Kinh Thủ Lăng Nghiêm Giảng Nghĩa

HỎA ĐẠI

Chánh Văn:

A Nan, hỏa đại không có tự thể, nương các duyên mà phát hiện. Ông hãy xem các nhà ở trong thành, khi muốn nhóm bếp, tay cầm kính dương toại đưa trước mặt trời mà lấy lửa.

A Nan, phàm gọi là hòa hợp thì như tôi cùng ông và 1250 Tỳ kheo hiện nay hợp thành một chúng. Chúng chỉ có một song gạn xét về căn bản, mỗi người đều có thân và tên họ riêng. Như Xá Lợi Phất thuộc dòng Bà la môn, Ưu Lâu Tần Loa thuộc dòng Ca diếp ba cho đến A Nan thuộc dòng họ Cù đàm.

A Nan, nếu lửa nhân hòa hợp mà có thì khi cầm kính lấy lửa nơi mặt trời, lửa đó từ kính ra, do bùi nhùi có hay từ mặt trời đến?

A Nan, nếu từ mặt trời đến thì lửa đã đốt được bùi nhùi trong tay ông, những rừng cây, ánh sáng mặt trời đi qua, lẽ ra đều bị cháy. Nếu từ kính ra thì lửa đã có thể đốt cháy bùi nhùi, làm sao kính lại không bị chảy? Tay ông cầm kính sao không thấy nóng? Nếu do bùi nhùi sanh thì cần gì ánh sáng mặt trời và kính tiếp đối? Ông hãy xét kỹ, kính do tay cầm, mặt trời ở trên cao, bùi nhùi từ đất sanh. Vậy lửa từ phương nào đến? Mặt trời và kính xa nhau, không hòa không hợp. Không lẽ lửa không do đâu tự có.

Ông còn không biết trong Như Lai Tạng, tánh hỏa chân không, tánh không chân hỏa, bản nhiên thanh tịnh cùng khắp pháp giới, theo tâm chúng sanh đáp ứng với lượng hay biết. A Nan, ông nên biết một người cầm kính, một chỗ có lửa. Khắp pháp giới cầm kính, khắp pháp giới bốc lửa. Lửa ở khắp thế gian, đâu có phương sở riêng biệt, chỉ theo nghiệp phát hiện. Thế gian không biết lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

Giảng Nghĩa:

A Nan, hỏa đại không có tự thể, nương các duyên mà phát hiện. Ông hãy xem các nhà ở trong thành, khi muốn nhóm bếp, tay cầm kính dương toại đưa trước mặt trời mà lấy lửa.

Hỏa đại: Lửa lớn, tức là lửa ở khắp các nơi.

Thế nào là hỏa đại không có tự thể? Hỏa đại ở khắp, nếu có tự thể thì nó đốt chúng ta rồi. Nó chỉ nương các duyên mà phát hiện.

Kính dương toại: Ngày xưa, người ta dùng kính dương toại để lấy lửa. Thường làm vào lúc 12 giờ trưa, là lúc mặt trời thật nóng. Dương là ánh sáng mặt trời, toại là ngọc châu. Người ta lấy một loại đá trong suốt như ngọc tên là phương chư, mài thành hình tròn ở giữa trũng xuống, chỗ trũng ấy lãnh nhiều tia sáng mặt trời gom lại, thành ra có sức rất nóng. Vì thế để miếng bùi nhùi bên cạnh thì nó bốc lửa.

A Nan, phàm gọi là hòa hợp thì như tôi cùng ông và 1250 Tỳ kheo hiện nay hợp thành một chúng. Chúng chỉ có một song gạn xét về căn bản, mỗi người đều có thân và tên họ riêng. Như Xá Lợi Phất thuộc dòng Bà la môn, Ưu

Lâu Tần Loa thuộc dòng Ca diếp ba cho đến A Nan thuộc dòng họ Cù đàm.

Để chuẩn bị phá nghĩa hỏa đại do hòa hợp mà có, Phật cho ví dụ: Phàm gọi là hòa hợp thì trước phải có từng tự thể riêng biệt, sau đó mới hòa hợp thành một. Như tôi, ông cùng 1250 Tỳ kheo hòa hợp thành một chúng. Từng người đều có thân và tên riêng.

A Nan, nếu lửa nhân hòa hợp mà có thì khi cầm kính lấy lửa nơi mặt trời, lửa đó từ kính ra, do bùi nhùi có hay từ mặt trời đến?

Lửa đang cháy này nếu nhân hòa hợp mà có thì xét nguồn gốc cũng phải từ từng thứ lửa có tự thể riêng biệt. Vậy nay tìm xem lửa đến từ đâu?

A Nan, nếu từ mặt trời đến thì lửa đã đốt được bùi nhùi trong tay ông, những rừng cây, ánh sáng mặt trời đi qua, lẽ ra đều bị cháy.

Lửa không phải từ mặt trời.

Nếu từ kính ra thì lửa đã có thể đốt cháy bùi nhùi, làm sao kính lại không bị chảy? Tay ông cầm kính sao không thấy nóng?

Lửa không phải từ kính.

Nếu do bùi nhùi sanh thì cần gì ánh sáng mặt trời và kính tiếp đối?

Lửa cũng không phải từ bùi nhùi.

Ông hãy xét kỹ, kính do tay cầm, mặt trời ở trên cao, bùi nhùi từ đất sanh. Vậy lửa từ phương nào đến?

Phật muốn chúng ta quán sát lại thật kỹ: Kính, mặt trời và bùi nhùi đều có xứ sở. Vậy còn lửa từ đâu? Nếu không có xứ sở thì biết chẳng phải do hòa hợp.

Mặt trời và kính xa nhau, không hòa không hợp.

Phật nói thêm: Phàm đã là hòa hợp thì phải ở cùng một chỗ. Mặt trời tít trên cao, kính thì ở dưới đất, làm sao mà hòa hợp?

Không lẽ lửa không do đâu tự có.

Tìm không ra chỗ hòa hợp, chẳng lẽ lại chấp lửa tự nhiên có ư?

Từ trên là phá lý nhân duyên, tiếp câu này phá luôn lý tự nhiên.

Ông còn không biết trong Như Lai Tạng, tánh hỏa chân không, tánh không chân hỏa, bản nhiên thanh tịnh cùng khắp pháp giới, theo tâm chúng sanh đáp ứng với lượng hay biết.

Đoạn này cùng nghĩa như bài Địa đại.

Đời sống của chúng ta cần dùng tới lửa, ứng theo lượng sở tri, theo nghiệp mà hiện ra lửa. Tâm của chúng ta có thiện, có ác nên lửa có lúc làm lợi ích mà cũng có lúc làm tai nạn. Nếu thiện thì nó giúp mình ấm áp, nấu các món ăn. Nếu ác thì lửa cháy nhà, thiêu đốt con người. Cho nên tu tâm là quan trọng.

A Nan, ông nên biết một người cầm kính, một chỗ có lửa. Khắp pháp giới cầm kính, khắp pháp giới bốc lửa. Lửa ở khắp thế gian, đâu có phương sở riêng biệt, chỉ theo nghiệp phát hiện.

Dùng mắt phàm phu đã biết lửa có thể khởi lên ở khắp nơi, không có xứ sở nhất định. Nó chỉ theo nghiệp mà hiện lên.

Thế gian không biết lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

Lửa là vật trong Như Lai Tạng, tùy duyên theo nghiệp chúng sanh mà phát hiện. Thế gian không biết, lại dùng vọng tâm phân biệt nhân duyên tự nhiên, toàn không có nghĩa chân thật.

THỦY ĐẠI

Chánh Văn:

A Nan, tánh nước không nhất định, khi chảy khi dừng. Thành Thất La Phiệt, các tiên ông và các nhà huyễn thuật cầu tinh thái âm để hòa với thuốc, đợi những đêm sáng trăng, tay cầm châu phương chư hứng nước trong ánh trăng. Vậy nước ấy từ hạt châu ra, do hư không có hay từ mặt trăng đến?

