Kinh Thủ Lăng Nghiêm Giảng Nghĩa

2. Kiến tinh bất động

Thân tâm cảnh chuyển động còn tánh thấy bất động.

Chánh Văn:

Bấy giờ Thế Tôn duỗi tay đâu la miên sáng ngời, mở năm ngón tay, bảo A Nan và đại chúng: “Lúc tôi mới thành đạo ở vườn nai, dạy nhóm ông A Nhã Đa, năm vị Tỳ kheo: “Tất cả chúng sanh không thành đạo Bồ đề và A la hán, đều do phiền não khách trần mê hoặc”. Thuở đó, các ông do đâu khai ngộ để thành Thánh quả?”.

Kiều Trần Na đứng dậy bạch Phật: Con nay già cả, ở trong đại chúng, riêng được

tên là “Hiểu”. Do con ngộ được hai chữ KHÁCH TRẦN mà thành Thánh quả. Bạch Thế Tôn, khách vào quán trọ, ăn ngủ xong rồi thu xếp lên đường. Nếu thật chủ nhân, không có đến đi. Con nghĩ: “Đến rồi đi gọi là khách. Ở yên không đi đâu gọi là chủ”. Ánh nắng mặt trời rọi qua khe cửa, bụi trần dao động lăng xăng còn hư không vẫn tịch lặng. Con nghĩ: “Đứng lặng gọi là hư không, dao động gọi là trần”. Con lấy dao động làm nghĩa chữ trần.

Phật dạy: Đúng thế!

Như Lai ở trong đại chúng co năm ngón tay. Co rồi lại mở, mở rồi lại co. Hỏi A Nan: Ông thấy gì?

“Con thấy bàn tay trăm báu của Như Lai, ở trong chúng lúc mở lúc nắm.

“A Nan! Ông thấy tay tôi khi mở khi nắm, đó là tay tôi mở nắm hay cái thấy của ông có mở có nắm?

“Bàn tay báu của Thế Tôn khi mở khi nắm. Con thấy bàn tay tự mở tự nắm. Tánh thấy của con không có mở nắm.

“Cái nào động, cái nào tĩnh?

“Bàn tay Phật động, tánh thấy của con còn không tĩnh huống chi là động.

“Đúng thế!

Như Lai từ trong bàn tay, phát một đạo hào quang báu qua bên phải A Nan. A Nan liền quay đầu qua bên phải. Phật lại phát một đạo hào quang qua bên trái. A Nan lại quay đầu trông qua bên trái. Phật bảo:

“Hôm nay vì sao đầu ông dao động?”.

“Như Lai phóng quang qua bên trái bên phải của con, vì quay về bên trái bên phải nên đầu con dao động.

“A Nan, vậy đầu ông động hay cái thấy động?

“Thưa Thế Tôn, đầu con tự động tánh thấy còn không tĩnh huống chi động.

“Đúng thế! Chúng sanh lấy nghĩa dao động gọi là trần, bất trụ gọi là khách. Nay các ông xem đầu A Nan tự dao động, tánh thấy không dao động. Tay ta có nắm có mở, tánh thấy không hề co duỗi. Tại sao các ông cứ lấy động làm thân, lấy động làm cảnh. Từ khi sanh cho tới khi chết cứ nhận vọng tưởng niệm niệm sanh diệt làm tâm. Quên mất tánh chân thật, điên đảo hành sự, nhận vật làm mình, tự chuốc lấy luân hồi lưu chuyển.

Giảng Nghĩa:

Bấy giờ Thế Tôn duỗi tay đâu la miên sáng ngời, mở năm ngón tay, bảo A Nan và đại chúng: “Lúc tôi mới thành đạo ở vườn nai, dạy nhóm ông A Nhã Đa, năm vị Tỳ kheo: “Tất cả chúng sanh không thành đạo Bồ đề và A la hán, đều do phiền não khách trần mê hoặc”. Thuở đó, các ông do đâu khai ngộ để thành Thánh quả?”.

Bàn tay nêu biểu tất cả những khách trần.

Kiều Trần Na đứng dậy bạch Phật: Con nay già cả, ở trong đại chúng, riêng được tên là “Hiểu”. Do con ngộ được hai chữ KHÁCH TRẦN mà thành Thánh quả.

Tại sao Phật không nói mà để ngài Kiều Trần Như đứng lên nói? Nếu Phật nói thì mọi người sẽ nghĩ chỉ có Phật mới làm được, còn phàm phu như mình không có khả năng nên đành cam phận làm chúng sanh. Ông Kiều Trần Như là bằng chứng ai nghe giáo pháp của Phật, theo đúng lời Phật dạy mà tu thì đều thấy được sự thật.

Bạch Thế Tôn, khách vào quán trọ, ăn ngủ xong rồi thu xếp lên đường. Nếu thật chủ nhân, không có đến đi. Con nghĩ: “Đến rồi đi gọi là khách. Ở yên không đi đâu gọi là chủ”.

Bất luận cái gì, cứ đến rồi đi, sanh rồi diệt, đều gọi là khách (khách ví cho kiến hoặc). Thân này là khách. Bóng ảnh sáu trần là khách.

Năm thức sanh diệt là khách

Thí dụ của ngài Kiều Trần Như hết sức rõ ràng, dễ hiểu. Chúng ta ở trong quán trọ là nghiệp làm người, chỉ giả tạm một thời gian, toàn những cái đến rồi đi, không nắm được cái gì. Vậy mà cả đời cứ tiếp không biết bao nhiêu khách, rồi khổ vui lo lắng với khách. Nên khi ra đi phải mang theo tội báo, để rồi đền nợ không biết bao nhiêu kiếp mới xong. Còn tánh thấy chủ nhân ông không sanh không diệt, không đến không đi, thường trụ bất động.

Chúng ta quên hẳn ông chủ, chỉ mải mê tiếp khách, bận rộn đối đãi với khách. Hễ vị nào tỉnh ra, bớt chuyện tiếp khách, không vơ năm trần bên ngoài, hoặc ngay lúc tiếp khách biết là giả là không, đến rồi đi vô thường, thì chứng được quả Tu đà hoàn. Làm Thánh không ở đâu xa, cũng không khó nhọc, chỉ cần tỉnh ra biết được như thế là khác với phàm tình.

Ánh nắng mặt trời rọi qua khe cửa, bụi trần dao động lăng xăng còn hư không vẫn tịch lặng. Con nghĩ: “Đứng lặng gọi là hư không, dao động gọi là trần”. Con lấy dao động làm nghĩa chữ trần. Phật dạy: Đúng thế!

Khắp hư không vẫn có nhiều bụi lăng xăng, nhưng chỉ khi có ánh nắng chiếu qua khe cửa chúng ta mới thấy. Bụi trần dao động nhưng hư không vẫn tịch lặng, không vì đó mà bị lu mờ.

Hợp pháp:

Hư không tịch lặng ví cho tánh giác bất động.

Ánh nắng mặt trời dụ cho trí tuệ kiến đạo.

Bụi trần ví cho tư hoặc, suy nghĩ sai lầm.

Chúng ta lấy những cái suy nghĩ hàng ngày làm nền tảng của sự sống. Cho nên cứ sống ở trong luân hồi kiếp này sang kiếp khác mà không biết mình đang sống trong mê vọng, không nghĩ đến chuyện đi ra.

Hàng ngày cứ đem trí sáng tiếp mấy ông khách nên không để ý, chỉ khi nào dùng trí tuệ soi trở lại mới thấy những phiền não lăng xăng. Trong lúc phiền não tham sân si dấy khởi, nơi chúng ta có một tánh biết bất động. Nó là chủ nhân ông đứng nhìn những vọng tâm tạp loạn mà không bị dao động. Dù yên dù loạn, tánh biết vẫn như như.

Nếu an trụ trong tánh giác bất động thì làm chủ được từng tâm niệm. Cái nào cần nghĩ thì nghĩ, không cần nghĩ thì bỏ. Không cần tìm đâu xa, ngay nơi đó diệt hết bụi trần phiền não thì tánh hư không tịch nhiên hiện ra. Phá được tư hoặc thì chứng A la hán.

Như Lai ở trong đại chúng co năm ngón tay. Co rồi lại mở, mở rồi lại co. Hỏi A Nan: Ông thấy gì?

“Con thấy bàn tay trăm báu của Như Lai, ở trong chúng lúc mở lúc nắm.

“A Nan! Ông thấy tay tôi khi mở khi nắm, đó là tay tôi mở nắm hay cái thấy của ông có mở có nắm?

“Bàn tay báu của Thế Tôn khi mở khi nắm. Con thấy bàn tay tự mở tự nắm. Tánh thấy của con không có mở nắm.

“Cái nào động, cái nào tĩnh?

“Bàn tay Phật động, tánh thấy của con còn không tĩnh huống chi là động.

“Đúng thế!

Phật dùng bàn tay để hiển rõ đâu là chủ, đâu là khách; cái gì bất động, cái gì lăng xăng?

