Kinh Thủ Lăng Nghiêm Giảng Nghĩa

Lời Giới Thiệu

Đại lão Pháp sư Viên Anh mở lời rằng:

“Quần sanh ai cũng có tâm mà chân tâm khó ngộ. Tu hành chẳng ai không cầu định mà tánh định khó minh. Chỉ chân tâm, bày tánh định, duy chỉ có kinh Lăng Nghiêm.”

Và Ngài kết rằng: “Phật dạy thời mạt pháp, kinh Thủ Lăng Nghiêm sẽ mất đầu tiên”.

Vậy nơi nào còn học Lăng Nghiêm, còn giảng Lăng Nghiêm nơi ấy chưa phải đã vào thời mạt pháp.

Trong Phật giáo có rất nhiều bản kinh quan trọng, nhưng kinh Lăng Nghiêm là căn bản Đại thừa. Bất kể Thiền tông, Giáo tông, Mật tông hay Tịnh độ tông, lìa cơ sở này nhất định tu học thiếu căn bản.

Tu hành không nắm được căn bản như người làm ruộng không hạt giống, làm sao có kết quả để gặt hái? Người thế gian chuyên sống với sáu thức. Kinh Lăng Nghiêm chỉ điểm tánh giác trong sáu căn. An định quán chiếu là công phu tu hành. Đắc lực, Thiền tông gọi là được định, Tịnh độ tông gọi là nhất tâm bất loạn. Thêm một bước tiến nữa, Thiền tông gọi là minh tâm kiến tánh, Tịnh độ tông gọi là lý nhất tâm bất loạn.

Sư trưởng một đời chuyên tu Tịnh độ, lấy Lăng Nghiêm làm nòng cốt. Vì chuyên tâm nghiền ngẫm nên có sở đắc về Lăng Nghiêm. Người truyền bá Lăng Nghiêm với ước mong đại chúng khai thông năm lớp căn nguyên vọng tưởng, ngộ nhập Phật tri kiến. Vì cách hành văn bố cục của kinh toàn triết lý nên Sư trưởng giảng tường tận từng câu từng chữ để hàng hậu lai chúng con hiểu đúng ý kinh, thâm tín lời Phật, dõng mãnh tinh tấn trên bước đường tu học.

Với tấm lòng tri ân báo ân người đã khai sáng cho chúng con bộ Lăng Nghiêm, chúng con đã ghi lại lời giảng của Sư trưởng và soạn thành quyển sách này.

Quý độc giả khi học nên trước đọc chánh văn, tự mình ngẫm nghĩ. Sau đó mới đọc lời giảng nghĩa, so sánh với chỗ hiểu của mình. Khi đã hiểu nghĩa từng câu thì trở lại đọc chánh văn để nắm tổng quát cả bài. Có những đoạn khó, cần phải định tâm ngẫm nghĩ nhiều ngày mới hiểu được. Vì kinh Lăng Nghiêm thuộc Đại Thừa liễu nghĩa, lại nặng về lý luận. Nhiều cảnh giới chỉ có chư Phật mới thấy biết. May thay Phật Thích Ca phương tiện khéo giảng nói nên bậc sơ tâm chúng ta cũng có thể nhận hiểu được. Vậy nên mong quý vị kiên nhẫn khi gặp chỗ khó. Việc học thành tựu sẽ ngộ được tánh Di Đà mà nhất tâm niệm Phật cầu về An Lạc thế giới.

Vì ghi lại lời giảng nên không sao tránh khỏi những sai sót, kính mong chư Tôn Đức từ bi chỉ giáo.

PL. 2564 – 2020

Trân trọng kính ghi

Ni chúng chùa Dược Sư

Kinh Thủ Lăng Nghiêm

Kinh là những lời Phật nói về một vấn đề, được xâu kết lại. Phật nói kinh ở nhiều nơi, mỗi nơi một phần. Ngài A Nan nhớ từng phần rồi phân loại, tổng hợp thành các bộ kinh (Tứ Niệm Xứ, Lăng Nghiêm, ). Kinh sách Phật phải đủ hai điều kiện:

1. Khế lý: Đúng với sự thật (chân lý).

2. Khế cơ: Hợp với căn cơ (khả năng hiểu biết và thực hành) của con người.

Thủ Lăng Nghiêm tiếng Ấn Độ là S?ra?gama. Trung Quốc dịch là “Nhất Thiết Sự Cứu Cánh Kiên Cố”, nghĩa là thể tánh của hết thảy sự vật rốt ráo bền chắc, không có gì phá hoại được. Ngoài ra còn gọi là Định Tự Tánh.

Thế nào là Định Tự Tánh? - Tánh thể của chúng ta bản lai vốn vẫn định, chứ không phải do học, do tu mới có. Nhưng vì chúng ta quen nhận vọng tâm là mình nghĩ chuyện này, tính chuyện kia, lăng xăng biến hóa suốt ngày nên phải tu học để trừng lặng vọng tâm, trở về tánh định sẵn có.

I. Tựa

Chánh Văn:

Như vậy tôi nghe, một thời Phật ở tinh xá Kỳ Hoàn, thành Thất La Phiệt, cùng với chúng đại Tỳ kheo 1250 A la hán, Phật tử trụ trì khéo vượt ba cõi, ở các quốc độ đầy đủ oai nghi, theo Phật chuyển pháp luân, kham lãnh lời Phật di chúc, nghiêm giữ giới luật thanh tịnh đáng bậc khuôn mẫu, hiện thân vô số cứu vớt chúng sanh tận đời vị lai thoát khỏi trần lụy. Đại trí Xá Lợi Phất, Ma ha Mục Kiền Liên, Ma ha Câu Si La, Phú Lâu Na Di Đa La Ni Tử, Tu Bồ Đề, Ưu Ba Ni Sa Đà làm thượng thủ.

Lại có vô số Bích Chi, vô học và sơ tâm đồng đến đạo tràng.

Giảng Nghĩa:

Như vậy tôi nghe, một thời Phật ở tinh xá Kỳ Hoàn, thành Thất La Phiệt, cùng với chúng đại Tỳ kheo 1250 A la hán.

Tất cả kinh do Phật thuyết đều bắt đầu bằng “Lục chủng thành tựu”, sáu thứ để thành tựu lòng tin cho người đời sau:

1. Như vậy (Tín thành tựu): Ngài A Nan nhận trách nhiệm nói đúng sự thật. Phật nói thế nào, Ngài tường thuật lại đúng như vậy.

2. Tôi nghe (Văn thành tựu): Đích tai ngài A Nan nghe Phật nói.

3. Một thời (Thời thành tựu): Nói về thời gian. Lúc đó chưa có lịch nên dùng chữ thời.

4. Phật (Chủ thành tựu): Chủ nói bộ kinh này.

5. Ở tinh xá Kỳ Hoàn, thành Thất La Phiệt (Xứ thành tựu): Nơi Phật giảng kinh.

6. Cùng với chúng đại Tỳ kheo 1250 A lahán (Chúng thành tựu): Những thính chúng đến dự pháp hội Lăng Nghiêm.

Như có một tai nạn giao thông xảy ra, công an phải tới hiện trường lập biên bản. Biên bản này ghi thời gian, địa điểm, đương sự là ai, ai là người làm chứng để mọi người tin đây là việc có thật.

Dưới đây phác họa vài nét về các Ngài:

Phật tử trụ trì khéo vượt ba cõi:

“Phật tử: Các vị đã thể nhập được chân tâm bản tánh, cứu độ chúng sanh, lên ngôi Sơ Trụ.

“Trụ trì:

“Về phần vật chất: Trụ là ở ngôi chùa đó; Trì là giữ gìn trông nom săn sóc ngôi Tam bảo để những người sau có chỗ nương tựa.

“Về phần tinh thần: Trụ là ở trong nhà Phật, từ ý nghĩ đến lời nói, việc làm không ra ngoài Phật pháp. Thân con người mai đây tàn tạ, chùa mai đây đổ nát nhưng nếu trụ trong chánh pháp thì sẽ vững vàng đời này, đời sau. Trì là giữ gìn bảo vệ chánh pháp. Những vị trụ trì phải có học, có tu mới có Phật pháp để truyền lại cho đời sau.