Này A Nan, nếu từ mặt trăng đến, từ phương xa còn có thể làm cho hạt châu chảy nước thì những rừng cây ánh trăng đi qua lẽ ra đều phải đẫm nước. Nếu đẫm nước thì sao lại phải đợi có châu phươngchư? Nếu không đẫm nước thì rõ ràng nước không phải từ mặt trăng xuống. Nếu nước từ hạt châu ra thì hạt châu thường chảy nước, sao phải đợi ánh trăng? Nếu hư không sanh, hư không không bờ bến, nước cũng phải vô tận. Cõi người cõi trời lẽ ra phải chìm ngập hết. Ông hãy xét kỹ, mặt trăng ở trên trời, hạt châu do tay cầm, mâm hứng nước đặt trên bàn. Vậy nước từ phương nào chảy đến? Mặt trăng và hạt châu xa nhau, không hòa không hợp, không lẽ nước kia không do đâu mà tự có.

Ông còn không biết trong Như Lai Tạng, tánh thủy chân không, tánh không chân thủy, bản nhiên thanh tịnh cùng khắp pháp giới, theo tâm chúng sanh đáp ứng với lượng hay biết. Một chỗ cầm hạt châu, một chỗ nước chảy. Khắp pháp giới cầm hạt châu, đầy pháp giới nước sanh. Thủy đại ở khắp thế gian, đâu có chỗ riêng biệt, chỉ theo nghiệp mà phát hiện. Thế gian không biết lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

Giảng Nghĩa:

A Nan, tánh nước không nhất định, khi chảy khi dừng. Thành Thất La Phiệt, các tiên ông và các nhà huyễn thuật cầu tinh thái âm để hòa với thuốc, đợi những đêm sáng trăng, tay cầm châu phương chư hứng nước trong ánh trăng. Vậy nước ấy từ hạt châu ra, do hư không có hay từ mặt trăng đến?

Khi lấy lửa người ta dùng kính dương toại, khi lấy nước người ta dùng châu phương chư. Cũng cùng là một thứ ngọc, chỉ khác hình dáng. Kính dương toại thì người ta làm trũng xuống để thâu ánh sáng mặt trời. Còn châu phươngchư thì người ta mài cho nó lồi lên, trông giống như cái lưng con sò. Đợi lúc nửa đêm lạnh nhất, người ta mang ra ánh trăng để ánh sáng chiếu vào chỗ hạt châu đó. Nó thâu nhiều tia sáng mặt trăng, hơi trong không khí gặp lạnh biến ra nước, nên chỗ hạt châu có nước lấm tấm chảy ra.

Bây giờ tìm xem nước từ đâu ra?

Này A Nan, nếu từ mặt trăng đến, từ phương xa còn có thể làm cho hạt châu chảy nước thì những rừng cây ánh trăng đi qua lẽ ra đều phải đẫm nước. Nếu đẫm nước thì sao lại phải đợi có châu phương chư? Nếu không đẫm nước thì rõ ràng nước không phải từ mặt trăng xuống.

Nước không từ mặt trăng đến.

Nếu nước từ hạt châu ra thì hạt châu thường chảy nước, sao phải đợi ánh trăng?

Nước không từ hạt châu ra.

Nếu hư không sanh, hư không không bờ bến, nước cũng phải vô tận. Cõi người cõi trời lẽ ra phải chìm ngập hết.

Phật kỹ lưỡng nêu luôn cả trường hợp hư không sanh.

Ông hãy xét kỹ, mặt trăng ở trên trời, hạt châu do tay cầm, mâm hứng nước đặt trên bàn. Vậy nước từ phương nào chảy đến? Mặt trăng và hạt châu xa nhau, không hòa không hợp, không lẽ nước kia không do đâu mà tự có.

Ông còn không biết trong Như Lai Tạng, tánh thủy chân không, tánh không chân thủy, bản nhiên thanh tịnh cùng khắp pháp giới, theo tâm chúng sanh đáp ứng với lượng hay biết. Một chỗ cầm hạt châu, một chỗ nước chảy. Khắp pháp giới cầm hạt châu, đầy pháp giới nước sanh. Thủy đại ở khắp thế gian, đâu có chỗ riêng biệt, chỉ theo nghiệp mà phát hiện. Thế gian không biết lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

Hai đoạn này dựa vào bài Hỏa đại có thể tự giải; cũng cùng cách trình bày, lý luận.

PHONG ĐẠI

Chánh Văn:

A Nan, phong đại không có tự thể, khi động khi tĩnh không chừng. Ông thường sửa áo Tăng già lê có chút gió phẩy qua mặt người bên cạnh. Gió này do áo cà sa ra, do hư không phát khởi hay do mặt người kia sanh? A Nan, nếu gió từ cà sa ra thì ông đã mặc gió. Lẽ ra cái áo phải bay tung, rời khỏi thân ông. Nay tôi thuyết pháp, ông hãy xem áo tôi rủ xuống, gió ở chỗ nào? Không lẽ trong áo lại có chỗ chứa gió? Nếu gió do hư không sanh thì khi áo không động sao không có gió? Nếu gió sanh do mặt người, lẽ ra phải phẩy lại ông. Sao đợi ông sửa áo mới phẩy ngược đến người kia?

Ông hãy xét kỹ: Sửa áo do ông, mặt thuộc người kia, hư không yên lặng. Tánh gió và tánh hư không khác nhau, không hòa không hợp, không lẽ gió không do đâu mà tự có.

Ông thật không biết trong Như Lai Tạng, tánh phong chân không, tánh không chân phong, bản nhiên thanh tịnh cùng khắp pháp giới, theo tâm chúng sanh đáp ứng với lượng hay biết. A Nan, như một mình ông động, một chút gió phát ra. Khắp pháp giới đều phẩy, khắp pháp giới có gió. Phong đại đầy dẫy thế gian, đâu có phương sở riêng biệt, chỉ theo nghiệp phát hiện. Thế gian không biết lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

Giảng Nghĩa:

A Nan, phong đại không có tự thể, khi động khi tĩnh không chừng.

Gió không có tự thể, chỉ do cái quạt phẩy làm chuyển động không khí. Không khí lặng thì không có gió, không khí chuyển động gọi là gió, chứ gió là cái không có. Cho nên đây nói khi động khi tĩnh không chừng.

Ông thường sửa áo Tăng già lê có chút gió phẩy qua mặt người bên cạnh. Gió này do áo cà sa ra, do hư không phát khởi hay do mặt người kia sanh?

Tìm xem gió ở đâu ra, có phải do hòa hợp không?

A Nan, nếu gió từ cà sa ra thì ông đã mặc gió. Lẽ ra cái áo phải bay tung, rời khỏi thân ông. Nay tôi thuyết pháp, ông hãy xem áo tôi rủ xuống, gió ở chỗ nào? Không lẽ trong áo lại có chỗ chứa gió?

Gió không từ áo ra.

Nếu gió do hư không sanh thì khi áo không động sao không có gió?

Gió không từ hư không sanh.

Nếu gió sanh do mặt người, lẽ ra phải phẩy lại ông. Sao đợi ông sửa áo mới phẩy ngược đến người kia?

Gió dĩ nhiên không phải từ mặt người.

Ông hãy xét kỹ: Sửa áo do ông, mặt thuộc người kia, hư không yên lặng. Tánh gió và tánh hư không khác nhau, không hòa không hợp, không lẽ gió không do đâu mà tự có.

Tánh gió và tánh hư không khác nhau vì hư không thì vẳng lặng, còn gió thì chuyển động. Ở bài Địa đại đã học: Hư không không có nghĩa hòa hợp.

Ông thật không biết trong Như Lai Tạng, tánh phong chân không, tánh không chân phong, bản nhiên thanh tịnh cùng khắp pháp giới, theo tâm chúng sanh đáp ứng với lượng hay biết.

A Nan, như một mình ông động, một chút gió phát ra. Khắp pháp giới đều phẩy, khắp pháp giới có gió. Phong đại đầy dẫy thế gian, đâu có phương sở riêng biệt, chỉ theo nghiệp phát hiện.

Phong đại đầy dẫy thế gian mà sao trong phòng này không thấy gió? Bản thể của gió (Như Lai Tạng) ở khắp, nhưng phải có nghiệp duyên gió mới khởi lên. Như ngoài biển kia chẳng có ai cầm quạt phẩy mà gió vẫn lật úp thuyền khiến bao nhiêu người chết. Do nghiệp từ quá khứ đã gây tạo nhân duyên xấu, bây giờ cảm quả báo bị sức gió lật úp thuyền.

