Kinh Thủ Lăng Nghiêm Giảng Nghĩa

?R?

Người ta thường nói người quân tử bao giờ cũng hòa nhưng rất khó hợp, còn kẻ tiểu nhân thì dễ hợp nhưng ít khi hòa. Nghĩa là thế nào?

“Người quân tử hòa với tất cả mọi người, ai làm gì cũng chịu đựng, chấp nhận, nhẫn nhịn bỏ qua. Nhưng hợp thì rất khó. Những người có thói xấu thì người quân tử dù vẫn hòa, vẫn lịch sự, vẫn nhã nhặn, nhưng không hợp được. Vì người ta không a dua theo làm những việc bậy. Phải thật là người chánh tánh thì người ta mới theo.

“Còn kẻ tiểu nhân không hòa được với ai vì họ cứ khư khư ngã ái ngã chấp. Cái ngã sừng sững không xả được nên họ không hòa, khó sống chung với mọi người. Thế nhưng họ dễ hợp lắm, ai nịnh một câu là họ theo liền. Họ dễ bắt chước, dễ a dua, dễ theo người ta làm những việc bậy. Gặp người nào là bắt quen ngay, tựa hồ như thân ái lắm, nhưng thật ra cái hòa ở trong tâm không có.

C. Vạn Pháp Quy Về Như Lai Tạng

Vạn là nói số nhiều.

Pháp: Tâm pháp, sắc pháp.

Quy về: Do chúng ta mê nên chia vạn pháp ra đủ thứ, nhưng tỉnh ra thì quy về chỉ là Như Lai Tạng.

Như: Như như bất động thể bất biến.

Lai: Trở lại dụng tùy duyên.

Tạng: Chứa tất cả công đức thế gian và xuất thế gian.

Từ đây không dùng danh từ Kiến tinh, Kiến tánh nữa mà đổi thành Như Lai Tạng diệu chân như tánh. Kiến tánh là biệt, riêng ước về một căn. Tạng tánh là tổng, nhiếp cả sáu căn. Chỉ có cái tên tổng biệt khác nhau chứ bản thể không khác.

Chánh Văn:

A Nan, bởi vì ông còn chưa biết hết thảy các tướng huyễn hóa phù trần, đương xứ xuất sanh, tùy xứ diệt tận. Huyễn vọng gọi là tướng. Tánh chân thật là diệu giác minh thể. Như vậy cho đến 5 ấm, 6 nhập, 12 xứ, 18 giới, đều là nhân duyên hòa hợp hư vọng có sanh, nhân duyên biệt ly hư vọng gọi là diệt. Đâu có biết rằng sanh diệt đi lại vốn là Như Lai Tạng thường trụ diệu minh bất động chu viên diệu chân như tánh. Trong tánh chân thường cầu các pháp đến đi, mê ngộ, sanh tử, rốt ráo chẳng thể được.

Giảng Nghĩa:

Phật dạy bài pháp tổng trì này mở con đường Bồ đề cho chúng ta.

Mở đầu Phật nói câu “bởi vì ông còn chưa biết” là do ở trên ngài A Nan cứ lẩn quẩn đi tìm nhân duyên, tự nhiên, hòa hợp, không hòa hợp; chứ không biết thể tánh của tất cả vạn pháp đều là Như Lai Tạng.

Phù trần: Phù là nổi lên, trần là hạt bụi. Tất cả sự vật có hình tướng nổi lên, lăng xăng chuyển động, nhiều như bụi, gọi là phù trần.

Vì sao những hình tướng nổi lên ở trước mắt chúng ta, gọi là huyễn hóa?

“Thân mình trước kia không có, bây giờ hiện lên rồi về sau lại thành không, gọi là hóa.

“Ngay hiện tại xét kỹ thân chỉ là đất nước gió lửa, chẳng có gì là mình. Đây là một hình tướng giả dối hư vọng không thật, gọi là huyễn.

Tóm lại, tất cả những hình tướng mà mình đang thấy nghe hay biết đều là huyễn hóa.

Đương xứ xuất sanh: Ngay tại chỗ cơm, nước, không khí, hơi ấm hòa với nhau mà hình thành cái thân, chớ không có cái thân nào chạy lon ton từ đâu đến. Nói rõ như vậy để thấy thân này quả tình không có.

Tùy xứ diệt tận: Ngay tại chỗ hơi thở ngừng lại, hơi ấm tắt đi, đất đi đằng đất, nước chảy ra nước thì thân này diệt tận. Đất nước gió lửa tan ra chứ không phải cái thân chạy đi đâu mất.

Ví dụ khác: Như cái bàn, ngay tại chỗ đinh đóng vào miếng gỗ mà có cái bàn, chứ không có cái bàn từ đâu nhảy vào. Cũng ngay tại chỗ ấy rút đinh, tách gỗ để riêng, thế là không còn cái bàn, chứ không phải cái bàn đi về đâu. Vậy nên cái bàn không có thật.

Huyễn vọng gọi là tướng: Tất cả đều huyễn vọng tạm gọi là tướng, chứ không có thật. Như tướng cô A gọi là huyễn vọng, vì đang không mà thành có, rồi già bệnh chết lại thành không, tìm không ra cô A nữa.

Khi không sao úm ba la ra đủ thứ như vậy? Bởi vì có tánh chân thật là diệu giác minh thể, tức là chân tâm bản tánh của chúng ta. Nó là bản thể của tất cả hư vọng này. Như người nằm ngủ phải có tâm thức, tâm thức mê mới chiêm bao ra các thứ. Cảnh ở trong chiêm bao là tâm thức của người ngủ hiện lên. Chúng ta bây giờ thấy ra các thứ, nghe ra các tiếng là do có tâm diệu giác minh làm bản thể.

Như vậy cho đến 5 ấm, 6 nhập, 12 xứ, 18 giới.

5 ấm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức.

6 nhập: 6 căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là 6 chỗ để cho cảnh ngoài đi vào tâm.

12 xứ: 6 căn là chánh báo cộng với 6 trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) là y báo.

Nói rộng hơn nữa là 18 giới: 6 căn (vọng thân), 6 trần (vọng cảnh), 6 thức (vọng tâm); đủ cả tâm pháp, sắc pháp.

a) Đối với người mê tâm nhiều, cần phải quán chiếu về tâm thì Phật thâu cả thân và cảnh lại làm một chữ “sắc”, chia tâm ra làm bốn là “thọ, tưởng, hành, thức” để quan sát. Người mê tâm nhiều là người có tâm yêu ghét, mừng giận, thương lo, buồn tủi nặng nề, nội chướng nặng.

Theo chỗ Thầy thấy thì người mê tâm chính là người nặng về sắc. Thấy thân này là thật mới thành tham thành giận. Cho nên cần quán bất tịnh để giải thoát phiền não.

b) Người mê sắc nặng, mê tâm nhẹ thì một sắc pháp chia làm năm căn sáu trần thành 11 thứ để quan sát tỉ mỉ rõ ràng cho tỉnh ra (quán 12 xứ). Người mê sắc nhiều là người chạy theo cảnh bên ngoài, ngoại chướng nặng.

c) Mê cả sắc và tâm thì quán cả 18 giới.

Quan sát nhiều mặt cho tỉnh ra.

Nhân duyên hòa hợp hư vọng có sanh: Tâm theo đường mê gọi là thức. Đeo nghiệp vô minh nên gọi là nghiệp thức. Ăn cơm, uống nước là duyên. Nghiệp thức là nhân. Nghiệp thức hòa hợp với cơm gạo đất nước gió lửa, hư vọng mà có cô A sanh ra.

Nhân duyên biệt ly hư vọng gọi là diệt: Hơi thở tắt đi tức là không có gió, hơi ấm nguội là không có lửa, thân cứng đơ là nghiệp thức không chấp trì nữa. Nước chảy hết còn lại nắm đất, da thịt xương mủn tàn trả về cho đất. Vậy cô A đi đâu rồi? Cô A không hề có mà bây giờ cứ bảo nó sanh ra và diệt đi. Cho nên ở đây nói sanh hay diệt cũng là hư vọng, chỉ có mấy thứ nhân duyên giả hợp hiện ra rồi lại tan đi.

Đâu có biết rằng sanh diệt đi lại vốn là Như Lai Tạng: Cô A sanh, cô A diệt, cô A đến, cô A đi những chuyện ấy chỉ là đất nước gió lửa ra vào cùng với nghiệp thức thôi. Nghiệp thức của cô A bây giờ mê muội, nhận cơm gạo này là mình, đâu có biết rằng ngay chỗ da thịt xương ấy vốn là Như Lai Tạng.

Như một cô bé ở bụng mẹ sanh ra, với con mắt của các vị Tiểu thừa mà quan sát thì thấy chỉ có da thịt xương. Quán nữa thì thấy chỉ là đất nước gió lửa. Bộ Lăng Nghiêm cao thêm một tầng thì thấy đất nước gió lửa chính là Như Lai Tạng. Cho nên con mắt Phật không thấy có cô bé nào sanh ra cả, mà chỉ thấy Như Lai Tạng, Phật A Di Đà đứng đấy.

Chúng ta là người phàm nên phải đi từng lớp các pháp quán mới dần dần nhận ra sự thật. Còn những người có pháp nhãn thì nhìn một cái là thấy ở nơi đây chỉ có Như Lai Tạng diệu chân như tánh. Không hề có cô A sanh, cũng không hề có cô A diệt. Ở ngay chỗ sanh chỉ có Như Lai Tạng, mà ở ngay chỗ diệt cũng chỉ có Như Lai Tạng. Do tầm con mắt của chúng ta đeo nghiệp nên thấy ra có sanh có diệt.

Diệu chân như tánh: Như Lai Tạng của chúng ta gọi là tánh chân như. Chân là chân thật; như là cứ như thế không thay đổi.

Trong tánh chân thường cầu các pháp đến đi, mê ngộ, sanh tử, rốt ráo chẳng thể được:

Câu này Bát Nhã Tâm Kinh cũng có nói: “Trong tánh chân không, không có sắc thọ tưởng hành thức” là không có năm ấm. “Không có mắt tai mũi lưỡi thân ý” là không có thân. “Không có sắc thanh hương vị xúc pháp” là không có cảnh. “Không có nhãn thức giới cho đến không có ý thức giới” là không có vọng tâm. “Không có vô minh” là không mê, “cũng không có hết vô minh” là không ngộ. “Không có già chết” là không có sanh tử, “cũng không có hết già chết” là không có Niết bàn. Tức là trong tánh chân không, không có cảnh giới của phàm phu, cũng không có cảnh giới của Thánh. Không có cảnh giới của phàm phu ai cũng hiểu, nhưng tại sao lại không có cảnh giới của Thánh? Vì nói Thánh là để đối với phàm phu. Nay phàm phu đã là không thì làm sao còn có Thánh?

Trong Bát Nhã nói thêm: “Không có Khổ Tập (cảnh giới thế gian), Diệt Đạo (cảnh giới xuất thế gian của các vị Thanh văn), không có trí tuệ cũng không có chứng đắc. Bởi vì vô sở đắc”. Thế nào là quy về vô sở đắc? Nghĩa là rốt cuộc cuối đường tu mình không được cái gì.

Tại sao tu đến toát mồ hôi mà lại không được cái gì? Phàm phu vốn sẵn đủ tánh Phật chỉ tại không nhận ra. Bây giờ tu cốt để gạt hết lầm mê mà nhận ra tánh vốn sẵn có của mình, ngoài ra không có thêm gì khác. Tu đến khi thành Phật thì biết tất cả chúng sanh đều là Phật, bình đẳng với mình. Còn tu chưa tới nơi tới chốn mà lại tưởng mình chứng cái này, chứng cái kia thì đó là sai lầm.

Tóm lại, trong chân tâm bản tánh thì tất cả các pháp đều huyễn vọng. Cảnh có đến đi, tâm có mê ngộ, thân có sanh tử, đều là huyễn hóa phù trần không có thật. Ngay lúc đang hiện lên, nó cũng là cái hư vọng. Sự thật chỉ có chân tâm thường trụ. Tất cả những mê muội này đều từ tâm biến ra. Cho nên cuộc đời chúng ta đang sống đây là giấc chiêm bao. Phật nói kinh Lăng Nghiêm để chúng ta tỉnh ra.

Thỉnh đại chúng mau mau giác tỉnh.

1. NĂM ẤM

A Nan, làm sao năm ấm vốn là Như Lai Tạng diệu chân như tánh?

SẮC ẤM

Chánh Văn:

A Nan, ví như có người mắt sáng nhìn hư không trong trẻo, hẳn không thấy gì khác. Nếu vô cớ cứ nhìn trừng trừng, mỏi mệt, liền ở giữa hư không thấy có hoa đốm lăng xăng. Nên biết sắc ấm như vậy.

A Nan, hoa đốm không phải từ hư không đến, không phải từ mắt ra. Nếu từ hư không đến thì phải trở về hư không. Đã có vật ra vào sao gọi là hư không? Nếu hoa đốm từ mắt ra thì phải trở về mắt. Hoa đốm đã từ mắt ra hẳn biết thấy, khi trở về phải thấy mắt. Nếu không thấy

thì khi đi ra làm mờ hư không, khi trở về phải che con mắt. Lại thấy được hoa đốm lẽ ra phải là mắt tốt, làm sao chỉ khi thấy hư không trong suốt mới gọi là mắt sáng?

Vậy nên biết rằng sắc ấm giả dối, không phải nhân duyên, không phải tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Giảng Nghĩa:

A Nan, ví như có người mắt sáng nhìn hư không trong trẻo, hẳn không thấy gì khác. Nếu vô cớ cứ nhìn trừng trừng, mỏi mệt, liền ở giữa hư không thấy có hoa đốm lăng xăng. Nên biết sắc ấm như vậy.

Con mắt đang bình an không có chuyện gì, chỉ tại tự mình nhìn hư không trừng trừng cho đến mỏi mệt, thấy có hoa đốm ở hư không. Vậy nên vô minh chỉ do mình, không có cái gì ở bên ngoài dính vào để làm mình mê muội.

A Nan, hoa đốm không phải từ hư không đến, không phải từ mắt ra.

Nếu nó không từ đâu ra, tức không có thật thể, thì biết nó là thứ hư vọng. Phật chứng minh:

Nếu từ hư không đến thì phải trở về hư không. Đã có vật ra vào sao gọi là hư không?

Đã gọi là hư không thì không có tướng trong ngoài. Không có trong ngoài thì không thể có vật ra vào được. Vậy nên không thể nói hoa đốm từ hư không ra.

Nếu hoa đốm từ mắt ra thì phải trở về mắt.

Bây giờ xét xem hoa đốm có phải từ mắt ra hay không? Có hai trường hợp: hoa đốm biết thấy (tinh thần) và hoa đốm không biết thấy (vật chất).

Hoa đốm đã từ mắt ra hẳn biết thấy, khi trở về phải thấy mắt.

Nay không thấy được con mắt thì nghĩa hoa đốm biết thấy không thành.

Nếu không thấy thì khi đi ra làm mờ hư không, khi trở về phải che con mắt. Lại thấy được hoa đốm lẽ ra phải là mắt tốt, làm sao chỉ khi thấy hư không trong suốt mới gọi là mắt sáng?

Hoa đốm nếu là vật thì khi đi ra làm mờ hư không, khi trở về phải che con mắt. Nay lại thấy hoa đốm ở hư không, tức là mắt đang không bị che mờ, vậy lẽ ra phải là mắt tốt chứ sao lại gọi là mắt bệnh?

Hợp pháp:

Mắt tốt là ví cho người không có hai vọng kiến nên không thấy năm ấm.

Trừng trừng mỏi mệt là nguyên do đầu tiên phát sanh sắc ấm. Trừng trừng là mê muội; mỏi mệt là tạo nghiệp. Hoa đốm là sắc ấm (thân và cảnh).

Lúc đầu chỉ có tánh Phật ở khắp, do khởi niệm minh tánh giác liền mê muội thấy hư không (trần tối), kết ám tự thấy có đất nước gió lửa (lửa là trần sáng). Từ đây mới có hai trần sáng và tối, động và tĩnh, hợp và ly, sanh và diệt. Thế là căn trần đối đãi nhau cùng phát sanh. Khi có hai trần sáng tối, động tĩnh, hợp ly; đồng thời có thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc. Bởi vì ham thích thấy, mới chế tạo con mắt là cơ quan để thấy các hình sắc; ham thích nghe mới chế tạo cái tai; ham thích ngửi, nếm, xúc, mới chế tạo cái mũi, lưỡi, làn da. Rồi tạo ra bộ óc để minh ký ức trì. Thế là có năm căn và bộ óc là chỗ để tâm ý phát sanh, gọi là nội sắc; sáu trần là ngoại sắc. Ở đây nói sắc ấm là gồm cả nội sắc và ngoại sắc.

Tại sao gọi là ấm? Bởi vì nó ngăn che khiến mình không thấy được sự thật. Thấy hoa màu đỏ hiện ở trước mắt, mình có nhớ nó là giả không? Chúng ta đang sống trong vô minh, con mắt là giả, cái thấy (nhãn thức) cũng giả, còn bông hoa làm bằng đất. Vì mê nên mỗi khi hình sắc hiện lên, chúng ta quên hẳn thật thể của nó, rồi bị giả tướng đánh lừa.

Vậy nên biết rằng sắc ấm giả dối.

Muốn biết nó giả dối phải làm gì?

“Quán ngoại cảnh: Việc đâàu tiên phải tin những cái mình thấy, mình nghe đều là hoa đốm. Cần quán “ba cái ai có dè” để thấy nào nhà cửa, nào núi sông chỉ là bóng ảnh chớ không phải thấy sự thật. Nhận cho ra vọng cảnh là hư ảo, giải được kiến hoặc.

“Quán nội thân: Quán bất tịnh để tỉnh ra thấy thân vô thường, vô ngã hư vọng, rốt cuộc thành không, có ai nắm bắt được gì đâu vì nó là hoa đốm. Biết chán nội thân tức là gỡ ngã ái, ngã kiến, ngã chấp.

Không phải nhân duyên, không phải tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Chúng ta cứ tính toán đo lường, bảo nhân cái này, duyên cái kia thì chỉ đúng về phần sự tướng thế gian thôi. Còn theo Phật thấy thì những tướng thế gian này theo nghiệp giả hiện chứ không có thật, mà thật thể của nó chính là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

THỌ ẤM

Chúng ta tiếp xúc với cảnh ngoài mà tâm chuyển động; hoặc khổ, hoặc vui, hoặc không khổ không vui, gọi là thọ.

Thọ ấm gọi là phiền não tùy miên, ngã chấp câu sanh: Chúng ta vâng theo thọ, vào bụng mẹ, hút máu kết thành thân, thiết tha nhận làm thân thể mình, đó là thọ nặng nhất. Ra ngoài không có máu mẹ thì ăn cơm, uống nước, thở không khí, nhờ hơi ấm mặt trời để chế tạo ra máu nuôi thân. Vì tham chấp thân nên trông thấy cái gì hợp ý, lợi cho mình thì cái vui tự bật lên. Cái gì không lợi cho mình thì cái khổ bật lên. Ngã ái có từ lâu rồi, gọi là tập khí thói quen đã huân tập nhiều đời. Bây giờ cứ như điện bật ra. Mình mê không biết là tập khí khởi lên mà cứ nhắm mắt bảo tôi vui, tôi khổ, thuận chiều si mê. Gọi thọ là ấm, vì chính vui buồn che mất trí tuệ, khiến mình không thấy sự thật.

Chánh Văn:

A Nan, ví như có người tay chân yên ổn, trăm vóc điều hòa, không gì trái thuận như quên hẳn mình. Người ấy lấy hai bàn tay xoa vào nhau. Nơi hai bàn tay giả dối sanh ra những cảm xúc trơn, rít, lạnh, nóng. Nên biết thọ ấm cũng như vậy.

A Nan, các cảm xúc không từ hư không đến, không từ bàn tay ra. Này A Nan, nếu từ hư không đến sanh cảm xúc nơi bàn tay, sao không sanh cảm xúc nơi thân thể? Không lẽ hư không lựa chỗ để sanh cảm xúc. Nếu cảm xúc từ bàn tay ra thì cần gì hai bàn tay phải hợp lại? Nếu hợp sanh cảm xúc thì khi rời, cảm xúc phải chạy vào xương tủy cánh tay. Vậy nên biết rằng thọ ấm giả dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Giảng Nghĩa:

A Nan, ví như có người tay chân yên ổn, trăm vóc điều hòa, không gì trái thuận như quên hẳn mình.

Như uống ly chè pha nước đá, thấy mát lạnh từ cổ đi xuống dạ dày gọi là thuận. Người đau dạ dày ăn ớt thấy xót gọi là trái. Khi thân thể có cảm giác dễ chịu hay khó chịu thì chúng ta mới để tâm. Còn bình thường không có gì trái thuận thì như quên hẳn mình.

Người ấy lấy hai bàn tay xoa vào nhau. Nơi hai bàn tay giả dối sanh ra những cảm xúc trơn, rít, lạnh, nóng. Nên biết thọ ấm cũng như vậy.

Đang yên ổn thì xoa hai bàn tay vào nhau, sanh ra các cảm giác.

A Nan, các cảm xúc không từ hư không đến, không từ bàn tay ra.

Không từ đâu ra nên biết nó hư vọng.

Này A Nan, nếu từ hư không đến sanh cảm xúc nơi bàn tay, sao không sanh cảm xúc nơi thân thể? Không lẽ hư không lựa chỗ để sanh cảm xúc.

Hư không vô tri giác, không thể nói nó chọn chỗ để sanh ra cảm giác. Vậy nên cảm giác không phải từ hư không đến.

Nếu cảm xúc từ bàn tay ra thì cần gì hai bàn tay phải hợp lại? Nếu hợp sanh cảm xúc thì khi rời, cảm xúc phải chạy vào xương tủy cánh tay.

Nếu cảm giác từ bàn tay thì đâu cần hai bàn tay hợp lại mới có. Lại nếu chấp rằng hợp hai tay thì cảm giác mới đi ra (đã có ra thì phải có vào), vậy lúc vào, nó đi đâu? Trên thân có thứ ra vào, tâm lẽ ra phải biết. Tại sao chỉ khi hợp hai bàn tay, tâm mới biết cảm giác?

Vậy nên biết rằng thọ ấm giả dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Hợp pháp:

Tay chân yên ổn, trăm vóc điều hòa ví như tánh Phật bất động bản lai không thọ. Do vô minh mà sanh ra căn và trần (bài Sắc ấm ở trên đã nói). Hai bàn tay xoa vào nhau như căn trần gặp gỡ, sanh ra thọ ấm.

Nay đã biết nó giả dối thì đừng lý luận nhân duyên hay tự nhiên, chỉ biết tánh thể chính là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

?R?

Trong chấp ngã, ngoài chấp pháp mới có thọ, sao bảo không phải nhân duyên? Tìm cái vui có phải từ ngã ái hay từ tiếng khen sanh ra không?

Nếu vui từ ngã ái sanh ra mà ngã ái thì lúc khổ lúc vui, chớ không phải chỉ có vui. Cho nên không thể nói “ngã ái sanh ra cái vui”.

Nếu vui từ tiếng khen sanh ra, tiếng khen chợt có chợt không, cũng có lúc người ta cho bánh thấy vui, chớ đâu phải chỉ tiếng khen mới có vui. Cho nên không thể nói “tiếng khen sanh ra cái vui”.

Ở đây Phật nói vui không phải nhân, không phải duyên, nghĩa là nó không có. Hễ đủ nhân duyên thì nó bật lên rồi tan đi. Nó là công dụng của tâm nên không có thật thể, tâm mới là thật thể. Vậy chúng ta phải làm chủ nó, khi nào đáng vui mới vui, khi nào đáng buồn mới buồn.

TƯỞNG ẤM

Chánh Văn:

A Nan, ví như có người nghe nói mơ chua, miệng chảy nước bọt; nghĩ đến đứng trên dốc cao, lòng bàn chân ghê rợn. Nên biết tưởng ấm cũng như vậy.

A Nan, câu chuyện mơ chua không phải do quả mơ sanh, không phải do miệng vào. Thật vậy A Nan, nếu do quả mơ sanh thì quả mơ tự nói sao phải đợi người? Nếu từ miệng vào thì miệng tự nghe cần gì đến tai? Nếu riêng tai nghe thì nước bọt sao không từ tai chảy ra? Câu chuyện nghĩ đến đứng trên dốc cao cũng như vậy. Nên biết tưởng ấm giả dối, không phải nhân duyên, không phải tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Giảng Nghĩa:

A Nan, câu chuyện mơ chua không phải do quả mơ sanh, không phải do miệng vào. Thật vậy A Nan, nếu do quả mơ sanh thì quả mơ tự nói sao phải đợi người? Nếu từ miệng vào thì miệng tự nghe cần gì đến tai? Nếu riêng tai nghe thì nước bọt sao không từ tai chảy ra?

Quả mơ không có ở đó, chỉ nghe người ta nói đến quả mơ thôi. Ấy thế mà miệng cứ chảy nước bọt để tiêu hóa thứ không có. Câu chuyện mơ chua rõ ràng không phải từ quả mơ. Nó vô tri vô giác chẳng can hệ gì. Chuyện cũng không phải từ miệng, vì miệng không biết nghe. Còn nếu lỗi tại tai thì tại sao nước bọt không chảy từ ấy ra?

Câu chuyện nghĩ đến đứng trên dốc cao cũng như vậy.

“Tưởng đến dốc cao” không phải từ dốc ra. Dốc cao vô tri giác làm sao biết tưởng. Nếu từ chân thì chân tự biết tưởng, sao còn phải nhờ tâm? Còn nếu riêng tâm tưởng thì sao ghê rợn lại đến chân?

Nên biết tưởng ấm giả dối, không phải nhân duyên, không phải tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Tương tự các bài trước, đã biết nó giả dối thì đừng nói chuyện nhân duyên hay tự nhiên mà phải nhận thẳng tánh thể của nó.

Sao chúng ta lại có tưởng? Hòn đá, cục gỗ có tưởng không? Bởi vì mình có tánh giác nên mới biết tưởng. Tưởng là một công dụng của tánh giác, khi đủ duyên thì hiện lên, hết duyên thì không có nữa. Vì vậy mình phải biết nó chỉ là công dụng, đừng để nó đánh lừa. Lúc cần thì tưởng để tính toán, suy xét các công việc. Còn không thì phải làm chủ, đừng để nó lôi cuốn mình vào luân hồi.

Người thế gian lầm mê cho tưởng là thật, nhận nó là tâm tánh của mình. Cứ “tôi yêu, tôi ghét, tôi mừng, tôi giận” nên bị nó sai sử, chi phối. Chúng ta là những kẻ ở trong chiêm bao, suốt ngày cắm đầu nô lệ cho vọng tâm. Sự nghiệp cả đời chỉ lo tiêu hóa những quả mơ không có. Đến nỗi đánh nhau giết nhau, tạo tội không biết thế nào mà kể. Thật là đáng thương!

HÀNH ẤM

Chánh Văn:

A Nan, ví như dòng nước mạnh. Sóng cuồn cuộn, lớp trước lớp sau không vượt nhau. Hành ấm cũng vậy.

A Nan, tánh chảy không nhân hư không sanh, không nhân nước có, không phải tánh nước, cũng không lìa hư không và nước. Thật vậy A Nan, nếu nhân hư không sanh thì mười phương hư không vô cùng phải thành dòng nước vô tận. Thế giới sẽ bị chìm đắm. Nếu chảy do nước ra thì hiện tại phải có hai tướng riêng biệt nước và chảy. Nếu chảy là tánh của nước thì khi nước đứng lặng, lẽ ra không phải nước. Rời hư không và nước, không thể có tánh chảy. Vậy nên biết rằng hành ấm giả dối, không phải nhân duyên, không phải tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Giảng Nghĩa:

A Nan, ví như dòng nước mạnh. Sóng cuồn cuộn, lớp trước lớp sau không vượt nhau. Hành ấm cũng vậy.

Hành ấm ví như dòng nước chảy, niệm niệm chuyển biến sanh diệt không ngừng.

A Nan, tánh chảy không nhân hư không sanh, không nhân nước có, không phải tánh nước, cũng không lìa hư không và nước.

Không từ đâu ra tức là thứ hư vọng, không có thể chất.

Thật vậy A Nan, nếu nhân hư không sanh thì mười phương hư không vô cùng phải thành dòng nước vô tận. Thế giới sẽ bị chìm đắm.

Vậy tánh chảy không nhân hư không sanh.

Nếu chảy do nước ra thì hiện tại phải có hai tướng riêng biệt nước và chảy.

Nếu nhân nước mà sanh ra một thứ có thật là dòng chảy thì chúng phải có hai tướng riêng biệt. Như nhân cây mà có quả thì có thể phân minh được đâu là quả, đâu là cây. Nay nước và chảy không thể phân minh nên không thể nói cái chảy từ nước ra.

Nếu chảy là tánh của nước thì khi nước đứng lặng, lẽ ra không phải nước.

Nếu chảy là tánh của nước thì khi nước đứng lặng, cái chảy đã diệt, lẽ ra không gọi là nước nữa (do mất thể tánh ban đầu). Nước đứng lặng vẫn là nước. Vậy nên không thể nói cái chảy là tánh của nước.

Rời hư không và nước, không thể có tánh chảy.

Rõ ràng cái chảy không thể lìa hư không và nước mà tự có.

Vậy nên biết rằng hành ấm giả dối, không phải nhân duyên, không phải tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Hành ấm chỉ là sự xê dịch đổi dời chứ không có thể chất. Bài này lấy thí dụ chỉ có nước và hư không, chứ không hề có cái thứ ba nào tên là chảy cả.

Như cái nhà này cũng vậy, người thợ xây chỉ lấy đá, gạch, xi măng đắp lên chứ đâu có nhét cái hành ấm nào ở đấy đâu. Thế nhưng theo thời gian, cái nhà hiện tướng mới cũ. Chúng ta chấp tướng nên bảo có hành ấm, có sự xê dịch đổi dời.

Rồi đến cái thân của chúng ta cũng đang xê dịch; cái trước là tế bào, cái thứ hai, cái thứ ba cũng là tế bào; có tìm thấy hành ấm đứng chỗ nào không? Rõ ràng không có. Hành ấm chỉ dựa vào da thịt để hiện lên các tướng mà mình gọi là già hay trẻ. Đừng nhận thân này là ta thì cái trẻ, cái già không phải mình. Tại chúng ta cứ sống với căn bản sanh tử, cứ nhận chuyển biến là mình. Đã nhận tôi chuyển biến thì dĩ nhiên là bị sanh già bệnh chết. Bây giờ sống với căn bản Bồ đề vô sanh bất diệt, đừng nhận cái chuyển biến là mình nữa thì sẽ được vô sanh.

THỨC ẤM

Chánh Văn:

A Nan, ví như có người lấy bình Tần già bịt cả hai vòi. Rồi vác đầy bình hư không đi xa ngàn dặm đem biếu nước khác. Nên biết thức ấm cũng như vậy.

A Nan, hư không không đến từ phương kia cũng không vào phương này. Thật thế A Nan, nếu đến từ phương kia thì bình đã đựng hư không đem đi, chỗ cũ phải thiếu hư không. Nếu đưa vào phương này thì khi mở miệng bình trút ra, phải thấy hư không ra. Nên biết thức ấm giả dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Giảng Nghĩa:

A Nan, ví như có người lấy bình Tần già bịt cả hai vòi. Rồi vác đầy bình hư không đi xa ngàn dặm đem biếu nước khác. Nên biết thức ấm cũng như vậy.

Hư không dụ thức ấm, hay còn gọi là tạng thức.

Tạng thức có bốn công năng: minh, ký, ức, trì.

Minh là sáng suốt. Nó thấy nghe hay biết tất cả mọi việc.

Ký là ghi. Mỗi thứ nó thấy biết đều được ghi lại một cách tỉ mỉ, kỹ càng.

Ức là nhớ. Những thứ đã ghi, mỗi khi cần dùng thì đều nhớ lại được.

Trì là giữ gìn. Khi dùng xong thì xếp lại, gìn giữ cẩn thận.

Thí dụ: Hôm nay trông thấy hình tướng quả mít, múi màu vàng, chạm vào cái gai cảm nhận sần sùi, đặt vào lưỡi có vị ngọt, những cái ấy gọi là minh. Thấy, chạm, nếm đến đâu ghi hẳn trong tạng thức đến đấy. Khi cần hoặc ai nói đến thì nhớ lại hình xù xì, cái múi vàng vàng, vị ngọt như thế. Nhớ xong rồi xếp cất vào, bao nhiêu năm sau vẫn không mất nên gọi là trì.

Tạng thức của chúng ta là cái kho vô hình. Tuy chẳng thấy nó đâu, nhưng nó vẫn có cái tài tình như vậy. Thế thì đời sống chúng ta mới vận hành bình an, chứ thấy đâu quên đấy thì làm sao mà sinh sống và làm việc.

Bình Tần già dụ nghiệp báo. Bình đi xa ngàn dặm dụ cho thần thức (hư không trong bình) bị nghiệp lôi kéo đi thọ báo.

Hai vòi dụ Trí và Lý. Bịt cả hai vòi dụ Trí Lý bị mờ mịt.

Tâm mê gọi là thức. Tâm tỉnh gọi là trí.

Hằng ngày sáu căn đối sáu trần toàn hư vọng mà ta lại cho là thật. Sống bằng sáu thức mờ mịt nên Trí bị bịt.

Tánh Phật ở khắp, không có trong ngoài. Nhưng chúng ta chỉ thấy tánh mình ở trong thân hiện tại, ngăn cách với phần bên ngoài.

Đây là Lý bị bịt.

A Nan, hư không không đến từ phương kia cũng không vào phương này. Thật thế A Nan, nếu đến từ phương kia thì bình đã đựng hư không đem đi, chỗ cũ phải thiếu hư không. Nếu đưa vào phương này thì khi mở miệng bình trút ra, phải thấy hư không ra.

Hư không rõ ràng không có chuyện trong ngoài, đến đi. Thể tánh của chúng ta cũng thế. Hiện nay mê mờ nên tạng tánh cuộc vào trong thân, thành ra mới có thức ấm. Từ thể vốn không ngăn cách lại thành ngăn cách, chia ra trong ngoài. Đến đi qua lại ngàn dặm chỉ là vọng thức theo nghiệp thọ báo, chứ tánh thể vẫn bất động viên mãn.

Như bây giờ cầu về Cực Lạc nhưng tánh Phật của chúng ta đã có mặt ở Cực Lạc chưa? Tánh Phật thường trụ ở khắp thì dĩ nhiên cũng có mặt ở cõi Cực Lạc. Khi niệm Phật cầu vãng sanh thì thân nghiệp báo mòn dần, đến khi hết nghiệp thì thân này tan đi. Khi ấy bên Cực Lạc xuất hiện hào quang, nhóm thành hình hoa sen, hiện thân một vị Bồ tát. Nhưng đó chỉ là phước đức trang nghiêm, công đức tụ lại, hiện hình tướng lên như thế. Chứ sự thật lúc mình chưa về Cực Lạc thì tánh của mình cũng đang có mặt ở đấy. Tánh Phật đâu có đến đi, nơi nào nhân duyên đầy đủ hiện tướng lên gọi là sanh, đến khi hết nghiệp báo nhân duyên tan đi gọi là diệt. Huyễn vọng gọi là tướng chứ không phải sự thật.

Ví dụ khác: Ở xứ này có chú B ăn cắp. Khi chú B chết, cái thân ăn cắp không còn nữa nhưng thấy ở xứ kia có con trâu sanh ra. Thần thức đi thọ báo, tựa hồ như có sự đi lại. Nhưng mắt Phật thì thấy chỉ có sự chuyển biến trong tâm thức mà từ thân người thành thân trâu, còn tánh thể vẫn bất động ở khắp.

Nên biết thức ấm giả dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

2. SÁU NHẬP

Sáu nhập là nơi sáu trần đi vào tâm. Như con mắt là nơi sắc trần đi vào tâm, cái tai là nơi thanh trần đi vào tâm, “Nhập” với “căn” cùng là một thứ. Khi nào muốn nói “nơi” để trần đi vào tâm thì dùng từ “nhập”. Khi nào muốn nói “cỗi gốc” phát sanh ra sự phân biệt thì dùng từ “căn”, như nhãn căn là gốc phát sanh ra nhãn thức.

A Nan, vì sao sáu nhập vốn là Như Lai Tạng diệu chân như tánh?

NHÃN NHẬP

Chánh Văn:

A Nan, nếu mắt ngó trừng trừng, khi mỏi sẽ thấy có hoa đốm ở hư không. Cả cái thấy và hoa đốm đều là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề chăm chú phát ra.

Nhân hai vọng trần sáng tối phát ra cái thấy thâu nạp các trần tượng. Cái thấy rời hai trần sáng tối rốt ráo không có tự thể. Thật vậy A Nan, ông nên biết cái thấy không từ sáng tối đến, không từ con mắt ra cũng không phải do hư không sanh. Nếu từ sáng đến thì khi tối đã theo sáng diệt, làm sao thấy tối? Nếu từ tối đến thì khi sáng đã theo tối diệt, làm sao thấy sáng? Nếu do con mắt sanh, không có sáng tối, cái thấy vốn không. Nếu do hư không ra ngó thấy các trần tượng, xoay về phải thấy con mắt.

Vậy nên biết nhãn nhập luống dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Giảng Nghĩa:

A Nan, nếu mắt ngó trừng trừng, khi mỏi sẽ thấy có hoa đốm ở hư không. Cả cái thấy và hoa đốm đều là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề chăm chú phát ra.

Nhãn nhập chính là tánh thấy (kiến tinh). Ở bài Sắc ấm chúng ta đã học tánh Bồ đề vốn chân (hư không trong trẻo), do khởi niệm vọng động minh tánh giác (nhìn trừng trừng mỏi mệt) mà sanh ra vọng trần sắc ấm (hoa đốm). Đến đây Phật nâng trình độ: Chẳng những sắc ấm hư vọng, mà kiến tinh cũng đồng là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề. Tại sao? Tánh Bồ đề vốn chân bất nhị, nay chia làm hai là năng kiến và sở kiến. Sở kiến (sắc ấm) đã hư vọng thì biết năng kiến (kiến tinh) cũng giả dối.

Nhân hai vọng trần sáng tối phát ra cái thấy thâu nạp các trần tượng. Cái thấy rời hai trần sáng tối rốt ráo không có tự thể.

Từ tánh Bất Nhị, mê muội thấy hư không nên có trần tối, kết ám thành lửa nên có trần sáng. Nhân có hai trần, tánh Bồ đề tiếp tục lao nhọc phát ra cái thấy để thâu nạp các ảnh tượng. Tánh thấy nhân hai trần mà vọng hiện, vậy nên lìa trần thì rốt ráo không còn tự thể.

Thật vậy A Nan, ông nên biết cái thấy không từ sáng tối đến, không từ con mắt ra cũng không phải do hư không sanh. Nếu từ sáng đến thì khi tối đã theo sáng diệt, làm sao thấy tối? Nếu từ tối đến thì khi sáng đã theo tối diệt, làm sao thấy sáng? Nếu do con mắt sanh, không có sáng tối, cái thấy vốn không. Nếu do hư không ra ngó thấy các trần tượng, xoay về phải thấy con mắt.

Đoạn này theo lối lý luận quen thuộc từ các bài trước đến giờ: Bởi vì nó không từ đâu đến nên biết nó là thứ hư vọng không thật thể.

Cái thấy không từ sáng tối hư không thì chúng ta đã học rồi. Đến đây học thêm: Cái thấy không phải từ căn mắt sanh ra. Bởi vì nếu từ căn sanh thì phải độc lập với trần; nhưng ở trên đã nói, cái thấy lìa hai trần sáng tối thì không có tự thể.

Vậy nên biết nhãn nhập luống dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Phần đầu quyển kinh, Phật ca ngợi kiến tinh là chân tâm, là căn bản Bồ đề. Đến đây lại nói nó giả dối hư vọng. Các bộ kinh khác cũng có giảng rằng 5 ấm, 12 xứ, 18 giới là những cái hư vọng rõ ràng; nhưng chỉ có bộ Lăng Nghiêm nói 6 nhập là huyễn thôi. Cho nên bài này rất khó, phải vi mật quán chiếu mới nhận được.

Trước khi học Lăng Nghiêm, chúng ta quen sống với tâm phan duyên. Phật bảo nó huyễn thì chúng ta kinh hãi, sợ mình giống như gỗ đá không có tâm. Vậy nên Phật phải phương tiện giảng từ từ, rằng tâm phan duyên (căn bản sanh tử) lìa trần không có tự thể, còn kiến tinh mới là căn bản Bồ đề. Rồi từ kiến tinh mà học vào kiến tánh. Nay đã nhận được tánh rồi thì phải hiểu sáu nhập cũng chỉ là công dụng, nương vọng trần mà phát lao tướng giả dối, còn thể tánh hết thảy đều là Như Lai Tạng.

NHĨ NHẬP

Chánh Văn:

A Nan, ví như người lấy hai ngón tay bịt chặt hai lỗ tai. Tai mỏi mệt, trong đầu hóa ra có tiếng. Cả cái nghe cùng cái tiếng đều là tướng lao nhọc của tánh Bồđề chăm chú phát ra.

Nhân hai vọng trần động tĩnh phát ra cái nghe thâu nạp các trần tượng. Tánh nghe rời hai trần động tĩnh rốt ráo không có tự thể. Thật vậy A Nan, cái nghe không từ động tĩnh đến, không từ tai ra, không do hư không sanh. Nếu nghe từ tĩnh đến thì khi động đã theo tĩnh diệt, lẽ ra không nghe động. Nếu từ động đến thì khi tĩnh đã theo động diệt, lẽ ra không biết tĩnh.

Nếu do tai sanh, không có động tĩnh làm sao nghe? Nếu do hư không ra, đã có tánh nghe tức không phải là hư không.

Vậy nên biết rằng nhĩ nhập luống dối, không phải nhân duyên, không phải tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Giảng Nghĩa:

A Nan, ví như người lấy hai ngón tay bịt chặt hai lỗ tai. Tai mỏi mệt, trong đầu hóa ra có tiếng. Cả cái nghe cùng cái tiếng đều là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề chăm chú phát ra.

Nếu đã hiểu được bài Nhãn nhập thì sẽ dễ học năm nhập còn lại hơn, vì chúng tương tự nhau. Tánh Bồ đề lao nhọc cùng lúc phát ra cả sáu nhập chứ không chỉ riêng nhãn nhập.

Ở đây ví dụ bịt tai mỏi mệt (không khí ở trong bị ép), sanh ra âm thanh hư vọng trong đầu. Nên biết cả thanh trần và nhĩ nhập cũng từ tánh Bồ đề lao nhọc phát ra vậy.

Nhân hai vọng trần động tĩnh phát ra cái nghe thâu nạp các trần tượng. Tánh nghe rời hai trần động tĩnh rốt ráo không có tự thể. Thật vậy A Nan, cái nghe không từ động tĩnh đến, không từ tai ra, không do hư không sanh. Nếu nghe từ tĩnh đến thì khi động đã theo tĩnh diệt, lẽ ra không nghe động. Nếu từ động đến thì khi tĩnh đã theo động diệt, lẽ ra không biết tĩnh. Nếu do tai sanh, không có động tĩnh làm sao nghe? Nếu do hư không ra, đã có tánh nghe tức không phải là hư không.

Tánh nghe không từ động tĩnh hay hư không. Cũng không phải do căn tai sanh, bởi vì rời hai trần động tĩnh thì không còn tự thể.

Vậy nên biết rằng nhĩ nhập luống dối, không phải nhân duyên, không phải tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Nhĩ nhập không từ đâu ra, không có tự thể nên luống dối. Công dụng hư vọng còn tánh thể chính là Như Lai Tạng.

TỴ NHẬP

Chánh Văn:

A Nan, ví như có người bịt chặt hai lỗ mũi. Bịt lâu thành mỏi mệt. Trong mũi nghe có cảm giác lạnh. Nhân cảm giác mà phân biệt thông tắc, rỗng đặc, các mùi thơm thối. Cả cái ngửi cùng các hương trần đều là tướng lao nhọc của tánh Bồđề chăm chú phát ra.

Nhân hai vọng trần thông và tắc phát ra cái ngửi thâu nạp các trần tượng. Cái ngửi rời hai trần thông và tắc rốt ráo không có tự thể. Ngửi không phải từ thông tắc đến, không từ mũi ra, cũng không do hư không sanh. Nếu từ thông đến thì khi tắc cái ngửi đã mất rồi, làm sao biết tắc? Nếu nhân tắc có thì khi thông, không còn cái ngửi, làm sao biết được các mùi thơm thối? Nếu từ mũi ra, không có thông tắc, cái ngửi vốn không. Nếu do hư không sanh thì cái ngửi đó quay về ngửi mũi ông.

Vậy nên biết rằng tỵ nhập luống dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Giảng Nghĩa:

Bài này cũng tương tự. Do hai trần thông và tắc mà sanh ra tánh ngửi. Thông gọi là rỗng, tắc gọi là đặc. Tùy theo cảm giác rỗng hay đặc nhiều ít mà phân biệt ra các mùi. Cái ngửi và mùi thơm hôi đều là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề.

Cái ngửi không từ thông tắc hay hư không đến, cũng không phải từ căn sanh. Vậy nên biết tướng nó giả dối, còn tánh là Như Lai Tạng.

Các Thiền sư giảng đạo thường lấy chuyện ngay trong đời sống để chỉ chân tâm bản tánh.

Như câu chuyện:

Tổ Vân Môn hỏi: Mở cửa ra thì Đạt Ma đến là thế nào?

Hạo Giám (đệ tử) đáp: Ở ngay trên mũi Hòa thượng.

“Lại làm sao?

Hạo Giám không lời đáp.

“Mới biết ông chỉ là phường học nói.

Thế nào gọi là mở cửa ra? Chúng ta có sáu cửa để giao tiếp với cảnh bên ngoài là mắt tai mũi lưỡi thân ý, tức là sáu kiến tinh. Hễ mở mắt ra là có cái thấy, mở tai ra là có cái nghe, mở mũi ra là có cái ngửi. Mở cửa ra, tức là mở công dụng, thì tánh Phật hiện tiền.

Ngay trên mũi, đó là chân tâm bản tánh của mình. Chân tâm bản tánh có xa xôi gì đâu, ở ngay sáu căn của mình, đâu cần phải đi tìm tận phương nào.

THIỆT NHẬP

Chánh Văn:

A Nan, ví như người dùng lưỡi liếm mép, liếm mãi sanh mỏi mệt. Nếu bệnh thì có vị đắng, không bệnh thì có chút vị ngọt. Do những cảm xúc ngọt đắng bày tỏ tánh nếm. Bình thường thì có tánh nhạt. Cả nếm và các vị trần đều là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề chăm chú phát ra.

Nhân hai vọng trần nhạt và ngọt đắng phát ra cái nếm thâu nạp các trần tượng. Tánh nếm rời hai trần nhạt và ngọt đắng rốt ráo không có tự thể. Thật vậy A Nan, cái nếm không từ ngọt đắng đến, không nhân nhạt mà có, không từ lưỡi ra cũng không do hư không sanh. Nếu từ ngọt đắng đến thì khi nhạt cái nếm đã diệt rồi, làm sao biết nhạt? Nếu từ nhạt ra thì khi ngọt cái nếm đã mất, làm sao biết ngọt? Nếu do lưỡi sanh, không có ngọt đắng và nhạt thì lưỡi vô dụng. Nếu do hư không sanh thì hư không tự biết, nào có dính gì đến thiệt nhập của ông?

Vậy nên biết thiệt nhập luống dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Giảng Nghĩa:

Không ăn uống gì, chỉ vì liếm mép mãi sanh mỏi mệt mà ra vị ngọt đắng hư vọng. Từ ví dụ này luận ra cả tánh nếm và vị trần đều là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề.

Nhân hai vọng trần nhạt (không vị) và ngọt đắng (có vị) mà phát ra tánh nếm. Tánh nếm không từ ngọt đắng, nhạt hay hư không đến, cũng không phải do căn sanh. Vậy nên biết tướng nó giả dối, còn tánh là Như Lai Tạng.

THÂN NHẬP

Chánh Văn:

A Nan, ví như có người dùng bàn tay lạnh nắm bàn tay nóng. Thế bên lạnh nhiều hơn thì bên nóng lạnh theo. Thế bên nóng nhiều hơn thì bên lạnh thành ra nóng. Như vậy cảm xúc lúc hợp hiển rõ lúc ly. Cái thế chênh lệch giữa nóng và lạnh sanh ra cảm xúc. Cả cái biết xúc cùng các xúc trần đều là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề chăm chú phát ra.

Nhân hai vọng trần ly và hợp phát ra cái biết cảm xúc thâu nạp các trần tượng. Rời hai trần ly và hợp, trái và thuận, cái biết cảm xúc rốt ráo không có tự thể. Thật vậy A Nan, cảm xúc không từ ly hợp tới, không từ trái thuận có, không do thân thể ra cũng không phải hư không sanh. Nếu từ hợp đến, khi ly cái biết đã mất làm sao biết ly? Đối với hai tướng trái thuận cũng vậy. Nếu từ thân ra, không có ly hợp trái thuận, làm sao có cảm xúc? Nếu từ hư không ra thì dính gì đến chỗ thâu nạp của ông?

Vậy nên biết rằng thân nhập luống dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Giảng Nghĩa:

A Nan, ví như có người dùng bàn tay lạnh nắm bàn tay nóng. Thế bên lạnh nhiều hơn thì bên nóng lạnh theo. Thế bên nóng nhiều hơn thì bên lạnh thành ra nóng. Như vậy cảm xúc lúc hợp hiển rõ lúc ly.

Hai tay hợp nhau sanh ra cảm xúc nóng, lạnh. Nhờ cảm xúc lúc hợp mà ta biết lúc ly tay nào lạnh, tay nào nóng. Cũng như lúc mới bị sốt, phải nhờ tay của một người thân nhiệt bình thường sờ vào trán mình, ta mới biết mình đang bị nóng. Hay có làn gió thổi qua làm ta thấy mát, bởi vì khi nãy không có gió thì nóng hơn. Như vậy nhờ hai trần ly hợp mới hiển được cảm xúc. Nếu chỉ có hợp, như hai tay luôn dính vào nhau, gió thổi không ngừng thì ta không còn biết nóng lạnh nữa.

Cái thế chênh lệch giữa nóng và lạnh sanh ra cảm xúc. Cả cái biết xúc cùng các xúc trần đều là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề chăm chú phát ra.

Tay phải hay tay trái cũng là tay mình, không có cái gì ở bên ngoài. Có điều tay phải ban nãy cầm nước đá nên bị lạnh, còn tay trái không cầm nên tự nó vẫn ấm. Thế rồi bây giờ lấy hai tay hợp vào nhau, chênh lệch giữa nóng và lạnh khiến thần kinh cảm nhận ra tay trái đang ấm biết cái lạnh của tay phải, tay phải đang lạnh biết cái ấm của tay trái. Nóng lạnh giao nhau thành ra lao tướng. Chẳng những là cảm xúc đó, mà cả cái biết xúc cũng là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề.

Nhân hai vọng trần ly và hợp phát ra cái biết cảm xúc thâu nạp các trần tượng. Rời hai trần ly và hợp, trái và thuận, cái biết cảm xúc rốt ráo không có tự thể. Thật vậy A Nan, cảm xúc không từ ly hợp tới, không từ trái thuận có, không do thân thể ra cũng không phải hư không sanh. Nếu từ hợp đến, khi ly cái biết đã mất làm sao biết ly? Đối với hai tướng trái thuận cũng vậy. Nếu từ thân ra, không có ly hợp trái thuận, làm sao có cảm xúc? Nếu từ hư không ra thì dính gì đến chỗ thâu nạp của ông?

Vậy nên biết rằng thân nhập luống dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Hai trần ly hợp có hai tướng là trái và thuận. Cảm xúc vui là thuận (mát mẻ, êm ái, ). Cảm xúc khổ là nghịch (nóng nực, đau rát, ). Đoạn này tương tự các bài trên, cái biết xúc không từ đâu đến nên tướng hư vọng, mà thể chính là Như Lai Tạng.

Ý NHẬP

Ý nhập có nhiều tên: ý căn, tư lường, hành ấm, thức thứ 7 (mạt na thức).

Chánh Văn:

A Nan, ví như người mỏi nhọc thì ngủ. Ngủ chán thức dậy. Nhận biết trần cảnh gọi là nhớ. Không nhớ gọi là quên. Nên có các pháp trần điên đảo sanh trụ dị diệt. Thói quen thâu nạp các pháp trần thành một dòng không lộn lạo gọi là ý căn. Cả ý căn cùng các pháp trần đều là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề chăm chú phát ra.

Nhân hai vọng trần sanh và diệt nhóm cái biết ở trong, thâu nạp các pháp trần. Ý hay biết thấy nghe ngược dòng vào trong, chẳng những duyên với pháp trần mà còn có thể dung thông với tất cả năm căn ngoài. Đó là chỗ năm căn ngoài không bì kịp. Ý hay biết rời hai trần thức và ngủ, sanh và diệt, rốt ráo không có tự thể. Thật vậy A Nan, ý hay biết không từ thức ngủ đến, không do sanh diệt có, không từ ý căn ra cũng không do hư không sanh. Nếu từ thức đến, thì khi ngủ đã theo thức diệt rồi còn lấy gì làm cái ngủ? Nếu lúc sanh mới có thì khi diệt đã thành không, còn lấy gì biết diệt? Nếu do diệt mà có thì khi sanh không có diệt, lấy gì biết sanh? Nếu do ý căn ra, rời hai tướng thức ngủ, bộ thần kinh vô dụng. Nếu do hư không sanh thì hư không tự biết, quan hệ gì đến ông?

Vậy nên biết ý nhập luống dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Giảng Nghĩa:

A Nan, ví như người mỏi nhọc thì ngủ. Ngủ chán thức dậy.

Một người mỏi nhọc tinh thần, ý căn không còn đối cảnh thì hiện tướng ngủ. Ngủ chán, tinh thần khôi phục thì hiện tướng thức dậy.

Nhận biết trần cảnh gọi là nhớ, không nhớ gọi là quên.

Khi thức thì nhớ bóng ảnh tiền trần. Bóng ảnh tan đi gọi là quên. Lại nữa trong khi ngủ, cảnh mộng hiện lên gọi là nhớ. Đến khi thức, mộng tan gọi là quên.

Nên có các pháp trần điên đảo sanh trụ dị diệt.

Những thứ mình đã thấy nghe, sau đó nhớ lại gọi là pháp trần. Như hôm nay trông thấy cái bàn, thế rồi nhớ. Sau này, mỗi khi ai nói đến cái bàn thì bóng ảnh cái bàn hiện lên trong đầu.

Thế nào là sanh, trụ, dị, diệt? Lúc bóng ảnh mới hiện lên (nhớ) thì gọi là sanh. Bóng ảnh đang hiện rõ gọi là trụ. Mờ dần đi gọi là dị.

Đến khi mất hẳn (quên) thì gọi là diệt.

Xoay quanh việc thức ngủ nhớ quên mới có chuyện pháp trần sanh trụ dị diệt. Chứ sự thật thì pháp trần luôn hiện hữu trong tạng thức, các bậc Thánh có thể nhớ được tất cả chuyện trong quá khứ. Vậy nên gọi sanh, trụ, dị, diệt là tướng điên đảo.

Thói quen thâu nạp các pháp trần thành một dòng không lộn lạo gọi là ý căn.

Nếu lộn lạo thì thành người điên. Người điên chợt nhớ đến cái này, rồi lại chợt nhớ đến cái khác lộn xộn. Còn mình có hẳn một dòng không lộn lạo, cần nhớ đến cái gì thì nhớ, sắp xếp việc nào ra việc đó, như thế là người có bộ thần kinh tốt.

Cả ý căn cùng các pháp trần đều là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề chăm chú phát ra.

Tánh Bồ đề của chúng ta là tánh Bất Nhị thường trụ ở khắp mười phương. Hiện tại thấy ra nhà cửa, núi sông, người vật thì biết là tánh Bồ đề đã đeo nghiệp vô minh, theo thói quen minh ký ức trì mà có những pháp trần ở trong tâm. Pháp trần (sở kiến) đã hư vọng, thì ý căn (năng kiến) cũng đồng giả dối. Cả hai đều là tướng lao nhọc của tánh Bồ đề.

Nhân hai vọng trần sanh và diệt nhóm cái biết ở trong, thâu nạp các pháp trần.

Vọng trần ở đây ý nói bóng ảnh pháp trần ở trong tâm. Bóng ảnh hiện lên là sanh, tan đi là diệt. Nhân hai vọng trần sanh diệt mà sanh ra ý nhập để thâu nạp chúng.

Ý hay biết thấy nghe ngược dòng vào trong, chẳng những duyên với pháp trần mà còn có thể dung thông với tất cả năm căn ngoài.

Năm căn thấy biết năm trần bên ngoài, còn ý căn thấy biết pháp trần trong tâm nên gọi là ngược dòng vào trong.

Ý căn phát ra công dụng là ý thức, có thể dung thông với năm căn ngoài. Như khi nhãn thức thấy bông hoa thì ý thức chen vào so sánh, phân biệt đẹp xấu. Nhĩ thức nghe âm thanh thì ý thức cũng chen vào phân biệt hay dở.

Đó là chỗ năm căn ngoài không bì kịp.

Con mắt có biết nghe không? Cái tai có biết ngọt chua không? Mắt tai mũi lưỡi thân, mỗi cái chỉ biết một trần. Còn căn ý nhận biết bóng ảnh của cả năm trần, lại còn có thể dùng ý thức để dung thông với năm căn phân biệt bên ngoài, nên năm căn ngoài không bì kịp.

Mỗi căn có ba phần là phù trần căn, thắng nghĩa căn và đệ nhất nghĩa căn:

“Phù trần căn: Phù là nổi lên; trần là làm bằng đất nước gió lửa. Con mắt hiện rõ lên ai cũng nhìn thấy, nên gọi phù trần căn.

“Thắng nghĩa căn: Thần kinh ở trong con mắt gọi là thắng nghĩa căn, tức là ý nghĩa thù thắng của con mắt. Chính con mắt thịt không thấy, thấy được phải nhờ thần kinh.

“Đệ nhất nghĩa căn: Thần kinh làm bằng máu có biết gì đâu, phải có phần linh thiêng ở dây thần kinh nên mới thấy. Cho nên tánh thấy gọi là đệ nhất nghĩa căn.

Vì vậy, phải đủ ba phần phù trần căn, thắng nghĩa căn và đặc biệt là đệ nhất nghĩa căn thì mới thấy được. Ở nơi căn mắt thế nào thì năm căn kia cũng thế. Bây giờ chúng ta đang học ý nhập thì phù trần căn là bộ óc, thần kinh trong bộ não là thắng nghĩa căn và tánh biết là đệ nhất nghĩa căn.

Ý hay biết rời hai trần thức và ngủ, sanh và diệt, rốt ráo không có tự thể.

Ý nhập đã nương hai vọng trần mà sanh thì đương nhiên rời trần thì không có tự thể.

Thật vậy A Nan, ý hay biết không từ thức ngủ đến, không do sanh diệt có, không từ ý căn ra cũng không do hư không sanh.

Đây Phật tổng nêu ý nhập không từ đâu đến (để biết nó là thứ hư vọng). Bây giờ xét từng trường hợp:

Nếu từ thức đến, thì khi ngủ đã theo thức diệt rồi còn lấy gì làm cái ngủ?

Nếu từ thức đến, đến khi ngủ, ý nhập đã diệt thì lấy gì làm cái ngủ? Trong khi ngủ, ai là người nằm mộng?

Từ ngủ đến cũng như vậy.

Nếu lúc sanh mới có thì khi diệt đã thành không, còn lấy gì biết diệt? Nếu do diệt mà có thì khi sanh không có diệt, lấy gì biết sanh?

Nếu lúc sanh mới có thì khi pháp trần diệt, làm sao còn biết được cảnh u nhàn? Nếu từ diệt mà có thì khi sanh làm sao còn phân biệt được pháp trần?

Nếu do ý căn ra, rời hai tướng thức ngủ, bộ thần kinh vô dụng.

Ở trên đã nêu rời hai tướng thức ngủ, căn ý không có tự thể thì làm sao còn nói từ căn sanh ra?

Nếu do hư không sanh thì hư không tự biết, quan hệ gì đến ông?

Hư không không có tánh biết. Giả sử có thì hư không tự biết, chẳng liên quan gì đến mình, làm sao lại nói ý hay biết của mình từ đấy sanh ra?

Vậy nên biết ý nhập luống dối, không phải nhân duyên tự nhiên mà là Như Lai Tạng diệu chân như tánh.

Không có gì sanh ra làm sao lại có tánh biết? Phải có Như Lai Tạng là gốc, rồi theo nhân duyên nghiệp báo, có bộ óc và thần kinh hiển lộ công dụng tư lường, gọi là ý nhập. Công dụng thì lúc có, lúc không. Nó là trò ảo thuật, là cái hư vọng, mà thể tánh là Như Lai Tạng.