- Khéo vượt ba cõi: Ba cõi là Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới cảnh giới của những người sống trong sanh diệt. Vượt ba cõi tức là ra khỏi sanh tử, chứng Niết bàn. Khéo vượt nghĩa là các Ngài nhận được tự tánh Thủ Lăng Nghiêm không sanh diệt ở ngay cảnh sanh diệt, ở trong ba cõi mà thoát luân hồi sanh tử.

Ở các quốc độ đầy đủ oai nghi:

Các Ngài đi khắp mười phương mà vẫn đầy đủ oai nghi. Nghi là đi đứng đúng pháp, ăn nói phải thời. Oai là trang nghiêm khiến người cảm mến mà kính sợ.

Luật dạy: “Hành như phong, lập như tùng, tọa như chung, ngọa như cung”. Nghĩa là đi nhẹ như gió, không nghe tiếng động, không lê guốc dép. Đứng thẳng như cây tùng, loại cây không có những cành ngang dọc chĩa ra, không cong queo, uốn khúc; một vị Tăng phải đứng thẳng, không dựa lưng, dựa vách, chân không để ngang để dọc. Ngồi vững vàng như chuông úp. Nằm thẳng như dây cung.

Các vị này là thượng thủ ở hàng Tăng già mà vẫn không thiếu sót dù chỉ một oai nghi. Huống chi chúng ta là người đang tập học, không thể nào buông thả oai nghi được.

Theo Phật chuyển pháp luân:

Luân là bánh xe. Bánh xe khi di chuyển có khả năng đưa chúng ta từ chỗ này đến chỗ khác và nghiền nát những gì ở dưới nó.

Giáo pháp của đức Phật đưa chúng ta từ mê đến tỉnh, từ xấu ác đến thiện lành, từ đau khổ đến an vui, từ cảnh giới phàm phu lên cảnh giới Thánh Hiền. Lời giảng kinh thuyết pháp có khả năng nghiền nát phiền não chướng, báo chướng, nghiệp chướng khiến cho người ta giác ngộ.

Các vị A la hán thường thân cận với đức Phật, giúp Phật giảng kinh thuyết pháp, gọi là chuyển pháp luân.

Kham lãnh lời Phật di chúc:

Di là để lại; chúc là phó chúc, dặn dò. Phật sắp Niết bàn để lại lời giáo huấn trong một đời cho các đệ tử. Phật chỉ di chúc cho những bậc có khả năng thay Phật làm thầy cõi trời người, giáo hóa các căn cơ, đưa tất cả chúng sanh lên ngôi vị Thánh chứ không phải ai Phật cũng giao. Trong kinh Pháp Hoa, Phật ca ngợi tán thán các Pháp sư, dặn đi dặn lại phải giữ lời của Phật để truyền lại cho đời sau.

Các vị kham lãnh lời Phật di chúc là kham lãnh cái gì? Cứu độ chúng sanh có rất nhiều việc: nó đói cho ăn, khát cho uống, lạnh cho áo mặc, không có chỗ nương tựa thì cho nhà cửa, an ủi vỗ về... Trong việc cứu độ thì cái nào cũng phải làm, nhưng đặc biệt Phật giao cho các vị này “khai thị cho chúng sanh ngộ nhập Phật tri kiến”. Phật chỉ mong các đệ tử vâng theo lời di chúc, khai mở trí tuệ, bỏ những cái giả để trở về cái thật. Sống với thân tâm cảnh thật mà đi độ khắp mười phương chúng sanh.

Nghiêm giữ giới luật thanh tịnh nghĩa là hoàn toàn xa lìa tập khí xấu ác.

Đáng bậc khuôn mẫu: Người thế gian sống không giới luật, còn đệ tử Phật khác với thế gian là tu phạm hạnh, thanh lọc những chủng tử tập khí xấu ác; mới xứng đáng làm gương mẫu cho chúng sanh noi theo.

Loài người cũng như tất cả muôn loài đều sợ khổ cầu vui. Nhưng họ không biết làm thế nào để hết khổ, làm thế nào được an vui. Muốn hết khổ lại gieo nhân khổ, muốn cầu an vui mà không gieo nhân an vui. Vì vậy kết quả vẫn cứ khốn khổ, càng mong cầu lại càng khổ.

Ví dụ: Người ta mong cầu an vui mà lại mổ bụng con cá, làm thịt con gà, chặt đầu con vịt, lấy máu lấy thịt của muôn loài ăn cho vui miệng; như thế cho là sung sướng mà không biết mình đang gieo nhân khổ. Bao nhiêu chúng sanh đau đớn này nếu có năng lực báo thù hẳn sẽ vùng dậy như hổ báo để ăn thịt chúng ta. Nếu chúng nó kêu được lên tiếng thì hẳn những oan khuất thảm thiết này phải chấn động cả đại thiên, hận hờn này ngàn vạn kiếp không tan, sẽ có ngày báo oán. Dù không có phước đức nó cũng làm con vi trùng để đòi nợ chớ không tha.

Đức Phật ứng vào tâm mong cầu của thế gian mới dạy chúng ta giới luật, tránh ác làm lành, thành tựu hạnh thanh tịnh để làm khuôn mẫu cho người đời. Thấy khuôn mẫu như thế, người đời mới bắt chước tránh ác làm lành, gieo nhân thiện tốt, bỏ những thói xấu; để hiện tại đời sống bình an yên ổn, mai sau thành Thánh Hiền được giải thoát.

Hiện thân vô số cứu vớt chúng sanh tận đời vị lai thoát khỏi trần lụy:

Các Ngài là A la hán nhưng hiện ra vô số thân cứu vớt chúng sanh. Như thế rõ ràng các Ngài là Bồ tát thị hiện. Trong tâm từ bi cứu độ chúng sanh, ngoài hiện tướng Thanh văn nghiêm giữ giới luật của Tiểu thừa. Như vậy mới thật là tấm gương của bậc Hiền Thánh, khuôn mẫu cho thế gian. Các Ngài cứu vớt chẳng phải chỉ một hai người, mà nguyện độ tất cả chúng sanh suốt đời vị lai thoát khỏi trần lụy.

Tại sao cuộc đời của chúng ta gọi là trần lụy?

“Trần là cảnh trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp).

“Lụy là hệ lụy, mất quyền tự do, mất sức tự chủ.

Chúng ta bị cảnh trần lôi cuốn, sống phụ thuộc vào nó. Hễ gặp cái gì vừa ý là tham, trái ý là sân; khiến tạo nghiệp, chịu quả báo vào địa ngục, ngã quỷ, bàng sanh.

Đại trí Xá Lợi Phất, Ma ha Mục Kiền Liên, Ma ha Câu Si La, Phú Lâu Na Di Đa La Ni Tử, Tu Bồ Đề, Ưu Ba Ni Sa Đà làm thượng thủ.

Đây là những vị thượng thủ, ở vị trí cao nhất trong pháp hội, được nêu lên làm đại diện cho chúng Tỳ kheo đại A la hán:

“Đại trí Xá Lợi Phất được tôn xưng là trí tuệ đệ nhất.

“Ma ha Mục Kiền Liên là thần thông đệ nhất.

“Ma ha Câu Si La là khéo đáp đệ nhất.

“Phú Lâu Na Di Đa La Ni Tử là thuyết pháp đệ nhất.

“Tu Bồ Đề là tánh không đệ nhất.

“Ưu Ba Ni Sa Đà ngộ được sắc trần bản lai vốn không.

Lại có vô số Bích Chi, vô học và sơ tâm đồng đến đạo tràng.

Bích Chi là tiếng Ấn Độ, có hai nghĩa: Độcgiác và Duyên giác.

“Độc giác: Tự mình tu tập, giác ngộ vào thời không có Phật. Các Ngài thành tựu không phải nhờ thầy nhờ bạn mà đã tu nhiều kiếp, đã tới thời điểm ngày giờ giác ngộ.

“Duyên giác: Theo Phật tu quán mười hai nhân duyên mà giác ngộ.

Vô học: Không còn phải học, vì việc học đã xong, chứng A la hán, thoát luân hồi sanh tử. Nhưng thật ra vẫn phải học để tiến lên Vô thượng Bồ đề. Lúc đầu, nếu nói ngay đường thành Phật thì chúng sanh sợ dài xa không dám tu. Nên Phật chỉ vạch đường đến Niếtbàn. Cứ ra khỏi luân hồi, không vào bụng trâu, bụng chó, không vào địa ngục, ngã quỷ, bàng sanh, không bị nghiệp quả chi phối, thế là việc làm đã xong.

