ ư Trí Sanh tam muội, nhi thuyết Xuất Sanh Chủng Chủng Xảo Trí Bách Quang Biến Chiếu chân ngôn viết: “Nam ma tam mạn đa bột đà nẫm, ám”.

(經)爾時，毘盧遮那世尊觀察諸大會眾，說不空教, 隨樂欲成就一切真言自在、真言之王、真言導師、大威德者、安住三三昧耶，圓滿三法故、以妙音聲告大力金剛手言：勤勇士一心諦聽諸真言、真言導師。即時，住於智生三昧，而說出生種種巧智百光遍照真言曰：南麼三曼多勃馱喃。暗。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Tỳ Lô Giá Na Thế Tôn quán sát các đại chúng trong hội, nói giáo pháp bất không, thuận theo sự ưa muốn [của đại chúng] mong thành tựu hết thảy chân ngôn tự tại, chân ngôn vương, chân ngôn đạo sư, bậc đại oai đức an trụ trong ba món tam muội da, do viên mãn ba pháp, dùng âm thanh mầu nhiệm bảo Đại Lực Kim Cang Thủ rằng: “Cần Dũng Sĩ! Hãy nhất tâm lắng nghe chân ngôn đạo sư của các chân ngôn”. Ngay lập tức, đức Phật trụ trong Trí Sanh tam muội, bèn nói chân ngôn Sanh Ra Đủ Loại Trí Khéo, Trăm Quang Minh Chiếu Trọn Khắp rằng: “Nam ma tam mạn đa bột đà nẫm, ám Namaḥ samanta buddhānāṃ, aṃ”).

Lúc bấy giờ, Tỳ Lô Giá Na Thế Tôn quán sát các đại chúng hội, dạy về Bất Không Tất Địa, nói giáo pháp bất không, tùy lòng ưa muốn [của thính chúng] mà thành tựu hết thảy. Chân ngôn tự tại, chân ngôn vương, chân ngôn đạo sư trọn đủ oai đức to lớn, an trụ trong ba món tam muội da, do viên mãn ba pháp (địa vị an trụ này như ngồi, nằm, hoặc đứng trên cỗ xe vậy), dùng âm thanh mỹ diệu, bảo Đại Lực Kim Cang Thủ rằng: “Cần Dũng Sĩ! Hãy nhất tâm lắng nghe chân ngôn đạo sư của hết thảy các chân ngôn”. Ngay lập tức, đức Phật trụ trong Trí Sanh tam muội, thuận theo sự ưa thích [của hết thảy đại chúng trong pháp hội], nói hết thảy chân ngôn tự tại, chân ngôn vương, chân ngôn đạo sư đại oai đức do viên mãn ba món tam muội da mà bảo ban. Trên đây là [tóm lược ý] của chánh kinh. Trong các phần trước, tuy đã nói đủ loại phương tiện của chân ngôn, nhưng vẫn chưa trọn đủ, nên lại nói thêm. Do vậy, đức Phật quán sát đại hội, soi rõ tâm cơ của họ, [biết rõ] trọn khắp đại chúng trong ấy đều là chân thật, kham làm pháp khí, Ngài lại vì họ nói. Lại còn dùng thần lực chẳng thể nghĩ bàn để gia trì họ, khiến cho họ đắc pháp lực, kham nghe diệu pháp này. Vì thế, quán sát họ.

Các chân ngôn như trong các phần trước đã rộng nói. Ở đây là chữ

Ám (Aṃ), tức tâm chú của hết thảy các chân ngôn, là thượng thủ bậc nhất trong hết thảy các chân ngôn. Hãy nên biết đấy chính là chân ngôn thuộc giáo pháp Bất Không. Bất Không là hết thảy chúng sanh hễ thấy, nghe, tiếp xúc, hay biết, không ai bỏ lỡ, mà đều sẽ nhất định trụ trong Vô Thượng Bồ Đề. Vì thế, gọi là Bất Không. Lại nữa, thuận theo thiện nguyện của họ mà đều được trọn đủ, cho đến đại Bồ Đề nguyện của chúng sanh cũng có thể thỏa mãn, như đại bảo vương ở trên tràng cao, trọn đủ hết thảy. Vì thế, gọi là Bất Không.

“Nhất thiết chân ngôn tự tại” (Tự tại trong hết thảy các chân ngôn): Giống như Như Lai là vua của các pháp, tự tại trong các pháp. Nay chân ngôn này cũng giống như thế, được tự tại trong hết thảy các chân ngôn. Do nhân duyên này, lại được gọi là Chân Ngôn Vương. Lại gọi là Chân Ngôn Đạo Sư, như nhiều người vào biển nương theo vị đạo sư (người hướng dẫn), thậm chí có người đến được [chỗ có của báu], đạt được khối báu lớn đem về thọ dụng. Chân ngôn vương này cũng giống như thế, là đạo sư của hết thảy các chân ngôn. Chân ngôn đạo sư tức là đấng cứu thế. Ý nói: Chân ngôn này giống như Phật. Lại còn trọn đủ đại oai đức, sức thần thông bí mật tự tại của Như Lai đều do đây mà sanh ra. Nếu hành giả có thể hành đúng như pháp, tức là cũng giống như chân ngôn này mà đạt được như thế.

“Tam tam muội da tòa” tức là ba môn tam muội da thuộc thân, khẩu, ý. Miệng niệm chân ngôn, thân kết pháp ấn, tâm quán Bổn Tôn, nay tức là kim cang tòa. Ba pháp viên mãn tức là lý, hạnh, quả. Giáo tức là những điều đã nói trong phần trước. Nay từ trong giáo, viên mãn ba pháp này, rốt ráo chẳng thừa sót. Đức Phật phát ra diệu âm, bảo ngài Kim Cang Thủ: “Ta nói pháp này, ông là bậc dũng sĩ đại lực, hãy nhất tâm nghe kỹ”. Đáng lẽ phải nói trong các phẩm chân ngôn trước, sao lại chẳng nói? Cho tới tận đây mới nói, [dụng ý là] khiến cho người câu nệ kinh văn bị u mê vậy. Đức Phật sẵn lòng đại bi, sao không nói rõ mà mê hoặc chúng sanh vậy? Đáp rằng: Chẳng phải là keo tiếc! Chỉ vì trong thế gian có các luận sư, tự cậy lợi căn mà phân biệt, dùng trí lực để nói các pháp tướng, do thông đạt văn tự, do tâm kiêu mạn nên chẳng thuận theo thầy, tự tiện tìm tòi trong kinh liền muốn tự hành. Nhưng pháp này vi diệu, nếu chẳng nương theo bậc đạo sư sáng suốt, sẽ trọn chẳng thể thành. Lại sợ họ vọng động hành trì, tự tổn, tổn người. Nếu ẩn tàng phần kinh văn này, khiến cho họ dùng trí lực của mình chẳng thấu hiểu được, sẽ bỏ lòng kiêu mạn mà nương theo thầy. Do nhân duyên này, sẽ chẳng sanh nhân duyên phá pháp; do vậy, cần phải như thế đó!

Đức Phật sắp nói chân ngôn đạo sư này, liền trụ trong Xảo Trí Sanh tam muội, tức là tam muội này có thể sanh ra trí phổ môn thiện xảo của Như Lai, cho nên gọi tên như thế. “Nói Bách Quang Biến Chiếu chân ngôn” tức là từ một chữ mà tỏa ra quang minh trăm pháp chiếu tỏa trọn khắp. Chữ này nếu dịch là Biến (遍: trọn khắp), cũng chẳng đúng lý cho lắm. Nếu dịch là Phóng Quang, thì ý nghĩa Phóng Quang cũng chưa trọn hết, phần lớn là ý nghĩa “tỏa ra trọn khắp”. Ánh sáng trăm oai đức này cũng từ đó mà ra. Trong chân ngôn này, trước hết là quy mạng hết thảy chư Phật rồi mới nói. Chân ngôn này của Kim Cang Thủ là bậc chân ngôn cứu thế, oai đức to lớn. Phật chính là đấng Mâu Ni tự tại trong hết thảy các pháp!

(Kinh) Phật cáo Kim Cang Thủ: - Thử nhất thiết chân ngôn, chân vương cứu thế giả, thành tựu đại oai đức, tức thị Chánh Đẳng Giác, pháp tự tại Mâu Ni, phá chư vô trí ám, như nhật luân phổ hiện, thị ngã chi tự thể. Đại Mâu Ni gia trì, lợi ích chúng sanh cố, ứng hóa tác thần biến, nãi chí linh nhất thiết, tùy tư nguyện sanh khởi, tất năng vi thi tác, thần biến vô thượng cú. Cố đương nhất thiết chủng, tịnh thân ly chư cấu, ứng lý thường cần tu, chí nguyện Phật Bồ Đề.

(經)佛告金剛手：此一切真言，真王救世者，成就大威德，即是正等覺，法自在牟尼。破諸無智暗，如日輪普現，是我之自體，大牟尼加持，利益眾生故，應化作神變。乃至令一切，隨思願生起，悉能為施作，神變無上句。故當一切種，淨身離諸垢，應理常勤修，志願佛菩提。

(Kinh: Đức Phật bảo ngài Kim Cang Thủ: - Chân ngôn vương cứu đời, trong hết thảy chân ngôn, thành tựu oai đức lớn, tức là Chánh Đẳng Giác, pháp tự tại Mâu Ni, phá các tối vô trí, như mặt trời hiện khắp, là tự thể của ta. Đại Mâu Ni gia trì, vì lợi ích chúng sanh, ứng hóa, hiện thần biến, cho tới khiến hết thảy, theo tưởng nguyện sanh khởi, đều có thể thực hiện, câu thần biến vô thượng. Vậy nên, hết thảy loài, tịnh thân, lìa các cấu, ứng lý, thường siêng tu, chí nguyện Phật Bồ Đề).