Thế gian không biết lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

KHÔNG ĐẠI

Chánh Văn:

A Nan, hư không vô hình, nhân sắc tướng mà tỏ bày. Trong thành Thất La Phiệt chỗ cách xa sông, các dòng họ khi dựng nhà mới, đào giếng lấy nước. Đào đất ra một thước thì trong giếng có một thước hư không. Đào đất ra một trượng thì trong giếng có một trượng hư không. Hư không nông sâu tùy đào đất nhiều ít. Hư không nhân đất ra, nhân đào có hay không nhân gì tự sanh?

A Nan, nếu hư không không nhân gì tự sanh thì trước khi chưa đào đất, sao nơi đó không trống rỗng mà chỉ thấy toàn đất? Nếu nhân đất có thì khi đất ra phải thấy hư không vào. Còn nếu không ra không vào thì hư không và đất không khác nhau. Vậy khi đất ra sao hư không không ra? Nếu nhân đào mà có thì phải đào ra hư không chớ sao đào lại ra đất? Nếu không nhân đào ra thì sao đào lại thấy hư không?

Ông hãy xét kỹ, nhận rõ chính xác, đào do tay người, đất từ đất liền dời đi. Đào là sự việc, hư không rỗng trống, không hòa không hợp, không lẽ hư không không do đâu mà tự có.

Hư không bản tánh viên mãn cùng khắp bất động và bốn thứ đất nước gió lửa đều gọi là ngũ đại, tánh thật viên dung, vốn là Như Lai Tạng không sanh không diệt.

A Nan, tâm ông mê muội không ngộ được năm đại tánh Như Lai Tạng. Ông hãy xét kỹ hư không ra vào hay không ra vào. Ông toàn không biết trong Như Lai Tạng, tánh giác chân không, tánh không chân giác, bản nhiên thanh tịnh cùng khắp pháp giới, theo tâm chúng sanh đáp ứng với lượng hay biết. A Nan, một giếng trống không thì hư không sanh trong một giếng. Mười phương trống không thì hư không sanh khắp mười phương. Không đại cùng khắp, đâu có phương sở riêng biệt, chỉ theo nghiệp phát hiện. Thế gian không biết, lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

Giảng Nghĩa:

A Nan, hư không vô hình, nhân sắc tướng mà tỏ bày. Trong thành Thất La Phiệt chỗ cách xa sông, các dòng họ khi dựng nhà mới, đào giếng lấy nước. Đào đất ra một thước thì trong giếng có một thước hư không. Đào đất ra một trượng thì trong giếng có một trượng hư không. Hư không nông sâu tùy đào đất nhiều ít. Hư không nhân đất ra, nhân đào có hay không nhân gì tự sanh?

Hư không vô hình, nhân sắc tướng mà hiển lộ tỏ bày. Phật cho ví dụ chuyện đào giếng.

Vậy hư không từ đâu ra?

A Nan, nếu hư không không nhân gì tự sanh thì trước khi chưa đào đất, sao nơi đó không trống rỗng mà chỉ thấy toàn đất?

Phần nhiều chấp hư không tự nhiên có nên Phật phá ý này trước.

Nếu hư không tự nhiên có, tại sao phải đào đất mới thấy hư không?

Nếu nhân đất có thì khi đất ra phải thấy hư không vào. Còn nếu không ra không vào thì hư không và đất không khác nhau. Vậy khi đất ra sao hư không không ra?

Nếu hư không từ đất thì khi đào một khối đất phải thấy một khối hư không chạy ra.

Còn nếu chấp rằng hư không ở yên trong đất, vốn không ra vào; vậy thì đất và hư không bản chất không khác, cùng một xứ sở. Thế tại sao khi đào đất ra, hư không không cùng ra [mà lại xuất hiện hư không ở trong giếng]?

Nếu nhân đào mà có thì phải đào ra hư không chớ sao đào lại ra đất? Nếu không nhân đào ra thì sao đào lại thấy hư không?

Nếu nhân đào mà có thì lẽ ra chỉ đào ra hư không, chứ không đào ra đất.

Nhưng nếu nói không nhân đào cũng không được. Vì rõ ràng tùy theo chỗ đào mà hư không xuất hiện.

Ông hãy xét kỹ, nhận rõ chính xác, đào do tay người, đất từ đất liền dời đi. Đào là sự việc, hư không rỗng trống, không hòa không hợp, không lẽ hư không không do đâu mà tự có.

Đây cùng phá lý nhân duyên và tự nhiên.

Hư không bản tánh viên mãn cùng khắp bất động và bốn thứ đất nước gió lửa đều gọi là ngũ đại, tánh thật viên dung, vốn là Như Lai Tạng không sanh không diệt.

Phật gộp Không đại vào bốn đại trước, gọi là ngũ đại, để chúng ta quán sát: Bốn đại cũng như Không đại, bản tánh bất động ở khắp, không sanh không diệt, vốn là Như Lai Tạng.

A Nan, tâm ông mê muội không ngộ được năm đại tánh Như Lai Tạng.

Chúng ta cũng như ngài A Nan, từ trước đến nay chỉ biết bốn đại sanh diệt, hòa hợp với nhau thành các tướng thế gian. Phật muốn chúng ta quán sát kỹ lại Không đại để tỏ ngộ bốn đại trước cũng đồng như vậy. Vì cả năm đều là Như Lai Tạng.

Ông hãy xét kỹ hư không ra vào hay không ra vào.

Như chuyện đào đất phải nói thế nào cho đúng? Đất ra vào còn hư không không ra vào? Nhưng nếu hư không không ra vào thì tại sao xuất hiện chỗ này và thiếu mất chỗ kia? Rốt cuộc chỉ toàn là lý luận.

Nếu quán được hư không không ra vào, cũng chẳng phải không ra vào; thì biết bốn đại trước tánh cũng viên dung, không phải hòa hợp, cũng chẳng phải không hòa hợp.

Như ví dụ của Phật ở đầu bài Bảy đại: Nước thành băng, đâu thể nói không hòa hợp? Băng trở lại thành nước, đâu thể nói từng thật hòa hợp? Nói có hay không đều không được.

Ông toàn không biết trong Như Lai Tạng, tánh giác chân không, tánh không chân giác, bản nhiên thanh tịnh cùng khắp pháp giới, theo tâm chúng sanh đáp ứng với lượng hay biết.

Đoạn này và cả đoạn dưới cùng nghĩa với các bài trên. Ở đây đổi chữ “không” thành chữ “giác”, vì nếu nói “tánh không chân không” thì không phân biệt được.

A Nan, một giếng trống không thì hư không sanh trong một giếng. Mười phương trống không thì hư không sanh khắp mười phương. Không đại cùng khắp, đâu có phương sở riêng biệt, chỉ theo nghiệp phát hiện. Thế gian không biết, lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

KIẾN ĐẠI

Thế nào là Kiến đại? Kiến đại chính là Kiến tinh (cũng còn đeo hai vọng kiến) - tánh thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc, biết hiện tại của chúng ta.

Dùng từ “Kiến tinh” là nói về phần công dụng; tức thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc, biết. Đó là tinh hoa của tánh Phật, đang hiển lộ ở sáu căn. Còn chữ “đại” là nói về phần thể, chính là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Đức Quán Thế Âm tu căn tai là tu một phần của Kiến đại. Ngài Đại Thế Chí Bồ tát tu cả sáu căn cũng là Kiến đại.

Chánh Văn:

A Nan, Kiến đại giác mà không phân biệt, nhân sắc không mà hiển lộ. Như hiện nay ban ngày sáng ban đêm tối, nửa đêm trăng tròn cũng sáng, vắng trăng lại tối. Những tướng sáng tối ấy do cái thấy phân tách. Cái thấy đồng một thể với các tướng sáng tối hư không hay không đồng một thể? Hay cũng đồng cũng không đồng?

Cũng khác cũng không khác?

A Nan, sáng tối tiêu diệt lẫn nhau. Nếu sáng đồng một thể với thấy thì khi tối, thấy đã tiêu diệt. Nếu tối đồng một thể với thấy thì khi sáng, thấy phải tiêu diệt. Làm sao còn thấy được sáng tối? Sáng tối khác nhau, thấy không sanh diệt, làm sao đồng một thể?