Câu nói của ngài A Nan rất thâm thúy. Nếu nói tĩnh thì trước đó có động mới trở về tĩnh. Tĩnh để đối với động. Đằng này không động bao giờ thì làm sao gọi là tĩnh. Cho nên tĩnh còn không đúng, huống chi là động.

Như Lai từ trong bàn tay, phát một đạo hào quang báu qua bên phải A Nan. A Nan liền quay đầu qua bên phải. Phật lại phát một đạo hào quang qua bên trái. A Nan lại quay đầu trông qua bên trái. Phật bảo: “Hôm nay vì sao đầu ông dao động?”.

“Như Lai phóng quang qua bên trái bên phải của con, vì quay về bên trái bên phải nên đầu con dao động.

“A Nan, vậy đầu ông động hay cái thấy động?

“Thưa Thế Tôn, đầu con tự động tánh thấy còn không tĩnh huống chi động.

Chúng ta yên chí cái thấy thu lu ở trong mắt, con mắt dính với cái đầu, đầu gắn chặt với thân, nên khi thân động thì tưởng tánh thấy cũng động. Sự thật tánh thấy là tâm linh giác (bài 1), không hệ thuộc hay dính gì với thân này. Nó không hình không tướng như hư không, viên mãn ở khắp pháp giới bất động.

“Đúng thế! Chúng sanh lấy nghĩa dao động gọi là trần, bất trụ gọi là khách. Nay các ông xem đầu A Nan tự dao động, tánh thấy không dao động. Tay ta có nắm có mở, tánh thấy không hề co duỗi. Tại sao các ông cứ lấy động làm thân, lấy động làm cảnh. Từ khi sanh cho tới khi chết cứ nhận vọng tưởng niệm niệm sanh diệt làm tâm. Quên mất tánh chân thật, điên đảo hành sự, nhận vật làm mình, tự chuốc lấy luân hồi lưu chuyển.

Lấy động làm thân: Thân chúng ta là một khối chuyển động không ngừng nghỉ máu chảy, tim đập, các tế bào sanh sanh diệt diệt Sự chuyển biến liên tục này hầu như không ai để ý đến cả. Không biết rằng thân ta ngày hôm nay không phải như hôm qua. Chúng ta phải ăn mỗi ngày để lấy chất liệu chế biến nuôi thân. Cứ như vậy cho đến hết đời hết kiếp. Thân này là mượn vay bốn đại kết thành, chuyển động sanh diệt, thế mà chúng ta ngu si nhận là mình.

Lấy động làm cảnh: Cảnh là thứ biến đổi vô thường từ mới sang cũ, từ thành đến hoại, hư vọng sanh diệt mà cứ chấp là cảnh của mình. Phật lấy nắm tay co mở đại diện cho cảnh trần nắng mưa, vinh nhục, thuận nghịch Dù có xoay chuyển nhiễm ô, tánh thấy cũng không vì đó mà thay đổi. Giàu thấy, nghèo cũng thấy; đẹp thấy, xấu cũng thấy

Từ khi sanh cho tới khi chết cứ nhận vọng tưởng niệm niệm sanh diệt làm tâm: Vọng thân, vọng cảnh đã biến đổi vô thường mà vọng tâm lầm nhận là thật. “Tôi nghĩ thế này, tôi nghĩ thế kia, ” rồi khổ vui yêu ghét. Chính vì chạy theo những mê lầm chuyển động ấy nên quên mất thể tánh bất động của mình.

Điên đảo hành sự: Mất trí tuệ, không thấy được sự thật nên làm việc đảo lộn.

Ví dụ: Khi còn là một chum gạo thì của chung, nhưng ăn hai chén vào liền nhận là thân tôi, đem cái tôi đối lập với tất cả. Thân vay mượn mà cứ khư khư là của tôi, rồi nổi sân đánh nhau. Như thế có điên không? Nếu biết tất cả vốn đồng một thể thì không có chuyện ẩu đả nhau mà thương yêu, đùm bọc nhau.

Cũng như tay trái cầm đinh, tay phải cầm búa đóng đinh nhưng không may cái búa trượt, đập vào tay trái, gãy xương chảy máu. Tay trái bị chảy máu gãy xương, có oán tay phải không? - Không, vì nó biết cả hai đồng một thể nên tay phải vội vàng băng bó, săn sóc cho tay trái. Tay phải có vênh váo tao làm phúc cho mày không?

Bởi vì biết cùng da cùng thịt cùng xương, cảm nhận đồng một thể, nó đau là mình đau nên mình chữa cho nó, chính là đang chữa cái khổ cho mình. Vậy nên tay trái không oán thù, tay phải không kiêu mạn.

Người không điên đảo là người có trí tuệ, sống hợp với lẽ phải, thuận với chân tâm của mình nên từ bi hỷ xả.

Nhận vật làm mình: Cái ngu của chúng ta là ở chỗ này. Khởi thủy chui vào bụng mẹ, hút máu nhơ nhớp kết làm sáu căn, rồi nhận thân này là ta. Đã có ta thì tìm cách nuôi dưỡng bảo vệ. Cái gì hợp ý thì vơ vào (tham), trái ý thì đẩy ra (sân), ngu si tạo nghiệp, tự chuốc lấy luân hồi.

3. Kiến tinh bất diệt

Thân có già nhăn, biến hóa, sanh diệt. Kiến tinh không già nhăn biến hóa theo cơ thể.

Chánh Văn:

A Nan cùng đại chúng nghe lời Phật dạy, thân tâm thư thái, nghĩ mình từ vô thủy đến nay bỏ mất bản tâm, lầm nhận phân biệt bóng dáng tiền trần làm tâm. Ngày nay được khai ngộ như trẻ mất sữa bỗng gặp mẹ hiền, chắp tay lễ Phật. Ông xin đức Như Lai, ở ngay thân tâm ông, chỉ rõ chỗ chân chỗ vọng, chỗ hư chỗ thật, hiện tiền phát minh hai tánh sanh diệt và không sanh diệt.

Vua Ba Tư Nặc đứng dậy bạch Phật: “Trước con chưa được vâng nghe lời Phật. Con thấy bọn Ca Chiên Diên, Tỳ La Chi đều nói thân này chết rồi mất hẳn là Niết bàn. Nay tuy được gặp Phật nhưng con vẫn còn hồ nghi. Xin Phật chỉ rõ tánh không sanh diệt ở ngay thân tâm này.

Hàng hữu học trông mong được nghe”.

Đại vương, nhục thân hiện nay như kim cang thường còn hay cũng biến đổi và tan rã?

“Bạch Thế Tôn, thân con đang thay đổi và rốt cuộc sẽ tiêu diệt.

“Đại vương chưa hề diệt, làm sao biết thân này sẽ diệt?

“Bạch Thế Tôn, như lửa đốt gỗ thành tro dần dần gỗ phải tiêu hết. Vì biến hoại vô thường nên thân quyết định chắc chắn sẽ diệt.

“Đúng thế! Đại vương nay đã già yếu, nhan mạo so với lúc trẻ thế nào?

“Bạch Thế Tôn, lúc còn bé nhỏ da thịt mởn mơ. Đến khi trưởng thành huyết khí sung túc. Nay về già ngày càng suy yếu, hình sắc khô gầy, tinh thần lẫn lộn, tóc bạc da nhăn. Tuổi thọ chẳng còn bao lâu nữa. Làm sao so sánh được với lúc đương còn trẻ mạnh.

Đại vương, thân thể nào phải đương trẻ mà già liền đâu?

“Thân con vô thường biến hoại, niệm niệm không dừng, âm thầm thay đổi lúc nào không biết. Năm 20 tuổi tuy nói là trẻ mà thật đã già hơn năm lên 10. Năm 30 lại già hơn khi 20. Bây giờ 62 tuổi so với ngày 50 thật kém cường tráng. Xét kỹ hàng tháng, hàng năm, hàng ngày, niệm niệm đổi dời. Nên biết thân này chắc chắn hoại diệt.

“Đại vương thấy biến hóa dời đổi không ngừng, ngộ biết thân này phải diệt. Vậy Đại vương có biết trong thân cái gì không diệt chăng?

“Thật con không biết.

“Nay tôi chỉ cho Đại vương tánh không sanh diệt. Đại vương năm lên mấy thấy sông Hằng?

Khi con 3 tuổi, mẹ con dắt đi lễ thần Kỳ Bà Thiên, lúc đó con được thấy sông Hằng.

“Như lời Đại vương nói, 20 tuổi già hơn năm lên 10. Đến nay 62 tuổi, năm tháng ngày giờ dời đổi. Vậy khi 3 tuổi thấy sông Hằng so với năm 13 tuổi có khác nhau không?

“Thưa cũng giống khi 3 tuổi như nhau không khác. Nay con 62 tuổi thấy sông Hằng vẫn không khác.