Đức Phật bảo ngài Kim Cang Thủ: “Trong hết thảy các chân ngôn, chân ngôn cứu thế này thành tựu oai đức to lớn, tức là Đẳng Chánh Giác, là đấng Mâu Ni tự tại trong các pháp (tức là “tự tại trong hết thảy các pháp”), phá tan các tối tăm do vô trí, như vầng mặt trời hiện khắp, tức là do được tự thể Đại Mâu Ni của ta gia trì, ứng hiện tạo thần biến (kinh văn ở đây nói là “biến hóa”, tức là thực hiện sự biến hóa), thuận theo lòng mong muốn mà lợi ích chúng sanh, cho đến hết thảy đều thuận theo “tư nguyện” mà sanh khởi, tức là thuận theo tâm họ suy nghĩ, mong nguyện, liền được sanh khởi, đều có thể thực hiện câu vô thượng thần biến ấy. Do vậy, trong hết thảy các điều thù thắng (tức là trong hết thảy các mong muốn, trong các điều ước muốn), trong hết thảy các sự, không gì bằng cầu “câu Chánh Giác” này. Vì thế, trong hết thảy các loại thân thanh tịnh lìa các chướng, theo đúng lý, thường siêng tu, cầu câu Chánh Đẳng Giác. Thân thanh tịnh, lìa chướng, tức là hành giả tự tịnh hóa thân mình, khiến cho lìa hết thảy các chướng mà tu hành. “Nhất thiết chủng” tức là tu trong hết thảy các phương tiện, sắc loại. Phá tan hết thảy tối tăm vô trí, cùng thấy vầng mặt trời hiện ra; đấy chính là do ta gia trì. Đại Mâu Ni thực hiện biến hóa nhằm lợi ích chúng sanh, cho đến đối với các tâm tư khởi lên của các chúng sanh ấy, khiến cho nó phát sanh, thường vì họ thực hiện câu biến hóa tối thượng này. Do vậy, siêng tu hết thảy các loại phương tiện dục, theo đúng lý hãy nên thanh tịnh ta. Trên đây là [đại lược ý nghĩa của] phần kinh văn. Chân ngôn này giống như bậc cứu thế, tức là Phật. Nó có oai đức to lớn, tức là oai thần của Như Lai. Chân ngôn này chính là đấng Mâu Ni tự tại trong hết thảy các pháp; đấy chính là biệt danh của đức Tỳ Lô Giá Na. Ánh sáng từ huệ phương tiện của chân ngôn này có thể phá hết thảy tối tăm do vô trí, giống như khi vầng mặt trời to lớn hiện ra, các tối tăm tự diệt, vì trọn khắp hết thảy chúng sanh mà nhanh chóng trừ diệt hết thảy tối tăm vô minh. Hãy nên biết chữ này do chính ta gia trì, tức là giống như ta, chẳng khác gì ta. “Ta” tức là tự thể của Phật. Ta do môn Chân Ngôn này, tùy loại hiện trọn khắp các sắc thân. Hết thảy các loài chúng sanh trong khắp pháp giới, tùy theo các loại thân mà họ thích thấy, sẽ có thể cùng lúc hiện trọn khắp các thân ấy, thuận theo tâm họ mong muốn mà vì họ thị hiện. Không chỉ hiện thân mà thôi, mà còn do [chúng sanh] tâm nguyện, suy tưởng vô lượng khác biệt, cho đến trong khoảnh khắc có vô lượng mong muốn, ưa thích, thảy đều có thể thỏa nguyện cho họ. Vì thế nói là “tư phát trí” (trí sanh khởi do suy nghĩ). Lại còn phát khởi cơ duyên nhập đạo cho họ, cho nên nói là “phát trí”. “Trụ vị” là trụ trong câu tối thượng này. Do vậy, đối với đủ loại câu phương tiện ấy, hãy nên siêng tu học. Nếu tu, sẽ thanh tịnh ta, tức là Tỳ Lô Giá Na.

Nhưng trong tự luân, ở phần trong cùng nhất, đặt chân ngôn vương này. Luân kế đó ở bên ngoài gồm mười hai chữ, tức là từ chữ Y (ī) tới chữ Áo (au), gồm mười hai âm tam muội. Kế đó, ở ngoài xếp một trăm chữ, trước tiên là từ chữ Ca (क, Ka) v.v… gồm hai mươi lăm chữ. Kế đó là chữ Kā (का) v.v… hai mươi lăm chữ, rồi đến chữ Kaṃ (कं) v.v… gồm hai mươi lăm chữ. Trong ấy, các chữ Nga, Nhã, Noa, Na, Ma có cái chấm Đại Không trọn khắp hết thảy mọi nơi. Vì thế, cùng được xếp đặt (lại có cách giải thích khác như sau: Năm chữ ấy được xếp vòng quanh ở ngoài hai mươi lăm chữ). Nếu xếp thành năm tầng thì hai mươi lăm chữ từ chữ Ka là tầng thứ nhất, các chữ như Kā là tầng thứ hai, các chữ như Kaṃ là tầng thứ ba. Các chữ như Kaḥ là tầng thứ tư cũng được (cần phải hỏi thêm vì ý chưa trọn hết). Thứ tự xếp đặt các chữ xoay theo bên phải, tức chiều xoay của mặt trời. Phẩm kế tiếp sẽ nói về cái quả của Chân Ngôn Vương này.

Phẩm Thứ Hai Mươi: Cái Quả Tương Ứng Của Trăm Chữ — Bách Tự Quả Tương Ứng Phẩm Đệ Nhị Thập

百字果相應品第二十

(Kinh) Nhĩ thời, Tỳ Lô Giá Na Thế Tôn cáo Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ ngôn: “Bí Mật Chủ! Nhược nhập Đại Giác Thế Tôn đại trí quán đảnh địa, tự kiến trụ ư tam tam muội da cú. Bí Mật Chủ! Nhập Bạc Già Phạm đại trí quán đảnh, tức dĩ đà la ni hình thị hiện Phật sự”. Nhĩ thời, Đại Giác Thế Tôn tùy trụ nhất thiết chư chúng sanh tiền, thi tác Phật sự, diễn thuyết tam tam muội da cú.

(經)爾時，毘盧遮那世尊告執金剛祕密主言：祕密主！若入大覺世尊大智灌頂地，自見住於三三昧耶句。祕密主！入薄伽梵大智灌頂，即以陀羅尼形示現佛事。爾時，大覺世尊隨住一切諸眾生前施作佛事，演說三三昧耶句。

(Kinh: Lúc bấy giờ, Tỳ Lô Giá Na Thế Tôn bảo Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ rằng: “Bí Mật Chủ! Nếu nhập địa vị đại trí quán đảnh của Đại Giác Thế Tôn, sẽ tự thấy trụ trong câu ‘ba môn tam muội da’. Bí Mật Chủ! Nhập đại trí quán đảnh của Bạc Già Phạm, liền dùng thân đà la ni để thị hiện Phật sự”. Khi đó, đức Đại Giác Thế Tôn tùy ý ở trước hết thảy các chúng sanh, thực hiện Phật sự, diễn nói câu “ba môn tam muội da”).

Địa vị đại trí quán đảnh chính là địa vị Như Lai đệ thập nhất. Do trụ trong địa vị đệ thập nhất này, nhập đại trí quán đảnh, bèn có thể thực hiện Như Lai sự. Vì thế, dịch đại trí địa này là “đà la ni hình thi tác Phật sự” (dùng thân đà la ni để làm Phật sự). Do vậy, có thể vì hết thảy chúng sanh mà làm Phật sự. “Đà la ni hình” tức là gom chung các chân ngôn luân để làm thân, liền thành thân phổ môn. Do trụ nơi thân tổng trì ấy, đối trước hết thảy chúng sanh mà thị hiện thân họ thích thấy, thuyết pháp tương ứng căn cơ, chẳng hề sai lầm, [khiến cho họ] cùng nhập Phật trí. Lúc bấy giờ, Thế Tôn, chúng sanh, các Phật sự, ba câu tam muội da đều tuyên nói, tùy trụ.

(Kinh) Phật ngôn: - Bí Mật Chủ! Quán ngã ngữ luân cảnh giới quảng trường, biến chí vô lượng thế giới thanh tịnh môn, như kỳ bổn tánh biểu thị, tùy loại pháp giới môn, linh nhất thiết chúng sanh, giai đắc hoan hỷ. Diệc như kim giả Thích Ca Mâu Ni Thế Tôn, lưu biến vô tận hư không giới, ư chư sát độ, cần tác Phật sự. Bí Mật Chủ! Phi chư hữu tình năng tri Thế Tôn thị ngữ luân tướng lưu xuất Chánh Giác diệu âm trang nghiêm anh lạc, tùng thai tạng sanh Phật chi ảnh tượng, tùy chúng sanh tánh dục, linh phát hoan hỷ.

(經)佛言：祕密主！觀我語輪境界廣長遍至無量世界清淨門，如其本性表示，隨類法界門令一切眾生皆得歡喜。亦如今者釋迦牟尼世尊，流遍無盡虛空界，於諸剎土勤作佛事。祕密主！非諸有情能知世尊是語輪相流出正覺妙音莊嚴瓔珞，從胎藏生佛之影像，隨眾生性欲令發歡喜。

(Kinh: Đức Phật nói: - Bí Mật Chủ! Quán môn cảnh giới ngữ luân thanh tịnh rộng dài của ta đến trọn khắp vô lượng thế giới, đúng như bổn tánh mà biểu thị, tùy theo từng loại pháp giới môn, khiến cho hết thảy chúng sanh đều được hoan hỷ. Cũng như ngày nay, Thích Ca Mâu Ni Thế Tôn hiển hiện trọn khắp trong vô tận hư không giới, ở trong các cõi nước, siêng năng làm Phật sự. Bí Mật Chủ! Các hữu tình chẳng thể biết tướng ngữ luân này của đức Thế Tôn, tuôn ra diệu âm Chánh Giác như các chuỗi anh lạc trang nghiêm, từ thai tạng sanh ra hình bóng của Phật, thuận theo tánh ưa muốn của chúng sanh mà khiến cho họ sanh khởi lòng hoan hỷ).

Đức Phật tuyên nói như thế xong; kế đó, bảo ngài Kim Cang Thủ: “Ông có thể quán ngữ luân của ta, tức là quán cảnh giới tự luân nơi thân đà la ni của Phật”. Đức Phật dùng thần lực gia trì đại hội. Không chỉ nay Bí Mật Chủ quán cảnh giới rộng lớn nơi ngữ luân của ta, mà là đến trọn khắp các môn thanh tịnh trong vô lượng thế giới. Đúng như bổn tánh của hết thảy chúng sanh mà biểu thị pháp giới môn tùy từng loại, khiến cho họ sanh lòng hoan hỷ. Cũng như hiện thời, Thích Ca Mâu Ni lưu xuất trọn khắp vô tận pháp giới, trong các cõi nước, siêng năng làm Phật sự. Ngài Kim Cang Thủ quán hết thảy các đại hội ấy, cũng được cùng quán cảnh thần diệu chẳng thể nghĩ bàn ấy. Vì cớ sao vậy? Thân đại trí ấy thường trụ tịch diệt, lìa các nhân duyên, chẳng phải là cảnh hữu tâm. Lìa khỏi sự gia trì của Phật thần lực, hết thảy các Bồ Tát sẽ chẳng thuộc vào cảnh giới ấy.

Đức Phật đã chỉ bày xong, bảo rằng: “Các ông hãy nên quán cảnh giới rộng dài vô lượng nơi tự luân của ta”. “Dài” tức là người khác chẳng sánh bằng. Tôi cho rằng đây chính là nói [cảnh giới ấy] “như thế nào”. “Rộng” là theo chiều ngang, trọn khắp hết thảy các chúng sanh giới, còn “dài” là theo chiều dọc, tột cùng Phật giới. Vì thế nói là “rộng dài”. Thân rộng dài như thế, ứng hiện trọn khắp hết thảy, từ đâu mà có? Chính là từ một chữ Chân Ngôn Vương mà hiện chuyện ấy. Do một chân ngôn in vào thân mà thị hiện hết thảy các thân. Do âm thanh của một chữ chân ngôn mà phát ra âm thanh mầu nhiệm trọn khắp pháp giới. Do tâm của Bổn Tôn trong một chân ngôn mà phô bày trọn khắp hết thảy các cảnh trí huệ. Thích Ca Mâu Ni Phật chính là thân bất không ấy vào khắp các thế gian mà làm Phật sự. Do vậy, điều được phô bày chính là thân Mâu Ni. Đức Phật làm Phật sự, tức là Phật Thích Ca từ tự luân của đức Tỳ Lô Giá Na mà xuất hiện, nhưng [hai vị Phật ấy] chẳng hai, chẳng khác, đều trọn khắp hết thảy mọi nơi. Do một chữ này giống như Đại Không, vì vốn bất sanh. Hãy nên biết: Thân trăm chữ cũng giống như thế. Điểm khác biệt là thân ba môn tam muội da của Như Lai lưu xuất khắp thế giới, và mười phương hư không đều trọn khắp, chẳng có hư không nào mà chẳng trọn khắp. Hãy nên biết hư không chẳng thể lường, thân cũng như thế! Bí Mật Chủ! Các hữu tình chẳng thể biết Thế Tôn. Đó là sự lưu xuất của ngữ luân, cũng nên kiểm phần nói về tâm ngã trong kinh Hoa Nghiêm. Diệu âm sanh ra diệu âm Đẳng Chánh Giác của chư Phật, các thứ anh lạc trang nghiêm đều từ ảnh tượng (hình tướng) trang nghiêm của Phật sanh từ Thai Tạng, tức là dùng ngôn ngữ để trang nghiêm tướng ấy. Từ thai tạng nơi tâm mà sanh ra hình tướng Phật rộng dài không ngằn mé để làm Phật sự. Điều chúng sanh chẳng biết chính là tự luân này của đức Phật; đó cũng chẳng phải là cảnh giới của Bồ Tát. Nếu lìa thần lực, sẽ chẳng thể quán, có chúng sanh nào biết đến sự lợi ích ấy ư? Trong các ngôn âm, Phật là tối thượng, các thứ trang nghiêm suất lãnh các thứ. Nói tóm lại, dùng vô tướng để trang nghiêm. Từ tâm mà hiện ra thân chúng sanh hay thân Phật theo từng loại. Do trụ trong Diệu Âm tam muội, hiện trọn khắp trước họ, thuận theo bản tánh của họ, khiến cho họ được hoan hỷ tín giải.

(Kinh) Nhĩ thời, Thế Tôn ư vô lượng thế giới hải môn biến pháp giới, ân cần khuyến phát thành tựu Bồ Đề, xuất sanh Phổ Hiền Bồ Tát hạnh nguyện. Ư thử diệu hoa bố địa Thai Tạng trang nghiêm thế giới chủng tánh hải trung thọ sanh, dĩ chủng chủng tánh thanh tịnh môn tịnh trừ Phật sát, hiện Bồ Đề tràng nhi trụ Phật sự. Thứ phục chí cầu Tam Miệu Tam Bồ Đề cú, dĩ tri tâm vô lượng cố, tri thân vô lượng. Tri thân vô lượng cố, tri trí vô lượng. Tri trí vô lượng cố, tức tri chúng sanh vô lượng. Tri chúng sanh vô lượng cố, tức tri hư không giới vô lượng. Bí Mật Chủ! Do tâm vô lượng cố, đắc tứ chủng vô lượng. Đắc dĩ, thành tối Chánh Giác, cụ thập trí lực, hàng phục tứ ma, dĩ vô sở úy nhi sư tử hống. Phật thuyết kệ ngôn: - Cần Dũng thử nhất thiết, vô thượng giác giả cú, ư bách môn Học Xứ, chư Phật sở thuyết tâm.

(經)爾時，世尊於無量世界海門遍法界慇懃勸發成就菩提，出生普賢菩薩行願。於此妙華布地胎藏莊嚴世界種性海中受生，以種種性清淨門淨除佛剎、現菩提場而住佛事。次復志求三藐三菩提句，以知心無量故，知身無量。知身無量故，知智無量。知智無量故，即知眾生無量。知眾生無量故，即知虛空界無量。祕密主！由心無量故，得四種無量。得已，成最正覺，具十智力，降伏四魔，以無所畏而師子吼。佛說偈言：勤勇此一切，無上覺者句，於百門學處，諸佛所說心。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn trong vô lượng môn thế giới hải, trọn khắp pháp giới, ân cần khuyên lơn, phát khởi [chúng sanh] thành tựu Bồ Đề, xuất sanh hạnh nguyện của Phổ Hiền Bồ Tát, thọ sanh trong tánh hải nơi thế giới chủng trang nghiêm Thai Tạng hoa mầu nhiệm rải đất, dùng đủ loại môn thuộc tánh thanh tịnh để tịnh hóa các cõi Phật, hiện Bồ Đề tràng để trụ trong Phật sự. Kế đó, lại dốc chí cầu câu Chánh Đẳng Chánh Giác, do biết tâm là vô lượng mà biết thân vô lượng. Do biết thân vô lượng mà biết trí vô lượng. Do biết trí vô lượng, liền biết chúng sanh vô lượng. Do biết chúng sanh vô lượng, liền biết hư không giới vô lượng. Bí Mật Chủ! Do tâm vô lượng, đạt được bốn loại vô lượng. Đã đạt được rồi, thành Tối Chánh Giác, trọn đủ mười trí lực, hàng phục tứ ma, do chẳng sợ hãi mà sư tử hống. Đức Phật nói kệ rằng: - Cần Dũng! Hết thảy câu, vô thượng giác ngộ này, trong trăm môn Học Xứ, tâm do chư Phật nói).

“Chỗ sanh” chính là cảnh đạt đến hay cảnh để trụ? Sau đó, “vi diệu âm trang nghiêm thai tạng” tức là từ một chữ mà sanh ra thì gọi là Thai Tạng. Từ một chữ mà sanh ra là Thai. Từ đó sanh ra thì là ảnh tượng (hình ảnh, bóng dáng, sắc tướng), như một tấm gương tròn sạch đối diện các sắc [sẽ chiếu soi hình bóng]. Cảnh đã chẳng vào trong gương, gương cũng chẳng tới cảnh, chỉ do nhân duyên hòa hợp, hình bóng sẽ rành rành, chẳng sanh, chẳng diệt, chẳng một, chẳng khác, chẳng đến, chẳng đi, chẳng thường, chẳng đoạn, tức là đồng thể chẳng thể nghĩ bàn! Hình bóng của Như Lai cũng lại như thế, chẳng suy tưởng, chẳng tạo tác mà ứng hiện hết thảy, đều thuận theo cái tâm của chúng sanh mà khiến cho họ hoan hỷ, hiện làm Phật sự cho chúng sanh. Tức là dùng một ngôn âm của Phật mà có thể sanh ra hết thảy các Phật sự. Như trong phẩm Lục Căn Tịnh, [Bồ Tát] còn có thể dùng một diệu âm [vang vọng] trọn khắp cõi tam thiên, huống hồ đức Như Lai là đấng sáu căn thanh tịnh viên mãn tột cùng ư? Khi đó, Ngài thành Bồ Đề trong các pháp giới thuộc vô lượng thế gian hải môn ([“môn”] cũng có nghĩa là “miệng”), siêng tu hạnh nguyện của Phổ Hiền Bồ Tát. Bồ Tát dùng hoa trải đất, sanh từ biển chủng tánh trong thế giới Thai Tạng, thọ các thứ môn thanh tịnh nơi tánh, tịnh hóa cõi Phật, hiện tòa Bồ Đề, trụ trong Phật sự. Trên đây là [tóm lược nội dung] kinh văn. Do đại trí quán đảnh vô lượng thế giới hải môn ấy, “môn” có nghĩa là “chỗ để tiến nhập”. Vô lượng thế giới hải khẩu ấn, tức là nói đến cửa ngõ để các dòng nước xuôi đến, đổ vào [biển cả]. Do biết vô lượng thế giới hải môn ấy, bèn siêng tu Bồ Đề, nhưng Bồ Đề này chẳng phải là Bồ Đề kia, cho đến Bồ Đề trọn khắp pháp giới. Do chúng sanh vô lượng, nên pháp giới vô lượng; nay đều khiến cho họ được thành tựu trọn khắp.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn ngự trong các pháp giới thuộc vô lượng thế giới hải môn, ân cần khuyên lơn, phát khởi thành tựu Bồ Đề, trọn đủ viên mãn hạnh nguyện của Phổ Hiền Bồ Tát (Phổ Hiền tức là công đức của Như Lai), xuất sanh hạnh nguyện của Phổ Hiền Bồ Tát. Do gia trì nên hiện tướng như sau: Ở trong thế giới Thai Tạng này, hoa mầu nhiệm phủ kín mặt đất. Nói “này” tức là thế giới Tố Ha (Saha, Sa Bà) này. Thọ sanh trong chủng tánh hải (“chủng tánh” là nói chỗ thọ sanh, “hải” (biển) hàm nghĩa “rộng nhiều chẳng gián đoạn”), dùng các thứ tánh thanh tịnh để tịnh trừ cõi Phật (tức là gia trì, thực hiện Phật sự, không gì chẳng trọn khắp). Lại nữa, Bồ Đề chẳng khác như trên, cùng nhập pháp giới. Đấy chính là hạnh đại Bồ Đề. Nếu phát khởi hạnh như thế, sẽ chính là hạnh Phổ Hiền. Khởi nguyện như thế, sẽ chính là nguyện Phổ Hiền. Bồ Tát vì chuyện như thế; do vậy, sơ phát tâm. “Hoa địa” (Đất phủ hoa) là như tịnh trị cho đất phẳng phiu, quét tước thanh tịnh, rải rắc đủ thứ hoa có sắc, hương, vị, xúc đáng yêu, đoan nghiêm trọn khắp rồi ngồi lên đó. Nay tâm địa Đại Bi Thai Tạng này cũng giống như thế. “Thai” là sơ khởi, tức là chỗ phát khởi Như Lai. Do sanh từ Như Lai tánh, mà Như Lai tánh sanh khởi là do chữ [trong chân ngôn] sanh ra. Phát tâm như thế tức là địa vị sơ khởi. “Hải” là biển chủng tánh của Như Lai. Từ Thật Tánh ấy mà sanh ra hết thảy công đức của Như Lai.

“Thai” là dùng điều đó để làm căn bản. Do ngài Phổ Hiền hành Như Lai hạnh, từ trong Thai Tạng nơi tánh hải của Như Lai, dần dần trọn đủ các chi phần thuộc lục căn của hết thảy các Như Lai. Thân phổ môn ấy tùy thuộc các thứ tâm hạnh sai biệt của chúng sanh, tánh ưa muốn mỗi người mỗi khác, tức là dùng diệu môn thanh tịnh để thanh tịnh cái tâm, không gì chẳng được rốt ráo. Thanh tịnh cái tâm như thế chính là trang nghiêm hết thảy các cõi. Khi hành giả trụ trong Bồ Tát địa như thế, liền có thể thấy trọn khắp thế giới, hiện thân Như Lai ngồi nơi đạo tràng mà tịnh hóa pháp giới luân. Tức là có thể biết trọn khắp hết thảy các câu, nghĩa là thành Phật. Cũng có thể thuận theo lòng ưa thích [của chúng sanh] mà mãn nguyện cho họ, chẳng để luống qua! Vì thế, kế đó kinh nói: “Phục thứ, Chánh Biến Tri cú cầu giả, nhạo dục tâm vô lượng, tri thân vô lượng, chứng thân vô lượng, tri trí vô lượng chứng. Phục thứ nhạo cầu giả, hoàn tu Bồ Tát đạo dã” (Lại nữa, cầu câu Chánh Biến Tri, tâm ưa thích vô lượng, biết thân vô lượng, chứng thân vô lượng, chứng biết trí vô lượng, Lại nữa, đã yêu thích mong cầu, lại còn tu đạo Bồ Tát). Đấy chính là Phật sự. Chúng sanh do thấy đạo ấy, liền khuyên họ phát tâm học đạo. Lại còn yêu thích, siêng cầu câu Chánh Biến Tri, biết tâm vô lượng tức là biết thân vô lượng, biết thân vô lượng liền thành trí vô lượng, biết trí vô lượng, biết chúng sanh vô lượng chứng, do chúng sanh vô lượng mà chứng biết hư không vô lượng, đạt được những điều ấy.

Bí Mật Chủ! Do tâm vô lượng mà đạt được bốn thứ vô lượng, [tức là] đã thành Chánh Đẳng Giác, liền biết chúng sanh vô lượng, biết chúng sanh vô lượng tức là biết hư không giới vô lượng. Bí Mật Chủ! Do tâm vô lượng mà đắc bốn loại vô lượng, tức là trừ tâm ra, các thứ khác là thân, trí, chúng sanh, và hư không. Đã được thành Tối Chánh Giác, trọn đủ mười loại lực, hàng phục tứ ma, thực hiện sư tử hống v.v… Đấy là trăm môn Học Xứ tối thượng nơi “trí cú” (câu trí huệ) của hết thảy bậc Dũng Sĩ được nói nơi tâm của chư Phật. Trên đây là [tóm lược nội dung của] kinh văn, có ý nói: Do nhập đại trí quán đảnh môn này, trụ trong chủng tánh Bồ Tát, liền biết tâm là vô lượng. Do biết tâm là vô lượng, liền biết hết thảy thân là vô lượng. Do biết thân là vô lượng, liền biết trí là vô lượng. Do biết trí là vô lượng, liền biết hư không vô lượng. Vì lẽ nào vậy? Hết thảy các pháp do tâm mà có. Liễu đạt điều này thì chính là pháp vô lượng, liền biết thân vô lượng. Cái thân do duyên sanh mà thấy bèn tương ứng với căn cơ, trí thuộc Độ môn tương ứng với điều đó liền khởi, cũng lại là vô lượng, mỗi mỗi đều bằng với hư không. Do thân, trí, chúng sanh, và hư không vô lượng, nên gọi là “tứ vô lượng”. Do các thứ vô lượng ấy từ tâm mà sanh, nên gọi là “tứ vô lượng tâm”.

Nếu đắc tứ vô lượng tâm ấy, sẽ chính là thành Chánh Giác, tức là trọn đủ mười lực, [có thể] hàng phục tứ ma, có thể vô úy sư tử hống. Các chuyện như thế đều do trụ trong tứ vô lượng tâm ấy, trụ trong câu “hết thảy các pháp tối thượng” mà được thành tựu, nên gọi chữ Aṃ (अं) là cái quả của Tất Địa. Trăm môn này không chỉ do ta tự nói, mà hết thảy chư Phật cũng đều nói như thế. Đấy là nói về các công đức như Thập Lực v.v… trên đây. Dũng Sĩ chính là Bí Mật Chủ. Bậc Dũng Sĩ siêng học câu tối thượng giác như thế, tức là điều cốt lõi trong trăm môn Học Xứ do chư Phật đã nói (ý nói: Sở dĩ thành Phật là do học “tâm” (tức điều cốt lõi) của trăm môn này). Trên đây là phẩm Bách Tự Quả Thọ Dụng, tức là tùy theo mỗi môn mà có sự thọ dụng tương ứng [với cái quả của mỗi môn trong môn Trăm Chữ này].

Phẩm Thứ Hai Mươi Mốt: Thành Tựu Địa Vị Trăm Chữ — Bách Tự Vị Thành Phẩm Đệ Nhị Thập Nhất

百字位成品第二十一

(Kinh) Nhĩ thời, Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ đắc vị tằng hữu, nhi thuyết kệ ngôn: - Phật thuyết chân ngôn cứu thế giả, năng sanh nhất thiết chư chân ngôn, Ma Ha Mâu Ni vân hà tri? Thùy năng tri thử tùng hà xứ? Thùy sanh như thị chư chân ngôn? Sanh giả vị thùy duy diễn thuyết? Đại Cần Dũng Sĩ thuyết trung thượng, như thử nhất thiết nguyện khai thị.

(經)爾時，執金剛祕密主得未曾有，而說偈言：佛說真言救世者，能生一切諸真言。摩訶牟尼云何知，誰能知此從何處？誰生如是諸真言？生者為誰惟演說？大勤勇士說中上，如此一切願開示。

(Kinh: Lúc bấy giờ, ngài Chấp Kim Cang Bí Mật Chủ đạt được điều chưa từng có, bèn nói kệ rằng: - Phật: Đấng cứu đời nói chân ngôn, hay sanh ra hết thảy chân ngôn. Ma Ha Mâu Ni vì sao biết? Ai biết chân ngôn từ nơi đâu? Ai sanh ra chân ngôn như thế? Người sanh sẽ vì ai diễn nói? Bậc Đại Cần Dũng tối thượng thuyết, hết thảy như thế nguyện khai thị).

Lúc bấy giờ, ngài Kim Cang Thủ Bí Mật Chủ bạch Phật ngôn: “Hy hữu Thế Tôn!” Kế đó, nói kệ. “Chân ngôn cứu thế giả” (Ý nói môn trăm chữ trên đây) có thể sanh ra các chân ngôn. “Chân ngôn cứu thế”: Làm sao biết các chân ngôn sanh khởi? Ai có thể biết? Ở nơi nào? Ai sanh ra các chân ngôn của đấng Đại Mâu Ni? Vì ai mà nói? Do hết thảy các vị Đại Dũng Sĩ nói, nói với người ước nguyện. Đó là [các ý chánh yếu] trong kinh văn. Khi đó, ngài Bí Mật Chủ nghe đức Phật nói [môn trăm chữ xong], đạt được điều chưa từng có, bạch rằng: “Đức Thế Tôn hy hữu đã nói bậc chân ngôn cứu thế này. “Bậc cứu thế” chính là Phật. Như Phật trong hết thảy chúng sanh là chỗ đại quy y, cứu vớt, che chở, chân ngôn này cũng thế, trong hết thảy các chân ngôn, giống như đấng cứu thế, là chỗ cứu giúp, che chở của các chân ngôn. Như Phật là chỗ để hết thảy quy hướng; chân ngôn này cũng thế, là chỗ quy hướng của hết thảy các chân ngôn. Bậc đại thánh giả nghe đức Phật nói, liền do một chữ mà có thể sanh ra vô lượng chân ngôn, thân, miệng, ý sai biệt, tùy theo tánh của chúng sanh mà phô bày các loại thân, nói đủ loại pháp, hiện đủ loại thần biến. Do vậy, [ngài Kim Cang Thủ] hỏi chân ngôn này sanh như thế nào? Lại do ai chứng biết? Sanh ở nơi đâu? Ngài hỏi ba sự ấy.

Đại Mâu Ni là [từ ngữ để] tán thán [đức Phật]. [Lời hỏi của ngài Kim Cang Thủ lại gồm bốn ý]: Một, biết như thế nào? Hai, người biết là ai? Ba, [sanh] ở nơi nào, hàm ý từ chỗ nào mà có được kinh này? Bốn, ai sanh ra các chân ngôn? Trước là hỏi ai được biết? Còn bốn điều sau nhằm hỏi người sanh là ai? Đại Dũng Sĩ [trong lời kệ của ngài Kim Cang Thủ] chính là Phật. Hết thảy [các điều con đã thắc mắc ấy] đều xin [đức Thế Tôn] nói, nói cho bậc trung thượng. Nguyện đấng Nhất Thiết Trí là đấng Dữ Nguyện (ban cho ước nguyện) hãy nói. Đấy là tán thán Phật đức (công đức của Phật), [Ngài là đấng] có thể thỏa mãn hết thảy các nguyện. Do vậy, gọi Ngài là Dữ Nguyện. Bởi đó, thỉnh đức Phật nói. Phật là bậc Đại Mâu Ni tự tại viên mãn trong các pháp.

(Kinh) Nhĩ thời, Bạc Già Phạm, pháp tự tại Mâu Ni, viên mãn phổ châu biến, tất biến chư thế giới, nhất thiết trí huệ giả, Đại Nhật Tôn cáo ngôn: - Thiện tai Ma Ha Tát, đại đức Kim Cang Thủ! Ngô đương nhất thiết thuyết, vi mật tối hy hữu, chư Phật chi bí yếu, ngoại đạo bất năng tri. Nhược Bi Sanh Mạn Đồ, đắc Đại Thừa quán đảnh, điều nhu, cụ thiện hạnh, thường bi, lợi tha giả. Hữu duyên quán Bồ Đề, thường sở bất năng kiến.

(經)爾時，薄伽梵，法自在牟尼，圓滿普周遍，悉遍諸世界，一切智慧者，大日尊告言：善哉摩訶薩，大德金剛手！吾當一切說，微密最希有，諸佛之祕要，外道不能知。若悲生漫荼，得大乘灌頂，調柔具善行，常悲利他者，有緣觀菩提，常所不能見。

(Kinh: Lúc bấy giờ, đức Bạc Già Phạm là đấng Mâu Ni tự tại trong các pháp, là đấng viên mãn trọn khắp, trong trọn khắp các thế giới, Ngài là bậc trọn đủ hết thảy trí huệ, chính là đức Đại Nhật bảo rằng: - Lành thay, Ma Ha Tát, đại đức Kim Cang Thủ! Ta sẽ nói hết thảy, bí yếu của chư Phật, kín nhiệm, hiếm có nhất, ngoại đạo chẳng thể biết. Nếu quán đảnh Đại Thừa, trong Bi Sanh Mạn Đồ, thuần dịu, đủ thiện hạnh, tâm thường bi, lợi người. Hữu duyên quán Bồ Đề, sẽ thường chẳng thể thấy).

Nói như thế xong, đức Thế Tôn là bậc đại Mâu Ni tự tại trong các pháp, trọn khắp Nhất Thiết Trí của các vị Tỳ Lô Giá Na trong các thế giới bèn bảo rằng: - Lành thay! Lành thay, Bậc Ma Ha Tát Kim Cang Thủ trọn đủ đức. Ta sẽ nói hết thảy (tức là vì các ông) điều bí mật trọng yếu, hy hữu, bí mật nhất của chư Phật mà hết thảy các ngoại đạo chẳng thể biết. Đó là các Đại Bi Sanh Mạn đồ la trong Quán Đảnh của Đại Thừa (từ đây trở đi là Sanh Đàn Quán Đảnh). “Điều nhu cụ thiện hạnh, thường bi lợi tha giả, hữu duyên quán Bồ Đề, bỉ thường bất năng kiến” (Kẻ tâm tánh điều thuận, nhu hòa, trọn đủ các hạnh lành, thường có tâm bi, lợi ích người khác, hữu duyên quán Bồ Đề, sẽ chẳng thể thường trông thấy). “Phổ biến” là trong thế gian đều trọn khắp. Khi đó, đức Phật vì muốn nói tâm pháp chân ngôn này, liền dùng thần lực gia trì, khiến cho trọn khắp pháp giới đều có âm thanh ấy nói với ngài Kim Cang Thủ. Đấng Nhất Thiết Trí Tỳ Lô Giá Na bảo: “Lành thay, lành thay, bậc đại chúng sanh là đại đức Kim Cang Thủ! Ta sẽ nói pháp bí mật hy hữu bậc nhất trong hết thảy các pháp bí mật nhất của chư Phật, hết thảy các ngoại đạo chẳng biết!” Trên đây là [các ý chánh trong] kinh văn. Đức Phật tán thán ngài Kim Cang Thủ: “Lành thay! Lành thay! Bậc đại đức Chấp Kim Cang”. “Đại đức”: Trọn đủ vạn đức. Pháp này chính là bí mật nhất trong hết thảy các bí mật của Như Lai, tối thượng trong các bí tạng, cùng được thủ hộ, chẳng hư vọng truyền cho người khác, là pháp khó có hy hữu bậc nhất. Nay pháp bí mật nhất trong các pháp này, hết thảy ngoại đạo đều chẳng thể hay biết. Nhưng ngoại đạo có hai thứ: Một là các loại ngoại đạo thế gian, hai là trong Phật pháp có các ngoại đạo. [Sở dĩ có loại thứ hai là] do họ tuy đã nhập Phật pháp, nhưng chưa thể biết bí mật của Như Lai, vẫn là tâm tà kiến, hành đạo ở ngoài lý. Vì thế, cũng gọi là Ngoại. Hai loại ngoại đạo ấy đều không thể biết pháp này. “Ngoại đạo trong Phật pháp” tức là hàng Nhị Thừa. Phật chẳng tùy tiện trao [pháp này] cho người khác, do Ngài thầm suy nghĩ đã lâu, đợi đúng căn cơ mà trao.

Nay người nào thích hợp nghe pháp này? Vì thế, kế đó [chánh kinh] nói nếu ai được nhập pháp Đại Bi Sanh Quán Đảnh trong Đại Thừa, sẽ thích hợp để nghe. Nếu không, sẽ chẳng được [nghe pháp này]. Kế đó lại hỏi, cần phải xem xét người như thế nào thì mới có thể dẫn nhập [đàn tràng, tiếp nhận] quán đảnh? Nếu người nào tánh điều phục, mềm mỏng, chất trực, đầy đủ các thiện hạnh; người như thế mới có thể dẫn nhập pháp quán đảnh. Lại phải có tâm thường bi thì mới thích hợp dẫn nhập Mạn đồ la. [Chánh kinh nói] “thường bi” [nhằm phân định rõ]: Nếu như có ai trong lúc này thì có lòng Bi, lúc khác chẳng có, hoặc ở nơi này thì có, nơi khác thì không, hoặc có lòng Bi đối với người thân, chẳng có lòng Bi đối với kẻ oán. Nay [người thường bi] thì chẳng phải là như vậy, trong hết thảy các thời, các chốn, đều thường có bi tâm. Lại còn [là bi tâm] bình đẳng rộng lớn trọn khắp. Người như thế mới thích hợp dẫn nhập quán đảnh. Đã được quán đảnh mới thích hợp nghe pháp này, chẳng phải như các kinh thường lưu truyền. Bài kệ biện định [người căn cơ thích hợp để nghe, học, tu tập] trong kinh Pháp Hoa cũng có thể dẫn dụng [nhằm nêu rõ ý nghĩa] liệu giản căn cơ [ở đây].

Lại nữa, nếu là người hữu duyên quán thì cũng chẳng thích hợp nghe pháp này. Phật pháp lìa hết thảy các tướng, lìa hết thảy các duyên. Nếu có tướng, có duyên, tức chẳng lìa Đoạn Kiến và Thường Kiến, cho nên không được nghe pháp này. Nay nói “vô duyên”, há có phải là bài bác hết thảy các pháp đều là không, là vô sở hữu ư? Chẳng phải như vậy! Phật pháp tuy lìa duyên, lìa tướng, nhưng do phương tiện trọn đủ hết thảy các thứ cảnh giới công đức và thần lực tốt lành chẳng thể nghĩ bàn, từ ngay nơi tướng mà vô tướng, từ ngay vô tướng mà trọn đủ hết thảy các tướng, là duyên mà vô duyên, tuy vô duyên mà trọn đủ hết thảy các duyên, chẳng phải chỉ là rỗng tuếch, vô sở hữu mà thôi! Ý chánh yếu là người trọn đủ đại hạnh, đại nguyện Bồ Tát, phát khởi đại tâm, đối với người như thế thì mới có thể nói.

(Kinh) Bỉ năng hữu tri thử, nội tâm chi Đại Ngã, tùy kỳ tự tâm vị, đạo sư sở trụ xứ, bát diệp tùng ý sanh, liên hoa cực nghiêm lệ, viên mãn nguyệt luân trung, vô cấu do tịnh kính. Ư bỉ thường an trụ, chân ngôn cứu thế tôn, kim sắc cụ quang diễm, trụ tam muội hại độc, như nhật nan khả quán, chư chúng sanh diệc nhiên.

(經)彼能有知此，內心之大我，隨其自心位，導師所住處，八葉從意生，蓮華極嚴麗。圓滿月輪中，無垢猶淨鏡，於彼常安住，真言救世尊。金色具光焰，住三昧害毒，如日難可觀，諸眾生亦然。

(Kinh: Người ấy sẽ biết được, Đại Ngã trong nội tâm, tọa vị trong tự tâm, là chỗ đạo sư trụ. Đóa sen sanh từ ý, tám cánh cực nghiêm, đẹp. Trụ vầng trăng viên mãn, vô cấu như gương sạch. Thường an trụ trong ấy, đấng cứu thế chân ngôn, sắc vàng, lửa rực sáng, trụ tam muội, hại độc, như mặt trời khó nhìn, các chúng sanh cũng thế).

Trong phần trước đã hỏi “từ điều gì mà sanh?”, nay đáp “từ Phật tâm mà sanh”. “Đạo sư” tức là Phật. Nếu thuận theo chỗ trụ của đấng đạo sư, sẽ có thể biết được chân ngôn này. [Nói] “nội tâm chi Đại Ngã” (Đại Ngã trong nội tâm) chính là tán thán cái tâm này. Thuận theo đó mà sanh, tức là từ hết thảy các chi phần mà sanh. “Tùy kỳ tự tâm vị, đạo sư sở trụ xứ, bát diệp tùng ý sanh, liên hoa cực đoan nghiêm. Viên mãn nguyệt luân trung, vô cấu đồng ư kính, ư bỉ thường an trụ, chân ngôn cứu thế tôn, hoàng sắc cụ quang viêm, hại độc trụ tam muội, như nhật nan khả quán” (Thuận theo các vị trong tự tâm, đó là chỗ trụ của bậc đạo sư. Từ ý sanh ra đóa sen tám cánh tột bậc trang nghiêm, đẹp đẽ. Ở trong vầng trăng viên mãn, vô cấu giống như gương, bậc chân ngôn cứu đời sắc vàng, trọn đủ các tia sáng tỏa ra như ngọn lửa, trừ phiền não, trụ trong tam muội, như vầng mặt trời khó thể thấy được): Hết thảy các chúng sanh ấy đều giống như đóa sen tám cánh sanh từ ý, tột bậc đoan nghiêm như thế, ở trong vầng trăng tròn, giống như tấm gương vô cấu. Bậc đại đức chân ngôn cứu thế thường trụ trong ấy, [thân Ngài] kim sắc, trọn đủ các tia sáng như ngọn lửa mà trụ, tức là hoa đài ấy sanh từ tâm ý. Đó chính là quán đóa sen tám cánh trong tự tâm. Hoa ấy chẳng sanh từ nơi khác, mà sanh từ ý. Ý chính là hoa, chẳng hai, chẳng khác. Hoa đài ấy tròn sáng như mặt trăng, thanh tịnh, vô cấu, giống như tấm gương tròn, chẳng vật nào trong thế gian có thể sánh ví, chỉ tấm gương tròn là có thể sánh ví [phần nào], khiến cho người nghe hiểu ý quên lời. Nhưng thật ra, [cái tâm ấy sáng sạch hơn tấm gương] gấp trăm ngàn vạn lần, chẳng thể thí dụ được! Nay ngự trong vầng tròn sáng ấy, có đấng chân ngôn cứu thế, trọn đủ công to lớn, màu vàng ròng, có quang minh như ngọn lửa. Ngài trụ trong tam muội tịch nhiên để trụ nơi đó.

Hãy nên quán chân ngôn vương một chữ. Từ chân ngôn vương ấy, liền quán Bổn Tôn, hoặc quán đức Đại Tỳ Lô Giá Na như trong pháp Du Già đã nói trước kia. Do nói chưa phân minh, hãy nên tra cứu thêm; nhưng phần kinh văn trên đây đã đủ để dẫn chứng hòng kiểm nghiệm. “Hại” có nghĩa là “hết thảy các phiền não thảy đều bị đoạn trừ”. Oai quang ấy giống như hòa hợp trăm ngàn mặt trời! Oai quang mạnh mẽ, hừng hực, [khiến cho các chúng sanh] giống như đứa trẻ mới sanh bảy ngày chẳng thể ngửa nhìn mặt trời chói chang để thấy được ánh sáng của nó. Nay quang minh này cũng giống như thế.

(Kinh) Thường hằng ư nội ngoại, phổ châu biến gia trì, dĩ như thị huệ nhãn, liễu tri ý minh kính. Chân Ngôn giả huệ nhãn, quán thị viên kính cố, đương kiến tự hình sắc, tịch nhiên Chánh Giác tướng. Thân sanh thân ảnh tượng, ý tùng ý sở sanh, thường xuất sanh thanh tịnh, chủng chủng tự tác nghiệp. Thứ ư bỉ quang hiện, viên chiếu như điện diễm. Chân Ngôn giả năng tác, nhất thiết chư Phật sự. Nhược kiến thành thanh tịnh, văn đẳng diệc phục nhiên, như ý sở tư niệm, năng tác chư sự nghiệp.

(經)常恒於內外，普周遍加持，以如是慧眼，了知意明鏡。真言者慧眼，觀是圓鏡故，當見自形色，寂然正覺相。身生身影像，意從意所生，常出生清淨，種種自作業。次於彼光現，圓照如電焰，真言者能作，一切諸佛事。若見成清淨，聞等亦復然，如意所思念，能作諸事業。

(Kinh: Thường luôn ở trong ngoài, gia trì trọn khắp cả. Do huệ nhãn như thế, biết rõ gương ý sáng. Mắt huệ bậc Chân Ngôn, do quán gương tròn ấy, sẽ thấy hình sắc mình, tướng Chánh Giác vắng lặng. Thân sanh ra hình bóng, ý từ ý mà sanh, thường xuất sanh thanh tịnh, đủ loại nghiệp tự làm. Kế đó, trong quang hiện, chiếu trọn như ánh chớp. Bậc Chân Ngôn hay làm, hết thảy các Phật sự. Nếu thấy, thành thanh tịnh, hễ nghe thì cũng vậy. Đúng như ý suy nghĩ, hay làm các sự nghiệp).

“Thường hằng ư nội ngoại, phổ châu biến gia trì. Dĩ như thị huệ nhãn, nhi tri ư ý kính” (Thường luôn ở trong ngoài mà gia trì trọn khắp. Dùng huệ nhãn như thế để biết được tấm gương ý): Hiểu [“ý kính”] là tâm kính cũng được. Huệ nhãn của hành giả Chân Ngôn quán tấm gương tròn ấy, sẽ thấy hình sắc của chính mình (tự thấy thân mình) là tướng Chánh Giác vắng lặng. Thân và hình bóng sanh bởi thân, [chánh kinh gọi là] “thân, thân sở sanh tượng”, chữ “thân” trước là [nói về] thân hữu vi, hữu lậu; chữ “thân” sau là thân vô vi. Tâm sanh ra tâm (tức là câu “ý tùng ý sở sanh” nghĩa là “ý sanh từ ý”, lời sớ diễn giải thành “tâm sanh ra tâm”) tức là từ cấu tâm sanh ra tịnh tâm. “Thường xuất sanh thanh tịnh, chủng chủng tự tác nghiệp” (Thường sanh ra đủ loại nghiệp tự tạo thanh tịnh), [tức là] nghiệp trong A Lại Da Thức ô nhiễm có thể sanh ra tịnh nghiệp. Trừ khử bất tịnh nghiệp, tịnh nghiệp sẽ hiện. Trừ khử nghiệp bất tịnh, tịnh nghiệp sẽ hiện. Tịnh nghiệp đã hiện, sẽ sanh ra quang minh giống như tia chớp chiếu soi trọn khắp. [Đó chính là ý nghĩa của hai câu] “thứ đương bỉ quang hiện, viên chiếu như điện diễm” (kế đó, quang minh ấy sẽ hiện, chiếu trọn khắp như ánh chớp) [trong chánh kinh]. Cũng chẳng chấp vào ý nghĩa của chớp; chỉ dùng ý nghĩa ánh sáng đủ loại màu viên mãn, ánh sáng đủ màu viên mãn chiếu soi. [Nhờ đó], “Chân Ngôn giả năng tác, nhất thiết chư Phật sự” (người trì chân ngôn có thể làm hết thảy các Phật sự).

Hãy nên biết “trọn khắp trong ngoài” có ý nói về gương. “Gương” chính là hoa đài viên minh. Hãy nên biết gương ấy chính là ý. Hãy nên biết gương ấy chính là tự tâm. Dùng phương tiện nào để quán biết? Chính là phương tiện như trên: Nơi hai mắt, đặt chữ Ra (र). Dùng huệ nhãn ấy để quán cái tâm Thật Tướng như tấm gương tròn sáng. Vì thế, được hiểu rõ hiện tiền. Ai có thể quán? Chính là hành nhân Chân Ngôn. Vị hành nhân ấy dùng mắt chữ Ra diệu huệ quang minh để quán tấm gương nơi hoa đài. Thoạt đầu là quán bên ngoài ý, quán rành rẽ, rõ ràng: Như Lai ở trong vầng tròn sáng ấy, cho đến âm thanh, sắc tướng, thảy đều vô biên. Đã hiểu rành rẽ như thế rồi, liền dẫn khởi những điều ấy thành nội thân, tức là thân Tỳ Lô Giá Na đã quán trên đây vắng lặng, chánh thọ, oai quang không ngằn mé, quán đó là thân của chính mình, tức là khiến cho thân chính mình giống như thân Ngài, vắng lặng mà trụ trong vầng tròn sáng, giống hệt như đức Phật ấy. Do lìa hết thảy các tướng mà hiện bày tướng ấy, bèn gọi là “tướng chân thật”. Vì sao vậy? Hoa sen ấy sanh từ ý, tức là trước đó dùng chữ Ra đặt nơi mắt để quán tấm gương trên hoa đài nơi tâm. Đó chính là “thấy bên ngoài”. Từ cái thấy bên ngoài trở thành cái thấy bên trong, tức là tự hiểu rõ cái tâm. Do đó, kinh nói về huệ nhãn như thế. “Huệ nhãn trì tụng”: Từ nơi gương, trông thấy hình sắc của chính mình và Phật tướng vắng lặng. Thân (thân hữu lậu), thân sanh (cái thân sanh bởi thân hữu lậu, tức thân vô lậu) duyên theo ý tâm mà sanh ra, thường tịnh hóa các loại nghiệp của chính mình. Kế đó, do quang minh [sanh ra từ tịnh nghiệp] như ánh chớp sáng lòa, chiếu quanh khắp người trì chân ngôn, người ấy sẽ có thể làm hết thảy các Phật sự. Cũng có thể nói “kiến nhược tịnh ngã” (như thấy cái ngã trong sạch) có nghĩa là “làm hết thảy các sự”.

Nói “sanh” tức là thân ngữ ý sanh. Trước là quán hình tượng Phật viên minh, sắc vàng v.v… Hãy nên biết các điều ấy sanh từ ý, liền từ [hình tướng] bên ngoài mà dẫn khởi vào trong (tức là biến hình tướng, ngôn ngữ v.v… ấy thành ba nghiệp của chính mình), như thân mình giống như thân ấn của Phật, tiếng nói của mình giống như âm thanh nơi chân ngôn của Phật, tâm đồng Phật tâm. “Sanh” đều là từ ý mà sanh. Tức là do sanh ra sự “sanh” ấy, có thể tịnh hóa hết thảy các nghiệp. Vì thế nói là “thường tịnh chủng chủng tự nghiệp” (thường tịnh hóa các thứ nghiệp của chính mình), tức là lìa hết thảy các nghiệp. Nếu lìa hết thảy các nghiệp, bèn gọi là “chư Phật”. Nếu giác tri như thế, sẽ có thể dùng viên quang để chiếu trọn khắp. “Biến chiếu” (Chiếu trọn khắp) chính là làm Phật sự. Do thân, khẩu, ý trang nghiêm chiếu trọn khắp, sẽ làm hết thảy các Phật sự, tức là giống như đức Tỳ Lô Giá Na. Ai có thể thực hiện Phật sự ấy? Chính là người trì chân ngôn. Đấy đều là đức Phật trả lời ngài Kim Cang Thủ [câu hỏi về] chỗ sanh của chân ngôn. Tức là chân ngôn ấy sanh từ thân, khẩu, ý của hành giả. Nếu biết như thế, tức là trong ngoài đều thanh tịnh mà làm Phật sự. Kinh nói “tự nghiệp” tức là Phật sự, nghĩa là hiện trọn khắp sắc thân, hoặc hiện bày hành Bồ Tát đạo khắp chốn, tám tướng thành Phật, các sự nghiệp bổn sanh vô lượng vô biên. Nói tóm lại, đều là tự nghiệp của Như Lai. Nếu có thể biết như thế, chính là thành Phật. Người trì chân ngôn do trụ trong phương tiện, quán theo thứ tự trên đây, hạnh chân ngôn ấy chính là thân hữu duyên khởi lên, chẳng có gì khác biệt với Phật. Vì thế kinh nói: “Nhược kiến thành thanh tịnh, văn đẳng diệc phục nhiên” (Nếu thấy thì sẽ thành thanh tịnh. Nghe, biết v.v… thì cũng giống như thế). Người thấy, nghe, chạm, biết đều được thanh tịnh. Chữ “năng” ở đây chứa đựng nhiều ý nghĩa. “Như ý sở tư niệm, năng tác nhất thiết sự” (Đúng như ý niệm suy nghĩ mà có thể làm hết thảy các sự): Kế đó, quang minh giống như ánh chớp vây quanh người trì chân ngôn để làm hết thảy các Phật sự. Như cái ngã thanh tịnh cũng nói là “làm hết thảy các Phật sự”, ý nghĩa cũng giống như thế.

(Kinh) Phục thứ, Bí Mật Chủ! Chân ngôn môn tu Bồ Tát hạnh chư Bồ Tát như thị tự thân ảnh tượng sanh khởi vô hữu thù thắng quá Tam Bồ Đề, như nhãn, nhĩ, tỵ, thiệt, thân, ý đẳng, tứ đại chủng nhiếp trì, tập tụ, bỉ như thị tự tánh Không, duy hữu danh tự sở chấp, do như hư không, vô sở chấp trước, đẳng ư ảnh tượng. Bỉ Như Lai thành Chánh Giác, hỗ tương duyên khởi, vô hữu gián tuyệt. Nhược tùng duyên sanh, bỉ tức như ảnh tượng sanh. Thị cố, chư Bổn Tôn tức ngã, ngã tức Bổn Tôn, hỗ tương phát khởi thân sở sanh thân, tôn hình tượng sanh. Bí Mật Chủ! Quán thị pháp duyên thông đạt huệ, thông đạt huệ duyên pháp, bỉ đẳng đệ vi tác nghiệp, vô trụ tánh Không.

(經)復次，祕密主！真言門修菩薩行諸菩薩如是自身影像生起無有殊勝過三菩提，如眼耳鼻舌身意等四大種攝持集聚，彼如是自性空，唯有名字所執，猶如虛空，無所執著，等於影像。彼如來成正覺，互相緣起無有間絕。若從緣生，彼即如影像生。是故，諸本尊即我、我即本尊，互相發起身所生身尊形像生。祕密主！觀是法緣通達慧、通達慧緣法，彼等遞為作業，無住性空。

(Kinh: Lại này, Bí Mật Chủ! Các vị Bồ Tát tu Bồ Tát hạnh trong Chân Ngôn môn, hình bóng của tự thân sanh khởi như thế, chẳng có gì hơn được Chánh Giác, như mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý do bốn đại chủng nhiếp trì, tụ tập, tự tánh Không như thế chỉ có chấp trước danh tự, giống như hư không chẳng bị chấp trước, giống như hình bóng. Đức Như Lai thành Chánh Giác, duyên khởi lẫn nhau, chẳng có gián đoạn, cách tuyệt. Nếu sanh từ duyên, sẽ giống như sanh ra ảnh tượng. Vì thế, các Bổn Tôn chính là ta, ta chính là Bổn Tôn, hỗ tương phát khởi cái thân sanh bởi thân, sanh ra hình tượng chư tôn. Bí Mật Chủ! Quán pháp duyên này thông đạt huệ, thông đạt pháp duyên nơi huệ, lần lượt thực hiện các nghiệp ấy, là tánh Không vô trụ).

Bí Mật Chủ! Bồ Tát hành Bồ Tát hạnh trong Chân Ngôn môn, trong tâm sanh duyên khởi như thế, không có gì thù thắng như Phật. Trên đây là kinh văn. Thầy nói chưa phân minh, hãy nên hỏi thêm (có thể suy nghĩ nghĩa này, theo thứ tự phối ứng với hình tượng). Hình tượng cũng là duyên khởi, tức là quán đóa hoa tám cánh nơi tâm, trên hoa có vầng tròn sáng, giống như một tấm gương thanh tịnh. Thoạt đầu, chưa sáng tỏ ngay, do dùng phương tiện huệ nhãn chữ Ra, nên dần dần biết rõ, cho đến từ trong tấm gương tròn, thấy thân chính mình bằng với hết thảy chư Phật. Pháp sanh như thế chính là từ nhân duyên mà khởi. Nếu từ duyên khởi, quán môn Bất Sanh này liền nhập thể tánh của pháp giới. Lấy huệ nhãn làm nhân, cảnh thanh tịnh làm cái để duyên theo, vô lượng Phật sự thuộc tự nghiệp sẽ từ nhân duyên mà sanh, nhưng thật sự chẳng phải là tự sanh, chẳng phải là tha sanh, chẳng phải là cộng sanh (tự và tha cùng sanh), chẳng phải là không có nhân, như Trung Luận v.v… đã nói. Pháp này thù thắng, không chi hơn được! Như trong phần trước luôn nói “lìa hết thảy các tướng, chẳng đối đãi, vô duyên”, mà nay lại thực hiện các pháp Quán này, há chẳng phải là mâu thuẫn ư? Như từ chữ A sanh ra hết thảy các chữ. Khi sanh hết thảy các chữ thì chính là ý nghĩa “vốn chẳng sanh”. Ở đây, cũng giống như thế, Phật do dùng sức phương tiện, cho nên trong pháp vô tướng tịch diệt mà thực hiện hạnh Du Già này, từ trong vô tướng mà nói các tướng, từ ngay nơi các tướng ấy mà chính là vô tướng. Cái gọi là “tướng” chính là pháp sanh bởi duyên, nhưng thật ra chẳng phải là tự sanh, chẳng phải là tha sanh, lìa “bát bất”, tức là vô tướng bậc nhất, chẳng lìa tướng mà nói riêng có vô tướng! Nếu riêng lập ra cách nói ấy, tức là giống như Đoạn Không của ngoại đạo! Nhưng có kẻ gạn rằng: Nay lại quán các thứ cảnh giới thân, ngữ, ý của Bổn Tôn, [há chẳng phải là mâu thuẫn ư?].

Lại này, Bí Mật Chủ! Bồ Tát tu Chân Ngôn môn, hình ảnh sanh từ thân, tức là hình ảnh sanh khởi từ nơi thân. “Thân” là cấu thân, “ảnh” là tịnh thân. Các thứ khởi lên ấy không gì hơn Phật được. Ý nói: Sự thù thắng do hình ảnh khởi lên không gì hơn Phật được. Như mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý chấp giữ như thế, tự tánh ấy rỗng không, chỉ có danh tự; điều được chấp trước giống như hư không! Chẳng chấp trước do nhân nghiệp mà sanh. “Giống như hình ảnh” tức là tướng. “Tướng” chính là pháp thế gian. Nay đức Phật nói “hạnh chân ngôn thành Phật”, chính là nói về pháp tam muội hữu tướng trong thế gian. Vì sao? Do đó, kế tiếp, đức Phật bèn dẫn thí dụ để giảng rõ. Như mắt, tai, mũi, lưỡi, thân v.v… do tứ đại chủng nhiếp thủ như thế, tự tánh của chúng là Không, chỉ có danh tự. Hãy nên biết sở chấp (những điều bị chấp trước) giống như hư không, không có cái để chấp giữ, từ nhân nghiệp (nghiệp thuộc về nhân, hay cái nghiệp tạo thành cái nhân) mà sanh ra hình ảnh. Kinh văn nói như thế đó. Cái nhân như gương, nghiệp như thân, giống như đối trước gương mà ảnh hiện. Như hành giả trước là quán tấm gương sáng nơi cái tâm ngoại duyên, dẫn nhập [các ngoại duyên ấy trở thành] thân mình. Nếu tự và tha bình đẳng chẳng hai, tức là Du Già đã thành. Thân chính mình làm nhân, những cái được duyên theo làm duyên. Do nhân duyên hòa hợp mà có hình ảnh sanh ra. Nếu hiểu rõ nhân duyên ấy, liền thành Đẳng Chánh Giác. Ai thành Chánh Giác? Chính là hành nhân Chân Ngôn. Ý này giống như ngũ căn trong thế gian, từ nhân duyên Tứ Đại mà sanh, từ các thứ như nghiệp v.v… mà sanh. Tuy hữu tướng, hữu duyên, nhưng tự tánh là Không, tức là giống như pháp vô tướng bậc nhất. Nay Du Già này cũng thế, tuy dường như có tướng, nhưng từ duyên sanh. Thật Tướng của duyên sanh chính là cái thể pháp giới của chữ A; sao có thể bắt bẻ là hữu tướng được ư? Nếu liễu đạt ý nghĩa như thế, tức là thành Chánh Giác. Vì thế, kinh nói “như mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý do tứ đại chủng nhiếp thủ, nhưng tự tánh của chúng là Không. Cái tên rỗng không như thế, chỉ là chấp trước”.

Hư không giống như chẳng chấp trước, do nghiệp mà sanh ra hình ảnh v.v… Như Lai thành Chánh Giác, làm duyên khởi lẫn nhau, trong sự liên tục chẳng gián đoạn như duyên sanh. Đó là sanh ra ảnh tượng. Vì thế, chư thần, chư tôn chính là ta, ta chính là chư thần, chư tôn, phát khởi lẫn nhau. Thân của chư tôn sanh từ thân ta, giống như sanh ra hình tượng của chư thiên. Kinh văn nói như thế đó! Cái được ta dấy lên (hình tượng của chư tôn thánh) giống như lúc do tấm gương tròn, nhìn vào tấm gương sáng đó, [sẽ thấy] hình bóng của thân chính mình hiện ra. Do chưa thấy viên minh, sẽ chẳng có ảnh tượng. Như Lai thành Chánh Giác, duyên khởi lẫn nhau, như trong gương sanh ra hình ảnh, hình ảnh sanh ra lẫn nhau. Trong nhân duyên chẳng đoạn, từ nơi cấu thân của chính mình sanh ra tịnh thân, [cấu thân và tịnh thân] sanh ra lẫn nhau chẳng gián đoạn. Sự liên tục trong gián đoạn chính là chẳng gián đoạn. Nếu từ duyên sanh, đó chính là như sự sanh khởi của các hình bóng. Điều này hiển thị “chẳng lìa nhân duyên”. Vì thế, chư tôn chính là ta, ta chính là Bổn Tôn, phát khởi lẫn nhau. Do sanh ra lẫn nhau, từ thân sanh ra thân (tức là [từ cấu thân của ta] sanh ra tịnh thân [của chư tôn thánh]). Hình tượng của chư tôn được sanh ra như thế đó! Thân sanh từ nơi thân, tức là cấu thân sanh ra tịnh thân, tịnh thân tức là hình tượng của Phật, Bổn Tôn. Hãy nên hiểu như thế! Thân tâm của chính mình, thân của chính mình đã tịnh, lại giống như thế đó, duyên khởi lẫn nhau chẳng có gián đoạn. Vì thế nói “duyên sanh chính là hình ảnh sanh”. Do trong và ngoài làm nhân cho nhau, Tướng Phần phát khởi, lần lượt thấy lẫn nhau, chư tôn chính là ta, ta cũng chính là chư tôn, Phật tức là ta, ta tức là Phật. “Thân sanh, hình tướng sanh” tức là sanh từ thân chính mình vậy! Này Bí Mật Chủ! Đã quán như thế rồi, pháp duyên theo trí huệ thông đạt, trí huệ thông đạt duyên theo pháp, đôi bên tạo thành nghiệp cho nhau, chẳng trụ trong tánh Không.

(Kinh) “Bí Mật Chủ! Vân hà tùng ý sanh? Ý năng sanh ảnh tượng. Bí Mật Chủ! Thí như nhược bạch, nhược hoàng, nhược xích, tác ý giả tác thời, nhiễm trước ý sanh, bỉ đồng loại như thị thân chuyển. Bí Mật Chủ! Hựu như nội quán ý trung Mạn đồ la liệu trị nhiệt bệnh, bỉ chúng sanh nhiệt bệnh tức thời trừ dũ, vô hữu nghi hoặc. Phi Mạn đồ la dị ý, phi ý dị Mạn đồ la. Hà dĩ cố? Bỉ Mạn đồ la nhất tướng cố. Bí Mật Chủ! Hựu như huyễn giả huyễn tác nam tử, nhi bỉ nam tử hựu phục tác hóa. Bí Mật Chủ! Ư ý vân hà? Bỉ hà giả vi thắng?” Thời, Kim Cang Thủ bạch Phật ngôn: “Thế Tôn! Thử nhị nhân giả, vô tương dị dã. Hà dĩ cố? Thế Tôn! Phi thật sanh cố. Thị nhị nam tử bổn tánh Không cố, đẳng đồng ư huyễn”. “Như thị Bí Mật Chủ! Ý sanh chúng sự cập ý sở sanh, như thị câu Không, vô nhị, vô biệt”.

(經)祕密主！云何從意生？意能生影像。祕密主！譬如若白若黃若赤，作意者作時染著意生，彼同類如是身轉。祕密主！又如內觀意中漫荼羅療治熱病，彼眾生熱病即時除愈無有疑惑。非漫荼羅異意，非意異漫荼羅。何以故？彼漫荼羅一相故。祕密主！又如幻者幻作男子，而彼男子又復作化。祕密主！於意云何？彼何者為勝？時，金剛手白佛言：世尊！此二人者，無相異也。何以故？世尊！非實生故。是二男子本性空故，等同於幻。如是祕密主，意生眾事及意所生，如是俱空，無二無別。

(Kinh: “Bí Mật Chủ! Thế nào là từ ý mà sanh? Ý có thể sanh ra hình ảnh. Bí Mật Chủ! Ví như là trắng, hay vàng, hay đỏ, hễ tác ý khởi lên, ý đắm nhiễm sẽ sanh, chuyển thân cũng có một nguyên tắc như thế đó. Bí Mật Chủ! Lại như nội quán Mạn đồ la trong ý để chữa trị bệnh nhiệt, bệnh nhiệt của chúng sanh ấy lập tức khỏi hẳn, chẳng có nghi hoặc. Chẳng phải là Mạn đồ la khác ý, chẳng phải là ý khác Mạn đồ la. Vì sao vậy? Do ý ấy và Mạn đồ la cùng một tướng. Bí Mật Chủ! Lại như huyễn nhân huyễn hóa một nam tử, nam tử ấy lại biến hóa. Bí Mật Chủ! Ý ông nghĩ sao? Trong bọn họ, ai hay hơn?” Khi đó, ngài Kim Cang Thủ bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn! Hai người ấy chẳng khác nhau. Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn! Do họ chẳng thật sanh. Do hai người nam ấy tánh vốn là Không, do đều giống như huyễn”. “Đúng như vậy, Bí Mật Chủ! Ý sanh ra các việc và những thứ được sanh bởi ý, hai đằng đều là

không, chẳng hai, chẳng khác”).