Sơ tâm là các vị chưa chứng quả Thánh còn đang học.

Chánh Văn:

Nhằm ngày Tỳ kheo mãn hạ Tự Tứ, các Bồ tát từ mười phương đến xin Phật giải quyết nghi hoặc, kính vâng đức Từ Nghiêm, thỉnh cầu nghĩa thâm mật.

Như Lai tại pháp tòa, khoan thai tỏ bày nghĩa ẩn sâu. Giọng nói hòa nhã như Ca Lăng Tần Già vang khắp mười phương. Hằng sa Bồ tát đều đến đạo tràng. Văn Thù Sư Lợi làm thượng thủ.

Nhân ngày giỗ phụ vương, vua Ba Tư Nặc đích thân thỉnh Phật và Bồ tát vào cung cúng dường. Trong thành, trưởng giả cư sĩ đồng thời thiết trai. Phật sai Văn Thù chia các Bồ tát và A la hán đến chứng.

Duy có A Nan đi xa mới về, không kịp cùng Tăng chúng phó thỉnh. Một mình không có Thượng tòa hay A xà lê. Ngày ấy trong chùa không ai cúng dường. Ông cầm bình bát vào thành thứ lớp khất thực. Trong tâm mong cầu gặp người chưa từng biết cúng dường làm trai chủ. Lòng từ bình đẳng không kể sang hèn, phát tâm viên thành vô lượng công đức cho tất cả chúng sanh. A Nan đã biết Thế Tôn quở Tu Bồ Đề và Đại Ca Diếp là A la hán tâm chẳng quân bình. Kính vâng lời Phật dạy mở lòng từ vô ngại, độ người đời thoát khỏi tội chê bai nghi báng, ông thong thả vào cửa thành, oai nghi nghiêm chỉnh, kính cẩn tùy thuận trai pháp.

Qua nhà dâm nữ Ma Đăng Già, ông bị huyễn thuật tà chú Phạm Thiên đạo Sa Tỳ Ca La (kim đầu) bắt vào phòng riêng, gần phá giới thể.

Như Lai biết A Nan mắc nạn, ngọ trai vừa xong liền trở về tinh xá. Vua cùng đại thần trưởng giả cư sĩ đều đi theo Phật, mong nghe pháp yếu.

Khi ấy trên đỉnh đầu đức Thế Tôn phóng hào quang bách bảo vô úy. Trong hào quang hiện ra hoa sen báu ngàn cánh. Có hóa thân Phật kiết già ngồi trên tuyên đọc thần chú. Giao cho Văn Thù đem thần chú đi tiêu diệt tà thuật nâng giấc A Nan và Ma Đăng Già đưa về pháp hội.

A Nan thấy Phật, đảnh lễ khóc lóc, hận từ vô thủy một bề học rộng chưa toàn đạo lực, tha thiết xin Phật dạy ba phép Samatha, Tam ma, Thiền na là những phương tiện tu hành đầu tiên của mười phương Như Lai. Lúc ấy lại có hằng sa Bồtát, đại A la hán, Bích Chi Phật từ mười phương đến nghe pháp, lui về chỗ ngồi, yên lặng lãnh thọ Thánh chỉ.

Giảng Nghĩa:

Quả tình Ta Bà hố dục sâu rộng, lưới tà chập trùng. Lăng Nghiêm từ đầu đến cuối chỉ nhằm lấp chặt hố ái, xé rách lưới tà. Khởi giáo lấy việc Thánh đệ tử sa vào dâm thất làm duyên.

Nhằm ngày Tỳ kheo mãn hạ Tự Tứ:

Theo đạo Phật, các vị xuất gia phải an cư trong mùa Hạ, từ rằm tháng tư đến rằm tháng bảy âm lịch. Trước hết phải tu cái chân, không cho nó đi; tu cái miệng bớt nói chuyện tào lao; rồi đến thanh lọc cái tâm. An cư xong, đủ 90 ngày gọi là mãn hạ.

Trong ba tháng, chư Tăng Ni có thể phạm những lỗi lầm, nên khi kết thúc mùa an cư phải cử hành một lễ sám hối. Chúng ta có hai con mắt cứ thấy chuyện hàng xóm, hai cái tai cứ vểnh ra nghe chuyện láng giềng. Tâm cứ bận rộn chuyện bên ngoài, nào có mấy ai chịu nhìn vào trong để biết lỗi của mình. Thế nên, Phật đặt ra pháp Tự Tứ. Tự là tự mình, Tứ là tha hồ. Tự mình đảnh lễ đại chúng; nếu có thấy, nghe, nghi mình có lỗi, xin tận tình chỉ bảo. Ta biết lỗi để sám hối, khiến thân tâm được hoàn toàn thanh tịnh, gọi là lễ Tự Tứ.

Tự Tứ xong là giải Hạ. Thế nên các Bồ tát từ mười phương đến xin Phật giải quyết nghi hoặc, chứ đang mùa Hạ không ai dám đến quấy rối.

Kính vâng đức Từ Nghiêm:

Từ là lòng từ bi, khoan dung, tha thứ; Nghiêm là nghiêm chỉnh, nghiêm khắc, bắt buộc phải ở trong khuôn phép giới luật. Nếu chỉ từ thì những bọn hư hỏng, buông lung không chịu sửa đổi. Chúng sẽ khổ sở mãi mãi. Nếu nghiêm khắc thái quá, người ta sẽ che giấu tội lỗi, nhiều thói hư tật xấu khởi lên. Cho nên đức Phật một mặt ân cần thương xót, khoan dung, tha thứ; một mặt nghiêm khắc sửa trị, bắt vào khuôn phép giới luật. Đủ cả hai mặt mới giáo hóa được chúng sanh.

Thỉnh cầu nghĩa thâm mật: Ý nghĩa bí mật sâu xa, trình độ con người không thể hiểu nổi. Cho nên phải nhờ đức Phật khai mở.

Như Lai tại pháp tòa, khoan thai tỏ bày nghĩa ẩn sâu.

Sao bao nhiêu công đức vạn hạnh không nêu mà lại đặc biệt nêu hai chữ khoan thai? - Khoan thai là tướng mạo của người giác tỉnh. Biết cuộc đời hư vọng, trong tâm không bận rộn việc gì nên từ tốn an hòa, bình tĩnh thảnh thơi, không vội vàng hấp tấp. Đây là chỗ chúng ta cần phải học.

Ẩn sâu: Ẩn là kín, chưa được mở ra; sâu là thâm sâu. Phật giảng nghĩa thâm sâu mà từ lâu nhiều người chưa khám phá ra.

Giọng nói hòa nhã như Ca Lăng Tần Già vang khắp mười phương. Hằng sa Bồ tát đều đến đạo tràng. Văn Thù Sư Lợi làm thượng thủ.

Khen giọng nói của Phật đặc biệt hòa nhã. Nhã là nhã nhặn. Hòa là ấm áp hòa đồng với mọi người chứ không riêng ta là bề cao.

Ca Lăng Tần Già là một loài chim bên Ấn Độ có tiếng hót rất hay, đặc biệt ở điệu hòa, khiến người nghe an lạc vui vẻ.

Vang khắp mười phương: Đây là một trong 32 tướng tốt của Phật. Do phúc đức giảng kinh thuyết pháp nhiều đời nhiều kiếp nên mới có tướng hảo này. Giọng nói của Ngài viên âm khắp nơi đều nghe, khắp loài đều hiểu. Tiếng của Phật vang khắp mười phương nên những vị Bồ tát ở nơi hết sức xa xôi cũng theo âm thanh của Ngài mà đến đạo tràng.

Văn Thù Sư Lợi Hán dịch là Cát Tường, nghĩa là an lành. An lành này từ trí tuệ mà thành. Có trí tuệ thì làm gì cũng thành công. Nếu không thì cho đến rửa chén, người ngu không biết cách rửa, cái chén cũng không sạch. Những việc nhỏ như quét nhà, rửa chén, việc lớn như tế độ chúng sanh cũng phải có trí tuệ mới hoàn thành.