Nếu cái thấy không đồng một thể với sáng tối hư không, vậy phân tách tướng trạng cái thấy ra sao? Rời sáng tối và hư không, cái thấy cũng như lông rùa sừng thỏ, làm sao thành lập?

Sáng và tối trái nhau, sao lại nói cũng đồng? Rời sáng tối hư không, cái thấy không tự thể, sao lại nói cũng khác?

Cái thấy và hư không vốn không biên giới, làm sao không đồng? Thấy tối thấy sáng, tánh thấy không dời đổi, làm sao không phải khác?

A Nan, hãy xét cho kỹ, suy xét chín chắn, nhận cho cùng, nghiên cứu cho rõ. Sáng do mặt trời, tối tại đêm không trăng, thông suốt thuộc về hư không, ngăn bít thuộc về đất liền. Vậy cái thấy nhân đâu mà ra? Cái thấy tánh giác, hư không vô tri, không hòa không hợp, không lẽ cái thấy không do đâu mà tự có.

Tất cả thấy nghe hay biết bất động, bản tánh cùng khắp. Kiến đại cùng với hư không không bờ bến không lay động. Bốn đại đất nước gió lửa chuyển biến. Tất cả sáu đại, tánh thật viên dung, vốn là Như Lai Tạng không sanh không diệt.

A Nan, tánh ông chìm đắm, không ngộ được thấy nghe hay biết vốn là Như Lai Tạng. Ông chưa từng biết trong Như Lai Tạng, tánh thấy là tánh minh của bản giác. Tịnh minh của bản giác biểu lộ nơi cái thấy. Bản nhiên thanh tịnh cùng khắp pháp giới, theo tâm chúng sanh đáp ứng với lượng hay biết.

Như nơi nhãn căn, Thấy cùng khắp pháp giới, thì Nghe Ngửi Nếm Xúc Biết, công năng nhiệm mầu sáng suốt cũng cùng khắp pháp giới. Đâu có phương sở riêng biệt, chỉ theo nghiệp mà phát hiện. Thế gian không biết lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

Giảng Nghĩa:

A Nan, Kiến đại giác mà không phân biệt, nhân sắc không mà hiển lộ.

Kiến đại có sáu thứ. Ở đây Phật dùng cái thấy để đại diện.

“Kiến đại giác mà không phân biệt” là chỉ cái thể bất biến. “Nhân sắc không mà hiển lộ” là chỉ cái dụng tùy duyên.

Thể bất biến là cái biết không phân biệt, không chia năng sở. Nhân có trần (sắc và hư không) mà phát ra cái thấy, thành ra có căn năng kiến và trần sở kiến.

Hôm tết, Ngài Trí Quảng in lịch có bức ảnh con nhạn bay qua đầm nước lặng. Ý Ngài muốn dạy cái gì? Tánh nước lặng soi nên hình con nhạn hiện trên mặt nước, chớ không phải cái đầm định tâm nắm lấy hình con nhạn, mà con nhạn cũng không hề định tâm bay qua để in hình mình. Bóng nhạn vẫn hiện dù cái đầm vô tình, con nhạn đi qua cũng vô tình. Ý Ngài muốn dạy: Chúng ta có tánh giác bất động; con nhạn, con cò đi qua đều là cảnh, như khách trọ đến rồi đi. Tánh giác của chúng ta không định tâm lưu luyến một cái gì. Ngài Trí Quảng muốn nhắc chúng ta trở về tánh giác không phân biệt này.

Như hiện nay ban ngày sáng ban đêm tối, nửa đêm trăng tròn cũng sáng, vắng trăng lại tối. Những tướng sáng tối ấy do cái thấy phân tách.

Nhân có trần mà cái thấy mới thành lập, phân tách các tướng sáng tối. Cũng như nhờ có cái thấy mà tướng sáng tối được phân biệt.

Cái thấy đồng một thể với các tướng sáng tối hư không hay không đồng một thể? Hay cũng đồng cũng không đồng? Cũng khác cũng không khác?

Phật hỏi bốn câu:

(1) Cái thấy đồng một thể với trần?

(2) Cái thấy không đồng một thể với trần?

(3) Cái thấy cũng đồng cũng không đồng với trần?

(4) Cái thấy cũng khác cũng không khác với trần?

Câu (3) và (4) ý nói cái thấy không nhất định, lúc thế này lúc thế kia.

A Nan, sáng tối tiêu diệt lẫn nhau. Nếu sáng đồng một thể với thấy thì khi tối, thấy đã tiêu diệt. Nếu tối đồng một thể với thấy thì khi sáng, thấy phải tiêu diệt. Làm sao còn thấy được sáng tối? Sáng tối khác nhau, thấy không sanh diệt, làm sao đồng một thể?

Đây xét tánh thấy với các tướng sáng tối hư không đồng một thể, tức phá câu (1).

Cảnh ở thế gian thì nhiều mà cái thấy chỉ có một. Nếu cái thấy đồng thể với thứ này thì không đồng thể với thứ kia, làm sao nói nó đồng thể với tất cả được. Phật bảo như hai thể sáng tối tiêu diệt lẫn nhau, sáng sanh thì tối diệt, tối sanh thì sáng diệt. Cái thấy đồng một thể với thứ nào? Vậy nên nghĩa tất cả đồng một thể không phải.

Nếu cái thấy không đồng một thể với sáng tối hư không, vậy phân tách tướng trạng cái thấy ra sao? Rời sáng tối và hư không, cái thấy cũng như lông rùa sừng thỏ, làm sao thành lập?

Đây phá câu (2). Nếu cái thấy không đồng một thể với sáng tối hư không, thì lìa trần phải riêng có tự thể. Vậy phân tách tướng trạng cái thấy ra sao? Cái thấy nhân trần mà lập, nên lìa trần thì đồng như lông rùa sừng thỏ. Vậy nói cái thấy không đồng một thể với trần cũng sai.

Sáng và tối trái nhau, sao lại nói cũng đồng? Rời sáng tối hư không, cái thấy không tự thể, sao lại nói cũng khác?

Đây phá cái thấy cũng đồng cũng khác với trần, tức câu (3). Văn trên Phật gạn hỏi “cũng đồng cũng không đồng”, đến đây phá “cũng đồng cũng khác”, vì “cũng không đồng” và “cũng khác” nghĩa như nhau.

Sáng tối trái ngược nhau, tánh thấy thấy tất cả, sao lại nói cũng đồng?

Lìa sáng tối hư không, tánh thấy không tự thể, sao lại nói cũng khác?

Cái thấy và hư không vốn không biên giới, làm sao không đồng? Thấy tối thấy sáng, tánh thấy không dời đổi, làm sao không phải khác?

Đây phá cái thấy cũng không đồng cũng không khác, tức câu (4). Văn trên Phật gạn hỏi “cũng khác cũng không khác”, đến đây phá “cũng không đồng cũng không khác”, vì “cũng khác” và “cũng không đồng” nghĩa như nhau.

Tánh thấy với tiền trần nếu khác nhau thì phải có ranh giới phân chia, mỗi mỗi có tự thể riêng. Nhưng chúng vốn không chia ranh giới, làm sao lại không đồng?

Sáng tối biến đổi khuynh đoạt nhau. Tánh thấy bất động đứng nhìn tất cả. Một sanh diệt, một thường trụ, làm sao lại không khác?

A Nan, hãy xét cho kỹ, suy xét chín chắn, nhận cho cùng, nghiên cứu cho rõ. Sáng do mặt trời, tối tại đêm không trăng, thông suốt thuộc về hư không, ngăn bít thuộc về đất liền. Vậy cái thấy nhân đâu mà ra? Cái thấy tánh giác, hư không vô tri, không hòa không hợp, không lẽ cái thấy không do đâu mà tự có.

Cái thấy đã không có xứ sở thì làm sao còn nói do hòa hợp. Còn hư không vô tri, không cùng thể tánh với cái thấy, không thể hòa hợp.

Không phải nhân duyên, không lẽ tánh thấy tự nhiên có?

Tất cả thấy nghe hay biết bất động, bản tánh cùng khắp. Kiến đại cùng với hư không không bờ bến không lay động. Bốn đại đất nước gió lửa chuyển biến. Tất cả sáu đại, tánh thật viên dung, vốn là Như Lai Tạng không sanh không diệt.