“Đại vương tự tủi tóc bạc da nhăn. Cái thấy hiện nay so với cái thấy lúc nhỏ có già trẻ không?

“Bạch Thế Tôn không.

“Đại vương, mặt già nhăn mà cái thấy không hề già nhăn. Có già nhăn là có biến hoại. Không già nhăn là không biến hoại. Có biến hoại ắt phải diệt. Không biến hoại không sanh diệt. Làm sao cái không

sanh diệt lại chịu luật lệ sanh diệt mà đại vương dẫn những thuyết của bọn Mạt giàlê, bảo rằng thân này chết rồi diệt hẳn.

Vua nghe lời Phật dạy, tin biết bỏ thân này sẽ có thân khác, cùng với đại chúng phấn khởi vui mừng được điều chưa từng có.

Giảng Nghĩa:

A Nan nghĩ mình từ vô thủy phiêu lưu sanh tử, trầm nịch các thú, lịch kiếp cô đơn, không nơi nương tựa, không chỗ trở về. Nay tạm thời ra khỏi ác thú, được thân người thật là đại hạnh. Trẻ không sữa mệnh sống chỉ như sợi tơ. Phật ví như mẹ hiền, lời giảng của Phật ví như sữa, nuôi tuệ mạng cho ngài A Nan. Nên Ngài tạ ơn chắp tay lễ Phật.

A Nan xin Phật ở ngay thân tâm hiện tại phát minh ra cái gì chân thật, cái gì hư vọng; cái gì sanh diệt, cái gì không sanh diệt?

Vua Ba Tư Nặc là người tại gia, đứng ra thưa thỉnh là ý gì? Giáo lý của Phật phải có người đương cơ. Ai hỏi vấn đề gì thì biết vấn đề đó thuộc trình độ nào. Nói về phá kiến hoặc, tư hoặc vấn đề của các vị đã giải thoát thì ông Kiều Trần Như đứng ra thưa. Còn nói đến nghĩa vô thường, người đời ai cũng nhận biết nên vua Ba Tư Nặc đại diện hỏi và trình bày.

Không ai hơn Phật khi trình bày về sự biến đổi của vũ trụ non sông. Cảnh cũng như người, đều làm bằng đất nước gió lửa, bản chất luôn luôn biến đổi. Nhưng cái thấy không biến đổi, không trẻ không già. Mắt già đeo kính lại thấy tỏ. Cái kính chữa được cái già của con mắt, đủ biết con mắt có trẻ có già, còn tánh thấy không trẻ không già nên không theo thân này mà tan biến.

Từ vô thủy ta đã thấy, đến ngày thành Phật ta vẫn thấy. Cho dù những người tạo tội, đọa địa ngục, người ta vẫn thấy rõ những cảnh rùng rợn, vẫn nghe rõ những tiếng đáng sợ, đủ chứng minh tánh Phật như kim cương không thay đổi.

(Ở đây không phải nói sông Hằng không thay đổi, mà muốn nói cái thấy sông Hằng không trẻ không già.)

4. Kiến tinh viên mãn

Tánh thấy hiện diện trong tất cả đất nước gió lửa, hư không, chỗ nào cũng có mặt nên gọi là viên mãn.

Chánh Văn:

A Nan lễ Phật chắp tay quỳ thẳng bạch: “Thưa Thế Tôn, nếu cái thấy nghe thật không sanh diệt, sao Thế Tôn lại trách chúng con bỏ mất chân tánh điên đảo hành sự? Xin Phật mở lòng từ bi rửa sạch trần cấu cho chúng con”.

Như Lai duỗi cánh tay kim sắc, ngón tay chỉ xuống, hỏi A Nan: Ông thấy tay mẫu đà la của tôi là chánh hay ngược?

“Thế gian cho đó là ngược (vì đầu ngón tay chúc xuống đất) còn con thì không biết thế nào là chánh là ngược.

“A Nan! Nếu thế gian cho đó là ngược thì thế nào là chánh?

“Như Lai đưa cánh tay đâu la miên chỉ lên trên không thì gọi là chánh. Phật liền đưa cánh tay lên và bảo A Nan: “Xuôi ngược chỉ là đầu đuôi thay đổi lẫn nhau. Tất cả thế gian đều thấy như thế. Vậy ông hãy xét vì sao thân Như Lai gọi là chánh biến tri mà thân các ông lại gọi là điên đảo tánh?”.

A Nan và đại chúng ngẩn ngơ không biết thân tâm mình điên đảo chỗ nào. Phật từ bi thương xót phát tiếng hải triều khắp bảo trong hội: Các thiện nam tử, ta thường nói rằng: “Sắc, tâm, các duyên và các tâm sở, các pháp sở duyên, đều duy tâm biến hiện”. Thân ông tâm ông đều là những vật hiện trong diệu minh chân tinh diệu tâm. Làm sao các ông lại bỏ tâm tánh quý báu, nhận cái mê trong ngộ?

Mê muội thành hư không. Trong hư không tăm tối kết ám thành sắc. Sắc tạp vọng tưởng. Tướng của vọng tưởng là thân. Tụ duyên dao động bên trong, rong ruổi theo cảnh bên ngoài. Một khi đã nhận cái mịt mờ rối loạn ấy làm tâm tánh thì quyết phải lầm tâm ở trong thân. Đâu có biết rằng cả thân lẫn núi sông thế giới đều là vật hiện trong diệu minh chân tâm. Thí như bỏ trăm ngàn biển lớn trong lặng, chỉ nhận một mảnh bọt nổi. Trở lại cho bọt là tất cả biển lớn. Bọn ông là những người mê trong mấy tầng mê như cánh tay ta rủ xuống không khác. Thật đáng thương xót!

Giảng Nghĩa:

A Nan lễ Phật chắp tay quỳ thẳng bạch: “Thưa Thế Tôn, nếu cái thấy nghe thật không sanh diệt, sao Thế Tôn lại trách chúng con bỏ mất chân tánh điên đảo hành sự? Xin Phật mở lòng từ bi rửa sạch trần cấu cho chúng con”.

Bài số 3, Phật minh định tánh thấy thường còn, không bao giờ mất. Thế mà ở bài số 2, Phật lại quở trách A Nan đánh mất chân tánh. A Nan thấy bài Kiến tinh bất diệt mâu thuẫn với bài Kiến tinh bất động nên xin Phật rửa sạch trần cấu, tức là chỗ nghi ngờ của ông: Phật mắng con là đánh mất chân tánh, bây giờ Phật lại nói chân tánh không bao giờ mất, thành ra con không biết có mất hay không?

Như Lai duỗi cánh tay kim sắc, ngón tay chỉ xuống, hỏi A Nan: Ông thấy tay mẫu đà la của tôi là chánh hay ngược?

“Thế gian cho đó là ngược (vì đầu ngón tay chúc xuống đất) còn con thì không biết thế nào là chánh là ngược.

“A Nan! Nếu thế gian cho đó là ngược thì thế nào là chánh?

“Như Lai đưa cánh tay đâu la miên chỉ lên trên không thì gọi là chánh. Phật liền đưa cánh tay lên và bảo A Nan: “Xuôi ngược chỉ là đầu đuôi thay đổi lẫn nhau. Tất cả thế gian đều thấy như thế. Vậy ông hãy xét vì sao thân Như Lai gọi là chánh biến tri mà thân các ông lại gọi là điên đảo tánh?”.

Cánh tay ví tâm mình với tâm Phật đồng một thể, như nhau không khác. Dù chánh hay ngược, cánh tay vẫn còn nguyên chứ không mất.

Phật biết dùng tâm gọi là chánh biến tri (tay chỉ lên). Chúng ta không biết cách dùng mà cứ sống ngược, nên gọi là điên đảo tánh (tay chỉ xuống). Dùng sai thì tựa hồ như đánh mất chân tánh nên Phật quở, chứ bản tâm vẫn y nhiên không thay đổi. Là Thánh nó vẫn không tăng, là phàm nó cũng không giảm. Làm Phật vẫn thấy vẫn nghe; làm con cua, con cá vẫn thấy vẫn nghe, chân tánh không mất một cân một lạng nào. Vì chân tánh không bao giờ mất nên tất cả muôn loài đều có khả năng thành Phật.

Nếu chúng ta sử dụng tâm đúng, thuận chiều với lẽ phải (gọi là chánh), thì sẽ được may mắn, sung sướng. Nếu sử dụng tâm sai, làm những việc ngược với lẽ phải, trái luân lý như sát sanh, trộm cắp, nói dối (gọi là đảo), thì sẽ chịu khốn khổ, gặp nhiều khó khăn.

A Nan và đại chúng ngẩn ngơ không biết thân tâm mình điên đảo chỗ nào. Phật từ bi thương xót phát tiếng hải triều khắp bảo trong hội: Các thiện nam tử, ta thường nói rằng: “Sắc, tâm, các duyên và các tâm sở, các pháp sở duyên, đều duy tâm biến hiện”.