Nhân ngày giỗ phụ vương, vua Ba Tư Nặc đích thân thỉnh Phật và Bồ tát vào cung cúng dường. Trong thành, trưởng giả cư sĩ đồng thời thiết trai. Phật sai Văn Thù chia các Bồ tát và A la hán đến chứng.

Pháp hội Lăng Nghiêm có nhân duyên đặc biệt là vào ngày mãn hạ Tự Tứ nên có lễ Vu Lan Bồn, cũng là ngày giỗ phụ vương của vua Ba Tư Nặc.

Vu Lan Bồn (Cứu Đảo Huyền) là ngày lễ quan trọng nhất của hàng Phật tử tại gia nên các trưởng giả, cư sĩ thiết trai cúng dường Phật và chúng Tăng để cầu cho cha mẹ, cửu huyền thất tổ được siêu thoát. Phật sai ngài Văn Thù chia các Bồ tát và A la hán đi chứng trai, vì thế trong chùa không còn ai.

Duy có A Nan đi xa mới về, không kịp cùng Tăng chúng phó thỉnh. Một mình không có Thượng tòa hay A xà lê. Ngày ấy trong chùa không ai cúng dường. Ông cầm bình bát vào thành thứ lớp khất thực.

Đức Phật đã đặt ra giới luật, khi đi khất thực phải có Thượng tòa hoặc A xà lê đi cùng và tránh năm nhà: đồ tể, bán rượu, hát xướng, cung vua, dâm nữ. Nhưng ngài A Nan lại ở vào hoàn cảnh bắt buộc phải đi khất thực một mình.

Trong tâm mong cầu gặp người chưa từng biết cúng dường làm trai chủ.

Những người biết cúng dường là người đã có duyên với ngôi Tam bảo, đã có phần trong sự giải thoát thì Ngài không phải lo. Bây giờ Ngài mong gặp người chưa biết đạo, chưa biết làm phước, chưa có duyên phần với ngôi Tam bảo để mai đây họ cũng được giải thoát.

Lòng từ bình đẳng không kể sang hèn, phát tâm viên thành vô lượng công đức cho tất cả chúng sanh. A Nan đã biết Thế Tôn quở Tu Bồ Đề và Đại Ca Diếp là A la hán tâm chẳng quân bình. Kính vâng lời Phật dạy mở lòng từ vô ngại, độ người đời thoát khỏi tội chê bai nghi báng, ông thong thả vào cửa thành, oai nghi nghiêm chỉnh, kính cẩn tùy thuận trai pháp.

Thế nào là lòng từ vô ngại? Người giàu cũng không quản, người nghèo cũng không ngại, không hoàn cảnh nào ngăn được lòng từ của ngài A Nan. Tâm bình đẳng nhà nào cũng tới, với ai cũng độ dù là người hung ác hay hiền lành.

Ngài Tu Bồ Đề thương những người nghèo, tội nghiệp họ vất vả mới kiếm được miếng ăn, nên Ngài không nỡ đến xin. Nhà giàu có sẵn đâu vất vả gì, miếng ăn dư thừa họ vứt đi, mình đến xin để tạm nuôi thân tu hành, họ có thiệt thòi gì đâu. Nghĩ vậy nên Ngài chuyên đến nhà giàu khất thực.

Ngược lại, ngài Ca Diếp chuyên đến nhà nghèo. Ngài nghĩ người giàu đã bố thí cúng dường nhiều nên được quả báo giàu sang. Còn những người nghèo vì thiếu phước, nên chịu đói khổ. Mình đến xin để kết duyên cho họ làm phước cúng dường, mai đây hết khổ.

Hai Ngài đều nghĩ đúng, sao Phật lại quở? Phật thấy người giàu hưởng hết phước sẽ nghèo, người nghèo gieo phước sẽ hưởng an vui. Giàu nghèo chỉ là hư vọng, quả báo nhất thời rồi hết. Vì thế Phật dạy hai vị không nên có tâm phân biệt.

Độ người đời thoát khỏi tội chê bai nghi báng.

Thiên hạ chê ngài Ca Diếp là chúng sanh nghèo đói, khổ sở mới kiếm được miếng ăn còn tới xin của họ, không biết xấu hổ. Rồi cũng chê ngài Tu Bồ Đề là thấy người ta giàu sang, hám của nên lăn vào nịnh hót, cầu danh cầu lợi.

A Nan thấy đến nhà giàu hay nhà nghèo người ta cũng nói. Vì thế Ngài một lòng từ bi vô ngại, giàu hay nghèo cũng độ, tốt hay xấu cũng độ; để họ đừng chê bai Phật pháp mà về sau phải đọa lạc nặng nề.

Như vậy ngài A Nan có khôn hơn hai vị kia không? Hai cụ trưởng lão tâm chẳng quân bình. Còn ngài A Nan vâng lời Phật mở lòng từ vô ngại nên nhà nào cũng vào. Tuổi trẻ hiếu thắng, thấy việc gì hay là hăng hái lăn vào, không tính trước tính sau. Bên ngoài tựa hồ sáng suốt thông minh nhưng thiếu dè dặt, thiếu kinh nghiệm của người lớn tuổi nên dễ sa ngã.

Đây cũng là chỗ nhắc chúng ta cẩn thận, tự tin tâm mình có nhân tốt rồi cứ thế làm mà không để ý trước sau có những duyên không lành.

Phật quở hai vị đã chứng A la hán chứ không phải dạy A Nan, không áp dụng cho hoàn cảnh và căn cơ của Ngài. Phật dạy việc gì ở thế gian cũng có đằng trước, đằng sau, bên trái, bên phải. Còn lời nói thì không đủ nghĩa cả bốn mặt. Chúng ta học Phật phải có trí tuệ xét đoán rồi tùy cơ tiến thoái. Bây giờ còn bé nhỏ mà tập tễnh ta đây là Bồ tát, tu một bước là thành Phật liền, không cần sự tướng thì coi chừng lạc đường lúc nào cũng không biết.

Ông thong thả vào cửa thành, oai nghi nghiêm chỉnh: Ở đây vẽ bức tranh ngài A Nan tướng mạo gương mẫu, tâm địa Bồ tát, không phải vị Tăng tầm thường. Ngài là hình ảnh của đức Phật, là người trung thành đem hết tâm hồn học đạo. Phật thì khoan thai, Ngài thì thong thả.

Kính cẩn tùy thuận trai pháp: Trai là thanh tịnh, ăn đúng ngọ. Pháp là phương pháp, luật lệ Phật đặt ra khi đi khất thực. Đến một nhà, đứng trước cửa vài phút, rung gậy tích trượng. Hễ người ta nghe tiếng thì đem cơm ra cúng, chứ không vào hẳn cửa nhà người ta. Nếu họ không ra thì qua nhà khác. Lần lượt nhà nào cũng qua, mong cho họ được phước, đó là tùy thuận trai pháp.

Qua nhà dâm nữ Ma Đăng Già, ông bị huyễn thuật tà chú Phạm Thiên đạo Sa Tỳ Ca La (kim đầu) bắt vào phòng riêng, gần phá giới thể.

Chú thuật này có khả năng mê hoặc khiến người mất sức tự chủ. Ngài A Nan đã chứng Sơ quả, tuy bị thần chú làm mê ý thức nhưng không động được vào tạng thức, vì thế mà chưa phạm giới. Tâm tuy sáng suốt biết rõ nhưng lực không thể tự chủ.

Ngài A Nan là một vị Tăng gương mẫu, thông minh lanh lẹ, biết cung kính vâng giữ giới luật, có tâm hướng thượng, mong cầu làm những việc tốt đẹp. Nhưng không tự lượng sức mình, còn ở trình độ Thanh văn, chưa phải trình độ Bồ tát mà không tránh năm nhà nên suýt mắc vào cạm bẫy của ma.

Như Lai biết A Nan mắc nạn, ngọ trai vừa xong liền trở về tinh xá. Vua cùng đại thần trưởng giả cư sĩ đều đi theo Phật, mong nghe pháp yếu.

Mỗi khi thọ trai xong, bao giờ Phật cũng thuyết pháp để đền ơn thí chủ, nhưng lần này Phật lại trở về tinh xá. Mọi người biết có chuyện lạ nên theo Phật về dự pháp hội đặc biệt này.

