Kinh Thủ Lăng Nghiêm Giảng Nghĩa

a. Sự vô ngại pháp giới:

Người vật, núi sông, cây cối, nhà cửa hiện lên hình tướng gọi là Sự pháp giới.

Ở chung với chị em, có người hay người dở, người tốt người xấu, mình sống hòa được với tất cả. Như thế trên sự việc mình không bị chướng ngại, gọi là được Sự vô ngại.

b. Lý vô ngại pháp giới:

Học Lăng Nghiêm thấy tất cả vạn vật chỉ là đất nước gió lửa, do kết ám mà thành, thể tánh đều là Như Lai Tạng, đó là Lý pháp giới.

Chúng ta hiểu âm thanh hư vọng, chỉ là rung động của không khí. Người nghe cũng chỉ thâu được cái động tĩnh của không khí. Biết phần lý của âm thanh như thế nên bị la mắng, những lời nặng nề mình không buồn phiền, không đối đáp, không tranh cãi, gọi là được Lý vô ngại.

c. Lý sự vô ngại pháp giới:

Nước, lửa ở khắp pháp giới mà không phá nhau. Sự là nước, lửa. Lý là hiểu được bản thể của nó là Như Lai Tạng. Tướng của nước, lửa là hư vọng theo nghiệp hiện lên. Tánh thì đồng thể với nhau, ở khắp pháp giới thì việc gì nó phá nhau.

Ở trong chúng người tròn, người méo, người vuông, người dài. Ai sống hòa với mọi người, chịu đựng được tất cả, nhưng trong tâm còn bực bội, phải kín đáo chịu đựng, là người được Sự vô ngại. Còn người trên phần sự hòa với chúng, trên phần lý hiểu thân là đất nước gió lửa, lời nói là rung động không khí, tâm như nước gặp gió bị nổi sóng, mừng giận theo duyên mà khởi, chẳng có gì là sự thật. Vậy nên tâm vui vẻ, tha thứ khoan dung, là người được vô ngại cả phần Sự và phần Lý.

d. Sự sự vô ngại pháp giới:

Các Bồ tát biết rõ thân này là Như Lai Tạng, tường vách kia cũng là Như Lai Tạng, nên các Ngài đi qua tường vách như không. Đem một vật hết sức lớn cho vào một vật hết sức nhỏ mà không chướng ngại nhau. Thân các Ngài thật to mà vào được bụng con kiến. Chung quy các Ngài nắm được nguyên lý “Tất cả vạn pháp đều là Như Lai Tạng”. Cho nên sự này đối với sự kia vô ngại.

8. Kiến tinh bất nhị

Cả pháp giới duy có tánh Phật là sự thật, không có cái gì khác, gọi là bất nhị.

Chánh Văn:

A Nan: “Bạch Thế Tôn, nếu cái thấy hiện ở trước mắt thật là chân tánh của con thì thân tâm con hiện nay là vật gì? Mà nay thân tâm thật có biết, cái thấy không phân biệt. Thế thì làm sao đức Như Lai trước kia lại hỏi vặn: “Vật thấy được con”? Xin Phật rủ lòng đại từ chỉ bày cho con chỗ chưa ngộ”.

“Ông nói cái thấy ở trước mắt, nghĩa ấy không đúng. Nếu thật ở trước mắt ông và ông thật thấy được thì cái thấy đó đã có chỗ ở, ắt chỉ ra được. Vậy tôi cùng ông ngồi trong vườn Kỳ Đà, nhìn khắp rừng suối và các điện đường, trên đến mặt trời mặt trăng, trước đối sông Hằng. Ông hãy giơ tay chỉ bày trong các tướng kia: Chỗ râm là rừng, sáng là mặt trời, ngăn ngại là vách, thông suốt là hư không... Như thế cho đến cỏ cây mẩy mún lớn nhỏ khác nhau, phàm đã có hình thì phải đích chỉ ra được. Vậy nếu cái thấy hiện ở trước mắt thì ông hãy lấy tay chỉ ra. A Nan, nếu hư không đã là cái thấy, vậy cái gì là hư không? Nếu vật là cái thấy, vậy cái gì là vật? Ông hãy chín chắn chia chẻ, trong muôn hiện tượng tách ra cái thấy, chỉ bày cho tôi như các vật kia, rõ ràng không lầm lẫn.

“Nay con ở giảng đường này, trông xa đến sông Hằng, ngửa lên thấy mặt trời mặt trăng, giơ tay chỉ được, dùng mắt thấy được, đều toàn là vật chớ không có cái thấy. Bạch Thế Tôn, như lời Phật vừa dạy, chẳng những hàng hữu lậu sơ học Thanh văn chúng con mà các Bồ tát cũng không thể ở nơi muôn vật, chỉ ra cái thấy, rời tất cả vật, riêng có tự tánh.

“Đúng thế, đúng thế! A Nan, như lời ông nói: Không có cái thấy rời tất cả vật, riêng có tự tánh. Nay tôi lại bảo ông: Ông cùng Như Lai ngồi trong rừng Kỳ Đà, lại xem rừng vườn cho đến mặt trời mặt trăng, nhiều thứ hình tượng khác nhau. Ông hãy phát minh cái gì không phải cái thấy.

“Thật con nhìn khắp rừng Kỳ Đà. Nếu cây không phải cái thấy thì sao thấy được cây? Nếu cây tức là cái thấy thì sao còn gọi là cây? Như thế cho đến nếu hư không không phải cái thấy, làm sao thấy được hư không? Còn nếu hư không tức là cái thấy thì sao gọi là hư không? Con suy nghĩ chín chắn, trong muôn hình tượng, phát minh thật không có cái gì không phải cái thấy.

“Đúng thế, đúng thế!

Đại chúng, những vị chưa chứng vô học mờ mịt chẳng biết nghĩa ấy đầu đuôi thế nào, mất chỗ yên chí từ xưa nên hoảng hốt.

Như Lai thương xót an ủi: “Các thiện nam tử, bậc Vô thượng Pháp vương lời nói chân thật, xứng tánh chân như mà nói, không lừa không dối, không như bốn thứ luận nghị bất tử càn rỡ của bọn Mạt già lê. Các ông hãy suy nghĩ cho chín chắn, chớ phụ lòng tôi thương quý”.

Pháp vương tử Văn Thù Sư Lợi thương xót tứ chúng, đảnh lễ chân Phật, chắp tay cung kính: Bạch Thế Tôn, nếu cái thấy là tiền cảnh thì lẽ ra chỉ được. Nếu tiền cảnh không phải cái thấy thì lẽ ra không thể thấy được. Đại chúng không rõ nghĩa ấy nên mới kinh sợ chứ không phải thiện căn ít ỏi. Kính mong đức Như Lai thương xót, chỉ dạy các vật tượng và cái thấy vốn là vật gì mà ở trong đó không thể nói “phải” hay “không phải”.

“Đối với mười phương Như Lai, các đại Bồ tát trụ trong Tam ma địa, thì cái THẤY (căn), cảnh trần cùng các tưởng tướng (thức) đều là hoa đốm ở hư không, vốn không hề có. Cái THẤY và cảnh trần chính là Bồ đề diệu tịnh minh tâm, làm sao còn hỏi phải hay không phải. Như ông phải là Văn Thù hay không phải Văn Thù?

“Bạch Thế Tôn! Đúng thế! Nếu nói phải Văn Thù, thành ra có hai Văn Thù. Nếu nói không phải Văn Thù thì sai, vì chính con là Văn Thù. Trong đây không có hai tướng “phải” và “không phải”.

Phật bảo: “Cũng như vậy, tánh thấy nhiệm mầu sáng suốt cùng với các thứ sắc không vốn là tâm tánh Vô thượng Bồ đề. Như mặt trăng thứ hai thật là mặt trăng hay không phải mặt trăng? Văn Thù, chỉ có một mặt trăng thật. Ngoài ra không có cái gì phải mặt trăng hay không phải mặt trăng. Vậy nay các ông phát minh đủ thứ “thấy nghe” và “trần cảnh” đều là vọng tưởng. Cho nên không thể ra khỏi những luẩn quẩn “phải” hay “không phải”. Nếu biết tất cả đều là chân tịnh diệu giác, liền hết những rắc rối “chỉ được” hay “không chỉ được”.

Giảng Nghĩa:

A Nan: “Bạch Thế Tôn, nếu cái thấy hiện ở trước mắt thật là chân tánh của con thì thân tâm con hiện nay là vật gì? Mà nay thân tâm thật có biết, cái thấy không phân biệt. Thế thì làm sao đức Như Lai trước kia lại hỏi vặn: “Vật thấy được con”? Xin Phật rủ lòng đại từ chỉ bày cho con chỗ chưa ngộ”.

Bài Kiến tinh chân ngã, Phật ấn chứng rõ ràng: Tinh thần mới biết thấy, còn vật chất vô tri không biết gì. Nên ngài A Nan thắc mắc lại: Nếu cái thấy (chân) ở trước mắt, ở vườn cây, ở bầu trời là chân tánh của con thì thân tâm con (vọng) là vật gì? Mà hiện tại tánh thấy thì không phân biệt, còn thân tâm hư vọng lại biết tất cả.

“Ông nói cái thấy ở trước mắt, nghĩa ấy không đúng. Nếu thật ở trước mắt ông và ông thật thấy được thì cái thấy đó đã có chỗ ở, ắt chỉ ra được. Vậy tôi cùng ông ngồi trong vườn Kỳ Đà, nhìn khắp rừng suối và các điện đường, trên đến mặt trời mặt trăng, trước đối sông Hằng. Ông hãy giơ tay chỉ bày trong các tướng kia: Chỗ râm là rừng, sáng là mặt trời, ngăn ngại là vách, thông suốt là hư không... Như thế cho đến cỏ cây mẩy mún lớn nhỏ khác nhau, phàm đã có hình thì phải đích chỉ ra được. Vậy nếu cái thấy hiện ở trước mắt thì ông hãy lấy tay chỉ ra. A Nan, nếu hư không đã là cái thấy, vậy cái gì là hư không? Nếu vật là cái thấy, vậy cái gì là vật? Ông hãy chín chắn chia chẻ, trong muôn hiện tượng tách ra cái thấy, chỉ bày cho tôi như các vật kia, rõ ràng không lầm lẫn.

Phật sửa ngài A Nan: Ông nói cái thấy ở trước mắt là không đúng. Nếu thật ở trước mắt thì phải chỉ ra được. Vậy ông hãy chỉ cho tôi xem, trước mắt ông cái gì là cái thấy?

“Nay con ở giảng đường này, trông xa đến sông Hằng, ngửa lên thấy mặt trời mặt trăng, giơ tay chỉ được, dùng mắt thấy được, đều toàn là vật chớ không có cái thấy. Bạch Thế Tôn, như lời Phật vừa dạy, chẳng những hàng hữu lậu sơ học Thanh văn chúng con mà các Bồ tát cũng không thể ở nơi muôn vật, chỉ ra cái thấy, rời tất cả vật, riêng có tự tánh.

Như vậy khắp nơi đều là vật, không thể chỉ ra được cái thấy.

“Đúng thế, đúng thế! A Nan, như lời ông nói: Không có cái thấy rời tất cả vật, riêng có tự tánh.

Phật xác nhận: Đúng thế! Không thể rời tất cả vật mà chỉ ra được cái thấy đứng độc lập một mình.

Nay tôi lại bảo ông: Ông cùng Như Lai ngồi trong rừng Kỳ Đà, lại xem rừng vườn cho đến mặt trời mặt trăng, nhiều thứ hình tượng khác nhau. Ông hãy phát minh cái gì không phải cái thấy.

Lần đầu tìm khắp nơi thì toàn là vật, không thể chỉ ra cái thấy. Lần này Phật bảo ông A Nan tìm lại xem có cái gì không phải cái thấy.

“Thật con nhìn khắp rừng Kỳ Đà. Nếu cây không phải cái thấy thì sao thấy được cây? Nếu cây tức là cái thấy thì sao còn gọi là cây? Như thế cho đến nếu hư không không phải cái thấy, làm sao thấy được hư không? Còn nếu hư không tức là cái thấy thì sao gọi là hư không? Con suy nghĩ chín chắn, trong muôn hình tượng, phát minh thật không có cái gì không phải cái thấy.

“Đúng thế, đúng thế!

Lần này tìm xong thì thấy khắp nơi không có cái gì không phải cái thấy.

Ở ngay nơi vật, nói phải cái thấy hay không phải cái thấy đều sai. Vậy cái cây với tánh thấy là một hay là hai? Nói một thì không được vì cái cây là vật chất, cái thấy là tinh thần. Nhưng cũng không phải hai vì cái cây từ tánh thấy hiện ra. Đây chính là nghĩa Kiến tinh bất nhị.

Đại chúng, những vị chưa chứng vô học mờ mịt chẳng biết nghĩa ấy đầu đuôi thế nào, mất chỗ yên chí từ xưa nên hoảng hốt.

Đại chúng còn vô minh, vẫn sống với căn trần thức nên mờ mịt nghĩa này. Từ xưa chúng ta vẫn yên chí thân tâm này là mình, còn tất cả vật kia là ở bên ngoài. Bây giờ ông A Nan bảo, tất cả vật bên ngoài đều là tánh thấy, khác với chỗ biết hàng ngày của mình, thế là kinh sợ hoảng hốt.

Các vị chứng A la hán thì biết được nghĩa này. Các Ngài đã hết chiêm bao, không vào luân hồi. Buông vô minh thì cái minh hiện ra, được thiên nhãn minh, túc mạng minh, lậu tận minh. Cho nên sáng suốt hiểu nghĩa này không mờ mịt.

Như Lai thương xót an ủi: “Các thiện nam tử, bậc Vô thượng Pháp vương lời nói chân thật, xứng tánh chân như mà nói, không lừa không dối, không như bốn thứ luận nghị bất tử càn rỡ của bọn Mạt già lê. Các ông hãy suy nghĩ cho chín chắn, chớ phụ lòng tôi thương quý”.

Mỗi khi nói điều gì khó tin khó hiểu, Phật đều ân cần nhắc nhở rằng lời Phật là lời chân thật, xứng tánh chân như mà nói. Lần này thấy đại chúng mờ mịt hoảng hốt, Phật càng thương xót an ủi.

Phật thương quý chúng ta nên dành ra bao nhiêu thời giờ, bao nhiêu công phu để giảng Phật pháp cho chúng ta nghe. Vậy chúng ta chớ phụ lòng tốt của Phật, suy nghĩ cho chín chắn, nhận cho ra lẽ phải.

Pháp vương tử Văn Thù Sư Lợi thương xót tứ chúng, đảnh lễ chân Phật, chắp tay cung kính: Bạch Thế Tôn, nếu cái thấy là tiền cảnh thì lẽ ra chỉ được. Nếu tiền cảnh không phải cái thấy thì lẽ ra không thể thấy được. Đại chúng không rõ nghĩa ấy nên mới kinh sợ chứ không phải thiện căn ít ỏi. Kính mong đức Như Lai thương xót, chỉ dạy các vật tượng và cái thấy vốn là vật gì mà ở trong đó không thể nói “phải” hay “không phải”.

Ngài Văn Thù thương xót, muốn che chở tứ chúng nên thay mặt đứng ra, thỉnh cầu Phật giảng thêm cho mọi người đều hiểu.

Ngài Văn Thù nêu biểu căn bản trí. Đoạn này nói tới căn bản trí trí nhận được chân tâm bản tánh là bản thể của vạn pháp.

“Đối với mười phương Như Lai, các đại Bồtát trụ trong Tam ma địa, thì cái THẤY (căn), cảnh trần cùng các tưởng tướng (thức) đều là hoa đốm ở hư không, vốn không hề có. Cái THẤY và cảnh trần chính là Bồ đề diệu tịnh minh tâm, làm sao còn hỏi phải hay không phải. Như ông phải là Văn Thù hay không phải Văn Thù?

“Bạch Thế Tôn! Đúng thế! Nếu nói phải Văn Thù, thành ra có hai Văn Thù. Nếu nói không phải Văn Thù thì sai, vì chính con là Văn Thù. Trong đây không có hai tướng “phải” và “không phải”.

Phật bảo: “Cũng như vậy, tánh thấy nhiệm mầu sáng suốt cùng với các thứ sắc không vốn là tâm tánh Vô thượng Bồ đề. Như mặt trăng thứ hai thật là mặt trăng hay không phải mặt trăng? Văn Thù, chỉ có một mặt trăng thật. Ngoài ra không có cái gì phải mặt trăng hay không phải mặt trăng. Vậy nay các ông phát minh đủ thứ “thấy nghe” và “trần cảnh” đều là vọng tưởng. Cho nên không thể ra khỏi những luẩn quẩn “phải” hay “không phải”. Nếu biết tất cả đều là chân tịnh diệu giác, liền hết những rắc rối “chỉ được” hay “không chỉ được”.

Đây là câu trả lời rốt ráo của Phật.

Mười phương Như Lai là những vị đã thành Phật, thấy hoàn toàn đúng, không sai một tơ hào. Với tầm mắt hoàn toàn sáng suốt của các Ngài thì cả pháp giới đây chỉ có Bồ đề diệu tịnh minh tâm, không có vật chất hay tinh thần, không có phần chân cũng chẳng có phần vọng. Chân hay vọng, vật chất hay tinh thần đều là theo nghiệp báo của chúng sanh mà phân biệt.

Ngoài chư Phật thì các đại Bồ tát trụ trong Tam ma địa cũng thấy được chân lý này. Nghĩa là các Ngài phải buông xả nghiệp báo, nhập định thì mới thấy được như Phật.