Câu trên nói về chánh biến tri của Phật, Ngài biết cả cuộc đời chúng ta đều duy tâm biến hiện.

Sắc là thân và cảnh. Thân là nội sắc. Cảnh là ngoại sắc.

Phật dạy tâm của chúng ta được chia thành tám công dụng. Trong Duy Thức Học đặt tên là tám thức, tám tâm vương (nhãn thức, nhĩ thức, tỵ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức, mạt na thức, a lại da thức). Vương là vua. Như thiệt thức ở lưỡi, tự toàn quyền biến ra ngọt chua cay đắng, nên gọi là vua. Chứ ở thế gian này không có cái gì thật là ngọt hay chua.

Các duyên: Thân là sắc, cảnh là trần, tâm là những hoạt động của các tâm vương; những thứ này phải có các duyên mới hiển lên. Các duyên là những thứ thuộc về vật chất.

Các tâm sở: Những thứ thuộc về tinh thần (51 thiện ác tâm sở).

Các pháp sở duyên: Pháp nối giữa tinh thần và vật chất.

Thân ông tâm ông đều là những vật hiện trong diệu minh chân tinh diệu tâm.

Phật dùng những từ “diệu minh chân tinh diệu tâm” để xưng tán chân tâm.

Diệu minh: Minh một cách vi diệu. Tánh giác của mình phân biệt rất tài giỏi. Khi đưa miếng ổi vào lưỡi, nó biết ngay vị ngọt của ổi.

Đưa tiếp miếng xoài vào lưỡi, hai cái cùng ngọt nhưng nó phân biệt được vị ngọt của ổi khác với vị ngọt của xoài. Rồi như không trông thấy cô A mà chỉ nghe tiếng cười hay tiếng guốc thôi cũng biết là cô A. Cho đến cả ngàn vạn thứ khác mà nó cũng không lẫn lộn.

Chân tinh: Chân thật, tinh túy.

Diệu tâm: Dù đọa lạc nhưng con chó vẫn trung thành với chủ, con chim vẫn ấp ủ nuôi con. Đó là sự nhiệm mầu của tánh Phật, tùy duyên nhiều công dụng nhưng vẫn bất biến.

Nguyên câu này dạy chúng ta thân, tâm và cả đời sống phàm phu mê muội có thể tánh là Phật, toàn vọng tức chân. Chớ tự khinh mình là chúng sanh, là kẻ phàm phu rồi mặc cảm tự ti mà lui sụt. Tuy bây giờ chúng ta tựa hồ là những người nghèo, nhưng biết chắc trong nhà có kho vàng, chỉ đợi mình trở về biết dùng thôi. Hãy yên tâm mình là những người giàu, giàu lắm chứ không phải vừa!

Làm sao các ông lại bỏ tâm tánh quý báu, nhận cái mê trong ngộ?

Tánh thể của mình là Phật mà không chịu nhận, lại nhận hình tướng con trâu, con chó là mình. Hoặc cứ suốt ngày “Cô A ghét tôi. Anh B khinh tôi”. Tánh Phật biết thấy biết nghe, nó có thể đưa mình lên hàng Phật, Bồ tát, Thánh Hiền mà không nhớ, lại cứ mải hậm hực với bóng ảnh cô A, cả tháng cũng không quên.

Tiếp theo, Phật chỉ cái điên đảo của chúng ta:

Vọng cảnh: Mê muội thành hư không. Trong hư không tăm tối kết ám thành sắc.

Vọng thân: Sắc tạp vọng tưởng. Tướng của vọng tưởng là thân.

Vọng tâm: Tụ duyên dao động bên trong, rong ruổi theo cảnh bên ngoài. Một khi đã nhận cái mịt mờ rối loạn ấy làm tâm tánh thì quyết phải lầm tâm ở trong thân.

Mê muội thành hư không: Khởi thủy một niệm minh tánh giác liền mê muội thấy có hư không. Thật ra chính mình là tâm linh giác ở khắp pháp giới mà quên lửng, cho là hư không tối om. Cũng như người ngủ gật thấy hư không tối đen.

Trong hư không tăm tối kết ám thành sắc: Thế rồi ngủ say, chiêm bao thấy các cảnh, đất nước gió lửa, nhà cửa cây cối. Vậy nên cảnh vật ngoài kia là si nghiệp của mình kết lại, chứ bản chất là tánh Bồ đề.

Sắc tạp với vọng tưởng: Ăn cơm, uống nước, hít thở không khí, Tâm vọng tưởng vơ những chất bên ngoài quyện chặt lại, kết thành da thịt xương, nhận là thân thể của mình. Bởi vì thân tạp với tâm tưởng ở trong nên biết khổ biết vui, bị cứa vào liền thấy đau.

Tướng của vọng tưởng là thân: Vì được phần tinh thần đứng đầu chỉ huy nên thân hiện tướng theo vọng tưởng của mình. Vọng tưởng vui thì mặt hiện tướng vui, miệng cười. Nếu buồn thì cái mặt bằng đất xị xuống. Tâm tưởng muốn đi xuống dưới nhà, thế là hai cái chân liền bước. Tâm tưởng muốn đi lên lầu thì toàn thân cũng đi lên. Nên người ta có thể xem tướng, đoán biết một người sống thế nào, tâm tính ra sao.

Thầy kể chuyện:

Trong Quy Sơn Cảnh Sách: Ông Tư Mã Đầu Đà thưa Tổ Bách Trượng: “Núi Quy Sơn có thể có 1500 vị thiện tri thức ở tu”. Tổ bảo: “Vị Thủ Tòa ra trước, xem tướng vị này có thể làm chủ cái núi ấy được không?”. Đà đáp: “Xin tằng hắng một tiếng, đi vài bước coi thử”. Đà xem xong rồi nói: “Không được”. Vậy đó, chỉ một tiếng ho thôi, người ta có thể đoán tương lai vị này là Thánh hay không?

Ngày xưa, lúc Thầy còn làm huynh trưởng có chị Tấn cùng làm huynh trưởng với Thầy, hai người cùng ở Hải Phòng. Trong chùa có bác gia trưởng cứ thúc Thầy đi tu. Bác bảo: Nếu Thầy ở thế gian thì chỉ là một người thiện làm lành. Còn nếu đi tu, sau này Thầy sẽ có phần trong Phật pháp. Chị Tấn cũng rất thích đi tu nhưng bác bảo: “Chị Tấn không thể tu được, sẽ lập gia đình và làm vợ lẽ người ta, cuộc sống rất khổ sở”. Thầy hỏi: “Tại sao bác lại nói thế?”. Bác bảo: “Nhìn cái tóc mà biết được như vậy”. Lúc ấy tóc của Thầy thì ngắn và lưa thưa. Còn tóc chị Tấn thì dài và óng mượt. Quả thật, thời gian sau, đúng như lời bác ấy nói.

Người Hoa có khoa học xem tướng. Họ thấy được đường đi của nhân quả hiện rõ ở da thịt xương mỗi con người.

Tụ duyên dao động bên trong, rong ruổi theo cảnh bên ngoài: Con mắt ngó các cảnh rồi đem vào tâm; tai nghe lời khen tiếng chê để vào lòng; ăn đường thấy ngọt, ăn giấm thấy chua; những chỗ hiểu, chỗ biết để vào tâm, gọi là tụ duyên. Tính toán hơn thua lợi hại ở trong bộ óc, gọi là dao động bên trong. Nếu tham thì chạy ra ngoài vơ vào, ghét thì đẩy ra, gọi là rong ruổi theo cảnh bên ngoài.

Một khi đã nhận cái mịt mờ rối loạn ấy làm tâm tánh thì quyết phải lầm tâm ở trong thân: Ý thức là cái mịt mờ không tự thấy cảnh ngoài mà phải mượn những bóng ảnh của năm thức biến ra để tính toán hơn thua. Nhận những cái mịt mờ rối loạn ấy là mình nên chúng ta quyết lầm tâm ở trong thân.

Đâu có biết rằng cả thân lẫn núi sông thế giới đều là vật hiện trong diệu minh chân tâm.

Sắc vốn là không, mình đặt tên núi sông các thứ nhưng sự thật là do kết ám, vọng động mà thấy ra. Tỉnh ra không kết ám nữa thì vạn pháp đều là diệu minh chân tâm, là Phật A Di Đà.

Thí như bỏ trăm ngàn biển lớn trong lặng, chỉ nhận một mảnh bọt nổi. Trở lại cho bọt là tất cả biển lớn.

Biển rộng lớn mênh mông, có thể chất thật. Bọt chỉ do nước động, hiển lên rồi tan. Bọt mượn nước biển làm thể, vừa không thật, lại nhỏ bé. Phật dùng bọt thí dụ để hiển nghĩa: Ngài lấy vạn pháp làm thân, gọi là Pháp thân. Còn chúng ta nhận vọng thân là mình (trong khi vọng thân phải mượn chân tâm mới có). Chúng ta bỏ cái thật lấy cái giả, buông cái rộng lớn nhận một mẩu đất, rồi trở lại cho mẩu đất này quan trọng nhất, đối lập với tất cả.