Phật gộp tiếp Kiến đại vào năm đại trước, hội tất cả tướng cùng quy về Như Lai Tạng. Dù bất động (Kiến đại, Không đại) hay chuyển biến (bốn đại trước), dù hữu tri (Kiến đại) hay vô tri (năm đại trước); thì tánh cũng đều viên dung, bất động, không sanh diệt.

A Nan, tánh ông chìm đắm, không ngộ được thấy nghe hay biết vốn là Như Lai Tạng.

Tánh của chúng ta chìm đắm, mê muội chẳng biết gì, không ngờ rằng cái thấy cái nghe không chỉ ở con mắt cái tai mà đang thường trụ ở khắp mười phương.

Ông chưa từng biết trong Như Lai Tạng, tánh thấy là tánh minh của bản giác.

Bản giác vốn là tánh minh, sáng soi tỏ rõ được tất cả vạn pháp. Vì thế tuy chúng ta bị cuộc trong thân tội báo, nó vẫn le lói ra thấy, nghe, ngửi, nếm là tánh minh.

Tịnh minh của bản giác biểu lộ nơi cái thấy.

Minh là sáng, tịnh là không nhiễm. Như tánh nghe dù vui buồn nó vẫn nghe, dù tốt hay xấu nó cũng không nhiễm.

Bản nhiên thanh tịnh cùng khắp pháp giới, theo tâm chúng sanh đáp ứng với lượng hay biết.

Mỗi người tùy theo trình độ hiểu biết mà tạo nghiệp khác nhau. Có người hiểu rằng mình đồng thể với mọi người nên hay cứu giúp, bá thí, lợi ích cho những người xung quanh. Còn người cho rằng chỉ nên lợi ích cho thân của mình thì bo bo keo sẻn, giữ riêng về mình. Từ đó cảm quả báo có người giàu sang, có người nghèo hèn, có người sáng suốt, có người đần độn.

Loài người thấy được nhờ ánh sáng, không có ánh sáng thì không thấy. Con cú chỉ thấy được khi tối đêm. Con mèo thấy được cả ngày lẫn đêm. Mỗi loài tùy lượng hiểu biết của mình mà tạo nghiệp nên cảm quả báo có thân khác nhau, có thấy nghe ngửi nếm khác nhau. Vậy nên sáu căn của chúng ta theo nghiệp, hễ căn nào ít tội thì căn ấy thông minh lanh lợi hơn.

Trong kinh Pháp Hoa, phẩm Pháp Sư Công Đức nói nếu chúng ta giữ gìn sáu căn thanh tịnh, nghĩa là không từ nơi mắt, tai mà khởi lên tham sân si, thì sáu căn của chúng ta có nhiều công dụng lắm. Như một người đi ngang qua trước mặt, chúng ta ngửi thấy mùi của chuỗi ngọc trên cổ người ta, có thể biết được ngọc này là loại ngọc quý hay ngọc thường, lấy ở phương Bắc hay phương Nam. Một người đàn bà có mang đi qua thì mũi ngửi biết được cái thai ở trong bụng là con trai hay con gái. Công năng diệu dụng của sáu căn như thế nhưng tại chúng ta cứ dùng sáu căn để chiêu vời những độc tham sân si, thành ra tội báo làm nó cùn đi, mất dần tinh anh.

Trong Pháp Hoa cũng nói, người đó không cần phải tu làm Thánh mà chính thân cha mẹ sanh ra, nếu giữ được sáu căn thanh tịnh thì liền phát ra công dụng như thế, chứ không phải thần thông chỉ có ở các bậc Thánh. Vậy nên biết rằng tánh minh của bản giác rất vi diệu. Chúng ta chịu khó trì trai, giữ giới, tu Tứ Niệm Xứ cho tiêu ba độc tham sân si thì các công dụng thần thông vi diệu khắc hiển lộ.

Như nơi nhãn căn, Thấy cùng khắp pháp giới, thì Nghe Ngửi Nếm Xúc Biết, công năng nhiệm mầu sáng suốt cũng cùng khắp pháp giới. Đâu có phương sở riêng biệt, chỉ theo nghiệp mà phát hiện. Thế gian không biết lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

Tất cả thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc, biết đều là Như Lai Tạng ở khắp pháp giới, chớ không phải thu lu đút nút ở riêng thân này. Tùy theo nghiệp tịnh hay nhiễm mà thành ra có hơn kém (như trong bài Kiến tinh chân ngã có nêu các trình độ Thấy khác nhau). Người thế gian không biết gì đến tánh thấy đang ở khắp, chỉ sống bằng căn trần thức, yên chí cái thấy hiện tại của mình là thật. Cho nên người ta bảo hễ thấy là phải nhờ nhân duyên, nhân có con mắt, duyên có ánh sáng, lại có quả ổi thì mới thấy. Những tính toán bằng ý thức như thế chỉ đi về đường mê nên Phật nói toàn không có nghĩa chân thật.

THỨC ĐẠI

Mở đầu kinh Lăng Nghiêm Phật đã dạy mình phân biệt hai căn bản: Kiến là căn bản Bồ đề; thức là căn bản sanh tử.

Kiến đại đã học xong. Bây giờ qua đến Thức đại.

Chánh Văn:

A Nan, Thức đại không có nguồn gốc, nhân sáu thứ căn trần giả dối phát ra. Nay ông hãy xem Thánh chúng trong hội. Cái thấy lướt qua, trông khắp chỉ như những bóng hiện trong gương, không phân tách riêng biệt. Cái thức của ông liền thứ lớp chỉ ra: Đây là Văn Thù, đây là Phú Lâu Na, đây là Xá Lợi Phất. Cái thức nhận biết như thế sanh ra do cái thấy, do các tướng, do hư không hay không nhân gì bỗng nhiên có?

Này A Nan, không có sáng tối sắc không, cái thấy còn không có, do đâu phát sanh ra thức? Nếu các tướng sanh ra thức thì thức này không có tánh biết, làm sao biết được sáng tối sắc không? Nếu hư không sanh ra thức thì hẳn thức cũng phải vô tri như hư không. Nếu thức không nhân gì bỗng nhiên phát ra, làm sao không phân biệt mặt trăng sáng giữa lúc mặt trời đứng bóng?

Ông hãy xét kỹ, nhận xét chín chắn. Cái thấy nương con mắt. Các tướng trả về cho tiền cảnh. Thức lay động, thấy trừng lặng, không hòa không hợp. Nghe, Ngửi, Hay, Biết cũng đều như vậy. Nên xét Thức đại phân biệt và Kiến đại thấy nghe hay biết viên mãn trạm nhiên, bản tánh không nương vào đâu, cùng với hư không, đất nước gió lửa, chung gọi là bảy đại, tánh thật viên dung, vốn là Như Lai Tạng không sanh diệt.

A Nan, ông vốn không biết trong Như Lai Tạng, tánh Thức là cái biết của Bản Minh. Giác Minh thật là chân Thức. Bản giác diệu minh trừng lặng khắp pháp giới, ẩn hiện mười phương, đâu có phương sở riêng biệt chỉ theo nghiệp mà phát hiện. Thế gian không biết lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

Giảng Nghĩa:

A Nan, Thức đại không có nguồn gốc, nhân sáu thứ căn trần giả dối phát ra.

Thức đại ở đây là sáu thức trước. Chúng không có nguồn gốc, chỉ nhân căn trần rồi giả dối phát ra. Như nhãn thức phải nương con mắt là căn, trần là ánh sáng mặt trời, rồi phát ra phân biệt các hình ảnh.

Nay ông hãy xem Thánh chúng trong hội.

Trong sáu thứ, Phật đơn cử lấy nhãn căn đối sắc trần để xét.

Cái thấy lướt qua, trông khắp chỉ như những bóng hiện trong gương, không phân tách riêng biệt.

Khi căn đối trần mà không khởi niệm phân biệt, như bóng hiện trong gương, như bóng nhạn in trên đầm nước, thì đó chính là tánh thấy.

Còn khả năng biến ra bóng ảnh nơi mắt mà chưa có danh tự xen vào, đó là nhãn thức.

Cái thức của ông liền thứ lớp chỉ ra: Đây là Văn Thù, đây là Phú Lâu Na, đây là Xá Lợi Phất.