Khi ấy trên đỉnh đầu đức Thế Tôn phóng hào quang bách bảo vô úy. Trong hào quang hiện ra hoa sen báu ngàn cánh. Có hóa thân Phật kiết già ngồi trên tuyên đọc thần chú. Giao cho Văn Thù đem thần chú đi tiêu diệt tà thuật nâng giấc A Nan và Ma Đăng Già đưa về pháp hội.

Quang minh từ đỉnh đầu Phật phát ra nêu biểu trí tuệ. Bách bảo là trăm báu, vô úy là không sợ hãi. Bách bảo vô úy nghĩa là vừa có hàng trăm màu sắc, vừa có hàng trăm oai thần trừ được tất cả tà ma, ngoại đạo. Tà ma gặp hào quang như băng gặp nóng phải tan, như tối gặp mặt trời phải sáng, không thể chống đối.

Khi Phật phóng hào quang thật ra chúng ta chỉ nhìn thấy màu sắc, còn Thiên long, quỷ thần mới cảm nhận được oai thần của hào quang.

Tại sao phải nêu cái không sợ hãi? Vì tánh Phật là bản thể của tất cả thiện ác, có khả năng bao dung rộng độ, nên tất cả đều quy phục. Ai trở về sống với chân tâm thì không sợ thiên hạ đánh mắng, Thế gian không có cách gì làm cho người này sợ hãi.

Trong hào quang hiện ra hoa sen báu ngàn cánh: Hoa sen làm bằng vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não nên gọi là sen báu.

Hoa sen nêu biểu cái gì? Chúng ta sống trong đối đãi, hễ không bẩn thì gọi là sạch. Tánh Phật thanh tịnh là bản thể của cả tốt lẫn xấu. Nó không bị nhiễm cái xấu, cũng không nghiêng lệch về cái tốt, thể chất chân thật độc lập, bình đẳng. Vì vậy đối với người ác, người xấu, Phật không từ chối. Phật vào cả địa ngục độ chúng sanh. Tâm ấy mới là tâm hoa sen thật sự.

Có hóa thân Phật kiết già ngồi trên tuyên đọc thần chú: Trong trường hợp vội vàng này, sao đức Thích Ca không nói thần chú liền mà còn hiện hình tướng thế này để làm gì? Kinh Pháp Hoa nói rõ giáo lý của Phật chia làm hai:

Tích môn và Bổn môn.

“Tích môn là pháp môn do Phật Thích Ca giáng sanh ở xứ Ấn Độ, có sự tích trong lịch sử loài người. Những lời nói của Ngài chỉ hợp cho loài người, không hợp cho loài khác.

“Bổn môn là giáo lý do Pháp thân Phật nói. Pháp thân Phật thường trụ khắp mười phương nên thần chú phát xuất từ Pháp thân nói ra cũng có thần lực ở khắp mười phương, suốt ba đời và lợi ích tất cả hữu tình chung hưởng, chứ không phải chỉ lợi ích cho loài người, cũng không phải chỉ riêng cho thời đại đức Phật ở xứ Ấn Độ.

Đức Thích Ca là Tích môn, còn Phật ngồi trong hoa sen bách bảo ngàn cánh thuộc về Bổn môn. Bài thần chú Thủ Lăng Nghiêm này là từ Bổn môn nói ra chứ không phải từ Tích môn.

Giao cho Văn Thù đem thần chú đi tiêu diệt tà thuật nâng giấc A Nan và Ma Đăng Già đưa về pháp hội.

Ngài Văn Thù là bậc đại trí thượng thủ trong hàng Bồ tát, đã được “Văn trì Đà la ni”. Phật nói thần chú, Ngài nghe qua tai một lần liền thuộc lòng, rồi đến nhà cô Ma Đăng Già đọc bài thần chú đó để tiêu diệt tà thuật, khiến ngài A Nan và cô Ma Đăng Già thoát khỏi mê muội.

A Nan thấy Phật, đảnh lễ khóc lóc, hận từ vô thủy một bề học rộng chưa toàn đạo lực.

Ngài A Nan là một vị chân thật tu hành, do thức tỉnh thấy được lỗi lầm của mình nên khóc. Khóc là hình tướng của sự hối hận từ đáy lòng.

“Từ vô thủy nghĩa là từ rất nhiều đời nhiều kiếp, không biết chỗ bắt đầu.

“Chưa toàn đạo lực: Đạo là định và tuệ; lực là năng lực. Năng lực tu hành chưa được hoàn toàn.

Tuệ lực là trí tuệ soi xét biết căn trần thức là huyễn. Định lực là sức an định để hàng phục vọng tâm, vọng tưởng. Chúng ta vẫn có đạo nhưng chưa có năng lực của đạo nên bị ngoại cảnh chuyển động.

Như học quán bất tịnh biết rõ, có thể nói được nhưng nếu không thực tập thì tâm nay buồn việc này, mai phiền người kia. Còn người quán bất tịnh thuần thục thì họ bình an thanh thản, ở với ai cũng được, ở hoàn cảnh nào cũng được.

Ai cũng biết sân giận là xấu nhưng đã có ai trong chúng ta hết sân chưa? Người có trí tuệ biết sân là xấu, không hề muốn sân, thế là có đạo. Nhưng bị người ta chọc thì nổi giận, đó là chưa có lực. Chúng ta phải tu tập để có năng lực làm chủ mình, không cho sân giận bộc phát, thế mới gọi là người có đạo lực.

Tha thiết xin Phật dạy ba phép Samatha, Tam ma, Thiền na là những phương tiện tu hành đầu tiên của mười phương Như Lai.

Lúc ấy lại có hằng sa Bồ tát, đại A la hán, Bích Chi Phật từ mười phương đến nghe pháp, lui về chỗ ngồi, yên lặng lãnh thọ Thánh chỉ.

Muốn có đạo lực phải có phương pháp để an định tinh thần, sáng suốt chế ngự những tâm hư vọng, không bị cảnh ngoài luân chuyển. Ngài tha thiết xin Phật chỉ dạy ba phương pháp thiền định để trở về chân tâm bản tánh bất động, là nấc thang đầu tiên lên lầu Vô thượng Giác, thành tựu định Thủ Lăng Nghiêm. Nếu thiếu một trong ba hoặc tách riêng từng cái thì không trở về được tánh Thủ Lăng Nghiêm.

Ở đây ấn định ba pháp này là phương tiện tu hành đầu tiên của mười phương Như Lai tức không chỉ riêng Phật Thích Ca mà tất cả những ai muốn thành Phật, bước đầu tiên là phải học bộ kinh này.

1. SAMATHA (Chỉ): Dừng những vọng tưởng ác nghiệp, an định tinh thần. Trong sự an định này phải có trí tuệ quan sát ở nơi mình đâu là chân, đâu là vọng.

Như ly nước đục để yên, đất cát tự lắng, nước trong hiện ra, trông rõ hai phần: nước trong và bùn đất. Tu tập phần này, việc đầu tiên phải để tâm bình an yên lặng. Ở trong yên lặng ấy, chúng ta mới sáng suốt soi xét thấy nơi mình đâu là chân (tánh giác biết, tánh bình lặng), đâu là vọng (vọng tâm, vọng tưởng). Biết vọng không dùng đến, mặc cho nó tự tan, thế là dừng bước luân hồi.

Văn kinh tuy nói pháp “Chỉ” nhưng lại dạy nhiều về pháp “Quán” (để từ tuệ vào định). Chúng ta không định được thần vì bên trong ngã ái ngã chấp, bên ngoài cảnh trần lôi cuốn. Muốn an định tinh thần phải có trí tuệ quán chiếu. Thấy thân cảnh hư vọng, tự nhiên vọng tâm dừng lại, sáu căn không chạy theo sáu trần mà khổ vui, yêu ghét. Tận đáy lòng tỉnh ra, chứ không dùng phương pháp đè nén. Như thế chắc chắn và công hiệu hơn. Nếu chỉ dùng sức định đè nén tâm, không cho nó chạy, đến ngày không còn sức đè nén nữa thì tham sân sẽ ùa ra mạnh hơn.

2. TAM MA (Chánh định): Định chân chánh, tức là định mà có tuệ, tự tánh vốn sẵn định chứ không phải tu mới có.

Phần Samatha mới ngừng vọng tưởng thô phù. Còn vi tế trong tạng thức phải tu pháp chánh định này mới diệt trừ được. Đức Quán Âm tu phản văn, trong lúc an định vào tánh nghe, năm lớp vọng tưởng thâm sâu dần dần tan, chân tâm bản tánh hiển lộ, khai được tuệ vô sư trí (từ định khai tuệ).

Đến đây nước đã thật lóng, bao nhiêu đất cát chìm hẳn xuống đáy. Bây giờ dùng sức an định gạn lọc những cặn đất để lấy nước trong (cặn đất là năm ấm, nước trong là chân tánh).

3. THIỀN NA (Tĩnh lự): Lắng bặt những phiền não vi tế. Tu định tuệ cân phân để diệt trừ vô minh, chứng từng phần Pháp thân, lên ngôi Thánh vị.

Phần Tam ma đã gạn hết bùn còn nước trong. Bây giờ phải khuấy nước lên xem còn đục nữa không, rồi đem nước này pha sữa, sắc thuốc, nấu ăn làm các công việc. Đến đây các vị đã hoàn toàn sống với chân tâm bản thể, xứng tánh hiện thân khắp nơi để giáo hóa chúng sanh. Trong lúc đương đầu với các căn cơ, gặp oan gia nghiệp báo, kiểm xét lại tâm mình xem còn phiền não vi tế, còn vô minh hoặc không. Như thế, đồng thời độ chúng sanh mà tâm cũng được thanh lọc hoàn toàn. Ở trong động mà vẫn giữ được tánh định, vậy mới thành tựu được định Thủ Lăng Nghiêm.

II. Chánh Tông

Chánh: Chính yếu. Tông: Tông chỉ, đường lối.

Đường lối tu hành chính yếu của bộ Kinh này gồm ba phần: Samatha, Tam ma và Thiền na.

A. KIẾN ĐẠO SAMATHA

Kiến đạo: Thấy con đường đi, thấy việc tu hành phải làm gì.

Các sách khác giải nghĩa Samatha là pháp tu về thiền định để dừng cái tâm lại; còn Kiến đạo thuộc về phần tuệ, thấy được đường đi. Còn trong bộ Lăng Nghiêm thì Kiến đạo chính là Samatha.

A. Nguyên Do Thường Trụ Và Luân Chuyển

Trước đó, A Nan xin Phật chỉ dạy phương pháp dừng vọng tâm để hiện tại không bị nó sai sử, mai đây không lạc vào đường luân hồi sanh tử.

Tại sao Phật không giảng luôn mà bắt đầu bằng việc gạn hỏi tìm tâm? Phật gạn hỏi để A Nan tìm ra nguồn gốc luân chuyển, mà quan hệ là ở cái tâm. Tất cả đời sống của chúng ta do tâm làm chủ, tâm dẫn đường. Chính từ tâm rồi miệng mới nói, thân mới làm. Vì thế việc đầu tiên Phật gạn hỏi tìm tâm, rồi mới chỉ dạy phương pháp tu hành.

Phần này tìm nguyên nhân vì đâu Thánh nhân được thường trụ, còn phàm phu bị luân chuyển.

Chánh Văn:

Phật bảo A Nan: “Tôi với ông đồng khí huyết, tình anh em. Khi mới phát tâm ông thấy cái gì hay trong Phật pháp mà xả ngay được ân ái sâu nặng thế gian?”.

“Con thấy Như Lai 32 tướng tốt đẹp lạ thường, hình thể sáng ánh như ngọc lưu ly, thường tự suy nghĩ: Tướng ấy không thể do dục ái sanh ra. Vì dục khí nhơ nhớp, tanh hôi kết cấu, máu mủ xen lộn, làm sao sanh được thân vàng sáng chói thắng tịnh nhiệm mầu. Nên con khát ngưỡng cắt tóc theo Phật.

“Hay thay A Nan! Hết thảy chúng sanh từ vô thủy, sống chết nối tiếp, đều do không biết thường trụ chân tâm thể tánh tịnh minh, chỉ dùng vọng tưởng. Vọng tưởng không thật vì thế luân chuyển. Nay ông cầu đạo Vô thượng Bồ đề phát minh chân tánh, ông phải ngay thẳng đáp lời tôi hỏi. Mười phương Như Lai một đường thoát ly sanh tử là tâm ngay thẳng. Từ đầu đến cuối, chặng giữa, lời nói tâm nghĩ không bao giờ có tướng quanh co.

Giảng Nghĩa:

Mở lời Phật bảo A Nan: Tôi với ông đồng khí huyết, tình anh em.

Đã xuất gia thì ai cũng như ai, sao Phật còn mang chuyện anh em ra đây? Vì ngài A Nan vừa mắc nạn, về trong chúng ngượng ngùng xấu hổ, mặc cảm tự ti. Phật an ủi, vỗ về cho A Nan đỡ tủi thân, vững tâm yên lòng nghe pháp học đạo.

Khi mới phát tâm ông thấy cái gì hay trong Phật pháp mà xả ngay được ân ái sâu nặng thế gian?

- Con thấy Như Lai 32 tướng tốt đẹp lạ thường, hình thể sáng ánh như ngọc lưu ly, thường tự suy nghĩ: Tướng ấy không thể do dục ái sanh ra. Vì dục khí nhơ nhớp, tanh hôi kết cấu, máu mủ xen lộn, làm sao sanh được thân vàng sáng chói thắng tịnh nhiệm mầu. Nên con khát ngưỡng cắt tóc theo Phật.

Chúng ta mê muội, không biết mình thật là cái gì nên hút máu mẹ, kết thành da thịt xương. Được cha mẹ nuôi dưỡng, rồi thiết tha nhận là thân thể của mình. Yêu quý nó, muốn nó sung sướng, nên vướng mắc ràng buộc với những ai đem lợi ích cho nó. Vì vậy tình cha mẹ, anh em, vợ chồng rất thâm trọng.

Phật hỏi lý do vì sao A Nan tỉnh ra mà chịu cởi gỡ cái tình thâm trọng ân ái này. A Nan tự trình bày gốc luân hồi của mình: Con thấy 32 tướng của Phật (nội sắc xúc với ngoại sắc) tốt đẹp lạ thường (thọ), con suy nghĩ (tưởng), cắt tóc theo Phật (hành). Thức là bản thể của bốn cái kia. Từ thức phân biệt thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc, biết mới có thọ tưởng hành.

Tiến trình này đã đưa ngài A Nan đến kết quả tốt đẹp. Từ một ông hoàng địa vị phước đức tột đỉnh loài người đi giày bằng vàng, ngồi trên ngai vàng... - mà phát tâm đi tu theo Phật; chuyển thành một vị Sa môn mặc áo thô, đầu trần, chân đất, tay cầm bình bát tới từng nhà xin ăn. Ngài đã thoát vinh hoa phú quý hư vọng ở đời để vào chánh pháp. Ở thế gian mấy người được như ngài A Nan. Số đông thấy mình được làm con vua sung sướng, họ chỉ nghĩ đến thọ hưởng, chứ tội gì đày đọa cái thân.

Phật khen: Hay thay A Nan! vì:

“Phật muốn nâng giấc để A Nan mừng mà tiến tu.

“Lời nói của A Nan chứng tỏ tâm Ngài vừa sáng suốt, vừa sâu xa, lại có chỗ hướng thượng hiếm có.

“Câu trả lời của A Nan chỉ rõ nguyên nhân luân chuyển, dù không lưu chuyển đi xuống mà lưu chuyển đi lên.

Phật lấy ngay chuyện lưu chuyển đi lên để chỉ cho chúng ta đường đi ra. Dù lên dù xuống vẫn là cán cân luân hồi. Phật muốn chúng ta đừng ở trong vòng năm ấm, bước chân ra khỏi luân hồi mới là mục đích thật của Phật.

Hết thảy chúng sanh từ vô thủy, sống chết nối tiếp, đều do không biết thường trụ chân tâm, thể tánh tịnh minh, chỉ dùng vọng tưởng.

Vọng tưởng không thật vì thế luân chuyển.

Phật chỉ cái then chốt, vì không biết tâm chân thật thường trụ (Vô lượng thọ), thể tánh tịnh minh (Vô lượng quang) nên chúng sanh mê muội tối tăm sống với vọng tưởng, bị vọng tưởng lưu chuyển, đưa vào bào thai. Ra khỏi bụng mẹ lo cơm ăn áo mặc, lấy đất nước gió lửa đắp lại thành hình rồi nhận bừa là mình. Thứ tâm cả ngày yêu quý cái thân bằng đất, vừa ý thì vui, trái ý thì khổ cũng nhận là mình. Sở dĩ dùng vọng tưởng làm tâm, vì không biết mình có chân tâm tịnh minh thường trụ.

Thí như tâm xấu, tâm ác bảo là vọng đã đành, còn A Nan suy nghĩ tốt đẹp rồi theo đó mà hành động xuất gia, như thế quý lắm, sao Phật vẫn trách là dùng vọng tưởng làm tâm? Bởi vì cái tưởng này khiến người ta chuyển động. May gặp duyên lành thì chuyển về đường lành, gặp duyên xấu thì sẽ bị chuyển về đường xấu. Cái xê dịch đổi dời là gốc của sự luân hồi, đã xê dịch thì mất gốc chánh. Phật gọi tâm chuyển đổi này là vọng tưởng, vì không đúng với tánh chân thật thường trụ của mình.

Chùa chúng ta có đường lối chuyển phàm thành Thánh như sau:

- Chuyển phàm:

“Về Sự: Học luật để đưa thân miệng ý vào khuôn phép Thánh Hiền, tránh ác làm lành, buông xả những vọng thô của ba nghiệp.

“Về Lý: Học Tứ Niệm Xứ để giác tỉnh, biết sự tướng huyễn vọng, thanh lọc tham sân si từ trong tạng thức.

- Thành Thánh:

“Về Sự: Học kinh Di Đà để biết tông chỉ, đường lối tu Tịnh độ. Chuyên niệm Phật, mỗi niệm thực tập nhận được chân tâm bản tánh của mình.

“Về Lý: Học kinh Lăng Nghiêm biết vạn pháp quy về Như Lai Tạng (tánh Vô lượng quang thọ, tự tánh Di Đà duy tâm Tịnh độ). Phần Lý có hiểu thì phần Sự mới chịu khó thực tập đến nơi đến chốn.

Nay ông cầu đạo Vô thượng Bồ đề phát minh chân tánh, ông phải ngay thẳng đáp lời tôi hỏi. Mười phương Như Lai một đường thoát ly sanh tử là tâm ngay thẳng. Từ đầu đến cuối, chặng giữa, lời nói tâm nghĩ không bao giờ có tướng quanh co.

Trước khi vào kinh, Phật yêu cầu một điều kiện là phải có tâm chân thật. Lời nói với tâm phải xứng hợp nhau. Chứ không phải tâm chê người ta mà miệng lại khen để lấy lòng, tướng như vậy khó tu lắm. Tâm không hình không tướng, nhưng hằng ngày hiển lộ ở lời nói việc làm. Bây giờ muốn tu tâm ngay thẳng cứ tu trên lời nói việc làm. Hễ lời nói việc làm thẳng thắn thì tâm thẳng thắn. Còn lời nói việc làm có chỗ khuất giấu, che đậy, lời nói khác tâm nghĩ khác là tâm không chân thật. Nay ông A Nan muốn cầu về sự thật thì tâm phải thành thật. Phật hỏi sao, ông phải trả lời vậy, để cùng Phật nghiên cứu cái tâm của mình.

Chánh Văn:

A Nan! Đương khi duyên theo 32 tướng, ông lấy gì để thấy? Cái gì ưa muốn?

“Thưa Thế Tôn! Ưa muốn phát sanh do Tâm và Mắt. Mắt thấy tướng tốt, tâm sanh ưa muốn, khiến con phát nguyện xả ly sanh tử.

“Như lời ông nói, ưa muốn thật do Tâm và Mắt. Không biết Tâm và Mắt ở đâu làm sao hàng phục? Ví như quốc vương phát binh đánh giặc, cốt yếu phải biết giặc ở chỗ nào. Khiến ông lưu chuyển do Tâm và Mắt. Vậy Tâm và Mắt ông hiện ở đâu?

Giảng Nghĩa:

A Nan! Đương khi duyên theo 32 tướng, ông lấy gì để thấy? Cái gì ưa muốn?

“Thưa Thế Tôn! Ưa muốn phát sanh do Tâm và Mắt. Mắt thấy tướng tốt, tâm sanh ưa muốn, khiến con phát nguyện xả ly sanh tử.

A Nan thành thật trình bày, ông thay đổi đời sống là do mắt thấy tướng Phật đẹp, tâm theo chỗ mắt thấy mà suy nghĩ rồi thân biến chuyển. Đây là gốc luân hồi của tất cả chúng sanh.

Như chúng ta đang ở nhà vì sao lại đến đây? Tai nghe đồn có chùa Dược Sư, mắt thấy các cô tu, tâm ưa thích nên rời cha mẹ vào chùa.

Chúng ta cứ tưởng việc luân hồi sanh tử xa xôi, nhưng nó lại chính là việc hàng ngày của mình. Nếu hàng ngày là Thánh thì chúng ta vẫn là Thánh. Nếu hàng ngày lưu chuyển, đến khi thân này tan thì kiếp sau mình vẫn lưu chuyển. Nên Phật đem nguyên nhân ngay hiện tại để hỏi, khiến A Nan tự tìm ra đầu mối vì sao ông bị luân chuyển.

“Như lời ông nói, ưa muốn thật do Tâm và Mắt. Không biết Tâm và Mắt ở đâu làm sao hàng phục? Ví như quốc vương phát binh đánh giặc, cốt yếu phải biết giặc ở chỗ nào. Khiến ông lưu chuyển do Tâm và Mắt. Vậy Tâm và Mắt ông hiện ở đâu?

Chúng ta nói đi tu để ra khỏi luân hồi sanh tử, mà không tìm được cái gốc của nó làm sao ra?

A Nan tìm được gốc luân hồi ở mắt và tâm. Nên việc đầu tiên của người xuất gia là phải hộ sáu căn, giữ gìn cẩn thận, tránh những duyên xấu như cờ bạc, hát xướng, quán rượu, cinéma... Rời gia đình đến chùa, đóng cửa không giao tiếp với bên ngoài để được tĩnh lặng, như vậy sáu căn đỡ bị cảnh ngoài chi phối. Bởi vì mắt thấy tâm liền theo đó mà lưu chuyển, tâm đã chuyển thì khó mà gỡ. Chị em đang ngồi đây mà tâm chuyển động, không thích ở chùa nữa thì khó giữ ở lại. Vì chúng ta mê muội để vọng tâm sai khiến, nô lệ mà không biết mình nô lệ, gốc cũng bởi không phân biệt được chân, vọng.

Ai cũng biết con mắt nằm ở trên mặt, nhưng tâm thì chưa tìm ra. Phật để A Nan đi tìm tâm, xem nó đứng chỗ nào. Hễ tìm được chỗ đứng là có thật. Nếu tìm không ra thì biết là hư vọng.

B. Bảy Lần Tìm Tâm

1. Tâm Ở Trong Thân

Chánh Văn:

A Nan bạch Phật: Thưa Thế Tôn! Tất cả mười loài chúng sanh đều cho tâm hay biết là ở trong thân. Con mắt như hoa sen xanh của Như Lai ở trên mặt Phật. Mắt thịt của con cũng ở mặt con. Như vậy quyết định tâm hay biết thật ở trong thân.

“Hiện nay ông ngồi trong giảng đường, ông thấy rừng Kỳ Đà ở đâu?

“Thưa Thế Tôn! Giảng đường cao lớn thanh tịnh này ở trong vườn Cấp Cô Độc, còn rừng Kỳ Đà hiện thật ở ngoài giảng đường.

“A Nan, ông ở trong giảng đường thấy cái gì trước?

“Thưa Thế Tôn, con ở trong giảng đường trước thấy Như Lai, đại chúng, rồi sau trông ra ngoài mới thấy vườn rừng.

“A Nan, do đâu ông thấy được vườn rừng?

“Thưa Thế Tôn, do các cửa giảng đường mở rộng nên con ở trong thấy suốt được ngoài xa.

Khi ấy đức Thế Tôn đưa cánh tay kim sắc xoa đầu A Nan, bảo đại chúng rằng: “Có chánh định tên là Đại Phật Đỉnh Thủ Lăng Nghiêm Vương, gồm đủ muôn hạnh. Mười phương Như Lai đều do một môn này siêu vượt lên đường diệu trang nghiêm. Ông hãy lắng nghe”. A Nan đảnh lễ kính vâng lời Phật.

“Như ông vừa nói, thân tại giảng đường, do cửa mở rộng nên thấy được vườn rừng. Phỏng có chúng sanh nào, ở trong giảng đường, không thấy Như Lai mà lại thấy ngoài giảng đường chăng?

“Thưa Thế Tôn, ở trong giảng đường không thấy Như Lai mà thấy được rừng suối ở ngoài, thật không có lý.

“A Nan, chính ông thế đấy. Tâm ông rõ biết hết thảy, nếu hiện nay thật ở trong thân thì trước hết phải rõ biết trong thân. Vậy có chúng sanh nào, trước thấy trong thân rồi sau mới thấy những vật ở ngoài không? Dầu không thấy tim gan lòng dạ nhưng móng tay mọc, tóc dài, gân chuyển, mạch nhảy, lẽ phải rõ biết. Đã không biết bên trong, sao biết bên ngoài? Vậy nói tâm hay biết hiện ở trong thân, thật không có lý.

Giảng Nghĩa:

Ngài A Nan đại diện tri kiến phàm phu thưa Phật. Chúng sanh cả ngày hoạt động là nhờ tâm ở trong thân. Thầy đang y tâm ấy mà nói, chị em cũng y tâm ấy mà nghe. Người Việt Nam ngày xưa cho rằng tâm ở trong ruột, trong dạ dày, nên họ bảo: “Tôi nghĩ bụng rằng”, “người ấy lòng dạ tốt”, “người ấy lòng dạ xấu”. Người Trung Hoa cho tâm ở quả tim. Còn khoa học Âu Mỹ cho rằng tâm ở óc, ở thần kinh. Tóm lại, tất cả chúng sanh đều yên chí tâm ở trong thân.

Phật chỉ cho chúng ta để ý, nếu tâm linh sáng thật ở trong thân thì trước hết phải biết cái thân. Trong bụng, ruột gan tim phổi thế nào mỗi mỗi phải rõ biết.

2. Tâm ở Ngoài Thân (Trí Kiến Phàm Phu)

Chánh Văn:

A Nan cúi đầu bạch Phật: Con nghe Phật dạy mới rõ tâm con thật ở ngoài thân. Ví như đèn thắp trong phòng, trước hết phải chiếu trong phòng, rồi sau mới do cửa mở soi sáng ngoài sân. Hết thảy chúng sanh không thấy trong thân chỉ thấy bên ngoài. Cũng như ngọn đèn để ở ngoài phòng, không thể chiếu sáng trong phòng. Nghĩa ấy rõ ràng có lẽ không lầm, chưa biết có đúng với nghĩa lý rốt ráo của Phật không?

“Vừa rồi các Tỳ kheo theo tôi khất thực trong thành Thất La Phiệt, nay đã về rừng Kỳ Đà. Tôi đã thọ trai rồi. Theo ông, trong hàng Tỳ kheo, một người ăn các người khác có no không?

“Thưa Thế Tôn, không. Các Tỳ kheo tuy là A la hán nhưng thân thể khác nhau, lẽ nào một người ăn cả chúng đều no.

“Nếu tâm hay biết thật ở ngoài thân, thân tâm riêng cách. Cái gì tâm biết, thân không thể hay. Cái gì thân hay, tâm không thể biết. Nay tôi giơ tay đâu lamiên. Trong khi mắt ông thấy, tâm ông có biết là tay tôi không?

“Thưa, biết.

“Nếu tâm với thân cùng biết thì sao tâm lại ở ngoài thân? Vậy ông nói tâm hay biết hiện ở ngoài thân, thật không có lý.

Giảng Nghĩa:

Sau khi Phật bác tâm ở trong thân, ngài A Nan thưa Phật cái tâm chỉ biết chuyện ở ngoài mà chẳng biết gì ở trong thân, vậy chắc nó ở ngoài thân.

Phật hỏi: Một người ăn, các người khác có no không? - Dĩ nhiên người nào ăn thì người ấy no vì mỗi thân hoàn toàn cách biệt. Nếu tâm ở ngoài thân thì thân và tâm không liên quan gì đến nhau. Việc của thân thì thân biết, việc của tâm thì tâm biết. Nhưng trên sự thật thì thân tâm mật thiết tương quan với nhau, tâm chỉ huy thân.

Ví dụ: Cô A bị chị em bấu vào tai một cái, tâm có biết đau không?

- Khắp thân chỗ nào cũng có tâm nên bấu ở đâu cũng biết đau. Vì vậy không thể nói thân tâm cách biệt được.

3. Tâm Núp Sau Con Mắt (Tri Kiến Khoa Học)

Chánh Văn:

A Nan bạch Phật: Vì không thấy bên trong nên tâm không ở trong thân. Vì thân tâm cùng biết, không thể rời nhau, nên tâm không ở ngoài thân. Nay con suy nghĩ biết tâm ở một chỗ.

“Chỗ ấy ở đâu?

“Tâm đã không biết bên trong lại thấy bên ngoài. Theo ý con nó núp sau hai mắt. Ví như người lấy chén lưu ly úp vào mắt. Tuy có vật úp nhưng không chướng ngại, mắt vừa thấy tâm liền phân biệt. Tâm con không thấy bên trong vì nó ở mắt. Lại thấy bên ngoài rõ ràng vì tâm núp sau mắt.

“Vậy đương khi chén lưu ly úp vào hai mắt, trông thấy núi sông, có thấy chén lưu ly không?

“Thưa Thế Tôn, khi đó thật có thấy chén lưu ly.

“Nếu tâm ông núp sau mắt như mắt núp sau chén lưu ly thì trong khi trông thấy núi sông, sao không trông thấy mắt? Nếu trông thấy mắt thì mắt thành ngoại cảnh, không thể mắt vừa thấy tâm liền biết. Nếu không thấy mắt thì nói tâm hay biết núp sau mắt như mắt núp sau chén lưu ly, thật không có lý.

Giảng Nghĩa:

Ngài A Nan trình bày giống tri kiến khoa học, cho tâm biết thấy là ở thị giác thần kinh, núp sau con mắt. Chúng ta học ở nhà trường: Muốn thấy quả ổi, phải có ánh sáng từ quả ổi chiếu qua con ngươi đến thị giác thần kinh, từ đó mới thấy hình ảnh quả ổi. Các con đâu có nghe ở miệng Thầy mà nghe ở thần kinh thính giác, núp sau cái tai. Rồi ngửi mùi thơm hôi, nếm vị ngọt chua là ở thần kinh khứu giác và vị giác, núp sau mũi và lưỡi. Cảm giác nóng lạnh trơn rít từ thần kinh xúc giác, núp sau làn da. Còn yêu ghét mừng giận là ở thần kinh núp sau bộ não. Bao nhiêu thấy biết khôn ngoan tài đảm của chúng ta đều ở thần kinh, núp sau các giác quan. Thần kinh ở óc liệt thì năm giác quan kia đều bị ảnh hưởng. Khoa học nói như vậy không phải hoàn toàn sai. Nhưng Phật bảo, nếu tâm linh thiêng núp sau con mắt thì tại sao chính con mắt tổ chức thế nào nó cũng không biết? Nên giải nghĩa thế nào để dung hòa giữa lời Phật với khoa học?

Bởi vì tâm thì vô hình, khoa học mới tìm ra bộ máy thần kinh chứ chưa tìm ra được cái tâm ở thần kinh đó. Như điện ở khắp trời đất, không hình không tướng, nhưng đưa vào bóng đèn thì bật ra ánh sáng, đưa vào radio thì nói nheo nhéo, đưa vào lò sưởi thì ra hơi nóng tùy vào các bộ máy điện đi qua mà phát ra các công dụng khác nhau. Tâm ví như điện, bóng đèn ví như con mắt. Nếu không có bóng đèn thì điện không phát ra ánh sáng, nếu không có con mắt thì thần kinh không hiển lên hình ảnh. Phật tìm ra chân tâm bản tánh chính là ông thần ở ngay thần kinh, đồng thời ở khắp pháp giới.

Phật dạy nếu tâm núp sau mắt thì phải thấy con mắt, đằng này nó không thấy con mắt nên tri kiến này không có lý.