Bọn ông là những người mê trong mấy tầng mê.

Tâm thật của mình ở khắp pháp giới, bao nhiêu công năng mà bỏ quên, đó là tầng mê thứ nhất. Chỉ nhận cái thân một mẩu đất, cho là thật, là tốt đẹp, đó là tầng mê thứ hai. Trở lại cho cái ta là quan trọng nhất, là trung tâm của vũ trụ, đối lập với tất cả vạn pháp, đó là tầng mê thứ ba.

Như cánh tay ta rủ xuống không khác.

Quên cánh tay, lại quên bao nhiêu công dụng của cánh tay, chỉ nhận mỗi cái rủ xuống là ta, là khả năng của ta.

Thật đáng thương xót!

5. Kiến tinh vô sanh

Kiến tinh không do nhân duyên gì sanh ra nên không có chỗ trả về.

Chánh Văn:

A Nan vâng nghe lời Phật từ bi cứu độ, khóc lóc chắp tay bạch Thế Tôn: “Con tuy đã hiểu diệu minh tâm địa viên mãn thường trụ. Nhưng hiểu đây là do dùng tâm phan duyên chiêm ngưỡng suông mà thôi. Thật chưa dám nhận là bản tâm của mình. Mong Phật thương xót, viên âm gỡ nghi đưa con về đạo Vô thượng”.

“Còn dùng duyên tâm nghe pháp thì chỉ được pháp duyên chớ chưa được pháp tánh. Pháp âm như ngón tay trỏ mặt trăng. Người nghe nhân ngón tay mà thấy mặt trăng. Nếu chỉ xem ngón tay, cho đó là mặt trăng, thì chẳng những mất mặt trăng mà cũng mất luôn ngón tay nữa. Vì nhận ngón tay là mặt trăng. Đâu những bỏ mất ngón tay mà còn không phân biệt được sáng tối. Vì lấy ngón tay tối làm mặt trăng sáng. Ông cũng như vậy.

Nếu lấy cái phân biệt pháp âm làm tâm thì khi rời âm thanh phải có toàn tánh phân biệt. Ví như khách trọ chỉ ở tạm rồi đi. Chủ nhân ông không đến cũng không đi. Nếu thật tâm ông thì làm sao rời âm thanh lại không còn toàn tánh phân biệt? Chẳng những tâm phân biệt âm thanh mà tâm phân biệt hình dung, khi rời sắc tướng, cũng phải còn toàn tánh phân biệt. Cho tới tất cả phân biệt đều không, chẳng phải sắc chẳng phải không mà bọn Câu Xá Ly lầm là minh đế, khi rời các pháp trần cũng không còn tánh phân biệt. Như vậy tâm tánh của ông đều có chỗ trả về còn lấy gì làm chủ?

“Nếu tâm tánh của con đều có chỗ trả về thì tâm tánh Như Lai nói làm sao không có chỗ trả về? Xin Phật thương xót chỉ dạy.

“Này A Nan, tánh thấy của ông đang thấy tôi đây, tuy không phải là diệu tịnh minh tâm. Như mặt trăng thứ hai không phải thật là mặt trăng, nhưng cũng không đến nỗi là bóng trăng đáy nước. Ông hãy nghe kỹ. Tôi chỉ cho ông cái nghĩa không thể trả về.

A Nan, đại giảng đường này mở rộng về phương Đông. Mặt trời lên thì sáng, đêm không trăng hoặc mây mù mờ mịt thì tối; cửa mở thì thông suốt, chỗ có tường nhà thì ngăn bít; chỗ phân biệt ắt thấy cảnh sắc duyên, trong rỗng trống là hư không; cảnh mù mịt vì bụi nổi lên, mưa tạnh trời thanh lại thấy trong trẻo. A Nan, ông đã thấy rõ các tướng biến hóa. Nay tôi trả các tướng ấy về bản nhân của nó. Này A Nan, sáng trả về cho mặt trời vì không mặt trời thì không sáng. Tối trả về cho đêm không trăng. Thông trả về cho cửa mở. Bít trả về cho tường vách. Các duyên trả về cho phân biệt. Hư không trả về cho rỗng trống. Mù mịt trả về cho bụi nổi. Trong sáng trả về cho trời tạnh. Thế gian có những gì đều không ra ngoài mấy loại ấy.

Tánh thấy của ông đứng nhìn tám thứ kia, ông định trả về đâu? Nếu đem tánh thấy trả về cho sáng thì lúc không sáng không thể thấy tối. Các thứ sáng tối khác nhau, cái thấy không sai khác. Các thứ có chỗ trả về dĩ nhiên không phải của ông. Tánh thấy không chỗ trả về, không phải của ông vậy của ai? Nên biết tâm ông vốn diệu minh, ông tự mê muội, bỏ mất bản tâm mà chịu luân hồi chìm đắm trong bể sanh tử. Như Lai gọi là đáng thương xót.

Giảng Nghĩa:

A Nan vâng nghe lời Phật từ bi cứu độ, khóc lóc chắp tay bạch Thế Tôn:

Vì xúc cảm nên A Nan khóc. Đây là cái khóc của người tỉnh thức, thiết tha học đạo; cầu xả bỏ cái mê để đi về cái giác nhưng chưa nắm được đạo; chớ không phải loại khóc thương thân trách phận. Còn chúng ta học lấy chữ, hiểu bộ Lăng Nghiêm được đến đâu thì hiểu, nhận được tánh Phật hay không cũng không quan trọng nên chúng ta thản nhiên cười vui vẻ.

“Con tuy đã hiểu diệu minh tâm địa viên mãn thường trụ”.

Tâm của chúng ta ví như đất. Nó là gốc phát sinh, nuôi dưỡng và gánh vác tất cả muôn loài nên gọi là tâm địa. A Nan hiểu tâm mình là bản thể của vạn vật, thường trụ ở khắp mười phương.

“Nhưng hiểu đây là do dùng tâm phan duyên chiêm ngưỡng suông mà thôi. Thật chưa dám nhận là bản tâm của mình”.

Chiêm ngưỡng: Tỏ lòng tôn trọng cung kính, tin lời Phật dạy là sự thật, để tâm học chớ không phải coi thường bỏ qua.

Suông: Tuy rằng cung kính tận tình học nhưng chưa ngộ, chưa được ích lợi gì.

Ngài tuy hiểu lời Phật giảng, nhưng chưa ngộ được bản tâm. Vẫn cứ thấy núi là núi, sông là sông. Thấy xung quanh đây là hư không chớ chưa dám nhận là bản tâm của mình.

“Mong Phật thương xót, viên âm gỡ nghi đưa con về đạo Vô thượng”.

Ngài than thở trình bày tâm trạng của mình, xin Phật gỡ nghi. Phật trả lời:

- Còn dùng duyên tâm nghe pháp thì chỉ được pháp duyên chớ chưa được pháp tánh.

Dùng ý thức duyên vào âm thanh thì chỉ được pháp duyên chớ chưa được pháp tánh. Tức là chỉ được bài học, bộ kinh để tụng đọc.

Pháp âm như ngón tay trỏ mặt trăng. Người nghe nhân ngón tay mà thấy mặt trăng. Nếu chỉ xem ngón tay, cho đó là mặt trăng, thì chẳng những mất mặt trăng mà cũng mất luôn ngón tay nữa. Vì nhận ngón tay là mặt trăng. Đâu những bỏ mất ngón tay mà còn không phân biệt được sáng tối. Vì lấy ngón tay tối làm mặt trăng sáng. Ông cũng như vậy.

Phật dùng ngón tay (pháp duyên) để chỉ cho chúng ta thấy mặt trăng (pháp tánh), chớ không phải cho chúng ta thấy ngón tay.

Mục đích Phật dạy kinh là để chúng ta nhận lấy chân tâm. Nhưng chúng ta lại không theo mục đích ấy, cho bổn phận của mình là phải đọc kinh. Mỗi ngày cứ tính toán phải tụng bao nhiêu biến, rồi đi khoe với mọi người. Thành ra không những quên chân tâm, mà còn mất luôn quyển kinh vì không biết công dụng của kinh là đưa chúng ta lên địa vị Phật.

Phật bảo phải tụng kinh, nhưng tụng để nhận ra lời Phật dạy, rồi tu tập cho tới ngày thành Phật. Như thế mới là người thật biết ý của Phật, nắm được cả ngón tay và mặt trăng.

Nếu lấy cái phân biệt pháp âm làm tâm (nhĩ thức) thì khi rời âm thanh phải có toàn tánh phân biệt (nhĩ căn). Ví như khách trọ chỉ ở tạm rồi đi. Chủ nhân ông không đến cũng không đi. Nếu thật tâm ông thì làm sao rời âm thanh lại không còn toàn tánh phân biệt (nhĩ thức)?