Sau khi duyên lấy các tướng, liền đem vào trong tâm phân biệt, gọi tên đây là Văn Thù, đây là Phú Lâu Na, thì đó là ý thức.

Cái thức nhận biết như thế sanh ra do cái thấy, do các tướng, do hư không hay không nhân gì bỗng nhiên có?

Này A Nan, không có sáng tối sắc không, cái thấy còn không có, do đâu phát sanh ra thức?

Đây phá từ căn sanh. Lìa trần thì căn còn không có, huống gì lại còn sanh ra thức.

Nếu các tướng sanh ra thức thì thức này không có tánh biết, làm sao biết được sáng tối sắc không?

Nếu từ trần sanh thì lẽ ra phải vô tri.

Nếu hư không sanh ra thức thì hẳn thức cũng phải vô tri như hư không.

Vậy cũng không từ hư không sanh.

Nếu thức không nhân gì bỗng nhiên phát ra, làm sao không phân biệt mặt trăng sáng giữa lúc mặt trời đứng bóng?

Nếu không nhân gì mà thức tự nhiên sanh, vậy tại sao khi mặt trời đứng bóng lại không đột nhiên sanh thức phân biệt mặt trăng, mà phải đợi đến khi trời tối trăng lên mới sanh được thức?

Ông hãy xét kỹ, nhận xét chín chắn. Cái thấy nương con mắt. Các tướng trả về cho tiền cảnh. Thức lay động, thấy trừng lặng, không hòa không hợp. Nghe, Ngửi, Hay, Biết cũng đều như vậy.

Quán sát cho kỹ trong căn và trần, thức từ đâu sanh ra mà bảo là nhân duyên hòa hợp?

Nhãn thức cũng không thể hòa với tánh thấy vì thể tánh sai khác một cái bất động, một cái sanh diệt triền miên. Năm thức còn lại cũng như vậy.

Nên xét Thức đại phân biệt và Kiến đại thấy nghe hay biết viên mãn trạm nhiên, bản tánh không nương vào đâu, cùng với hư không, đất nước gió lửa, chung gọi là bảy đại, tánh thật viên dung, vốn là Như Lai Tạng không sanh diệt.

Thức không do đâu sanh ra nên biết không phải hòa hợp, cùng với Kiến đại thấy nghe hay biết viên mãn trạm nhiên. Còn nếu từ nhân duyên sanh thì đã chẳng thể gọi là viên mãn.

Phật gộp tiếp với năm đại trước, cùng quy bảy đại về Như Lai Tạng.

A Nan, ông vốn không biết trong Như Lai Tạng, tánh Thức là cái biết của Bản Minh.

Bản Minh: Bản chất của thức là tánh giác chiếu soi, sáng suốt.

Giác minh thật là chân thức.

Từ thể giác minh sáng suốt, tuần nghiệp theo duyên phát sanh ra thức. Cho nên chân thể của thức là giác minh, vốn là bản giác của tất cả chúng sanh.

Bản giác diệu minh trừng lặng khắp pháp giới, ẩn hiện mười phương, đâu có phương sở riêng biệt chỉ theo nghiệp mà phát hiện.

Bản giác diệu minh trừng lặng có mặt ở khắp mười phương, thường trụ suốt ba đời. Thức cũng vẫn trừng lặng ở khắp pháp giới nhưng nơi nào có nghiệp báo, có căn trần thì thức mới hiển lộ. Nếu không đủ duyên thì thức ẩn đi. Còn tánh giác thì không bao giờ ẩn.

Thế gian không biết lầm là nhân duyên tự nhiên, đều là những so đo phân biệt của ý thức, toàn không có nghĩa chân thật.

D. Anan Giác Ngộ Phát Nguyện

Chánh Văn:

A Nan và đại chúng ơn đức Như Lai vi diệu khai thị, thân tâm sáng tỏ được không quản ngại, tự biết tâm mình ở khắp mười phương. Thấy mười phương hư không như xem chiếc lá trong lòng bàn tay. Vạn vật trong thế gian đều tức là tâm Bồ đề diệu minh. Ngó lại cái thân cha mẹ sanh thành, chẳng khác hạt bụi chợt còn chợt mất, như mảnh phù âu thoạt nổi thoạt tan. Tự biết rõ ràng bản diệu giác tâm thường trụ bất diệt, chắp tay lễ Phật, được điều chưa từng có, nói kệ ca ngợi công đức Phật: Diệu trạm, tổng trì, đấng bất động,

Thủ Lăng Nghiêm thế gian hiếm có.

Tiêu điên đảo tưởng từ ức kiếp,

Khiến tu hành mau chứng Pháp thân.

Nguyện con sớm đắc quả Bảo Vương,

Như Phật tế độ hằng sa chúng.

Thâm tâm phụng thờ vi trần cõi,

Như thế gọi là báo Phật ân.

Lại thỉnh Thế Tôn vì chứng minh:

Ngũ trược ác thế thề vào trước.

Còn một chúng sanh chưa thành Phật

Thì con còn chưa hưởng Niết bàn.

Đại hùng, đại lực, đại từ bi,

Vì con thẩm trừ vi tế hoặc,

Khiến con sớm lên Vô thượng Giác,

Ngồi đạo tràng ở khắp mười phương.

Hư không kia có thể tiêu vong,

Tâm kim cương chẳng bao giờ chuyển.

Giảng Nghĩa:

Trong đoạn này, văn trường hàng nói về sự giác ngộ của ngài A Nan, còn văn kệ ca ngợi công đức Phật và ngài A Nan phát nguyện.

Diệu trạm, tổng trì, đấng bất động,

Đây là khen Pháp thân, Báo thân và Ứngthân của Phật.

Diệu là tùy duyên bất biến. Trạm là trừng lặng. Pháp thân Phật tùy duyên hiện ra các hình tướng nhưng thể chất Như Lai Tạng vẫn y nguyên, trừng lặng thường trụ ở khắp pháp giới.

Tổng là tóm lại, tổng quát; Trì là nắm giữ. Khen thân phước đức trí tuệ của Phật là tổng trì, vì nhân quả từ lịch kiếp Ngài đã làm, tích tụ không biết bao nhiêu công đức.

Báo thân của chúng ta cũng gọi là tổng trì nhưng tổng trì các thứ nghiệp báo từ bao nhiêu kiếp. Những người xem bói chỉ nhìn tướng là đoán được tương lai của mình. Như nhìn cái trán, người ta biết cô này tính nết thế nào, sau này sẽ ra sao. Chỉ trông thấy làn da, người ta cũng biết mình nặng nghiệp hay nhẹ nghiệp. Nhìn cái tai, người ta có thể biết được tuổi thọ của mình. Đã biết được tuổi thọ thì cũng biết trước kia mình đã gieo nhân gì, làm phước nhiều hay ít. Từ sợi tóc cho đến tiếng nói, bước đi, mỗi mỗi đều trì giữ một lý ẩn ở trong mà mình không biết. Có khi tội nói láo từ bao nhiêu trăm kiếp mà bây giờ thành ra tướng sứt môi. Trông từng chi tiết cho đến tổng quát con người đều hiển nhân quả từ nhiều kiếp.

Đấng bất động là khen Hóa thân Phật ở Ấn Độ (Ứng thân).

Sao lại khen Ngài là bất động? Ngài giác biết thân này là mảnh bọt nổi, cuộc đời này là giấc chiêm bao nên Ngài đâu có bận lòng khen không mừng, chê cũng không giận. Tâm của Ngài bất động, không bị cảnh thế gian làm xao xuyến. Còn chúng ta thấy mình có thật nên khen thì mừng, chê thì giận, quản ngại thân này còn hay mất, quản ngại người ta có cảm tình hay ác cảm. Vì quản ngại trăm thứ nên suốt ngày sợ sệt, tâm động loạn.

Thủ Lăng Nghiêm thế gian hiếm có.

Pháp môn để nhận được tự tánh định của mình tên là Thủ Lăng Nghiêm. Tự tánh ai cũng sẵn có sao bảo thế gian hiếm có? Hiếm có vì phải đủ thiện căn phước đức mới được học bộ kinh Lăng Nghiêm, nhận ra tánh định sẵn có của mình. Các Tổ nói: “Nơi nào còn kinh Thủ Lăng Nghiêm thì nơi ấy còn chánh pháp. Nơi nào không có kinh Thủ Lăng Nghiêm thì nơi ấy là mạt pháp”.

Tiêu điên đảo tưởng từ ức kiếp,

Điên đảo tưởng là những vọng tâm yêu ghét, mừng giận, thương lo, buồn tủi. Ơn Phật nói kinh Thủ Lăng Nghiêm, chúng ta biết được chỗ điên đảo, không nhận vọng tâm là mình nữa, trở về nhận lấy tánh Thủ Lăng Nghiêm. Thế là tiêu được điên đảo tưởng từ ức kiếp.

Khiến tu hành mau chứng Pháp thân.

Sở dĩ không nhận được Pháp thân ở khắp mười phương vì cứ thấy lù lù núi là núi, sông là sông, nhận thân nhỏ bé một thước này là mình. Bây giờ học kinh Lăng Nghiêm, y theo những pháp quán, thấy cả bảy đại đều là Như Lai Tạng. Con sông, cái núi, tất cả vạn pháp đều là thân thể của mình, không còn chướng ngại.

Nguyện con sớm đắc quả Bảo Vương, Như Phật tế độ hằng sa chúng.

Bảo Vương là ông vua báu, tức là thành Phật.

Thâm tâm phụng thờ vi trần cõi,

Trong vi trần cõi có bao nhiêu chúng sanh Ngài đều phụng thờ hết. Nơi khác gọi là tế độ (cứu vớt) cũng là quý lắm rồi, còn ở đây Ngài phụng thờ. Vậy có gì khác nhau? Nếu còn thấy tôi làm ơn làm phúc, tức là hãy còn thấy người là kẻ chịu ơn mình. Cho nên nếu cô tử tế với tôi thì tôi giúp đỡ, nếu cô không tử tế thì tôi mặc. Còn phụng thờ là coi tất cả chúng sanh như cha mẹ, thầy tổ, bổn phận của mình phải tôn trọng cung kính. Dùng món ăn ngon dâng cúng Phật đã đành, nhưng cũng vẫn món ăn ấy đem lòng bình đẳng bá thí cho con chó con mèo. Tuy giúp đỡ chúng sanh, nhưng không cậy mình là người cứu vớt, mà chỉ là người đang tu học.

Thâm là sâu xa. Dù gặp bao nhiêu chướng ngại khó khăn vẫn nguyện vượt qua để làm cho thành công. Tâm phụng thờ chúng sanh của Ngài như cây có gốc rễ đã ăn sâu, dù gió bão cũng không ngã, dù chúng sanh có độc ác với Ngài cũng không làm Ngài lui sụt. Làm được như thế mới là người đền ơn Phật.

Sách kể chuyện: Ngài Xá Lợi Phất xưa kia tu Bồ tát hạnh. Có người Bà la môn đến nói: “Ông ơi cho tôi xin con mắt”. Ngài vội vàng móc con mắt cho. Đưa con mắt rồi, nó bảo: “À! Tôi quên không nói với ông trước, tôi cần mắt trái chớ mắt phải không dùng được”. Thế là ngài Xá Lợi Phất lại móc con mắt bên trái đưa. Ngài vừa đau vừa mù, nghe người kia nói: “Tôi tưởng ông là Thánh nhân mới xin mắt để làm thuốc chớ con mắt tanh hôi máu mủ thế này thì dùng làm gì?”. Ngài Xá Lợi Phất nghe như vậy, trong tâm khởi nghĩ rằng chúng sanh thật khó độ, khó làm vui lòng, khó mà tùy thuận nên Ngài chán nản. Thế là Ngài lui sụt xuống hàng Thanh văn, mất ngôi Bồ tát, mất tâm Vô thượng Bồ đề.

Như thế gọi là báo Phật ân.

Chúng ta đem hoa hương cúng dường, làm bàn thờ bằng vàng chăng nữa, Phật cũng chẳng thiết. Phật chỉ có một việc là cứu độ chúng sanh. Chúng ta thay Phật lo cứu độ, lợi ích, giáo hóa chúng sanh mới thật là đền ơn Phật.

Lại thỉnh Thế Tôn vì chứng minh:

Ngũ trược ác thế thề vào trước.

Trên Ngài đã nguyện độ tất cả chúng sanh khắp thế giới nhiều như vi trần. Bây giờ Ngài nguyện thêm một tầng nữa: Xin tiên phong sanh vào đời ngũ trược ác thế. Đây là tướng mạo của người đã ngộ được tánh Thủ Lăng Nghiêm. Ngài thấy bổn phận của mình phải đến những nơi khổ nhất, xấu nhất, ác nhất để đem kinh Thủ Lăng Nghiêm giáo hóa cho mọi người tỉnh ra.

Thế nào là ngũ trược ác thế? Chúng sanh có đủ năm lớp vô minh là kiếp trược, kiến trược, phiền não trược, chúng sanh trược, mệnh trược.

“Kiếp trược là sắc ấm: Mê muội thấy hư không, kết si ám thành đất nước gió lửa, nên mới có vạn vật vô thường chuyển biến. Sống trong vô thường, mất tánh chân thường Vô lượng thọ; chịu những tai nạn, đao binh, bệnh dịch, mất mùa đói khát Kiếp trược là vọng cảnh.

“Kiến trược là thọ ấm: Lãnh thọ cơm nước bào chế ra máu, kết làm da thịt xương nhận là thân thể của mình. Ở trong ngục tù ngũ ấm không biết bao giờ mới giải thoát. Sáu trần hư vọng nhận là cảnh thật, cả ngày cứ lo đi lãnh thọ. Kiến trược là vọng thân.

“Phiền não trược là tưởng ấm: Nhận những tham sân si mạn nghi tà kiến là tâm tánh của mình. Phiền não trược là vọng tâm.

“Chúng sanh trược là hành ấm: Cảm quả báo từng thân phận đoạn, nhận là mình. Bây giờ là người nhận tôi là người, mai đây làm trâu lại nhận tôi là trâu.

“Mệnh trược là thức ấm: Bản chất mình là Vô lượng thọ mà cứ nhận cái mạng non yểu làm mạng sống của mình. Hễ sáu căn sinh hoạt gọi là sống, sáu căn tan đi gọi là chết. Còn một chúng sanh chưa thành Phật

Thì con còn chưa hưởng Niết bàn.

Ngài giáo hóa tới mức độ là hễ còn một chúng sanh chưa thành Phật thì Ngài nhất định không vào Niết bàn. Như thế chúng ta tin chắc Ngài vẫn còn ở đây. Ngài đang độ và đang lo cho chúng ta học Lăng Nghiêm.

Đại hùng, đại lực, đại từ bi,

Đây ca ngợi đức Phật. Những tướng sĩ chiến thắng quân địch ở ngoài chiến trường thường được ca tụng là anh hùng, nhưng có mấy ai chiến thắng được những dục vọng của chính mình. Cho nên thắng người đã khó mà thắng mình lại càng khó hơn. Đức Phật đã thắng ngoại cảnh lẫn nội tâm, cả giặc ma vương lẫn giặc dục vọng. Thật xứng đáng với danh hiệu đại hùng, đại lực.

Đại từ bi: Phật không cần phải đợi chúng ta cầu mà vẫn cứu. Ngài giáng sanh ở xứ Ấn Độ giảng bộ Lăng Nghiêm. Nhờ oai thần phúc đức lực của Ngài khiến mấy ngàn năm nay, bản kinh vẫn còn truyền tới bây giờ. Ngài đang chỉ cho chúng ta nhận lấy tánh Thủ Lăng Nghiêm, để mai đây vĩnh viễn thoát khổ địa ngục ngã quỷ bàng sanh, có khả năng ngồi đạo tràng ở khắp mười phương. Đại từ đại bi của Ngài đang cứu vớt chúng ta đấy.

Vì con thẩm trừ vi tế hoặc,

Ngài A Nan biết mình còn nhiều mê lầm nên xin Phật soi sáng chỉ dạy để tiêu sạch chúng. Người càng học giỏi thì càng biết mình còn dốt, còn nhiều cái phải học; nên lúc nào cũng cầu tiến. Chỉ có những anh dốt mới vênh vênh váo váo ra điều ta giỏi.

Ngài Ca Diếp khi nghe Càn thát bà Vương gảy đàn, ngay giữa công chúng có cả cõi trời, cõi người mà Ngài đứng dậy múa. Tổ đệ nhất của chúng ta mà sao nghe tiếng đàn lại bị chuyển động như thế? Vì xa xưa Ngài làm nghề ca múa đã 500 đời nên tập khí vẫn thầm ngủ trong tạng thức, khi gặp duyên mới hiển lộ. Ngài Xá Lợi Phất có tập khí sân, ngài Tất Lăng Già Bà Ta có tập khí kiêu mạn. Các Ngài đã chứng A lahán, không còn những thói quen thô nhưng tập khí vẫn thầm lặng ngủ trong tạng thức từ bao nhiêu đời. Những cái ấy gọi là vi tế hoặc.

Khiến con sớm lên Vô thượng Giác,

Vô thượng Giác là giác tỉnh hoàn toàn không ai hơn (thành Phật).

Ngồi đạo tràng ở khắp mười phương.

Ngài mở trường học ở khắp mười phương, độ không bỏ sót một loài nào.

Ngài noi gương Phật phát nguyện như thế còn thời giờ nào tu học? Ngài A Nan và các vị Bồ tát chủ trương ngay lúc độ chúng sanh là lúc tu học. Các Ngài ngay trong việc làm xả thân lo cho chúng sanh, đối đầu với tất cả khó khăn mới phá được ngã chấp. Ngay lúc sấn vào ngũ trược ác thế là phá được pháp chấp. Phá ngã chấp, pháp chấp mới trừ được các tập khí vi tế. Nếu không thực tập, cứ ngồi dùng trí tuệ quán suông thì chỉ tỉnh trên ý thức, chứ không trừ nổi tập khí.

Hư không kia có thể tiêu vong,

Tâm kim cương chẳng bao giờ chuyển.

Ở thế gian thì hư không là thứ bền nhất, bởi vì nó không hình tướng, không thể chất nên chẳng bị gì phá hoại. Nhưng hư không có thể tiêu vong, vì mê muội thấy hư không, khi tỉnh ra thành Phật thì hư không sẽ tan.

Dù hư không có tiêu vong thì nguyện này của Ngài vẫn bền chắc như kim cương, suốt đời vị lai không bao giờ thoái lui.

Phật giảng phần Samatha đã thành công viên mãn. Ngài A Nan nhận được chân tánh của mình ở khắp mười phương nên mới phát nguyện như thế.

1. Như Lai Tạng Thanh Tịnh Do Đâu Hốt Nhiên Có Chúng Sanh?

Chánh Văn:

Phú Lâu Na Di Đa La Ni Tử trật vai áo bên phải, gối phải chấm đất, quỳ thẳng chắp tay, cung kính bạch: Đại oai đức Thế Tôn khéo vì chúng sanh diễn bày đệ nhất nghĩa đế. Phật tuyên minh cốt để trừ mê hoặc cho chúng con. Bạch Thế Tôn! Bọn ông A Nan tuy nói là đã khai ngộ nhưng thật chưa trừ hết tập khí hữu lậu. Đến như bản thân con đã dự hàng vô học, đã được Thế Tôn cho là người thuyết pháp đứng hàng đầu. Vậy mà con nay vẫn còn nhiều nghi hoặc. Như kẻ điếc ở xa trăm bước lắng nghe tiếng muỗi mòng. Mắt sáng còn không thấy nổi, huống chi tai điếc làm sao nghe?

1. Bạch Thế Tôn, Như Lai Tạng bản nhiên thanh tịnh. Vì sao hốt nhiên thành các tướng hữu vi thứ lớp thiên lưu, diệt rồi lại sanh, nối tiếp không dứt?

2. Làm sao bảy đại đồng viên dung khắp pháp giới mà không lăng diệt lẫn nhau? Con nay không biết nghĩa ấy do đâu. Xin Phật phát lòng đại từ vén mây mê lầm cho con và đại chúng.

Nói rồi năm vóc gieo xuống đất, kính mong lời dạy từ bi vô thượng của Như Lai.

Giảng Nghĩa:

Phú Lâu Na Di Đa La Ni Tử trật vai áo bên phải, gối phải chấm đất, quỳ thẳng chắp tay, cung kính bạch: Đại oai đức Thế Tôn khéo vì chúng sanh diễn bày đệ nhất nghĩa đế. Phật tuyên minh cốt để trừ mê hoặc cho chúng con.

Đệ nhất nghĩa đế: Nghĩa tuyệt đối, đầy đủ trọn vẹn; nghĩa toàn vọng tức chân.

Phật nói tất cả Bốn khoa (5 ấm, 6 nhập, 12 xứ, 18 giới), Bảy đại đều là Như Lai Tạng. Đường luân hồi khổ lắm mà thật tướng vẫn là Như Lai Tạng diệu chân như tánh. Tánh chân như tùy duyên hiện ra cõi địa ngục, ngã quỷ, bàng sanh. Ở chỗ khổ cùng cực nhưng thể chất vẫn là tánh Phật.

Nghĩa này khó tin, khó hiểu. Nếu Phật không khéo diễn bày thì sao dẫn dắt chúng ta được tới đây, khiến ngộ được tự tâm viên dung thường trụ ở khắp.

Bạch Thế Tôn! Bọn ông A Nan tuy nói là đã khai ngộ nhưng thật chưa trừ hết tập khí hữu lậu.

Bọn ông A Nan là nói chung những bậc hữu học. Họ chưa chứng quả vì chưa trừ được các tập khí hữu lậu. Tuệ của các Ngài ngang với các Bồ tát, nhưng sự tu hành còn kém chưa nhìn được sâu, nên chưa nảy ra những nghi ngờ.

Đến như bản thân con đã dự hàng vô học, đã được Thế Tôn cho là người thuyết pháp đứng hàng đầu. Vậy mà con nay vẫn còn nhiều nghi hoặc.

Phải chứng A la hán mới gọi là vô học, vì những chỗ cần thiết đã học xong nên không phải học nữa.

Biết thuyết pháp đã quý mà lại đứng hàng đầu, như thế đủ biết chỗ học của Ngài rất sâu. Ngài nêu lên như vậy không phải vì kiêu mạn mà để chúng ta thấy dù Ngài đã có khả năng, đã ở địa vị đáng nể trong chúng nhưng Ngài vẫn chưa hiểu. Vậy thì biết trong chúng số đông cũng chưa hiểu, cần thỉnh Phật giảng thêm.

Như kẻ điếc ở xa trăm bước lắng nghe tiếng muỗi mòng. Mắt sáng còn không thấy nổi, huống chi tai điếc làm sao nghe?

Người điếc nghe tiếng muỗi gần còn không được, huống chi cách xa trăm bước. Ngài tự ví mình như kẻ điếc, căn trí nhỏ kém, đối với pháp âm vi diệu như tiếng muỗi cách xa trăm bước.

Bậc Tiểu thừa vẫn còn pháp chấp, cho rằng vạn pháp ngoài tâm thật có, nên nghi các đại lấn đoạt lẫn nhau. Phật tuy đã giảng giải vạn pháp tức tâm, các đại viên dung nhưng Ngài Phú Lâu Na vẫn chưa tường tận.

Ngài Phú Lâu Na hỏi Phật hai câu:

1. Bạch Thế Tôn, Như Lai Tạng bản nhiên thanh tịnh. Vì sao hốt nhiên thành các tướng hữu vi thứ lớp thiên lưu, diệt rồi lại sanh, nối tiếp không dứt?

Hữu vi: Có làm ra, có sanh ra. Như thân chúng ta là một tướng hữu vi. Cái nhà, cây cối tất cả các pháp đều là hữu vi.

2. Làm sao bảy đại đồng viên dung khắp pháp giới mà không lăng diệt lẫn nhau? Con nay không biết nghĩa ấy do đâu. Xin Phật phát lòng đại từ vén mây mê lầm cho con và đại chúng.

Bình thường đổ nước vào lửa là lửa tắt. Nhưng tại sao bảy đại cùng với nhau ở khắp pháp giới mà không lăng diệt lẫn nhau? Nước không dập tắt lửa mà lửa không đun sôi nước. Còn gió thổi ở hư không mà bây giờ chỗ nào cũng có đất thì làm sao thổi được?

Nói rồi năm vóc gieo xuống đất, kính mong lời dạy từ bi vô thượng của Như Lai.