Bí Mật Chủ! Thế nào là ý và ý sanh? Do hình ảnh có thể sanh! “Thông đạt” nghĩa là “chứng quả”, đạt tới chỗ sẽ đạt đến. Hãy nên nói sự thông đạt ấy là “chứng”. Bí Mật Chủ quán điều này, giống như thí dụ về cái gương trong phần trước. Khi gương sáng trong tâm hiện hình bóng, chẳng có phân biệt, [bởi các hình tượng ấy] chỉ từ duyên khởi. Nay quán pháp ấy, từ gương sanh ra ư? Hay từ mặt sanh ra? Tìm tòi như thế, [sẽ thấy các hình tượng ấy] đều chẳng có thật xứ (chẳng có thực chất). Nếu do gương mà có, dẫu không có mặt, [hình bóng] vẫn nên thường có. Nếu từ mặt mà có, dẫu không có gương, cũng phải nên là chẳng không có [hình bóng]. Nhưng chúng đều chẳng thể được; vì thế biết chỉ do duyên mà có, nhưng thật sự thường không. Đấy là pháp. Do quán pháp này mà được thành tựu “chứng huệ”, nhưng huệ ấy vĩnh viễn dứt bặt hý luận, chẳng thể phô bày, bàn nói. Nếu chẳng nói, chẳng độ người khác, lại là trái nghịch bổn nguyện. [Do vậy], lại từ chứng trí, vẫn sanh ra pháp duyên, từ Phật nhân mà thấy pháp thành Phật. Đã thành Phật rồi lại thuyết pháp, cũng có thể từ cái duyên sanh này mà lại thành pháp.

“Ví như trắng, vàng, đỏ, khi khởi lên ý niệm thì ý đắm nhiễm cũng nẩy sanh, thân cũng chuyển theo cùng một nguyên tắc ấy”, ý nói: Ngài Bí Mật Chủ quán pháp, quán tướng không tịch của pháp tánh. Do vậy, duyên theo tướng ấy, dùng huệ để có thể thông đạt. “Pháp” là pháp lìa các tướng, pháp chính là duyên. Do quán điều này, nhập pháp tánh mà thông đạt pháp. Nếu thông đạt pháp, tức là thấu đạt duyên. Thấu đạt duyên tức là thấu đạt pháp, phát khởi lẫn nhau, cùng biết pháp không tịch chính là thấu đạt pháp. Do có phân biệt dấy lên, biết pháp là không, vô trí duyên, duyên nương vào pháp, pháp nương vào duyên, duyên khởi lẫn nhau. Đó gọi là “các pháp tánh Không”. Nếu pháp là tánh Không như thế, cớ sao từ ý sanh khởi nguyện? Theo kinh văn, “chúng đều chẳng trụ trong tánh Không”.

Bí Mật Chủ! Vì sao ý có thể sanh ra ảnh tượng? Bí Mật Chủ! Ví như nếu suy nghĩ [một vật nào đó] là trắng, là vàng, hoặc đỏ; đấy chính là nêu thí dụ. Như người lúc mắt mới thấy màu trắng thì không biết rõ. Kế đó, liền sanh tâm phân biệt; đấy có phải là duyên hay chăng? Trong phần trước không hỏi, chẳng phải là ngài Kim Cang Thủ không biết, chỉ vì chúng sanh mà Ngài thốt lên lời nghi vấn. Nếu là như thế, ý ấy sanh từ tâm, ai có thể biết? Đức Phật bèn nói thí dụ, ví như màu trắng. Do vì lẽ nào? Do nó khác với các màu xanh, vàng v.v… Tâm sanh ra sự hiểu biết ấy, đó chính là khởi [tâm động niệm], từ tâm mà sanh ra tâm. Thế gian còn là như thế; hãy nên biết từ nhiễm tâm sanh ra tịnh tâm cũng như thế. “Ý đắm nhiễm sanh khởi” là như khi thấy màu trắng, tâm hiểu là màu trắng; do màu trắng ấy, khiến cho tâm cũng trắng. Như tỳ kheo quán màu trắng, thấy hết thảy cũng là trắng. Thấy màu xanh thì hết thảy cũng đều xanh. Khi tưởng thì thì đối với màu trắng bèn tưởng [hết thảy đều là] màu trắng, do ý thành tựu vậy. Thức tâm sanh từ cái tâm trắng, chẳng từ bên ngoài dấy lên. Như người khi quán màu trắng, sẽ thấy hết thảy là trắng. Như kinh Nguyệt Đăng Tam Muội nói: “Như nữ nhân hảo tự trang nghiêm, chiếu kính tự kiến, hoàn tự sanh ái trước. Nhược trí giả quán thử tùng hà sanh? Hà lai xứ? Nhất nhất quán chi, bất khả đắc dã” (Như người nữ thích tự trang điểm, soi gương để tự thấy, vẫn là tự sanh lòng yêu đắm [đối với hình bóng của chính mình trong gương]. Nếu bậc trí nhìn vào đó, sẽ thấy [hình bóng trong gương] từ gì mà sanh? Từ nơi nào đến? Quán mỗi mỗi điều đều là chẳng thể được!) Do vậy nói: “Hình ảnh sanh từ tâm vẫn tự nhiễm”. Nếu biết rõ đấy chỉ là từ duyên sanh, ắt chẳng đắm nhiễm. Dùng đó để chứng chính mình thì là “tự tâm sanh từ tâm”. “Chuyển thân” giống như thế (tức là từ các pháp quán tưởng mà thấy hình tướng chư tôn, rồi từ các hình tướng ấy lại quán tự thân mình chính là bổn tôn), đó gọi là “đồng nữ tự thấy thân mình”. Nếu nhiễm thì tức là sanh tử; nếu tương xứng với “chỉ từ duyên sanh, chẳng có tự tánh” thì chính là Niết Bàn. Vì thế nói “thân đồng loại chuyển” (chuyển biến cái thân cũng theo cùng một loại, tức là theo cùng một nguyên tắc).

Từ câu “nội quán ý trung” (nội quán từ trong ý) trở đi là phần kệ tụng. Bí Mật Chủ! Lại như nội quán Mạn đồ la trong ý để trị bệnh nhiệt. Bệnh nhiệt của các chúng sanh ấy liền trừ, tức là trong khoảng một sát na [liền lành bệnh]. [Nơi hội Pháp Hoa], trong sát na [long nữ phát Bồ Đề tâm, thành Phật], [đại chúng đối với] Đề Bà Đạt Đa chẳng còn nghi nữa. Chẳng phải là ý khác Mạn đồ la, chẳng phải là Mạn đồ la khác ý. Vì lẽ nào vậy? Ý đó và Mạn đồ la là một tướng! “Tác ý” (Khởi lên ý niệm) là như quán xanh, vàng, đỏ, trắng v.v… Như tu Thập Biến Xứ v.v… khi tưởng màu xanh, hết thảy đều xanh. Màu xanh ấy chỉ do tâm mà sanh. Do tác ý lâu ngày, ý sẽ có thể sanh, sắc ấy tùy tâm mà hiện. Tâm đã có thể duyên, có thể sanh ra loại ấy. “Nhiễm” có nghĩa là “chấp thủ”. Hãy nên biết ý sanh từ tâm, có cùng loại với nó. Tâm đã là như thế, thân và ngữ cũng thế.

Kế đó, lại dẫn thí dụ. Lại như Mạn đồ la được khởi lập trong ý, tưởng nó có hình tam giác v.v… giống như trong phần trên đã nói. Lại như phương tiện để trừ nhiệt thì làm Mạn đồ la hình tròn, màu trắng. Trong ấy có chữ Vãm, hoặc trên chữ chủng tử đặt cái chấm. Những điều khác có thể hiểu tương tự. Cái chấm ấy chính là trừ nhiệt não, là cam lộ vị. Do làm pháp này, do từ tâm mà làm, nên có thể trừ nhiệt. Cho đến trong khoảng sát na, bệnh ấy liền trừ, do nó từ tâm mà khởi! Hãy nên biết cái tâm ấy chẳng khác Mạn đồ la, Mạn đồ la chẳng khác tâm. Vì chúng là một tướng! Nói “Mạn đồ la ấy và tâm chẳng hai, chẳng khác”, nay pháp này cũng có thể hiểu như thế.

Kế đó, đức Phật lại dẫn thí dụ: “Như huyễn hóa thành nam tử”. Bí Mật Chủ! Lại như những người ảo thuật biến hóa ra nam tử. Kế đó, huyễn nam tử lại biến hóa. “Ý ông nghĩ sao? Này Bí Mật Chủ! Ai giỏi hơn?” Ngài Kim Cang Thủ thưa: “Hai người ấy chẳng khác nhau. Do vì lẽ nào vậy? Bạch Thế Tôn! Do họ chẳng thật sự sanh. Hai người nam ấy bổn tánh là Không, cùng giống như huyễn”. [Đức Phật bảo]: Đúng như thế đó, Bí Mật Chủ! “Sự” là các việc như Tất Địa v.v… “Đẳng” có nghĩa là nhiều. Ý nói: Các sự được sanh bởi ý đều do ý mà sanh, tánh của hai đằng đều là Không, chẳng phân biệt (tức là chẳng hai, chẳng khác). Do ý và cái được sanh bởi ý, cả hai đều là Không, chẳng hai, chẳng khác. Hóa nhân lại biến hóa, trong hai thứ huyễn như thế, thứ gì cao hơn? Thứ nào trội? Thứ nào kém? Thứ nào dài? Thứ nào ngắn? Thứ nào đẹp? Thứ nào xấu? Kinh nói “thùy thắng” (ai hơn?) tức là hỏi trong hai thứ huyễn ấy, thứ nào tôn thắng? Câu trả lời là “cả hai thứ ấy chẳng khác nhau!” Vì cớ sao vậy? Do chúng đều từ chẳng thật mà sanh! Bản tánh của cả hai đều là Không. Phàm do huyễn mà biến hiện huyễn, vậy thì huyễn nhân biến hiện huyễn sự và người biến ra huyễn nhân ấy có sai khác gì? Do vậy, đức Phật bảo rằng: “Ông hãy nên quán pháp này, như từ tấm gương tròn sanh nơi tâm. Tâm chính là gương, gương chính là tâm, chẳng hai, chẳng khác, chẳng thể luận định tướng sai biệt được!” Nếu nhiễm tâm (tâm đắm trước vào tướng sanh bởi tâm) thì chính là thế gian. Nếu tâm lìa nhiễm thì chính là tâm xuất thế gian.

Trên đây là phẩm Địa Vị Của Trăm Chữ. Do nói chưa rõ ràng, nên cần phải hỏi thêm. Nhưng đại ý của phẩm này là: Trước tiên, do tu Du Già nên thành tựu, cho đến phổ biến rộng khắp cực đại. Nhưng nếu chẳng dùng huệ phương tiện để quán Thật Tướng của Không nhằm gột rửa cái tâm, thì vẫn là pháp thế gian. Vì thế, cần phải tu quán hạnh này, khiến cho [hành nhân] nhập Thật Tướng của Mạn đồ la, trở thành đàn tràng Đại Không, không gì chẳng có, thường hằng rốt ráo thanh tịnh. Đấy chính là đại lược [nội dung của phẩm này] vậy!