Như các con đang dùng nhĩ thức để phân biệt Thầy nói cái gì. Bây giờ Thầy không nói nữa, âm thanh không còn thì cái tâm phân biệt âm thanh cũng tan theo. Nhĩ thức khi rời âm thanh thì không còn hay biết, vậy có phải tâm mình không?

Âm thanh đến rồi đi, hiện rồi tan. Nhĩ thức theo âm thanh lúc có lúc không nên ví như khách trọ. Còn Tánh nghe chủ nhân ông là căn bản Bồ đề. Có khách (âm thanh) hay không, ông chủ tánh nghe vẫn đứng đấy.

Chẳng những tâm phân biệt âm thanh mà tâm phân biệt hình dung (nhãn thức), khi rời sắc tướng, cũng phải còn toàn tánh phân biệt (nhãn căn).

Tương tự, nhãn thức là khách, nhãn căn là chủ.

Các căn khác cũng như vậy, nếu thật là tâm mình thì khi rời các trần phải còn toàn tánh hay biết.

Cho tới tất cả phân biệt đều không, chẳng phải sắc chẳng phải không mà bọn Câu Xá Ly lầm là minh đế, khi rời các pháp trần cũng không còn tánh phân biệt. Như vậy tâm tánh của ông đều có chỗ trả về còn lấy gì làm chủ?

Tất cả phân biệt đều không: Cảnh u nhàn, sáu thức đều không. Tức là mắt không thấy sắc, tai không nghe tiếng, mũi không ngửi, lưỡi không nếm, thân không xúc, ý không nghĩ.

Tuy chẳng phải sắc nhưng cũng chẳng phải không, vì cái u tối vẫn là cảnh. Mắt không thấy sắc thì thấy tối. Tai không nghe âm thanh thì nghe yên tĩnh. Mũi, lưỡi, thân cũng thế.

Mà bọn Câu Xá Ly lầm là minh đế: Chữ minh là tối chớ không phải sáng; chữ đế chính nghĩa là quyết chắc. Những người ngoại đạo quyết chắc rằng thế gian lúc đầu là một cảnh tối mờ mịt. Từ ấy mới bật ra đất nước gió lửa, sanh ra vạn vật thế gian. Họ lầm chấp tu là phải trở về cảnh tối ấy, cái ban sơ của mình. Như thế là còn mắc vào cảnh trần.

Khi rời pháp trần cũng không còn tánh phân biệt. Như vậy tâm tánh của ông đều có chỗ trả về còn lấy gì làm chủ?

Phật dạy u nhàn cũng là cảnh. Vậy nên tâm phan duyên đều có cảnh để trả về, không phải là ông chủ.

“Nếu tâm tánh của con đều có chỗ trả về thì tâm tánh Như Lai nói làm sao không có chỗ trả về? Xin Phật thương xót chỉ dạy.

Ngài A Nan khi nghe tâm phan duyên, mà Ngài nhận là tâm tánh của mình, đều có chỗ trả về thì thắc mắc tại sao tâm tánh Như Lai nói (kiến tinh) lại không có chỗ trả về.

“Này A Nan, tánh thấy của ông đang thấy tôi đây, tuy không phải là diệu tịnh minh tâm. Như mặt trăng thứ hai không phải thật là mặt trăng, nhưng cũng không đến nỗi là bóng trăng đáy nước. Ông hãy nghe kỹ. Tôi chỉ cho ông cái nghĩa không thể trả về.

Tại sao tánh thấy chưa phải là diệu tịnh minh tâm, đến phần “Kiến tinh chưa phải kiến tánh” Phật sẽ giảng. Ở đây chúng ta học cái nghĩa không thể trả về của kiến tinh.

A Nan, đại giảng đường này mở rộng về phương Đông. Mặt trời lên thì sáng, đêm không trăng hoặc mây mù mờ mịt thì tối; cửa mở thì thông suốt, chỗ có tường nhà thì ngăn bít; chỗ phân biệt ắt thấy cảnh sắc duyên, trong rỗng trống là hư không; cảnh mù mịt vì bụi nổi lên, mưa tạnh trời thanh lại thấy trong trẻo. A Nan, ông đã thấy rõ các tướng biến hóa.

Vạn pháp ở thế gian đều do nhân duyên mà thành. Ở đây lấy mấy tướng thông bít, sáng tối, sắc không, mù mịt trong trẻo để đại diện.

Nay tôi trả các tướng ấy về bản nhân của nó. Này A Nan, sáng trả về cho mặt trời vì không mặt trời thì không sáng. Tối trả về cho đêm không trăng. Thông trả về cho cửa mở. Bít trả về cho tường vách. Các duyên trả về cho phân biệt. Hư không trả về cho rỗng trống. Mù mịt trả về cho bụi nổi. Trong sáng trả về cho trời tạnh. Thế gian có những gì đều không ra ngoài mấy loại ấy.

Tánh thấy của ông đứng nhìn tám thứ kia, ông định trả về đâu? Nếu đem tánh thấy trả về cho sáng thì lúc không sáng không thể thấy tối. Các thứ sáng tối khác nhau, cái thấy không sai khác. Các thứ có chỗ trả về dĩ nhiên không phải của ông. Tánh thấy không chỗ trả về, không phải của ông vậy của ai? Nên biết tâm ông vốn diệu minh, ông tự mê muội, bỏ mất bản tâm mà chịu luân hồi chìm đắm trong bể sanh tử. Như Lai gọi là đáng thương xót.

Tám thứ là thông bít, sáng tối, sắc không, mù mịt trong trẻo. Tánh thấy độc lập không theo thứ nào nên không thể trả về.

Kiến tinh không do nhân duyên mà có, không từ đâu sanh ra, nên biết kiếp trước vẫn thấy, kiếp sau vẫn thấy. Bài trước nói “không diệt”, bài này nói “không sanh”.

Phân biệt nhãn căn vô sanh và nhãn thức sanh diệt:

Nhãn thức là căn bản sanh tử, là cái ngọn. Nó là công dụng, tùy duyên tuần nghiệp sanh diệt. Nhãn căn là căn bản Bồ đề, là gốc. Có thật thể, là tánh giác Vô lượng quang, Vô lượng thọ.

Thần kinh trong mắt vốn vẫn tối, bây giờ lãnh ánh sáng từ ngoài vào, hai trần sáng và tối ẩn hiển lẫn nhau mà biến ra hình ảnh bông hồng, gọi là nhãn thức. Ở óc, ý thức phân biệt hoa hồng này rất đẹp, mua ở Đà Lạt. Nhãn thức và ý thức là công dụng lúc đúng lúc sai, theo duyên giả hiện, là căn bản sanh tử. Nhưng phải nhờ cái gốc là tánh biết ở trong mới có. Thể chất là nhãn căn vẫn đứng đấy thường trụ ở khắp như hư không, không hình không tướng.

Phân biệt hai căn bản ở tai:

Ở tai, thần kinh vốn vẫn tĩnh, nó lãnh cái động ở ngoài, theo hai trần động và tĩnh biến ra âm thanh gọi là nhĩ thức, rồi ở óc ý thức phân biệt âm thanh hay dở, trầm bổng. Nhĩ căn là gốc biết nghe, từ nhĩ căn là bản tâm mới phát ra công dụng là nhĩ thức. Nhĩ thức và ý thức theo duyên sanh là căn bản sanh tử. Còn chủ nhân kiến tinh (tánh nghe) là căn bản Bồđề, là nhĩ căn vô sanh. Có âm thanh hay không thì tánh nghe vẫn đứng đó.

Phân biệt hai căn bản ở mũi:

Phân tử từ lọ dầu theo gió bay vào mũi, thần kinh ở mũi biến ra mùi thơm gọi là tỵ thức. Ở óc, ý thức phân biệt đây là mùi dầu xanh, thơm dịu. Cả tỵ thức và ý thức là căn bản sanh tử. Tánh ngửi vẫn sẵn ở nơi mũi, gọi là tỵ căn hay kiến tinh, là căn bản Bồ đề.

Phân biệt hai căn bản ở lưỡi:

Ở lưỡi có những chấm trắng trắng, đó là đầu thần kinh. Khi đặt chè vào lưỡi, nó biến ra cảm giác ngọt là thiệt thức đã sanh. Ở óc, ý thức phân biệt tỉ mỉ rõ ràng cái ngọt này là chè đậu, có nhiều đường, ngon. Thiệt thức biến ra ngọt và ý thức phân biệt vị ngọt, cả hai duyên theo chè mà có, nếu không có chè thì không có. Lúc có lúc không, lúc sanh lúc diệt là căn bản sanh tử, là công dụng, theo duyên tuần nghiệp giả hiện. Sở dĩ cái lưỡi biết được vị ngọt bởi vì có tánh biết vẫn sẵn ở lưỡi, có chè tánh biết vẫn ở đấy biết ngọt, không có chè thì nó biết là không ngọt. Tánh biết vô sanh, gọi là thiệt căn thường trụ, là căn bản Bồ đề, là thể chất thật.