Cả pháp giới đã là một thể chân như thì sao còn có chuyện thị phi, phải hay không phải? Hiểu được như vậy thì không còn kẹt vào những rắc rối thế này nữa.

Phật cho ví dụ thứ nhất: “Như ông phải là Văn Thù hay không phải Văn Thù?”.

Phật dùng Ngài Văn Thù để dụ cho thể nhất chân của pháp giới. Trong thể nhất chân ấy, tìm xem cái gì phải là Văn Thù (dụ cho cái gì là cái thấy), và cái gì không phải.

Ngài Văn Thù là bậc đại trí tuệ, nghe xong hiểu ngay nên đáp: Bạch Thế Tôn! Đúng thế! Con vốn là một chân thật Văn Thù. Nếu nói phải Văn Thù thì thành ra có hai Văn Thù. Nói không phải cũng sai, vì con chân thật là Văn Thù. Trong thể nhất chân không có hai tướng đối đãi “phải” hay “không phải”.

Ví dụ thứ hai: “Mặt trăng thứ hai thật là mặt trăng hay không phải mặt trăng?”.

(Khi nhìn vào mặt trăng, lấy tay ấn vào mắt sẽ lóe ra mặt trăng thứ hai.)

Tương tự, nói “phải” thì thành ra có hai mặt trăng; nói “không phải” thì sai, vì mặt trăng thứ hai cũng chính là mặt trăng. Vậy nên chỉ có một mặt trăng thật, ngoài ra không có cái gì “phải” mặt trăng hay “không phải” mặt trăng!

Rồi Phật khẳng định lại một lần nữa: Chúng ta vọng tưởng phát minh ra đủ thứ nên bị kẹt vào vòng luẩn quẩn “phải” hay “không phải”. Nếu biết tất cả đều là chân tịnh diệu giác thì sẽ không còn những rắc rối này.

Trong kinh Pháp Hoa, phẩm Tùy Hỷ Công Đức có nói: Nếu người nào nghe nói về tuổi thọ vô lượng vô biên của đức Phật A Di Đà mà vui mừng tùy hỷ, rồi kể lại cho người sau nghe. Người sau lại kể cho người sau nữa Cứ thế truyền nhau đến người thứ 50. Người thứ 50 khi nghe Phật sống thọ lâu cũng vui mừng tùy hỷ. Kinh nói công đức của người thứ 50 này, so sánh với công đức của một vị đại thí chủ phát tâm lành, cúng dường khắp thế giới chúng sanh, theo chỗ ưa thích của chúng, đồ ăn mặc, thuốc men, nhà cửa, ruộng vườn đều cung cấp đầy đủ không thiếu. Cúng dường như thế trọn 80 năm. Đến lúc tuổi thọ của mọi người không còn bao lâu nữa, người này vội giáo hóa tất cả chúng sanh đều chứng quả A la hán, thoát luân hồi sanh tử. Công đức của người này chúng ta thấy có lớn không? Rất nhiều. Thế mà Phật bảo người cúng dường như trên vẫn không bằng công đức của người tùy hỷ thứ 50 kia. Người kia chỉ nghe hiểu và tin thôi chứ chưa có tu chứng gì, ấy vậy mà công đức đã gấp bội. Đây là tin Phật Vô lượng thọ, chỉ mới có một nửa thôi.

Ngài Mã Minh trong Luận Khởi Tín có nói: Người nào tin tánh Bất nhị Vô lượng quang chu biến viên mãn này, công đức sẽ lớn gấp bội lần so với người giáo hóa tất cả chúng sanh cõi Ta Bà tu mười thiện trọn vẹn. Phật bảo: Nếu người nào được nghe bài Bất Nhị mà không sợ hãi, công đức người này vô lượng. Có khả năng hưng long giống Phật, được Phật thọ ký, quyết định sẽ thành Phật. Ai chịu để tâm suy nghĩ bài Bất Nhị chừng trong khoảng một bữa ăn, hoặc thọ trì quan sát một ngày một đêm thì mười phương Phật khen ngợi. Công đức trải A tăng kỳ kiếp nói cũng không hết.

Như vậy kinh Pháp Hoa thì nói về công đức của người tin và tùy hỷ tánh Vô lượng thọ. Còn Luận Khởi Tín của Tổ Mã Minh thì nói về lòng tin tánh Vô lượng quang. Hàng ngày chúng ta niệm Phật A Di Đà, tức là tin đủ cả hai tánh Vô lượng thọ, Vô lượng quang. Mỗi niệm, mỗi câu hồng danh với lòng tin sâu nguyện thiết, công đức lớn biết chừng nào!

Nghe thì tưởng chừng là dễ, nhưng tìm người có lòng tin hiểu về tánh Bất Nhị thì hiếm hoi lắm. Nên người nào nhận được nghĩa này rồi hết lòng tin chịu, sẽ được Phật thọ ký thành Phật.

PHỤ CHÚ

Tánh thấy ở khắp vạn vật, sao ngay cái chuông không thể tách riêng cái thấy và cái chuông?

a) Tánh thấy là tinh thần, không hình không tướng, chúng ta có nắm được đâu mà tách ra.

b) Do ánh sáng mặt trời chiếu vào cái chuông, rồi tia sáng ấy phản chiếu qua con ngươi đến thần kinh thị giác. Thần kinh thị giác y vào hai trần sáng tối hiển lên hình cái chuông. Tánh thấy ở tại đấy thấy bóng cái chuông trong mắt. Thần kinh thị giác phải có tánh biết thấy mới có công dụng hiển lên bóng ảnh cái chuông. Nếu không có tánh thấy thì bóng cái chuông không có. Cho nên không thể tách được cái thấy và cái chuông.

c) Tánh Phật là bản thể của vạn vật. Tất cả sự vật chỉ là hình tướng bằng đất nước gió lửa giả hiện một thời gian. Tánh thấy là bản thể của cái chuông, chớ không phải là một phần của cái chuông thì làm sao tách được cái thấy riêng, cái chuông riêng? Vì thế không thể chỉ ra hình tướng riêng biệt được.

9. Kiến tinh siêu tình

Siêu là vượt, tình là tình chấp của thế gian. Tánh thấy vượt ngoài tình chấp của thế gian, không thể dùng lời nói mà giảng, cũng không thể đem tâm suy nghĩ mà tìm. Phải tu chứng, sống với nó thì mới hiểu được.

Chánh Văn:

A Nan: “Bạch Thế Tôn, nếu quả thật như lời Pháp vương, tâm tánh tịch thường không sanh diệt, biến khắp mười phương, thì so với thuyết Minh đế của Phạm chí Sa Tỳ Ca La và Thần ngã của các ngoại đạo khác nhau thế nào? Đức Thế Tôn ở núi Lăng Già vì Đại Tuệ nói rằng: “Ngoại đạo chủ trương tự nhiên. Còn Phật nói nhân duyên, không phải cảnh giới của họ”. Nay con xét tâm tánh không sanh diệt, xa rời tất cả các điên đảo hư vọng, tựa như không phải nhân duyên mà giống như thuyết tự nhiên. Xin Phật khai thị cho

chúng con khỏi mắc tà kiến để nhận được Diệu Tịnh Minh Tâm”.

Phật bảo A Nan: Nay tôi phương tiện chân thật chỉ bày. Ông còn chưa ngộ, lại lầm là tự nhiên. A Nan, nếu quyết là tự nhiên thì phải chỉ rõ thể tánh tự nhiên. Ông hãy xét tánh thấy lấy gì làm tự thể. Lấy sáng làm tự thể? Lấy tối, lấy hư không hay lấy ngăn bít làm tự thể? A Nan, nếu lấy sáng làm tự thể thì lẽ ra không thấy được tối. Nếu lấy hư không làm tự thể thì lẽ ra không thấy được ngăn bít. Như vậy cho đến lấy tối làm tự thể thì đến khi sáng, tánh thấy đã diệt mất rồi, làm sao còn thấy được sáng?

“Tánh thấy, nếu không phải là tự nhiên thì nó hẳn do nhân duyên sanh. Xin hỏi đức Như Lai, nghĩa lý thế nào cho hợp với tánh nhân duyên?

“Ông nói nhân duyên. Tôi lại hỏi ông: Cái thấy nhân gì mà có? Nhân sáng, nhân tối, nhân hư không hay nhân ngăn bít mà có? A Nan, nếu tánh thấy nhân sáng mà có thì lẽ ra không thấy được tối, nhân tối mà có thì lẽ ra không thấy được sáng. Nhân hư không, nhân ngăn bít cũng vậy.

A Nan, cái thấy duyên sáng, duyên tối, duyên hư không hay duyên ngăn bít mà có? A Nan, nếu duyên hư không mà có thì không thể thấy ngăn bít. Duyên ngăn bít, duyên sáng, duyên tối cũng thế.

Nên biết tánh thấy không phải nhân, không phải duyên, không phải tự nhiên, không phải không tự nhiên, không có nghĩa phải hay chẳng phải, không có nghĩa tức là hay không tức là. Rời tất cả tướng, tức tất cả pháp. Đem danh tướng hí luận thế gian mà phân biệt chỉ như lấy tay nhọc sức nắm bắt hư không. Hư không có bao giờ để cho ông nắm bắt.

“Thưa Thế Tôn, nếu tâm tánh không phải nhân duyên, làm sao Thế Tôn thường dạy các hàng Tỳ kheo: “Cái thấy có bốn duyên là hư không, ánh sáng, con mắt và cái tâm”. Nghĩa ấy thế nào?

“Đó là tướng nhân duyên thế gian, không phải đệ nhất nghĩa. A Nan, thế nào người thế gian gọi là THẤY, thế nào họ gọi là KHÔNG THẤY?

“Người đời nhân ánh sáng mặt trời, mặt trăng và đèn, thấy các hình tướng thì gọi là thấy. Nếu không có ba thứ ánh sáng đó thì không thể thấy.

“A Nan, gọi là không thấy, lẽ ra cũng không thấy tối. Nếu đã thấy được tối thì chỉ là không sáng chứ đâu phải là không thấy. Sáng và tối tự lấn át nhau. Tánh thấy của ông không hề tạm thời không có. Thế thì biết cả hai lúc đều gọi là thấy. Làm sao thấy tối lại gọi là không thấy? A Nan, thấy sáng, cái thấy không phải là sáng. Thấy tối, cái thấy không phải là tối. Thấy hư không, cái thấy không phải là hư không. Thấy ngăn bít, cái thấy không phải là ngăn bít.

Bốn nghĩa đó đã thành lập rồi, ông lại nên biết: Khi kiến tánh nhận thấy kiến tinh thì kiến tánh không phải là kiến tinh. Kiến tinh còn xa kiến tánh. Kiến tinh không thể kịp được kiến tánh. Làm sao ông còn nói đến những nhân duyên tự nhiên, hòa hợp cùng phi hòa hợp? Thanh văn các ông hẹp hòi không thông đạt được thật tướng thanh tịnh. Nay tôi chỉ dạy, ông nên khéo suy nghĩ, đừng trễ nải trên đường Bồ đề.

Giảng Nghĩa:

A Nan: “Bạch Thế Tôn, nếu quả thật như lời Pháp vương, tâm tánh tịch thường không sanh diệt, biến khắp mười phương, thì so với thuyết Minh đế của Phạm chí Sa Tỳ Ca La và Thần ngã của các ngoại đạo khác nhau thế nào? Đức Thế Tôn ở núi Lăng Già vì Đại Tuệ nói rằng: “Ngoại đạo chủ trương tự nhiên. Còn Phật nói nhân duyên, không phải cảnh giới của họ”. Nay con xét tâm tánh không sanh diệt, xa rời tất cả các điên đảo hư vọng, tựa như không phải nhân duyên mà giống như thuyết tự nhiên. Xin Phật khai thị cho chúng con khỏi mắc tà kiến để nhận được Diệu Tịnh Minh Tâm”.

Minh đế: Minh là tối mờ mịt; đế là quyết chắc như thế. Ngoại đạo chủ trương rằng lúc bắt đầu khi chưa có trời đất, chưa có con người thì tất cả pháp giới chỉ là một cảnh giới tối tăm mờ mịt.

Thần ngã: Một vị thần có đủ linh thiêng, thần thông tài giỏi để mọi người thờ phụng.

Ngoài thuyết Minh đế và Thần ngã thì ngoại đạo còn chủ trương các pháp tự nhiên có. Mặt trời tự nhiên mọc, con người tự nhiên sanh ra con người, con gà tự nhiên sanh ra con gà, không có nguyên do gì cả.

Trước đây Phật dạy vạn vật do nhân duyên sanh. Bây giờ Phật nói chân tâm bản tánh không do đâu mà có. Ngài A Nan ngờ rằng tánh thấy tự nhiên có, nên xin Phật chỉ minh bạch để chúng sanh khỏi lạc về tà thuyết tự nhiên của ngoại đạo.

Phật bảo A Nan: Nay tôi phương tiện chân thật chỉ bày. Ông còn chưa ngộ, lại lầm là tự nhiên. A Nan, nếu quyết là tự nhiên thì phải chỉ rõ thể tánh tự nhiên. Ông hãy xét tánh thấy lấy gì làm tự thể. Lấy sáng làm tự thể? Lấy tối, lấy hư không hay lấy ngăn bít làm tự thể? A Nan, nếu lấy sáng làm tự thể thì lẽ ra không thấy được tối. Nếu lấy hư không làm tự thể thì lẽ ra không thấy được ngăn bít. Như vậy cho đến lấy tối làm tự thể thì đến khi sáng, tánh thấy đã diệt mất rồi, làm sao còn thấy được sáng?

“Tánh thấy, nếu không phải là tự nhiên thì nó hẳn do nhân duyên sanh. Xin hỏi đức Như Lai, nghĩa lý thế nào cho hợp với tánh nhân duyên?

“Ông nói nhân duyên. Tôi lại hỏi ông: Cái thấy nhân gì mà có? Nhân sáng, nhân tối, nhân hư không hay nhân ngăn bít mà có? A Nan, nếu tánh thấy nhân sáng mà có thì lẽ ra không thấy được tối, nhân tối mà có thì lẽ ra không thấy được sáng. Nhân hư không, nhân ngăn bít cũng vậy.

A Nan, cái thấy duyên sáng, duyên tối, duyên hư không hay duyên ngăn bít mà có? A Nan, nếu duyên hư không mà có thì không thể thấy ngăn bít. Duyên ngăn bít, duyên sáng, duyên tối cũng thế.

Nên biết tánh thấy không phải nhân, không phải duyên, không phải tự nhiên, không phải không tự nhiên, không có nghĩa phải hay chẳng phải, không có nghĩa tức là hay không tức là.

Như thế rõ ràng tánh thấy không thể dùng những chuyện đối đãi của thế gian so sánh hay lý luận mà tìm được.

Rời tất cả tướng, tức tất cả pháp.

Tánh Phật có phải là quả núi, con sông, cái chuông, cái ly không? Không phải, nên nói rời tất cả tướng. Nhưng tánh Phật tức tất cả pháp, nó chính là bản thể của quả núi, con sông, cái chuông, cái ly.

Như những con vật được nặn bằng bột ngày Tết Trung Thu. Bột không phải chó, không phải mèo, không phải thứ nào cả. Nhưng chính những con chó, con mèo đó đều làm bằng bột. Bột lìa tất cả tướng chó, mèo nhưng lại chính là bản thể của tất cả chó mèo trong mâm đồ chơi.

Đem danh tướng hí luận thế gian mà phân biệt chỉ như lấy tay nhọc sức nắm bắt hư không. Hư không có bao giờ để cho ông nắm bắt.

Chân tâm không hình không tướng, không sanh không diệt, vượt ngoài tình chấp thế gian. Nếu cứ đem danh tướng hí luận để tìm chân tâm thì Phật bảo như người nắm bắt hư không.

Vậy chúng ta học để làm gì? Người đời chỉ thấy biết những chuyện thế gian nên Phật tạm dùng danh tướng thế gian để đặt ra những phương pháp tu, giúp họ từ từ nhận được chân tâm. Nhận được chân tâm rồi thì biết nó vượt ra khỏi tình chấp, lý luận; không thể đem danh tướng thế gian mà nắm bắt được. Thế nên chúng ta phải vâng lời Phật, đúng theo những phương pháp Phật dạy, tu tập từ từ rồi cũng nhận được chân tâm. Chớ ngồi học rồi bàn luận để tìm chân tâm thì không bao giờ nắm bắt được.

“Thưa Thế Tôn, nếu tâm tánh không phải nhân duyên, làm sao Thế Tôn thường dạy các hàng Tỳ kheo: “Cái thấy có bốn duyên là hư không, ánh sáng, con mắt và cái tâm”. Nghĩa ấy thế nào?

Ngài A Nan thắc mắc thế sao trước kia Phật dạy cái thấy do bốn nhân duyên mà thành?

“Đó là tướng nhân duyên thế gian, không phải đệ nhất nghĩa. A Nan, thế nào người thế gian gọi là THẤY, thế nào họ gọi là KHÔNG THẤY?

“Người đời nhân ánh sáng mặt trời, mặt trăng và đèn, thấy các hình tướng thì gọi là thấy. Nếu không có ba thứ ánh sáng đó thì không thể thấy.

Phật đáp đó là giảng theo nghĩa của thế gian, không phải đệ nhất nghĩa. Người đời khi thấy các hình tướng mới gọi là thấy. Cái thấy đó phải duyên ánh sáng mà thành. Còn đây nói về cái thấy đệ nhất nghĩa (kiến tinh):

“A Nan, gọi là không thấy, lẽ ra cũng không thấy tối. Nếu đã thấy được tối thì chỉ là không sáng chứ đâu phải là không thấy. Sáng và tối tự lấn át nhau. Tánh thấy của ông không hề tạm thời không có. Thế thì biết cả hai lúc đều gọi là thấy. Làm sao thấy tối lại gọi là không thấy?

Phật đáp tánh thấy không phải nhân duyên, vì không đủ các duyên người ta vẫn thấy (thấy tối). Đã thấy tối tức là có thấy. Cảnh thay đổi lúc sáng lúc tối, còn tánh thấy lúc nào cũng có. Khi sáng thì thấy sáng, khi tối thì thấy tối.

Tánh thấy chủ nhân ông độc lập, vẫn thường trụ bất động tại đấy.

A Nan, thấy sáng, cái thấy không phải là sáng. Thấy tối, cái thấy không phải là tối. Thấy hư không, cái thấy không phải là hư không. Thấy ngăn bít, cái thấy không phải là ngăn bít.

Bốn nghĩa đó đã thành lập rồi, ông lại nên biết: Khi kiến tánh nhận thấy kiến tinh thì kiến tánh không phải là kiến tinh. Kiến tinh còn xa kiến tánh. Kiến tinh không thể kịp được kiến tánh. Làm sao ông còn nói đến những nhân duyên tự nhiên, hòa hợp cùng phi hòa hợp?

Bốn nghĩa đó đã thành lập rồi: Kiến tinh độc lập, đứng nhìn sáng tối thông bít nên kiến tinh không phải là bốn thứ này.

Từ nghĩa trên, chúng ta tiến lên bậc nữa. Bởi vì kiến tánh nhận thấy kiến tinh nên kiến tánh không phải là kiến tinh. Kiến tinh chưa phải là cứu cánh, mục đích cuối cùng. Kiến tánh mới thật là diệu tịnh minh tâm.

Kiến tánh vào mắt thành cái thấy, vào tai thành cái nghe, vào mũi thành cái ngửi, vào lưỡi thành cái nếm, vào thân thành cái xúc, vào óc thành cái biết. Sáu bộ máy với sáu công dụng khác nhau. Kiến tinh chỉ là một công dụng. Kiến tánh mới là bản thể của tất cả.

Ở trên Phật bảo kiến tinh là chân, thức là vọng. Tới đây Phật nâng trình độ: Chính tánh thấy (kiến tinh) còn đeo nghiệp, còn vướng vào thân này nên vẫn là vọng. Ngay kiến tinh ông còn chưa nhận ra, huống chi nói đến kiến tánh. Nó là thứ mà người thế gian không biết được. Cho nên chẳng thể dùng lý luận nhân duyên, tự nhiên, hòa hợp hay không hòa hợp mà tìm được.

Thanh văn các ông hẹp hòi không thông đạt được thật tướng thanh tịnh: Tướng chân thật của tất cả vạn pháp là chân tâm bản tánh. Thanh văn chưa học chân tâm nên chưa biết thật tướng này.

Nay tôi chỉ dạy, ông nên khéo suy nghĩ, đừng trễ nải trên đường Bồ đề.

Trễ nải tức là lười biếng chậm chạp. Như chúng ta học bộ Lăng Nghiêm xong, kinh cứ đi đường kinh, mình cứ đi đường mình, vẫn sống với sáu thức sáu trần. Đó là chúng ta đã trễ nải trên đường Bồ đề. Bây giờ hàng ngày phải chịu khó suy ngẫm nghĩa kinh, rồi “Nam Mô A Di Đà Phật”, quay về nhận cho ra tánh Vô lượng quang Vô lượng thọ của mình. 10. Kiến tinh chưa phải kiến tánh

Chánh Văn:

A Nan bạch: “Thế Tôn vì chúng con chỉ dạy lý nhân duyên tự nhiên, các tướng hòa hợp và không hòa hợp, tâm con còn chưa khai ngộ. Nay lại nghe Phật dạy: “Kiến tinh chưa phải kiến tánh”, càng thêm mờ mịt. Cúi xin Thế Tôn thương xót khai mở con mắt đại trí tuệ, chỉ bày cho chúng con tâm tánh trong sạch sáng suốt”. A Nan khóc lóc đảnh lễ, vâng nghe Thánh chỉ.

Thế Tôn thương xót A Nan và đại chúng, chỉ dạy pháp Đại Tổng Trì là con đường nhiệm mầu vào Tam ma đề: Này A Nan, ông tuy nhớ lâu chỉ ích học rộng. Nhưng nơi vi mật quán chiếu Samatha tâm còn chưa rõ. Ông hãy nghe kỹ, tôi sẽ vì ông phân tích chỉ bày. Đồng thời khiến cho những kẻ hữu lậu tương lai được quả Bồđề. Này A Nan! Tất cả chúng sanh luân hồi trong thế gian đều do hai vọng kiến điên đảo, ngay nơi tâm phát sanh, theo nghiệp báo xoay vần:

1. Biệt nghiệp vọng kiến

A Nan, mắt lóa ban đêm trông vào đèn, thấy bóng tròn năm sắc. Bóng tròn hiện ra nơi đèn là sắc của đèn hay của cái thấy? A Nan, nếu là sắc của đèn, những người mắt lành sao không thấy? Nếu là sắc của thấy thì thấy đã thành sắc, sao người lóa kia còn thấy bóng tròn?

Lại nữa A Nan, nếu bóng tròn rời đèn tự có, lẽ ra khi trông bình phong bức màn đều có bóng tròn. Nếu rời cái thấy, bóng tròn riêng mình tự có, thì làm sao người lóa lại thấy bóng tròn? Vậy nên biết sắc thật ở nơi đèn, mắt bệnh thấy có bóng tròn. Cả bóng tròn và cái thấy đều là bệnh. Thấy được bệnh lóa tự không bệnh. Rốt cuộc không nên nói rằng bóng tròn là do đèn hay do thấy. Huống chi lại còn nói không phải do đèn, không phải do thấy.

2. Đồng nghiệp vọng kiến

Này A Nan, cõi Diêm phù đề, trừ biển cả, đất bằng có 3. châu. Châu lớn chính giữa bao quát từ Đông sang Tây có đến 2.300 nước lớn. Các châu nhỏ khác, ở trong các biển. Mỗi châu có từ 10, 20 cho đến 200, 300 nước. A Nan, thí dụ một châu nhỏ chỉ có hai nước. Nhân dân bên này đồng cảm ác duyên hoặc thấy hai mặt trời, hai mặt trăng, nhật thực, nguyệt thực, sao phướn, sao chổi, sao băng v.v... còn nước bên cạnh không thấy cũng không nghe.

A Nan, như biệt nghiệp vọng kiến thấy bóng tròn ở đèn tựa hồ như thật có tiền cảnh. Nhưng đây chỉ do bệnh lóa. Người biết như thế là chánh kiến. Hiện nay ông thấy núi sông, cõi nước, chúng sanh, đều là bệnh từ vô thủy. Căn trần duyên nhau tựa hồ thật có tiền cảnh, chung quy chỉ là bệnh lóa. Năng kiến sở kiến đều là bệnh.

Giác ngộ được năng kiến sở kiến đều là bệnh lóa. Tâm giác ngộ này không lóa. Giác ngộ như thế là nhận được kiến tánh, là không còn ở trong vòng thấy, nghe, hay, biết (các kiến tinh). Vậy nên nay ông thấy tôi cùng mười loại chúng sanh đều là cái thấy lóa, không phải là giác ngộ được bệnh lóa. Kiến tánh vốn không phải là bệnh lóa, không phải là kiến tinh.

A Nan, nay lấy đồng phận vọng kiến của chúng sanh so với biệt nghiệp vọng kiến của một người. Người đau mắt thấy bóng tròn là do bệnh lóa giả dối hiện ra. Đây là biệt nghiệp. Ở nước kia nhân dân đồng phận thấy các tướng không tốt. Đây là đồng nghiệp. Các chướng ác khởi lên trong đồng kiến nghiệp đều do vọng kiến từ vô thủy. Cho đến 3. châu, bốn biển lớn, các nước hữu lậu và mười phương chúng sanh, đều là nơi giác minh vô lậu diệu tâm, thấy nghe hay biết hư vọng bệnh duyên hòa hợp vọng sanh, hòa hợp vọng tử. Nếu xa rời được các duyên hòa hợp và không hòa hợp ắt diệt trừ các nguyên nhân sanh tử, viên mãn tánh Bồ đề không sanh diệt, bản tâm thanh tịnh, bản giác thường trụ.

Giảng Nghĩa:

A Nan bạch: “Thế Tôn vì chúng con chỉ dạy lý nhân duyên tự nhiên, các tướng hòa hợp và không hòa hợp, tâm con còn chưa khai ngộ. Nay lại nghe Phật dạy: “Kiến tinh chưa phải kiến tánh”, càng thêm mờ mịt. Cúi xin Thế Tôn thương xót khai mở con mắt đại trí tuệ, chỉ bày cho chúng con tâm tánh trong sạch sáng suốt”.

A Nan khóc lóc đảnh lễ, vâng nghe Thánh chỉ.

Thế Tôn thương xót A Nan và đại chúng, chỉ dạy pháp Đại Tổng Trì là con đường nhiệm mầu vào Tam ma đề: Này A Nan, ông tuy nhớ lâu chỉ ích học rộng. Nhưng nơi vi mật quán chiếu Samatha tâm còn chưa rõ. Ông hãy nghe kỹ, tôi sẽ vì ông phân tích chỉ bày. Đồng thời khiến cho những kẻ hữu lậu tương lai được quả Bồ đề.

Này A Nan! Tất cả chúng sanh luân hồi trong thế gian đều do hai vọng kiến điên đảo, ngay nơi tâm phát sanh, theo nghiệp báo xoay vần:

Tại sao Phật lại gọi chân tâm bản tánh là Đại Tổng Trì? Nếu biết tất cả là tâm mình thì không cần phải tìm học cây cối, núi sông, môn này môn kia Chúng ta cứ trở về tâm mình thì chẳng những biết được núi sông mà trên trời, dưới đất có bao nhiêu thứ đều biết hết. Một khi đã an định vào tánh Phật thì con mắt không còn muốn đi du lịch ngắm cảnh, tai không còn muốn đi nghe nhạc, tâm không còn ao ước gì ở bên ngoài nữa. Nắm được Tâm là nắm được tất cả nên gọi là Đại Tổng Trì.

Thế nào là hai vọng kiến ở nơi tâm phát sanh? Mắt đau thì nhìn thấy hoa đốm. Tâm đeo nghiệp thì tự thấy ra các cảnh giới, như người ngủ chiêm bao. Những cảnh giới này là do tâm hiện ra chứ không thật có.

Theo nghiệp báo xoay vần: Con mắt thấy lầm, từ chỗ thấy lầm rồi tạo nghiệp, từ tạo nghiệp lại tăng trưởng sai lầm, nghiệp này nghiệp khác chồng chất xoay vần lẫn nhau.

1. Biệt nghiệp vọng kiến

A Nan, mắt lóa ban đêm trông vào đèn, thấy bóng tròn năm sắc.

Biệt nghiệp là nghiệp riêng. Chỉ có người mắt lóa mới thấy bóng tròn, còn những người mắt lành không thấy. Bóng tròn không thật nên biết cái thấy bóng tròn là vọng kiến.

Bóng tròn hiện ra nơi đèn là sắc của đèn hay của cái thấy?

Bắt đầu tìm xem bóng tròn năm sắc từ đâu ra, cốt là để xác thực nó hư vọng.

A Nan, nếu là sắc của đèn, những người mắt lành sao không thấy?

Nên không phải của đèn.

Nếu là sắc của thấy thì thấy đã thành sắc, sao người lóa kia còn thấy bóng tròn?

Nên cũng không phải của cái thấy. Nếu phải thì cái thấy đã hóa thành bóng tròn (là vật), làm sao còn gọi là thấy nữa? Thế thì người lóa kia phải không thấy gì, chứ sao lại thấy bóng tròn?

Lại nữa A Nan, nếu bóng tròn rời đèn tự có, lẽ ra khi trông bình phong bức màn đều có bóng tròn.

Phải nhìn vào đèn mới có bóng tròn. Vậy bóng tròn không rời đèn mà tự có.

Nếu rời cái thấy, bóng tròn riêng mình tự có, thì làm sao người lóa lại thấy bóng tròn?

Đã gọi là thấy bóng tròn thì bóng tròn không thể rời cái thấy mà tự có.

Vậy nên biết sắc thật ở nơi đèn, mắt bệnh thấy có bóng tròn.

Mắt bệnh nhìn vào ánh sáng bình thường ở nơi đèn thì thấy ra bóng tròn.

Cả bóng tròn và cái thấy đều là bệnh.

Thấy bóng tròn thì biết là mắt bệnh. Còn bóng tròn là tướng của bệnh. Vậy nên cả bóng tròn lẫn cái thấy bóng tròn đều là bệnh.

Thấy được bệnh lóa tự không bệnh.

Thấy được bệnh lóa là trí tuệ sáng suốt biết đúng. Nếu có khả năng thấy được bệnh tức là đã lìa bệnh. Như người biết mình nằm mộng là đã ra khỏi mộng.

Rốt cuộc không nên nói rằng bóng tròn là do đèn hay do thấy. Huống chi lại còn nói không phải do đèn, không phải do thấy.

Đã biết nó là thứ hư vọng mà còn bàn luận thì lại thêm một lớp vọng nữa!

Hợp pháp:

“Mắt bệnh: Đeo nghiệp.

“Bóng tròn năm sắc: Năm ấm (thân, tâm, cảnh).

Chúng sanh đeo vọng kiến sống trong năm ấm; thấy ra thân, tâm, thế giới.

“Mắt lành: Chân trí.

“Đèn: Chân lý.

Chân trí thấy chân lý chỉ là pháp giới nhất chân, vốn không có gì khác ngoài tánh Phật.

2. Đồng nghiệp vọng kiến

Này A Nan, cõi Diêm phù đề, trừ biển cả, đất bằng có 3. châu. Châu lớn chính giữa bao quát từ Đông sang Tây có đến 2.300 nước lớn. Các châu nhỏ khác, ở trong các biển. Mỗi châu có từ 10, 20 cho đến 200, 300 nước. A Nan, thí dụ một châu nhỏ chỉ có hai nước. Nhân dân bên này đồng cảm ác duyên hoặc thấy hai mặt trời, hai mặt trăng, nhật thực, nguyệt thực, sao phướn, sao chổi, sao băng v.v... còn nước bên cạnh không thấy cũng không nghe.

Đồng nghiệp là nghiệp chung. Ở đây Phật ví dụ người dân ở một nước đồng nghiệp với nhau, cùng thấy ra các ác duyên; còn nước bên cạnh thì không thấy. Hai nước ở cùng một châu, chung một bầu trời nhưng chỗ thấy không giống nhau, vậy nên biết thấy ra ác duyên là vọng kiến.

Nêu xong hai ví dụ rồi, Phật bắt đầu hợp pháp biệt nghiệp:

A Nan, như biệt nghiệp vọng kiến thấy bóng tròn ở đèn tựa hồ như thật có tiền cảnh. Nhưng đây chỉ do bệnh lóa. Người biết như thế là chánh kiến. Hiện nay ông thấy núi sông, cõi nước, chúng sanh, đều là bệnh từ vô thủy. Căn trần duyên nhau tựa hồ thật có tiền cảnh, chung quy chỉ là bệnh lóa. Năng kiến sở kiến đều là bệnh.

Cảnh chúng ta đang sống đây, chị em ai nấy đều thấy giống nhau nên dễ cho rằng cảnh có thật, rất khó nhận nó là biệt nghiệp. Phật phải dùng ví dụ biệt nghiệp vọng kiến thấy bóng tròn để chỉ bày chỗ biệt nghiệp hiện tại của chúng ta.

Người bệnh lóa thấy bóng tròn có thật, hệt như chúng ta hiện nay thấy núi sông, cõi nước, thế giới, chúng sanh. Đây chỉ là bệnh lóa, do chúng ta đeo mắt của loài người mà thấy ra như thế. Chứ con mèo, con cá lại thấy ra cảnh khác. Mỗi loài biệt nghiệp thấy riêng.

Từ biệt nghiệp làm người, chúng ta có thân người. Thân người có sáu căn nên tiền cảnh có sáu trần tương ứng. Căn trần duyên nhau tựa hồ như thật nhưng chung quy vẫn chỉ là bệnh lóa. Năng kiến sở kiến đều là bệnh. Người biết như thế là chánh kiến.

Giác ngộ được năng kiến sở kiến đều là bệnh lóa. Tâm giác ngộ này không lóa.

Ở đây nhắc lại tương tự ý trước: Thấy được bệnh lóa tự không bệnh. Chân tánh (tâm giác ngộ) giác biết năng kiến sở kiến đều là vọng, nên tự nó không ở trong vọng.

Giác ngộ như thế là nhận được kiến tánh, là không còn ở trong vòng thấy, nghe, hay, biết (các kiến tinh).

Tâm giác ngộ không còn bệnh lóa thì không còn bị chia thành sáu căn, các kiến tinh nữa.

Vậy nên nay ông thấy tôi cùng mười loại chúng sanh đều là cái thấy lóa, không phải là giác ngộ được bệnh lóa. Kiến tánh vốn không phải là bệnh lóa, không phải là kiến tinh.

Mười loại chúng sanh chính là 12 loại chúng sanh, ngoại trừ Vô sắc và Vô tưởng.

Đoạn này ý nói mê hoặc vọng kiến chưa trừ thì chẳng những là thấy mười loại chúng sanh, mà thấy hảo tướng như thấy Phật cũng chỉ là cái thấy mang bệnh, chẳng phải là cái thấy giác ngộ bệnh lóa. Kiến tánh giác ngộ không có bệnh nên không còn gọi là kiến tinh nữa.

A Nan, nay lấy đồng phận vọng kiến của chúng sanh so với biệt nghiệp vọng kiến của một người. Người đau mắt thấy bóng tròn là do bệnh lóa giả dối hiện ra. Đây là biệt nghiệp. Ở nước kia nhân dân đồng phận thấy các tướng không tốt. Đây là đồng nghiệp. Các chướng ác khởi lên trong đồng kiến nghiệp đều do vọng kiến từ vô thủy.

Phật nói lại sự tương quan giữa hai ví dụ “biệt nghiệp thấy bóng tròn” và “đồng nghiệp thấy chướng ác”, để chuẩn bị hợp pháp nguyên phần đồng nghiệp.

Ở đoạn trước chúng ta đã rõ: Cả nước cùng thấy chướng ác nên biết là đồng phận, nước bên cạnh không thấy nên biết là vọng kiến. Tuy vậy, lại không tường tận hiển rõ cái hư vọng như ví dụ bệnh lóa thấy bóng tròn. Nên Phật mới so sánh để chúng ta thấy rõ: Cả nước cùng thấy chướng ác cũng hư vọng giả dối, giống như một người bệnh lóa thấy bóng tròn. Hợp hai ví dụ với nhau thì như cả nước đồng bệnh lóa thấy bóng tròn và một người có ác duyên gặp tai nạn.

Bóng tròn không từ đèn, không từ cái thấy, không rời đèn, không rời cái thấy; cũng như các chướng ác không từ hư không, không từ cái thấy, không rời hư không, không rời cái thấy. Đồng và biệt tuy khác nhưng đều là thứ hư vọng như nhau. Đều do vô minh từ vô thủy, huân tập thành vọng kiến mà thấy ra bóng ảnh.

Từ sự tương quan này, Phật mới hợp pháp đồng nghiệp chánh báo y báo của mười phương chúng sanh:

Cho đến 3. châu, bốn biển lớn, các nước hữu lậu và mười phương chúng sanh, đều là nơi giác minh vô lậu diệu tâm, thấy nghe hay biết hư vọng bệnh duyên hòa hợp vọng sanh, hòa hợp vọng tử.

Cõi Diêm phù đề có 3. châu, bốn biển lớn. Các nước hữu lậu là những nơi từ vô minh mà kiến lập nên.

Thấy nghe hay biết hư vọng bệnh duyên: Tâm mình bất nhị, linh giác thuần chân ở khắp pháp giới. Do chúng ta khởi niệm chia pháp giới thành hai là năng kiến (tinh thần) và sở kiến (vật chất). Phần năng kiến tiếp tục chia thành các căn, phần sở kiến cũng chia thành các trần tương ứng. Đây là chỗ đồng nghiệp mê muội của tất cả muôn loài.

Các bệnh duyên lại hòa hợp với nhau:

Hòa hợp vọng sanh, hòa hợp vọng tử: Y báo có thành, trụ, hoại, không. Chánh báo có sanh, lão, bệnh, tử. Nhân duyên sanh hòa hợp, trong tánh vô sanh lại thấy có sanh. Nhân duyên ly biệt hòa hợp, trong tánh bất diệt lại thấy có tử.

Thí dụ thấy nghe hay biết hư vọng bệnh duyên hòa hợp với nhau trong việc sanh tử của con chó: Tai nghe cô A hô lên “con chó mới sanh”, thế là chạy ra xem. Mắt trông thấy hình ảnh con chó. Từ xưa đã học con này là con chó nên tâm cũng biết theo. Thấy nghe hay biết dung hòa với nhau, công nhận có con chó sanh ra (hòa hợp vọng sanh). Rồi về sau, thấy nghe hay biết hư vọng bệnh duyên hòa hợp với nhau để thấy con chó chết đi. Nghe cô A hô lên “con chó chết rồi”, cả chúng xúm vào “Nam Mô A Di Đà Phật”. Mắt thấy nó nằm đấy, tai nghe chị em bảo nó chết, tâm biết nó đã chết, tay đem nó chôn xuống đất, sáu căn cùng thấy các duyên con chó chết đi (hòa hợp vọng tử). Nhưng sự thật thì ngay nơi con chó chính là Phật A Di Đà, vì hai vọng kiến mà trông ra thành con chó, rồi có chuyện sanh tử.

Nếu xa rời được các duyên hòa hợp và không hòa hợp ắt diệt trừ các nguyên nhân sanh tử, viên mãn tánh Bồ đề không sanh diệt, bản tâm thanh tịnh, bản giác thường trụ.

Phật kết lại bằng ý phản vọng quy chân.

Các duyên hòa hợp: Đây là cảnh biệt nghiệp. Tâm thức hòa hợp với nghiệp sát đạo dâm vọng để vào sanh tử.

Không hòa hợp: Đây là cảnh đồng nghiệp. Tâm thức không hòa hợp với nghiệp nên không vào sanh tử.

Các nguyên nhân sanh tử: Hai vọng kiến điên đảo là gốc luân hồi:

“Biệt nghiệp vọng kiến là nguyên nhân phận đoạn sanh tử, thuộc sự thức: Tâm thức đã làm việc trộm cắp thì thành sự việc, sanh làm con trâu.

“Đồng nghiệp vọng kiến là nguyên nhân biến dịch sanh tử, thuộc nghiệp thức: Tâm thức đeo nghiệp vô minh nên còn chuyển động. Nó suốt ngày chuyển biến như dòng sông, tuy đã hết sóng (phận đoạn sanh tử) mà nước vẫn chảy ngầm.

Nếu xa rời được các duyên hòa hợp và không hòa hợp ắt diệt trừ các nguyên nhân sanh tử:

“Xa rời duyên hòa hợp: Tu Giới Định Tuệ. Tập quán chiếu để xả ngã ái ngã chấp, biết sáu trần là huyễn. Ngừng dòng sông thọ tưởng, không nổi sóng, không tạo nghiệp thì hết luân hồi sanh tử, không có thân phận đoạn.

“Xa rời duyên không hòa hợp: Tâm hết thọ tưởng hành nhưng còn thức ấm. Dòng sông tuy không bị sóng gió nhưng tự ngấm ngầm chuyển động. Lìa được thức ấm, dòng nước đứng lặng mới thật nhận được tánh thường trụ ở khắp mười phương, không còn biến dịch sanh tử.

Buông xong hai vọng kiến sẽ nhận lấy tâm thật của mình đứng lặng, gọi là định Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội. Trở về tánh Vô lượng quang là bản tâm thanh tịnh, tánh Vô lượng thọ là bản giác thường trụ.

?R?

Học đến đây có thể hiểu được hình ảnh ba mặt trăng trong bài Kiến tinh vô sanh.

“Mặt trăng thứ nhất có thật ở trên trời, chiếu sáng khắp, phá tối tăm, đem mát mẻ cho muôn loài.

“Mặt trăng thứ hai là do lấy ngón tay ấn vào mắt, chúng ta sẽ thấy bên cạnh mặt trăng thật có một mặt trăng lóe ra.

“Mặt trăng thứ ba là bóng trăng hiện dưới nước. Hễ không có dòng sông thì không có mặt trăng thứ ba. Nó không có thật thể, nếu nhảy xuống nắm cái bóng ấy thì sẽ chết chìm.

Hợp pháp:

“Mặt trăng thứ nhất nêu biểu chân tâm bản tánh thường trụ ở khắp mười phương.

“Mặt trăng thứ hai ví với kiến tinh. Tánh thấy, tánh nghe bị cuộc vào nghiệp báo, bị màn vô minh của nghiệp báo che chướng. Kiến tinh cũng là tánh viên thông, nhưng chưa đủ công dụng như tánh Phật.

“Mặt trăng thứ ba ví với ý thức, không có thật thể, do nhân duyên mới có. Nếu nhận nó là tâm tánh thì mình sẽ đâm đầu vào vòng luân hồi, chết chìm trong dòng sông sanh tử.

Phật khuyên chúng ta buông mặt trăng thứ ba, đừng sợ nó mất là mất hết. Vì càng buông mặt trăng thứ ba (vọng tâm) thì mặt trăng thứ nhất (chân tâm) càng hiển lộ. Phương pháp buông ra là niệm Nam Mô A Di Đà Phật. Hoặc phương pháp phản văn để buông năm uẩn.

Này A Nan, tánh thấy của ông đang thấy tôi đây, tuy không phải là diệu tịnh minh tâm. Như mặt trăng thứ hai không phải thật là mặt trăng, nhưng cũng không đến nỗi là bóng trăng đáy nước.

Ở đây ý Phật muốn dạy tánh thấy không hẳn là diệu tịnh minh tâm nhưng không phải là thức hư vọng, nó vẫn có công dụng là biết thấy. Vì vậy cần y đây làm nhân tu để trở về với chân tâm bản tánh là mặt trăng thứ nhất.

Tại sao khi tu không y thẳng vào mặt trăng thứ nhất, lại y vào mặt trăng thứ hai? Vì chúng ta ở trong vọng kiến đồng nghiệp và biệt nghiệp, chưa tỉnh được ra nên phải tạm dùng mặt trăng thứ hai. Bây giờ cứ nhìn vào mặt trăng thứ hai, rồi từ từ bỏ tay ra sẽ thấy được mặt trăng thứ nhất. Bởi vì mặt trăng thứ hai chính là mặt trăng thứ nhất. Buông tay ra tức là xả hai vọng kiến vô minh thì ngay kiến tinh là kiến tánh.

B. Phá Xích Hòa Hợp

Chánh Văn:

A Nan, ông tuy đã ngộ tâm tánh nhiệm mầu sáng suốt vốn không phải nhân duyên, không phải tự nhiên. Nhưng còn chưa rõ giác tánh không phải hòa hợp sanh cũng không phải không hòa hợp. Này A Nan, cái thấy của ông hòa với sáng, với tối, với thông suốt hay với ngăn bít? Nếu hòa với sáng thì cái sáng ông đang thấy, chỗ nào xen lộn với cái thấy? Nếu sáng không phải cái thấy thì làm sao thấy được sáng? Còn nếu sáng tức là thấy thì làm sao thấy được cái thấy? Cái thấy cùng khắp, còn chỗ nào hòa được với sáng? Cái sáng cùng khắp, còn chỗ nào hòa được với thấy? Thấy với sáng khác nhau, khi xen lộn, cả hai phải mất bổn tánh. Như thế làm sao nói thấy hòa với sáng. Đối với cái tối, thông suốt và ngăn bít cũng như vậy.

Lại nữa A Nan, cái thấy của ông hợp với sáng, với tối, với thông suốt hay với ngăn bít? Nếu hợp với sáng thì làm sao thấy được tối? Nay thấy cả sáng tối thông bít nên biết rằng thấy không hợp riêng với thứ nào.

A Nan bạch Phật: “Thưa Thế Tôn, giác tánh đối với trần cảnh và các tâm niệm không hòa hợp chăng?”.

- Ông nói giác tánh không hòa hợp. Vậy thấy không hòa với sáng, với tối, với thông hay không hòa với bít? Nếu không hòa với sáng thì giữa thấy và sáng phải có ranh giới. Ông hãy xét kỹ, bên sáng ắt không có thấy, bên thấy ắt không có sáng. Hai cái không đến với nhau, làm sao thấy được sáng? Đối với tối, thông và bít cũng như vậy.

Cái thấy không hợp với sáng, với tối, với thông hay không hợp với bít? Nếu không hợp với sáng thì thấy với sáng tánh trái ngược nhau. Thấy còn không biết sáng ở đâu, làm sao phát minh những lẽ hợp hay không hợp? Đối với tối, thông, bít cũng như vậy.

Giảng Nghĩa:

A Nan, ông tuy đã ngộ tâm tánh nhiệm mầu sáng suốt vốn không phải nhân duyên, không phải tự nhiên. Nhưng còn chưa rõ giác tánh không phải hòa hợp sanh cũng không phải không hòa hợp.

Trong bài Kiến tinh chưa phải kiến tánh, A Nan có lời bạch: “Con còn chưa rõ nhân duyên tự nhiên, các tướng hòa hợp và bất hòa hợp. Nay nghe kiến tinh chưa phải kiến tánh, càng thêm mờ mịt”, nên Phật phải nói hai vọng kiến để trả lời, gỡ cái mê cấp bách. Chữ “nhân duyên, tự nhiên” đã giảng rồi, còn chữ “hòa hợp và bất hòa hợp” tới đây Phật mới giảng tiếp cho đủ.

Này A Nan, cái thấy của ông hòa với sáng, với tối, với thông suốt hay với ngăn bít?

Khi pha sữa, bột và nước hòa với nhau. Bột tan mất hình tướng, nước không còn trong, tạo thành sữa có màu đục. Đó là nghĩa chữ hòa.

Bây giờ cùng xét xem tánh thấy có hòa với tiền trần hay không.

Nếu hòa với sáng thì cái sáng ông đang thấy, chỗ nào xen lộn với cái thấy?

Phật lấy cái sáng làm ví dụ. Nếu cái thấy hòa với sáng thì ở chỗ hòa phải có sắc tướng mới (như sữa có màu đục). Vậy sắc tướng hòa đó ở đâu?

Nếu sáng không phải cái thấy thì làm sao thấy được sáng? Còn nếu sáng tức là thấy thì làm sao thấy được cái thấy?

Tướng sáng mình đang thấy, giả sử có cái thấy hòa trong đó thì cái thấy còn hay không còn?

Nếu không còn, hay tướng sáng đó không phải là cái thấy, thì lẽ ra không thấy được sáng.

Nếu còn, hay sáng tức là cái thấy, thì lẽ ra không tự thấy được sáng. Bởi vì cái thấy không thể tự thấy được cái thấy (cũng như nghĩa con mắt không tự thấy được con mắt vậy).

Cái thấy cùng khắp, còn chỗ nào hòa được với sáng? Cái sáng cùng khắp, còn chỗ nào hòa được với thấy? Thấy với sáng khác nhau, khi xen lộn, cả hai phải mất bổn tánh.

Bởi vì cái thấy và sáng khác nhau, nếu hòa thì cả hai phải mất bổn tánh. Nay tánh thấy đang viên mãn cùng khắp thì biết rằng không có chỗ nào hòa với sáng.

Như thế làm sao nói thấy hòa với sáng. Đối với cái tối, thông suốt và ngăn bít cũng như vậy.

Vậy nên không thể nói cái thấy hòa với tiền cảnh.

Lại nữa A Nan, cái thấy của ông hợp với sáng, với tối, với thông suốt hay với ngăn bít?

Bây giờ xét đến nghĩa hợp. Như cái vung và cái nồi, nếu khắn chặt vừa vặn vào nhau thì gọi là hợp.

Nếu hợp với sáng thì làm sao thấy được tối?

Sáng tối trái nhau, nếu cái thấy hợp với sáng thì sẽ không hợp được với tối. Khi sáng diệt tối sanh thì làm sao thấy được tối? Còn nếu thấy tối là vì không hợp (còn hợp thì không thấy) thì hiện nay lẽ ra không thấy được sáng.

Nay thấy cả sáng tối thông bít nên biết rằng thấy không hợp riêng với thứ nào.

Sáng tối thông bít, bốn tướng khác nhau, luân phiên sanh diệt. Tánh thấy một thể, không đến không đi, không thể nói hợp riêng với thứ nào được.

A Nan bạch Phật: “Thưa Thế Tôn, giác tánh đối với trần cảnh và các tâm niệm không hòa hợp chăng?”.

Nghe cái nghĩa hòa hợp không thành, ngài A Nan nghĩ rằng giác tánh không hòa hợp.

Nhưng chưa tự chắc chắn nên Ngài xin Phật giảng thêm.

- Ông nói giác tánh không hòa hợp. Vậy thấy không hòa với sáng, với tối, với thông hay không hòa với bít? Nếu không hòa với sáng thì giữa thấy và sáng phải có ranh giới. Ông hãy xét kỹ, bên sáng ắt không có thấy, bên thấy ắt không có sáng. Hai cái không đến với nhau, làm sao thấy được sáng? Đối với tối, thông và bít cũng như vậy.

Đến nghĩa không hòa thì càng dễ thấy nó vô lý. Như bỏ cái chén vào thau nước, chúng không hòa nhau nên thấy có ranh giới; phân minh rõ ràng được đâu là nước, đâu là chén. Nay nói cái thấy không hòa với sáng thì phải có ranh giới. Tánh thấy chỉ ra còn không được, huống chi lại có ranh giới với sáng. Vậy nên nghĩa không hòa cũng sai. Đối với các tiền trần khác cũng như vậy.

Cái thấy không hợp với sáng, với tối, với thông hay không hợp với bít? Nếu không hợp với sáng thì thấy với sáng tánh trái ngược nhau.

Thấy còn không biết sáng ở đâu, làm sao phát minh những lẽ hợp hay không hợp? Đối với tối, thông, bít cũng như vậy.

Đến đây tiếp tục phá nghĩa không hợp. Nếu cái thấy không hợp với sáng thì tánh của cả hai không tương quan, không tiếp xúc nhau. Như cái nghe và ánh sáng không hợp. Dùng cái nghe thì không thể biết được sáng ở đâu. Nay cái thấy cũng không hợp như thế thì không bao giờ biết được sáng ở đâu. Đã không bao giờ biết đến sáng thì làm sao còn phát minh những chuyện hợp hay không hợp! Đối với các tiền trần khác cũng như vậy.