Phân biệt hai căn bản ở thân:

Gió thổi qua thân, ở làn da có thần kinh biến ra cảm giác mát là thân thức sanh. Ở óc, ý thức phân biệt mát này của gió, khác với mát của quạt, là căn bản sanh tử. Căn bản Bồ đề là tánh biết ở làn da. Nó là kiến tinh vô sanh, vì có làn gió đến, nó biết mát; khi làn gió đi qua, nó biết là hết mát. Tánh biết vẫn đứng đấy từ trước nên gọi là vô sanh, nghĩa là nó vẫn có từ bao giờ, chớ không phải đợi gió đến mới có.

Phân biệt hai căn bản ở ý:

Các con đang ngồi ở lớp học đây, chợt nhớ đến má ở nhà, bóng ảnh của má hiện lên. Thế rồi ý thức duyên theo bóng ảnh má, nó phân biệt “tội nghiệp má đang quét sân”. Tâm nhớ nghĩ đến bóng ảnh má, sanh ra rồi tan đi, đó là căn bản sanh tử. Nhưng hiện tại ở óc vẫn có tánh biết. Trước khi bóng ảnh hiện lên tánh biết vẫn ở đấy, khi bóng tan đi tánh biết vẫn đứng đấy, không do gì sanh nên gọi là vô sanh.

Ý căn là tánh biết rồi mới phát ra ý thức.

6. Kiến tinh chân ngã

Thân này hư vọng, cảnh mình thấy cũng hư vọng, tâm phan duyên cũng hư vọng, chỉ có tánh thấy mới là cái ta chân thật. Pháp ấn của Tiểu thừa biết vạn pháp là không, vô thường, vô ngã, nếu bám vào sẽ khổ. Còn pháp ấn của Đại thừa dạy chân tánh của chúng ta thường, lạc, ngã, tịnh.

Chánh Văn:

A Nan bạch: “Tuy con biết tánh thấy không thể trả về đâu nhưng làm sao biết được tánh thấy thật là chân tánh của con?”.

- Nay tôi lại hỏi ông. Hiện ông chưa được vô lậu đạo quả thanh tịnh, nhờ thần lực Phật, thấy được cõi sơ thiền không bị ngăn ngại. Ông A Na Luật Đà thấy cõi Diêm phù đề như xem quả am ma la trên bàn tay. Các vị Bồ tát thấy trăm ngàn cõi. Mười phương Như Lai, cùng tột vi trần quốc độ thanh tịnh, không chỗ nào không thấy. Còn chúng sanh thấy rõ được không quá gang tấc.

A Nan, nay tôi cùng ông hãy xem cung điện của Tứ Thiên Vương, chặng giữa các loài thủy lục không hành, tuy có nhiều hình tượng sáng tối khác nhau nhưng không gì chẳng phải là tiền trần phân biệt. Ông hãy nhìn kỹ, tôi cùng ông lựa xem đâu là tâm thể của ông, đâu là hình tượng của vật. A Nan, cùng tột sức thấy của ông, mặt trời mặt trăng đều là vật chớ không phải ông. Đến Thất Kim Sơn tuy có hào quang nhưng cũng là vật chớ không phải ông. Lần lần đến mây kéo, chim bay, gió động, bụi nổi, cây cối, núi sông, cỏ rác, người vật, đều là vật chớ không phải ông.

A Nan, các vật gần xa tuy sai khác nhau nhưng đồng do cái thấy của ông thanh tịnh trông thấy. Các vật kia tự có sai khác. Tánh thấy của ông không có sai khác. Cái thấy nhiệm mầu sáng suốt đó thật là tánh của ông.

Nếu cái thấy là vật, thì ông cũng có thể thấy cái thấy của tôi. Nếu cho rằng đồng thấy sự vật là thấy cái thấy của tôi thì khi tôi không thấy, sao lại không thấy được chỗ không thấy của tôi? Nếu nói rằng thấy cái không thấy thì dĩ nhiên không đúng. Còn nếu không thấy được chỗ không thấy của tôi thì cái thấy bản nhiên không phải là vật, làm sao lại không phải là ông?

Nếu cái thấy là vật, đương khi ông thấy vật, vật cũng thấy ông, thế thì thể tánh xen lộn. Ông cùng tôi và cả thế gian không thành lập được.

A Nan, khi ông thấy là chính ông thấy chớ không phải tôi. Cái thấy cùng khắp đó không phải ông thì là ai? Làm sao tự nghi chân tánh của mình? Chân tánh ông, ông không tự nhận, lại cứ theo tôi cầu chứng chân thật.

Giảng Nghĩa:

A Nan bạch: “Tuy con biết tánh thấy không thể trả về đâu nhưng làm sao biết được tánh thấy thật là chân tánh của con?”.

Các vật có chỗ trả về vì nó do nhân duyên mà ra. Cái bóng cô B hiện lên vì có cô B, không có cô B thì làm gì có bóng, nên cái bóng ấy trả về cho cô B. Còn cái thấy đang thấy cô B thì trả về đâu?

Đến đây Ngài A Nan biết được tánh thấy vô sanh, không có chỗ trả về, không có nhân duyên nào sanh ra nó cả. Nhưng làm sao biết nó là mình? Dù biết thân tâm này không phải ta, nhưng vọng tập từ lịch kiếp vẫn nhận nó là mình, làm sao một chốc mà xóa được. Cho nên dù Phật dạy đến nơi đến chốn, tánh thấy viên mãn thường trụ đối với ngài A Nan vẫn là thứ xa lắc xa lơ.

- Nay tôi lại hỏi ông. Hiện ông chưa được vô lậu đạo quả thanh tịnh, nhờ thần lực Phật, thấy được cõi sơ thiền không bị ngăn ngại. Ông A Na Luật Đà thấy cõi Diêm phù đề như xem quả am ma la trên bàn tay. Các vị Bồ tát thấy trăm ngàn cõi. Mười phương Như Lai, cùng tột vi trần quốc độ thanh tịnh, không chỗ nào không thấy. Còn chúng sanh thấy rõ được không quá gang tấc.

Phật nói năm lượng thấy để hiển trình độ thấy dù khác nhau nhưng đồng một thể chất. Ai cũng có tánh thấy thì hẳn ngài A Nan cũng phải có. Ai rũ được nghiệp chướng một phần thì thấy rộng một phần, rũ được hai phần thì thấy rộng hai phần.

A Nan, nay tôi cùng ông hãy xem cung điện của Tứ Thiên Vương, chặng giữa các loài thủy lục không hành, tuy có nhiều hình tượng sáng tối khác nhau nhưng không gì chẳng phải là tiền trần phân biệt. Ông hãy nhìn kỹ, tôi cùng ông lựa xem đâu là tâm thể của ông, đâu là hình tượng của vật. A Nan, cùng tột sức thấy của ông, mặt trời mặt trăng đều là vật chớ không phải ông. Đến Thất Kim Sơn tuy có hào quang nhưng cũng là vật chớ không phải ông. Lần lần đến mây kéo, chim bay, gió động, bụi nổi, cây cối, núi sông, cỏ rác, người vật, đều là vật chớ không phải ông.

A Nan, các vật gần xa tuy sai khác nhau nhưng đồng do cái thấy của ông thanh tịnh trông thấy. Các vật kia tự có sai khác. Tánh thấy của ông không có sai khác. Cái thấy nhiệm mầu sáng suốt đó thật là tánh của ông.

Phật cùng với A Nan tìm khắp thế gian xem cái gì là mình, cái gì không phải mình. Tánh thấy có lẫn lộn với sự vật kia không?

“Minh bạch cái cây là cái cây, đống rác là đống rác, sự vật là sự vật. Tuy rất nhiều hình tướng khác nhau nhưng tất cả là vật, không phải mình.

“Phân minh tánh thấy là tinh thần không lẫn với vật. Tánh thấy của mình đứng nhìn mọi vật, nó độc lập, cái thấy riêng biệt rõ ràng, không tạp loạn, không lẫn lộn với vạn vật.

Nếu cái thấy là vật, thì ông cũng có thể thấy cái thấy của tôi. Nếu cho rằng đồng thấy sự vật là thấy cái thấy của tôi thì khi tôi không thấy, sao lại không thấy được chỗ không thấy của tôi? Nếu nói rằng thấy cái không thấy thì dĩ nhiên không đúng. Còn nếu không thấy được chỗ không thấy của tôi thì cái thấy bản nhiên không phải là vật, làm sao lại không phải là ông?

Tánh thấy là tinh thần, không phải vật chất. Nên mình không thể thấy cái thấy của người khác.

Thí dụ: Hai người cùng thấy cái chuông. Tôi “thấy” hay “không thấy” tự tôi biết, người khác không thể thấy được chỗ “thấy” hay “không thấy” của tôi.

Nếu cái thấy là vật, đương khi ông thấy vật, vật cũng thấy ông, thế thì thể tánh xen lộn. Ông cùng tôi và cả thế gian không thành lập được.

Nhắc lại một lần nữa, minh bạch rõ ràng, tánh thấy không phải là vật chất.

A Nan, khi ông thấy là chính ông thấy chớ không phải tôi. Cái thấy cùng khắp đó không phải ông thì là ai? Làm sao tự nghi chân tánh

của mình? Chân tánh ông, ông không tự nhận, lại cứ theo tôi cầu chứng chân thật.

Đoạn này Phật chỉ cho A Nan biết, ông thấy là ông thấy, tôi thấy là tôi thấy. Tinh thần của ai nấy xài, không lẫn của ai cả, tuy đồng một thể, cùng ở chung khắp pháp giới nhưng mỗi người mỗi khác. Cho nên ông tu ông đắc, bà tu bà đắc.

Quyết định cái thấy mà mình đang thấy đây chắc chắn là của mình. Tự mình phải nhận thẳng lấy nó, chứ đừng mượn người khác giảng cho mình thấy. Dù có giảng bao nhiêu chăng nữa cũng chỉ là người đứng ngoài. Cho nên Phật bảo A Nan nhận lấy tánh của mình, đừng đi tìm ai để cầu chứng nữa!

7. Kiến tinh tùy duyên bất biến

Kiến tinh theo duyên theo nghiệp biến ra nhiều công dụng nhưng thể tánh vẫn bất biến.

Chánh Văn:

A Nan: “Bạch Thế Tôn, nếu tánh thấy đó quyết là con thì sao khi con cùng Như Lai xem bảo điện Tứ Thiên Vương, mặt trời mặt trăng, cái thấy ấy cùng khắp cõi Ta Bà. Trở về tinh xá chỉ thấy cảnh vườn chùa. Thanh tâm trong nhà chỉ thấy thềm vách. Thế là cái thấy rút lớn thành nhỏ hay tường nhà chia cắt làm cho đứt đoạn? Con không biết nghĩa đó thế nào, xin Phật từ bi chỉ rõ”.

- Tất cả các thứ lớn nhỏ trong ngoài của thế gian đều thuộc tiền trần. Không nên nói cái thấy có co duỗi. Ví như trong hộp vuông thấy hư không vuông. Hư không này có nhất định vuông không? Nếu nhất định vuông thì khi thay hộp tròn, lẽ ra không thấy hư không tròn. Nếu không nhất định vuông thì sao trong hộp vuông lại thấy hư không vuông? Ông nói không biết nghĩa đó do đâu. Nghĩa đó như vậy.

A Nan, muốn hết chuyện vuông tròn chỉ cần trừ bỏ những cái hộp. Không nên nói rằng phải trừ tướng vuông tròn của hư không.

Lại như lời ông hỏi: Nếu khi vào trong phòng cái thấy rút nhỏ lại thì khi ngửa xem mặt trời, há phải kéo cái thấy tới mặt trời? Nếu tường nhà chia cắt cái thấy làm cho đứt đoạn thì ở một chỗ hổng sao không thấy dấu nối? Nghĩa ấy không đúng.

Tất cả chúng sanh từ vô thủy tới nay lầm mình là vật, bỏ mất tâm tánh, bị vật xoay chuyển, cho nên trong đó thấy lớn thấy nhỏ. Nếu chuyển được vật tức đồng Như Lai, thân tâm viên minh, không động đạo tràng, một đầu lông, ngậm chứa mười phương quốc độ.

Giảng Nghĩa:

Tất cả các thứ lớn nhỏ trong ngoài của thế gian đều thuộc tiền trần: Chúng ta thấy hàng trăm thứ: nhà cửa, núi sông, bầu trời, bãi biển Phật tóm tắt cảnh vật chúng ta thấy có bốn tướng là lớn, nhỏ, trong, ngoài. Tất cả đều là cảnh ở trước mắt chớ không phải mình.

Không nên nói cái thấy có co duỗi: Các tướng biến hóa đều là cảnh bên ngoài, tánh thấy không vì cảnh mà bị thay đổi. Hễ lớn thì thấy lớn, nhỏ thì thấy nhỏ.

Ví như trong hộp vuông thấy hư không vuông. Hư không này có nhất định vuông không? Nếu nhất định vuông thì khi thay hộp tròn, lẽ ra không thấy hư không tròn. Nếu không nhất định vuông thì sao trong hộp vuông lại thấy hư không vuông?

Kiến tinh như hư không bất động, bất biến. Hư không đâu có vì sự vật mà thành hình tướng.

Nghiệp ví như những hộp vuông tròn. Nghiệp tròn hiện cảnh tròn, nghiệp vuông hiện cảnh vuông. Thân, tâm, cảnh theo nghiệp biến đổi.

Ông nói không biết nghĩa đó do đâu. Nghĩa đó như vậy.

Trong hộp vuông tựa hồ thấy hư không vuông, trong hộp tròn tựa hồ thấy hư không tròn. Tựa hồ thôi chớ vuông tròn là tại cái hộp.

Tánh Phật như hư không, không hình không tướng. Ở tai thành cái nghe, ở mắt thành cái thấy. Ở tai tánh nghe không dài, ở mắt tánh thấy không tròn. Ở voi không phình ra, ở kiến không tóp lại. Nó đã không hình không tướng thì cũng không có chuyện vuông tròn. Nó tùy duyên nhưng thể chất không biến đổi. Cái nghĩa đó là như vậy.

A Nan, muốn hết chuyện vuông tròn chỉ cần trừ bỏ những cái hộp. Không nên nói rằng phải trừ tướng vuông tròn của hư không.

Muốn thấy được sự thật thì phải vứt hết mấy cái hộp. Còn bây giờ ở trong cái hộp vuông thì nhất định cái thấy của mình phải theo hộp vuông. Ở trong hộp tròn thì theo hộp tròn.

Như ở trong hộp kiến thì thấy cảnh của kiến. Ở trong hộp người thì thấy theo con mắt của người. Làm ông trời thì thấy theo nghiệp ông trời. Nghiệp báo làm kiến hết thì cái hộp kiến cũng tan. Còn tánh thấy, tánh nghe không sanh ra cùng với hộp kiến, hộp người, hộp trời; cũng không theo mấy cái hộp mà tan đi. Vậy nên không thể nói phải trừ tướng vuông tròn của hư không.

Lại như lời ông hỏi: Nếu khi vào trong phòng cái thấy rút nhỏ lại thì khi ngửa xem mặt trời, há phải kéo cái thấy tới mặt trời? Nếu tường nhà chia cắt cái thấy làm cho đứt đoạn thì ở một chỗ hổng sao không thấy dấu nối? Nghĩa ấy không đúng.

Phật trình bày để ngài A Nan sáng tỏ: Cái thấy co rút lớn nhỏ, hoặc bị chia cắt đứt đoạn theo cảnh là chuyện vô lý.

Tất cả chúng sanh từ vô thủy tới nay lầm mình là vật, bỏ mất tâm tánh, bị vật xoay chuyển, cho nên trong đó thấy lớn thấy nhỏ.

Tâm tánh của chúng ta sáng suốt ở khắp pháp giới mà mê muội thấy ra hư không, si ám thành đất nước gió lửa. Tánh của mình là bản thể của vạn vật. Vạn pháp là Pháp thân của mình mà chúng ta lầm mê không biết đó là mình lại thấy là núi sông, cây cối, người, vật.

Nên nói “lầm mình là vật, bỏ mất tâm tánh”.

Cho cảnh vật ở bên ngoài là sự thật nên “bị vật xoay chuyển, thấy lớn thấy nhỏ”. Như bị quả ổi, quả cam lôi cuốn. Nghe người ta chê thì giận, khen thì mừng. Trông thấy cái này xấu cái kia tốt, cái này sạch cái kia nhơ, con voi lớn con kiến nhỏ, Toàn là theo nghiệp báo của con người mà thấy ra.

Nếu chuyển được vật tức đồng Như Lai, thân tâm viên minh, không động đạo tràng, một đầu lông, ngậm chứa mười phương quốc độ.

Bây giờ nếu chúng ta chuyển được vật đừng thấy hình tướng quả ổi quả cam, cô A bà B là thật mà biết tất cả đều là Như Lai Tạng, do si ám nên thấy ra các tướng thì có con mắt đồng Như Lai.

Vì đồng với Phật nên thân tâm viên minh, không cần động đạo tràng nghĩa là ngồi yên an ổn, không phải bận rộn gì mà làm được những việc không ai làm được. Nơi một đầu lông hết sức nhỏ mà chứa được cả mười phương quốc độ hết sức lớn. Bởi vì lớn nhỏ đến đâu cũng đều là tánh A Di Đà không hình không tướng, viên thông khắp pháp giới. Được như vậy là Sự sự vô ngại pháp giới.

Bốn vô ngại pháp giới: