Vô Lượng Thọ Kinh Ưu Bà Đề Xá Chú Giải Giảng Nghĩa

Phần 11

2.2.2.2.3.1.1.2.2.3. Tánh công đức

(Luận) Trang nghiêm tánh công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Chánh đạo đại từ bi, xuất thế thiện căn sanh” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Thí như Ca La Cầu La trùng, kỳ hình vi tiểu, nhược đắc đại phong, thân như đại sơn, tùy phong đại tiểu, vi kỷ thân tướng. Sanh An Lạc chúng sanh, diệc phục như thị. Sanh bỉ chánh đạo thế giới, tức thành tựu xuất thế thiện căn, nhập Chánh Định Tụ, diệc như bỉ phong, phi thân nhi thân, yên khả tư nghị?

(論)莊嚴性功德成就者，偈言：正道大慈悲，出世善根生故。(註)此云何不思議？譬如迦羅求羅蟲，其形微小，若得大風，身如大山，隨風大小，為己身相。生安樂眾生，亦復如是。生彼正道世界，即成就出世善根，入正定聚，亦如彼風，非身而身，焉可思議？

(Luận: Trang nghiêm tánh công đức thành tựu là như kệ nói: “Chánh đạo đại từ bi, thiện căn xuất thế sanh”.

Chú: Điều này vì sao là chẳng thể nghĩ bàn? Ví như con trùng Ca La Cầu La, thân hình bé tí, nếu có gió lớn, thân nó sẽ như quả núi lớn. Tùy theo gió lớn hay nhỏ để biến đổi thân tướng của chính mình. Chúng sanh sanh trong cõi An Lạc, cũng giống như thế. Sanh vào thế giới chánh đạo ấy, liền thành tựu thiện căn xuất thế, dự vào Chánh Định Tụ, cũng giống như trận gió ấy, tuy chẳng phải là thân mà có tác dụng biến đổi thân, há có thể nghĩ bàn ư?)

“Tánh” có nghĩa là “nhân” (因, cái nhân) hoặc “giới” (界, giới hạn, khuôn khổ, phạm vi), như mười tám giới cũng có thể dịch thành “mười tám tánh”. Trong phần trước, đã có nói quốc độ An Lạc có tánh chất như báu ma ni chẳng thể nghĩ bàn! Nay bèn dẫn lời Kệ “chánh đạo đại từ bi, xuất thế thiện căn sanh”, Bồ Đề chánh đạo và đại từ đại bi chính là thiện căn xuất thế chẳng thể nghĩ bàn, là cái nhân để thành tựu hết thảy sự trang nghiêm nơi y báo và chánh báo trong cõi ấy. Do vậy, thế giới An Lạc dù nhân hay quả, đều là thanh tịnh vô cấu chẳng thể nghĩ bàn. Tức là như Đại Trí Độ Luận quyển thứ bảy đã nói: “Con trùng Ca La Cầu La (Kalākula) thân nó bé tí, hễ gặp gió sẽ chuyển thành to, càng có gió, nó càng to, cho đến ăn nuốt hết thảy”.

Chúng sanh sống trong An Lạc Tịnh Độ chẳng thể nghĩ bàn cũng

giống như thế. Do tâm Bồ Đề đại từ bi làm nhân, công đức vô lậu xuất thế làm duyên, nhân duyên hòa hợp, bèn sanh khởi cái thân hư vô vi diệu, bản thể thanh tịnh vô cực, là thân mà chẳng phải là thân, có thể lớn, có thể nhỏ, tâm bao trùm thái hư, lượng trọn khắp các cõi nhiều như cát, thân ấy cũng giống như vậy. Huống hồ người đã sanh về cõi ấy, chẳng cần biết ba bậc hay chín phẩm, thảy đều được Phật lực trụ trì, liền dự vào Chánh Định Tụ trong Đại Thừa. Chánh Định Tụ chính là Bất Thoái Chuyển Bồ Tát, như Thập Nghi Luận có nói:

“Sanh vào Cực Lạc bèn có năm duyên bất thoái:

- Một là do được đại bi nguyện lực của Phật nhiếp trì nên bất thoái.

- Hai là do Phật quang thường chiếu, nên Bồ Đề tâm thường tăng tấn bất thoái.

- Ba là nước, chim, rừng cây, tiếng gió, âm nhạc đều nói diệu pháp. Người nghe thường khởi tâm niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, cho nên bất thoái.

- Bốn là cõi ấy thuần là các Bồ Tát làm bạn lành, chẳng có cảnh duyên ác, ngoài thì không có thần quỷ, ma, tà đạo, trong thì các phiền não như Tam Độc v.v… rốt ráo chẳng dấy lên, cho nên bất thoái.

- Năm là sanh vào cõi ấy, liền có thọ mạng bao kiếp dài lâu, bằng với Phật, Bồ Tát, cho nên bất thoái”.

Có các nhân duyên bất thoái chẳng thể nghĩ bàn như thế ấy, làm sao có thể nghĩ bàn cho được?

2.2.2.2.3.1.1.2.2.4. Hình tướng công đức

(Luận) Trang nghiêm hình tướng công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Tịnh quang minh mãn túc, như kính, nhật nguyệt luân” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Phù nhẫn nhục đắc đoan chánh, ngã tâm ảnh hưởng dã. Nhất đắc sanh bỉ, vô sân nhẫn chi thù, nhân thiên sắc tượng, bình đẳng diệu tuyệt, cái tịnh quang chi lực dã. Bỉ quang phi tâm hạnh, nhi vi tâm hạnh chi sự, yên khả tư nghị?

(論)莊嚴形相功德成就者，偈言：淨光明滿足，如鏡日月輪故。

(註)此云何不思議？夫忍辱得端正，我心影嚮也。一得生彼，無瞋忍之殊，人天色像，平等妙絕，蓋淨光之力也。彼光非心行，而為心行之事，焉可思議？

(Luận: Trang nghiêm hình tướng công đức thành tựu là như kệ nói: “Quang minh sạch trọn đủ, như gương, vầng nhật nguyệt”.

Chú: Vì sao điều này là chẳng thể nghĩ bàn? Hễ nhẫn nhục sẽ được đoan chánh, do tâm ta ảnh hưởng vậy. Hễ sanh vào cõi ấy, sẽ không có sân hận hay nhẫn nhục khác biệt. Hình sắc của trời người đều bình đẳng đẹp đẽ tuyệt vời, đấy là vì sức của quang minh thanh tịnh vậy. Quang minh ấy chẳng phải là tâm hạnh, mà là chuyện ảnh hưởng đến tâm hạnh, há có thể nghĩ bàn nổi ư?)

Hình sắc, tướng mạo chẳng thể nghĩ bàn. Đấy là nói đến muôn vật trong thế giới Cực Lạc đều lấy quang minh thanh tịnh làm Thể. Quang minh ấy như quang minh của gương, mặt trời, mặt trăng, trọn khắp hết thảy mọi nơi, thanh lương, thoải mái, bình đẳng vi diệu, chẳng

có sự sai khác giữa cái này và cái kia! Thập Lai Kệ có nói: “Đoan chánh là do nhẫn nhục mà ra”. Nếu tâm có lòng từ nhẫn, hình tướng ắt đoan chánh, thường nói là “tướng chuyển theo tâm”. Thế nhưng, chúng sanh sanh vào Cực Lạc Tịnh Độ, chẳng có sân khuể hay từ nhẫn (từ bi, nhẫn nhục) khác biệt. Ai nấy đều bình đẳng, đều có ba mươi hai tướng, tám mươi thứ hảo. Đấy đều là do quang minh thanh tịnh làm Thể, nhưng quang minh ấy trọn chẳng phải là tâm, thế mà có thể làm chuyện ảnh hưởng đến tâm hạnh, khiến cho chúng sanh đều có hình tướng đoan chánh. Chuyện này đúng là chẳng thể nghĩ bàn!

2.2.2.2.3.1.1.2.2.5. Công đức các thứ sự

(Luận) Trang nghiêm chủng chủng sự công đức thành tựu giả,

kệ ngôn: “Bị chư trân bảo tánh, cụ túc diệu trang nghiêm” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Bỉ chủng chủng sự, hoặc nhất bảo, thập bảo, bách thiên chủng bảo, tùy tâm xứng ý, vô bất cụ túc, nhược dục linh vô, thúc yên hóa một, tâm đắc tự tại, hữu du thần thông, an khả tư nghị?

(論)莊嚴種種事功德成就者，偈言：備諸珍寶性，具足妙莊嚴故。 (註)此云何不思議？彼種種事，或一寶，十寶，百千種寶，隨心稱意，無不具足，若欲令無，儵焉化沒，心得自在，有踰神通，安可思議？

(Luận: Trang nghiêm các thứ sự công đức thành tựu là như kệ nói: “Đủ tánh các trân bảo, đầy đủ diệu trang nghiêm”.

Chú: Vì sao điều này là chẳng thể nghĩ bàn? Các thứ sự ấy, hoặc là một thứ báu, mười thứ báu, trăm ngàn thứ báu, tùy tâm xứng ý, không gì chẳng trọn đủ. Nếu muốn cho chúng chẳng có nữa, thì chúng sẽ bỗng dưng biến mất, tâm được tự tại, vượt xa thần thông, làm sao có thể nghĩ bàn cho nổi?)

Tất cả muôn vật trong quốc độ An Lạc đều do trân bảo trang nghiêm, hoặc là một thứ báu, mười thứ báu, cho đến trăm ngàn vạn thứ báu, nên nói là “chủng chủng” (đủ mọi thứ). Cõi ấy trọn đủ các thứ báu, cho nên có thể trang nghiêm đủ mọi lẽ, thuận theo lòng muốn. Điều này đã là rất hiếm hoi, lạ lùng. Huống chi, nếu nghĩ chẳng cần những vật báu ấy, chúng nó bỗng nhiên biến mất. Ứng theo ý niệm mà có, thuận theo tâm chẳng còn, hết thảy như ý tự tại, vượt xa những chuyện được thực hiện bởi sáu phép thần thông. Chuyện chẳng thể nghĩ bàn này, phàm tình làm sao có thể dò lường được nổi!

2.2.2.2.3.1.1.2.2.6. Diệu sắc công đức

(Luận) Trang nghiêm diệu sắc công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Vô cấu quang diễm xí, minh tịnh diệu thế gian” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Kỳ quang diệu sự, tắc ánh triệt

biểu lý. Kỳ quang diệu tâm, tắc chung tận vô minh. Quang vi Phật sự, yên khả tư nghị?

(論)莊嚴妙色功德成就者，偈言：無垢光炎熾，明淨曜世間故。

(註)此云何不思議？其光曜事，則映徹表裏。其光曜心，則終盡無明。光為佛事，焉可思議？

(Luận: Trang nghiêm diệu sắc công đức thành tựu là như kệ nói: “Vô cấu quang chói rực, sáng sạch rạng thế gian”.

Chú: Vì sao chuyện này là chẳng thể nghĩ bàn? Quang minh ấy chiếu sáng sự vật liền soi thấu suốt trong lẫn ngoài. Quang minh ấy chiếu sáng cái tâm thì sẽ dứt trọn vô minh. Quang minh làm Phật sự, há có thể nghĩ bàn ư?)

“Sắc” thì có hình sắc và hiển sắc sai khác. Dài, ngắn, vuông, tròn thì gọi là “hình sắc” (形色). Xanh, vàng, đỏ, trắng thì gọi là “hiển sắc” (顯色). “Công đức diệu sắc” ở đây là nói đến hiển sắc, cũng chính là nói đến quang minh thanh tịnh vô cấu. Quang minh sáng sạch trong cõi ấy hết sức rực rỡ, bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào cũng đều hiện hữu, chiếu soi rạng ngời muôn vật, muôn sự, có thể khiến cho quý vị thấy rõ ràng trong ngoài muôn vật, chẳng bị che giấu mảy may. Nếu nó chiếu soi cái tâm của con người, do sức công đức của quang minh ấy, sẽ khiến cho quý vị đoạn sạch hết thảy cấu ô vô minh phiền não. Loại quang minh vi diệu này có thể làm Phật sự, lợi ích các quần sanh, làm sao có thể nghĩ bàn được nổi?

2.2.2.2.3.1.1.2.2.7. Xúc công đức

(Luận) Trang nghiêm xúc công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Bảo tánh công đức thảo, nhu nhuyễn tả hữu toàn, xúc giả sanh thắng lạc, quá Ca Chiên Lân Đà” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Phù bảo lệ kiên cường, nhi thử nhu nhuyễn, xúc lạc ưng trước, nhi thử tăng đạo. Sự đồng Ái Tác, hà khả tư nghị? Hữu Bồ Tát tự Ái Tác, hình dung đoan chánh, sanh nhân nhiễm trước. Kinh ngôn: “Nhiễm chi giả, hoặc sanh thiên thượng, hoặc phát Bồ Đề tâm”.

(論)莊嚴觸功德成就者，偈言：寶性功德草 ，柔軟左右旋，觸者生勝樂，過迦旃隣陀故。

(註)此云何不思議？夫寶例堅強，而此柔軟，觸樂應著，而此增道。事同愛作，何可思議？有菩薩字愛作，形容端正，生人染著。經言：染之者，或生天上，或發菩提心。

(Luận: Trang nghiêm xúc công đức thành tựu là như kệ nói: “Cỏ công đức tánh báu, mềm mại xoay trái phải, chạm vào vui thù thắng, hơn Ca Chiên Lân Đà”.

Chú: Vì sao chuyện này là chẳng thể nghĩ bàn? Do chất báu thường là cứng cỏi, nhưng chất báu ở đây lại mềm mại. Chạm vào cảm thấy vui sướng thì sẽ sanh lòng đắm nhiễm, nhưng [sự vui sướng do chạm vào các chất báu trong cõi Cực Lạc] lại tăng tấn đạo nghiệp. Chuyện này giống như ngài Ái Tác, làm sao có thể nghĩ bàn cho được? Tức là có một vị Bồ Tát tên là Ái Tác, hình dung đoan chánh, khiến cho người ta sanh lòng đắm nhiễm. Kinh nói: “Người đắm nhiễm [Ái Tác Bồ Tát] sẽ hoặc là sanh lên trời, hoặc là phát tâm Bồ Đề”).

Quốc độ An Lạc được thành tựu bởi các thứ công đức của A Di Đà Phật, cho nên có các thứ báu chẳng giống những thứ báu thông thường cứng ngắc, trơ trơ. Chúng nó mềm mại thích ý, có thể khiến cho ai chạm phải, sẽ sanh khởi niềm vui sướng thù thắng nhiệm mầu. Chúng sanh trong cõi này (Sa Bà), hễ gặp Lạc Thọ (cảm xúc vui sướng), tất nhiên sẽ sanh tâm tham ái lạc cảnh, lại còn chấp trước chẳng bỏ. Nhưng chúng sanh trong cõi kia, hễ có xúc lạc, liền có thể đoạn trừ phiền não, tăng trưởng công đức, thành tựu đạo nghiệp. Chuyện này làm sao có thể nghĩ bàn cho nổi?

Ngài Đàm Loan nói: Chuyện này giống như Ái Tác Bồ Tát, là bậc quốc sắc thiên hương, dung mạo đoan chánh, ai trông thấy sẽ đều sanh tâm tham ái, nhiễm đắm. Kinh dạy: Phàm những ai thân cận, tham ái [Ái Tác Bồ Tát], thì hoặc là sanh lên cõi trời, hoặc là phát tâm Bồ Đề. Đúng là mầu nhiệm chẳng thể diễn tả được! Chuyện này giống như trong quyển sáu mươi tám của bộ Bát Thập Hoa Nghiêm đã nói: Trong năm mươi ba lần tham học của Thiện Tài Đồng Tử, vị thiện tri thức thứ hai mươi lăm là một cô gái có tên là Bà Tu Mật Đa (Vasumitrā). Cô ta bảo Thiện Tài rằng: “Ta đắc môn giải thoát của Bồ Tát có tên là Ly Tham Dục Tế, thuận theo lòng ham muốn, ưa thích [của chúng sanh] mà hiện thân. Nếu có chúng sanh tạm thời nắm tay ta, sẽ lìa tham dục, đắc Bồ Tát Biến Vãng Nhất Thiết Phật Sát tam muội (tam muội đến trọn khắp hết thảy các cõi Phật của hàng Bồ Tát)… Nếu có chúng sanh ôm ấp ta, sẽ lìa tham dục, đắc Bồ Tát Nhiếp Nhất Thiết Chúng Sanh Hằng Bất Xả Ly tam muội (tam muội nhiếp thọ hết thảy chúng sanh thường chẳng lìa bỏ của hàng Bồ Tát). Nếu có chúng sanh hôn hít môi ta, sẽ lìa tham dục, đắc Bồ Tát Tăng Trưởng Nhất Thiết Chúng Sanh Phước Đức Tạng tam muội. Phàm là có chúng sanh thân cận ta, hết thảy đều đắc Trụ Ly Tham Tế, nhập môn giải thoát Hết Thảy Trí Địa Hiện Tiền Vô Ngại của hàng Bồ Tát”. Trong thế giới Cực Lạc, các thứ báu trang nghiêm sanh ra xúc lạc thù thắng, nhiệm mầu, cũng giống như thế đó, đều là nhập cảnh giới giải thoát chẳng thể nghĩ bàn, há có thể nghĩ bàn được ư?

2.2.2.2.3.1.1.2.2.8. Ba thứ công đức

(Luận) Trang nghiêm tam chủng công đức thành tựu giả, hữu tam chủng sự ưng tri, hà đẳng tam chủng? Nhất giả, thủy. Nhị giả, địa. Tam giả, hư không.

(Chú) Thử tam chủng sở dĩ tịnh ngôn giả, dĩ đồng loại cố dã. Hà dĩ ngôn chi? Nhất giả, lục đại loại, sở vị hư không, thức, địa, thủy, hỏa, phong. Nhị giả, vô phân biệt loại, sở vị địa, thủy, hỏa, phong, hư không, đản ngôn tam loại giả, thức nhất đại thuộc chúng sanh thế gian cố, hỏa nhất đại bỉ trung vô cố. Tuy hữu phong, phong bất khả kiến cố, vô trụ xứ cố. Thị dĩ lục đại ngũ loại trung, thủ hữu nhi khả trang nghiêm, tam chủng tịnh ngôn chi.

(論)莊嚴三種功德成就者，有三種事應知，何等三 種？一者，水。二者，地。三者，虛空。

(註)此三種所以并言者，以同類故也。何以言之？一者，六大類，所謂虛空識地水火風。二者，無分別類，所謂地水火風虛空，但言三類者，識一大屬眾生世間故，火一大彼中無故。雖有風，風不可見故，無住處故。是以六大五類中，取有而可莊嚴，三種并言之。

(Luận: Trang nghiêm ba thứ công đức thành tựu thì có ba thứ, ba thứ là gì? Một là nước, hai là đất, ba là hư không.

Chú: Sở dĩ cùng nói [gộp chung] ba thứ này là vì chúng cùng một loại. Vì sao nói như vậy? Một là cùng thuộc loại Lục Đại, tức là hư không, thức, địa, thủy, hỏa, phong. Hai là chúng đều thuộc loại chẳng phân biệt, tức là địa, thủy, hỏa, phong, hư không. Chỉ nói ba loại vì Thức Đại thuộc Chúng Sanh Thế Gian, còn Hỏa Đại thì trong cõi ấy chẳng có. Tuy có gió, nhưng do chẳng thể thấy, do gió chẳng có trụ xứ, [cho nên không nói đến]. Vì thế, trong năm loại thuộc Lục Đại, chọn lấy ba thứ có thể trang nghiêm để cùng nói).

Ngài Đàm Loan nói rõ trong quốc độ An Lạc, Lục Đại (địa, thủy, hỏa, phong, không, thức), có năm loại, tức địa, thủy, hỏa, phong, hư không đều thuộc về Sắc pháp vô phân biệt. Luận Chủ chỉ chọn lấy ba loại có thể trang nghiêm, tức là địa, thủy và hư không để nói gộp chung. Ngoài ra, Thức Đại thuộc về tâm pháp, Hỏa Đại thì trong thế giới Cực Lạc chẳng có. Hết thảy quang minh trong cõi ấy chẳng phải do Hỏa Đại phát ra, cho nên quang minh ấy thanh lương, dễ chịu, vừa ý. Nghĩ muốn ăn bèn có thức ăn, chẳng cần phải nấu cơm đốt củi. Vì thế không có Hỏa Đại. Phong Đại thì tuy có gió nhẹ, nhưng gió chẳng thể thấy, lại chẳng có trụ xứ. Thật ra, Phong Đại chính là tướng động của hư không mà thôi! Do vậy, Thức, Hỏa, Phong đều chẳng được kể trong công đức trang nghiêm!

2.2.2.2.3.1.1.2.2.8.1. Nước

(Luận) Trang nghiêm thủy công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Bảo hoa thiên vạn chủng, di phú trì lưu tuyền, vi phong động hoa diệp, giao thác quang loạn chuyển” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Bỉ Tịnh Độ nhân thiên phi thủy cốc thân, hà tu thủy da? Thanh tịnh thành tựu, bất tu tẩy trạc, phục hà dụng thủy da? Bỉ trung vô tứ thời, thường điều thích bất phiền nhiệt, phục hà tu thủy da? Bất tu nhi hữu, đương hữu sở dĩ. Kinh ngôn: “Bỉ chư Bồ Tát cập Thanh Văn, nhược nhập bảo trì, ý dục linh thủy một túc, thủy tức một túc. Dục linh chí tất, thủy tức chí tất. Dục linh chí yêu, thủy tức chí yêu. Dục linh chí cảnh, thủy tức chí cảnh. Dục linh quán thân, tự nhiên quán thân. Dục linh hoàn phục, thủy triếp hoàn phục. Điều hòa lãnh noãn, tự nhiên tùy ý, khai thần duyệt thể, đãng trừ tâm cấu. Thanh minh trừng khiết, tịnh nhược vô hình. Bảo sa ánh triệt, vô thâm bất chiếu. Vi lan hồi lưu, chuyển tương quán chú, an tường từ thệ, bất trì, bất tật. Ba dương vô lượng, tự nhiên diệu thanh, tùy kỳ sở ưng, mạc bất văn giả. Hoặc văn Phật thanh, hoặc văn Pháp thanh, hoặc văn Tăng thanh, hoặc văn tịch tĩnh thanh, không, vô ngã thanh, đại từ bi thanh, Ba La Mật thanh, hoặc văn Thập Lực, Vô Úy, bất cộng pháp thanh, chư thông huệ thanh, vô sở tác thanh, bất khởi diệt thanh, Vô Sanh Nhẫn thanh, nãi chí cam lộ quán đảnh, chúng diệu pháp thanh. Như thị đẳng thanh, xứng kỳ sở văn, hoan hỷ vô lượng. Tùy thuận thanh tịnh, ly dục tịch diệt, chân thật chi nghĩa, tùy thuận Tam Bảo lực, vô sở úy, bất cộng chi pháp, tùy thuận thông huệ Bồ Tát Thanh Văn sở hành chi đạo. Vô hữu tam đồ khổ nạn chi danh, đản hữu tự nhiên khoái lạc chi âm. Thị cố, kỳ quốc danh viết An Lạc”. Thử thủy vi Phật sự, an khả tư nghị?

(論)莊嚴水功德成就者，偈言：寶華千萬種，彌覆池流泉，微風動華葉，交錯光亂轉故。

(註)此云何不思議？彼淨土人天非水穀身，何須水 耶？清淨成就，不須洗濯，復何用水耶？彼中無四時，常調適不煩熱，復何須水耶？不須而有，當有所以。經言：彼諸菩薩及聲聞，若入寶池，意欲令水沒足，水即沒足。欲令至膝，水即至膝。欲令至腰，水即至腰。欲令至頸，水即至頸。欲令灌身，自然灌身。欲令還復，水輒還復。調和冷煖，自然隨意。開神悅體，蕩除心垢。清明澂潔，淨若無形。寶沙映徹，無深不照。微瀾迴流，轉相灌注，安祥徐逝，不遲不疾。波揚無量，自然妙聲，隨其所應，莫不聞者。或聞佛聲，或聞法聲，或聞僧聲，或聞寂靜 聲，空無我聲，大慈悲聲，波羅蜜聲，或聞十力無畏，不共法聲，諸通慧聲，無所作聲，不起滅聲，無生忍聲，乃至甘露灌頂，眾妙法聲。如是等聲，稱其所聞，歡喜無 量。隨順清淨，離欲寂滅，真實之義，隨順三寶力，無所畏不共之法，隨順通慧菩薩聲聞所行之道。無有三塗苦難之名，但有自然快樂之音。是故，其國名曰安樂。此水為佛事，安可思議？

(Luận: Trang nghiêm thủy công đức thành tựu là như kệ nói:

“Hoa báu ngàn muôn thứ, phủ rợp ao, suối chảy. Gió nhẹ lay cánh hoa, ánh sáng xen tạp chuyển”.

Chú: Vì sao chuyện này là chẳng thể nghĩ bàn? Trời người trong Tịnh Độ ấy chẳng phải là thân [được tăng trưởng và duy trì tánh mạng bằng] cơm nước, sao lại cần nước? Họ được thành tựu thanh tịnh, chẳng cần tắm rửa, lại còn cần dùng nước nữa ư? Trong cõi ấy chẳng có bốn mùa, [khí hậu] thường điều hòa, thích hợp, chẳng bị nóng bức, sao còn cần đến nước? Chẳng cần mà có, đương nhiên là có nguyên do. Kinh dạy: “Các vị Bồ Tát và Thanh Văn đó nếu vào ao báu, ý muốn nước ngập chân, nước liền ngập chân. Muốn nước ngập đến gối, nước liền ngập đến gối. Muốn nước ngập đến eo, nước liền ngập đến eo. Muốn nước ngập đến cổ, nước liền ngập đến cổ. Muốn nước xối thân, tự nhiên xối thân. Muốn nước trở lại như cũ, nước liền trở lại. Điều hòa lạnh ấm, tự nhiên tùy ý, tinh thần sáng suốt, thân thể sảng khoái, gột sạch cấu nhơ trong tâm. Nước trong, sáng, lắng sạch, thanh tịnh dường như vô hình. Cát báu chiếu rực, không chỗ nước sâu nào mà chẳng chiếu thấu. Sóng nhẹ lan tỏa thành vòng tròn, lần lượt tưới rót, an tường thong thả chảy đi, chẳng chậm, chẳng nhanh. Sóng vỗ vang ra vô lượng âm thanh mầu nhiệm tự nhiên, thuận theo lẽ đáng nên, không ai chẳng được nghe. Hoặc là nghe tiếng Phật, hoặc là nghe tiếng Pháp, hoặc là nghe tiếng Tăng, hoặc nghe tiếng tịch tĩnh, tiếng không, vô ngã, tiếng đại từ bi, tiếng Ba La Mật, hoặc nghe tiếng Thập Lực, vô úy bất cộng pháp, tiếng các thông huệ. Tiếng vô sở tác, tiếng chẳng dấy lên diệt mất, tiếng Vô Sanh Nhẫn, cho đến các thứ tiếng diệu pháp cam lộ quán đảnh. Những tiếng như thế tương xứng với người nghe, khiến cho họ hoan hỷ vô lượng. Tùy thuận nghĩa thanh tịnh ly dục tịch diệt chân thật, tùy thuận Tam Bảo lực, các pháp vô sở úy, bất cộng, tùy thuận đạo được hành bởi bậc thông huệ Bồ Tát và Thanh Văn, chẳng có danh xưng tam đồ khổ nạn, chỉ có tiếng vui sướng tự nhiên. Vì thế, cõi ấy tên là An Lạc”. Nước ấy làm Phật sự, há có thể nghĩ bàn ư?)

Trước hết, ngài Đàm Loan nêu ra tình huống thật sự vốn chẳng cần có nước trong quốc độ An Lạc, chia ra làm ba đặc điểm để thuyết minh:

1) Đại chúng trời người trong cõi ấy đều là liên hoa hóa sanh, chẳng phải là thân thể Tứ Đại giả hợp do nhân duyên cha mẹ sanh ra. Vì thế, chẳng cần đến Thủy Đại.

2) Vạn vật trong cõi ấy, y báo và chánh báo đều thành tựu bản tánh thanh tịnh. Do vậy, chẳng cần dùng nước để gột rửa cấu uế.

3) Trong cõi An Lạc, chẳng có bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông, bốn mùa đều như mùa Xuân, khí hậu luôn điều hòa, chẳng lạnh, chẳng nóng. Vì thế, chẳng cần dùng nước để điều hòa nhiệt độ của không khí.

Đã chẳng cần thiết, nhưng khắp nơi vẫn có ao nước bảy báu đầy ắp nước tám công đức. Trong ấy, ắt có nguyên nhân đặc biệt. Nguyên nhân gì vậy? Ngài Đàm Loan đã trích dẫn một đoạn kinh văn từ bản dịch đời Ngụy của kinh Vô Lượng Thọ để chứng minh sự trang nghiêm của nước trong cõi Phật ấy, tức là hoàn toàn dùng nước để làm Phật sự tạo lợi ích cho chúng sanh. Chuyện này há có thể nghĩ bàn nổi ư? Trong Vô Lượng Thọ Kinh Giảng Nghĩa, phần giảng về ao tắm bảy báu, từ trang ba trăm năm mươi sáu cho đến ba trăm sáu mươi lăm, tôi đã có giải thích cặn kẽ, xin hãy tự tra duyệt, sẽ có thể hiểu rành rẽ ý nghĩa bao hàm trong đoạn kệ văn “bảo hoa thiên vạn chủng, di phú trì lưu tuyền, vi phong động hoa diệp, giao thác quang loạn chuyển” (hoa báu ngàn vạn thứ, che phủ ao, suối chảy, gió nhẹ lay cánh hoa, ánh sáng xen tạp chuyển) và diệu dụng chẳng thể nghĩ bàn của nước trong ao.

2.2.2.2.3.1.1.2.2.8.2. Đất

(Luận) Trang nghiêm địa công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Cung điện, chư lâu các, quán thập phương vô ngại, tạp thụ dị quang sắc, bảo lan biến vi nhiễu” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Bỉ chủng chủng sự, hoặc nhất bảo, thập bảo, bách bảo, vô lượng bảo, tùy tâm xứng ý, trang nghiêm cụ túc. Thử trang nghiêm sự, như tịnh minh kính, thập phương quốc độ tịnh uế chư tướng, thiện ác nghiệp duyên, nhất thiết tất hiện. Bỉ trung nhân thiên kiến tư sự cố, thám thang bất cập chi tình, tự nhiên thành tựu, diệc như chư đại Bồ Tát, dĩ chiếu pháp tánh đẳng bảo vi quan. Thử bảo quan trung, giai kiến chư Phật. Hựu liễu đạt nhất thiết chư pháp chi tánh. Hựu như Phật thuyết Pháp Hoa kinh thời, phóng mi gian quang, chiếu ư Đông phương vạn bát thiên độ, giai như kim sắc, tùng A Tỳ ngục, thượng chí Hữu Đảnh, chư thế giới trung lục đạo chúng sanh, sanh tử sở thú, thiện ác nghiệp duyên, thọ báo hảo xú, ư thử tất kiến, cái tư loại dã. Thử ảnh vi Phật sự, an khả tư nghị?

(論)莊嚴地功德成就者，偈言：宮殿諸樓閣，觀十方無礙，雜樹異光色，寶欄遍圍遶故。

(註)此云何不思議？彼種種事，或一寶，十寶，百 寶，無量寶隨心稱意，莊嚴具足。此莊嚴事，如淨明鏡，十方國土淨穢諸相，善惡業緣，一切悉現。彼中人天見斯事故，探湯不及之情，自然成就，亦如諸大菩薩，以照法性等寶為冠。此寶冠中，皆見諸佛。又了達一切諸法之 性。又如佛說法華經時，放眉間光，照於東方萬八千土，皆如金色，從阿鼻獄，上至有頂，諸世界中六道眾生，生死所趣，善惡業緣，受報好醜，於此悉見，蓋斯類也。此影為佛事，安可思議？

(Luận: Trang nghiêm địa công đức thành tựu là như kệ nói: “Cung điện, các lầu gác, quán mười phương vô ngại, mỗi cây quang sắc khác, lan can báu vây khắp”.

Chú: Vì sao chuyện này là chẳng nghĩ bàn? Đủ mọi sự trong ấy, hoặc là một thứ báu, mười thứ báu, trăm thứ báu, vô lượng thứ báu, tùy tâm xứng ý, trang nghiêm trọn đủ. Những sự trang nghiêm ấy như gương sáng sạch, các tướng tịnh hay uế của mười phương cõi nước, nghiệp duyên thiện ác, hết thảy đều hiện. Trời, người trong cõi ấy do thấy những chuyện ấy, tự nhiên thành tựu tâm ý “nhanh chóng tránh né điều ác” và “chỉ sợ không kịp làm lành”, cũng như các vị đại Bồ Tát dùng các thứ báu chiếu soi pháp tánh để làm mão. Từ trong mão báu ấy, đều thấy chư Phật. Lại còn liễu đạt tánh của hết thảy các pháp. Lại như khi đức Phật nói kinh Pháp Hoa, Ngài phóng quang minh giữa hai mày, chiếu thấu đến một vạn tám ngàn cõi ở phương Đông, đều như sắc vàng, từ địa ngục A Tỳ cho đến trên là trời Hữu Đảnh, lục đạo chúng sanh trong các thế giới, tiến hướng vào sanh tử, nghiệp duyên thiện ác, chịu báo tốt xấu, từ trong quang minh đều thấy rõ. Chuyện ấy [và các hình tượng trang nghiêm trong cõi Cực Lạc] cũng là cùng một loại. Những hình ảnh ấy làm Phật sự, há có thể nghĩ bàn ư?)

Trên đại địa của quốc độ An Lạc chẳng thể nghĩ bàn như thế nào? Trong Vô Lượng Thọ Kinh Giảng Nghĩa từ trang ba trăm hai mươi mốt cho đến trang ba trăm ba mươi mốt, và từ trang ba trăm bốn mươi bốn cho đến trang ba trăm năm mươi lăm, tôi đã có giải thích. Như kinh nói: “Hạnh nghiệp quả báo bất khả tư nghị, chư Phật thế giới diệc bất khả tư nghị (Di Đà bổn nguyện công đức lực). Kỳ chư chúng sanh công đức thiện lực, trụ hạnh nghiệp chi địa, cố năng nhĩ nhĩ” (Hạnh nghiệp quả báo chẳng thể nghĩ bàn, thế giới của chư Phật cũng chẳng thể nghĩ bàn (sức bổn nguyện công đức của Phật Di Đà). Do sức công đức của chúng sanh trong cõi ấy trụ nơi địa vị thuộc hạnh nghiệp, cho nên có thể được như vậy). Trong cõi ấy, đại địa có các thứ trang nghiêm thanh tịnh, có thể chiếu tỏ vô lượng thế giới trong mười phương, dù tịnh hay uế, dù thiện hay ác, hết thảy đều hiện. Huống chi, khắp cõi đất lại có các hoa sen báu trọn khắp thế giới. Trong mỗi đóa hoa tỏa ra ba mươi sáu trăm ngàn ức quang minh. Trong mỗi quang minh, xuất hiện ba mươi sáu trăm ngàn ức Phật. Mỗi vị Phật lại phóng trăm ngàn quang minh, vì khắp mười phương nói pháp vi diệu, đặt yên vô lượng chúng sanh nơi chánh đạo của Phật. Những điều này đều được thành tựu bởi công đức của các nguyện hai mươi bảy, hai mươi tám, ba mươi mốt, ba mươi hai v.v… trong bổn nguyện của A Di Đà Phật. Vì thế, có thể có những sự chẳng thể nghĩ bàn như vậy!

Ngài Đàm Loan nói, đại chúng trời người trong cõi ấy, do từ quốc độ đó mà trông thấy những chuyện chẳng thể nghĩ bàn nơi y báo, chánh báo, và nhân quả của mười phương thế giới bèn “thám thang bất cập chi tình, tự nhiên thành tựu” (tự nhiên thành tựu tâm ý “thăm dò canh” và “chẳng kịp”). Hai câu này phát xuất từ truyện Phạm Bàng trong Hậu Hán Thư, Trọng Ni (Khổng Tử) nói: “Kiến thiện như bất cập, kiến ác như thám thang” (Thấy điều lành bèn [sốt sắng] như sợ chẳng kịp [làm lành], thấy điều ác bèn như thăm dò canh nóng). Như người thử thăm dò canh nóng, [do sợ bỏng], ắt nhanh chóng rụt tay lại! Dùng điều này để sánh ví “thấy chuyện ác bèn nhanh chóng rời bỏ”. Dùng hai câu ấy để hình dung chúng sanh trong cõi nước Cực Lạc tự nhiên thành tựu đức hạnh “trừ bỏ hết sạch điều ác, chỉ sợ tu thiện chẳng kịp”. Đó là điều chẳng thể nghĩ bàn nói theo mặt Sự.

Ngài Đàm Loan lại nói: “Diệc như chư đại Bồ Tát, dĩ chiếu pháp tánh bảo vi quan, tại bảo quan trung, giai kiến chư Phật, cập nhất thiết chư pháp chi tánh” (Cũng như các vị đại Bồ Tát dùng các chất báu có thể chiếu soi pháp tánh để làm mão. Từ trong ấy mão báu, đều trông thấy chư Phật và tánh của hết thảy các pháp): Đấy là dùng mão báu của Bồ Tát để sánh ví quốc độ ấy có thể hiển hiện pháp tánh Trung Đạo của chư Phật và các pháp, tức là “nhất tâm nhị môn, Chân Không Diệu Hữu, sắc và tâm bất nhị”. Đấy là điều chẳng thể nghĩ bàn nói theo mặt Lý. Dù Sự hay Lý, đều chẳng thể nghĩ bàn như thế, như kinh Pháp Hoa đã nói: Khi đức Bổn Sư nói kinh Pháp Hoa, trước hết, Ngài nói kinh Vô Lượng Nghĩa. Nói xong, Ngài nhập Vô Lượng Nghĩa Xứ tam muội, từ tướng bạch hào giữa hai mày, phóng ra quang minh chiếu khắp một vạn tám ngàn cõi ở phương Đông. Tất cả các thế giới trong ấy, tất cả chúng sanh, hết thảy quả báo, hết thảy nghiệp duyên, đều trông thấy ngay trong một lúc.

Xét theo Sự thì “một là vô lượng, vô lượng là một”, chẳng thể nghĩ bàn như thế đó! Xét theo Lý thì nhất tâm vạn hạnh (Sanh Diệt môn), vạn hạnh nhất tâm (Chân Như môn), chẳng thể nghĩ bàn như thế đó, đều là cùng một loại. Trong quốc độ An Lạc, chuyện chẳng thể nghĩ bàn như các hình ảnh hiện ra trong gương, và chuyện chẳng thể nghĩ bàn “do phóng quang hiện ra các hình tướng” trong kinh Pháp Hoa, đều là dùng hình ảnh để làm Phật sự, làm sao có thể nghĩ bàn cho được?

Phần 12

2.2.2.2.3.1.1.2.2.8.3. Hư không

(Luận) Trang nghiêm hư không công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Vô lượng bảo giao lạc, la võng biến hư không, chủng chủng linh phát hưởng, tuyên thổ diệu pháp âm” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Kinh ngôn: “Vô lượng bảo võng, di phú Phật độ, giai dĩ kim lũ, chân châu, bách thiên tạp bảo, kỳ diệu trân dị, trang nghiêm hiệu sức. Châu táp tứ diện, thùy dĩ bảo linh, quang sắc hoảng diệu, tận cực nghiêm lệ. Tự nhiên đức phong, từ khởi vi động. Kỳ phong điều hòa, bất hàn, bất thử, ôn lương nhu nhuyễn, bất trì, bất tật, xuy chư la võng, cập chúng bảo thụ, diễn phát vô lượng vi diệu pháp âm, lưu bố vạn chủng ôn nhã đức hương. Kỳ hữu văn giả, trần lao cấu tập, tự nhiên bất khởi. Phong xúc kỳ thân, giai đắc khoái lạc”. Thử thanh vi Phật sự, yên khả tư nghị?

(論)莊嚴虛空功德成就者，偈言：無量寶交絡，羅網遍虛空，種種鈴發響，宣吐妙法音故。

(註)此云何不思議？經言：無量寶網，彌覆佛土，皆以金縷真珠，百千雜寶，奇妙珍異，莊嚴校飾。周匝四 面，垂以寶鈴，光色晃耀，盡極嚴麗。自然德風，徐起微動。其風調和，不寒不暑，溫涼柔軟，不遲不疾，吹諸羅網，及眾寶樹，演發無量微妙法音，流布萬種溫雅德香。其有聞者，塵勞垢習，自然不起。風觸其身，皆得快樂。此聲為佛事，焉可思議？

(Luận: Trang nghiêm hư không công đức thành tựu là như kệ nói: “Vô lượng báu giăng xen, lưới mành khắp hư không, các thứ linh vang tiếng, tuyên nói diệu pháp âm”.

Chú: Vì sao chuyện này là chẳng thể nghĩ bàn? Kinh nói: “Vô lượng lưới báu che phủ khắp cõi Phật, đều dùng sợi vàng xỏ chân châu, trăm ngàn các thứ báu khác nhau để trang nghiêm tô điểm. Trọn khắp bốn mặt, treo rủ linh báu, quang minh và màu sắc chói ngời, trang nghiêm, rực rỡ tột bậc. Tự nhiên gió đức thong thả nhẹ khởi, gió ấy điều hòa, chẳng lạnh, chẳng nóng, dịu dàng, mát mẻ, mềm mại, chẳng chậm, chẳng nhanh, thổi qua các lưới mành và các cây báu, phát ra vô lượng pháp âm vi diệu, lan tỏa muôn thứ đức hương dịu dàng, thanh nhã. Có ai ngửi thấy thì phiền não và tập khí nhơ bẩn tự nhiên chẳng dấy lên. Gió chạm vào thân đều được vui sướng”. Những âm thanh ấy làm Phật sự, há có thể nghĩ bàn ư?)

Ngài Đàm Loan trích dẫn kinh văn của kinh Vô Lượng Thọ để giải thích tướng hư không trang nghiêm trong phần Kệ, nhằm chỉ rõ nơi hư không trong cõi ấy, chẳng giống như hư không trơ trơ trong cõi này, mà là tột bậc trang nghiêm, tráng lệ, lại còn có gió đức tự nhiên, phát ra pháp âm vi diệu, lan tỏa đức hương dịu dàng, thanh nhã. Nghe pháp âm, ngửi đức hương, có thể thành tựu Giới, Định, Huệ, đoạn sạch phiền não (trần lao) và tập khí (trần cấu). Gió chạm vào thân, đều được vui sướng (đắc Diệt Tận Định). Âm thanh vi diệu và gió nhẹ trong hư không của cõi ấy có thể làm Phật sự, khiến cho hết thảy chúng sanh đều được thành tựu năm phần Pháp Thân Đại Thừa, tức là [chứng thành] Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát, thật sự là quá chẳng thể nghĩ bàn!

2.2.2.2.3.1.1.2.2.9. Vũ công đức

(Luận) Trang nghiêm vũ công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Vũ hoa y trang nghiêm, vô lượng hương phổ huân” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Kinh ngôn: “Phong xuy tán hoa, biến mãn Phật độ, tùy sắc thứ đệ, nhi bất tạp loạn, nhu nhuyễn quang trạch, hinh hương phân liệt, túc lý kỳ thượng, hãm hạ tứ thốn. Tùy cử tức dĩ, hoàn phục như cố. Hoa dụng dĩ ngật, địa triếp khai liệt, dĩ thứ hóa một, thanh tịnh vô di. Tùy kỳ thời tiết, phong xuy tán hoa, như thị lục phản”.

(論)莊嚴雨功德成就者，偈言：雨華衣莊嚴 ，無量香普薰故。(註)此云何不思議？經言：風吹散華，遍滿佛土，隨色次第，而不雜亂，柔軟光澤，馨香芬烈，足履其上，陷下四寸。隨舉足已，還復如故。華用已訖，地輒開裂，以次化沒，清淨無遺。隨其時節，風吹散華，如是六返。

(Luận: Trang nghiêm vũ công đức thành tựu là như kệ nói: “Mưa hoa, áo trang nghiêm, vô lượng hương xông khắp”.

Chú: Vì sao chuyện này là chẳng thể nghĩ bàn? Kinh dạy: “Gió thổi rải hoa trọn khắp cõi Phật, lần lượt theo từng màu, chẳng tạp loạn. Hoa mềm mại, tươi sáng, thơm tho ngào ngạt. Chân đạp lên đó, lún xuống bốn tấc. Chân vừa giở lên, trở lại như cũ. Hoa dùng đã xong, đất liền nứt ra, hoa theo thứ tự biến mất, thanh tịnh, chẳng còn sót gì. Tùy theo thời tiết, gió thổi rải hoa, sáu lượt như thế”).

Dùng kinh văn để chỉ rõ công đức chẳng thể nghĩ bàn của “vũ” (nghĩa là từ trên hư không rơi xuống) trong quốc độ An Lạc. “Vũ hoa y trang nghiêm” là từ trên hư không rơi xuống hương, hoa, y kích (lẳng đựng hoa), và các vật trang hoàng khác để trang nghiêm cõi ấy. Trong Vô Lượng Thọ Kinh Giảng Nghĩa, từ trang ba trăm bảy mươi lăm cho đến ba trăm bảy mươi tám, tôi cũng đã giải thích tường tận, chẳng ngại tra duyệt, tham khảo.

(Chú) Hựu chúng bảo liên hoa, châu mãn thế giới. Nhất nhất bảo hoa, bách thiên ức diệp. Kỳ hoa quang minh, vô lượng chủng sắc, thanh sắc thanh quang, bạch sắc bạch quang, huyền hoàng, châu tử, quang sắc diệc nhiên, vĩ việp hoán lạn, minh diệu nhật nguyệt. Nhất nhất hoa trung, xuất tam thập lục bách thiên ức quang. Nhất nhất quang trung, xuất tam thập lục bách thiên ức Phật, thân sắc tử kim, tướng hảo thù đặc. Nhất nhất chư Phật, hựu phóng bách thiên quang minh, phổ vị thập phương, thuyết vi diệu pháp. Như thị chư Phật, các các an lập vô lượng chúng sanh ư Phật chánh đạo. Hoa vi Phật sự, an khả tư nghị?

(註)又眾寶蓮華，周滿世界。一一寶華，百千億葉。其華光明，無量種色，青色青光，白色白光，玄黃朱紫，光色亦然，暐曄煥爛，明曜日月。一一華中，出三十六百千億光。一一光中，出三十六百千億佛，身色紫金，相好殊特。一一諸佛，又放百千光明，普為十方，說微妙法。如是諸佛，各各安立無量眾生於佛正道。華為佛事，安可

思議？

(Chú: Lại còn các thứ hoa sen báu đầy khắp thế giới. Mỗi một hoa báu có trăm ngàn ức cánh. Hoa ấy và quang minh của nó có vô lượng thứ màu: Hoa màu xanh, ánh sáng xanh, hoa màu trắng, ánh sáng trắng. Vàng sậm, đỏ tía, quang minh và màu sắc cũng như vậy, chói ngời rực rỡ, chiếu lòa mặt trời, mặt trăng. Trong mỗi hoa, tỏa ra ba mươi sáu trăm ngàn ức quang minh. Trong mỗi quang minh, xuất hiện ba mươi sáu trăm ngàn ức Phật, thân sắc vàng tía, tướng hảo đẹp đẽ đặc biệt. Mỗi một vị Phật lại tỏa ra trăm ngàn quang minh, vì khắp mười phương nói pháp vi diệu. Các vị Phật như vậy, mỗi vị đều đặt yên vô lượng chúng sanh nơi chánh đạo của Phật. Hoa làm Phật sự, há có thể nghĩ bàn ư?)

Trong lời kệ của vị Luận Chủ nói về công đức của “mưa”, tức là những thứ hoa và y (những tấm vải) vi diệu từ hư không rơi xuống để trang nghiêm cõi ấy. Nhưng đoạn văn này lại nói về hoa sen, chẳng phải từ trên hư không giáng xuống, mà là sanh trưởng từ mặt đất. Chiếu theo Lý, chẳng thể trích dẫn để giải thích lời Kệ! Trong kinh còn nói: “Hựu dĩ chúng bảo diệu y, biến bố kỳ địa, nhất thiết thiên nhân, tiễn nhi chi hành” (Lại có các thứ diệu y quý báu trải khắp mặt đất, hết thảy trời, người đạp lên mà đi). Bốn câu kinh văn ấy đều có thể bao gồm trong hàm ý của câu “vũ hoa y trang nghiêm”. Đã là gió thổi rải hoa từ trên hư không rơi xuống, trải khắp cõi đất, hoa thơm tho ngào ngạt, cho nên kệ văn nói “vô lượng hương phổ huân” (vô lượng hương xông khắp) như trong đoạn trước đã nói: “Lưu bố vạn chủng ôn nhã đức hương, kỳ hữu văn giả, trần lao cấu tập, tự nhiên bất khởi” (Lan tỏa muôn thứ đức hương ôn nhu, thanh nhã. Có ai ngửi được, trần lao và cấu tập tự nhiên chẳng dấy lên). Đấy chính là trang nghiêm vũ công đức, thành tựu diệu dụng chẳng thể nghĩ bàn.

2.2.2.2.3.1.1.2.2.10. Quang minh công đức

(Luận) Trang nghiêm quang minh công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Phật huệ minh tịnh nhật, trừ thế si ám minh” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Bỉ độ quang minh, tùng Như Lai trí huệ báo khởi. Xúc chi giả, vô minh hắc ám, chung tất tiêu trừ. Quang minh phi huệ, năng vi huệ dụng, yên khả tư nghị?

(論)莊嚴光明功德成就者，偈言：佛慧明淨日，除世癡闇冥故。 (註)此云何不思議？彼土光明從，如來智慧報起。觸之者，無明黑闇，終必消除。光明非慧，能為慧用，焉可思議？

(Luận: Trang nghiêm quang minh công đức thành tựu là như kệ nói: “Phật huệ nhật sáng sạch, trừ si tối cõi đời”.

Chú: Vì sao chuyện này là chẳng thể nghĩ bàn? Quang minh trong cõi ấy từ quả báo trí huệ của Như Lai dấy lên. Chạm vào [quang minh] ấy thì tối tăm do si mê vô minh trọn đều tiêu trừ. Quang minh chẳng phải là huệ, mà có thể khởi tác dụng của huệ, há có thể nghĩ bàn ư?)

Trong phần trước, tức trong phần nói về hình tướng và diệu sắc công đức thành tựu, Luận Chủ cũng có nói đến quang minh trong cõi ấy, nhưng đều là nói về quang minh tỏa ra từ vật chất. Đoạn này chuyên nói về quang minh từ trí huệ của Phật. Đấy là quang minh của tâm pháp. Quang minh của vật chất chỉ có thể phá trừ sự tối tăm của thế gian, chẳng thể trừ sự si ám trong tâm của chúng sanh. Chỉ có quang minh trí huệ phát xuất từ trong tâm của chánh báo thể A Di Đà Phật thì không chỉ là có thể phá trừ sự tối tăm trong thế gian, mà còn có thể khiến cho chúng sanh khi được [Phật quang] chạm vào, đều có thể phá trừ hết thảy vô minh ngu si, tăm tối ngoan cố, khiến cho chúng sanh chẳng có nỗi đau khổ vì mù mắt hay vì cõi lòng mù lòa! Vì quang minh của A Di Đà Phật chính là tướng trí huệ; cho nên có tác dụng trí huệ. Đấy chính là chỗ tuyệt nhiên bất đồng so với những thứ quang minh bình thường khác. Do vậy, quang minh ấy sáng sạch vượt xa mặt trời, mặt trăng, có thể trừ sự si ám cho cõi đời, chẳng thể nghĩ bàn được! Đấy chính là điều được thành tựu bởi công đức của nguyện thứ ba mươi ba trong bốn mươi tám nguyện: “Thiết ngã đắc Phật, thập phương vô lượng bất khả tư nghị chư Phật thế giới chúng sanh chi loại, mông ngã quang minh xúc kỳ thể giả, thân tâm nhu nhuyễn, siêu quá nhân thiên” (Nếu tôi thành Phật, các loài chúng sanh trong mười phương vô lượng chẳng thể nghĩ bàn thế giới chư Phật, được quang minh của tôi chạm vào thân, thân tâm sẽ mềm mại, vượt xa trời, người).

2.2.2.2.3.1.1.2.2.11. Diệu thanh công đức

(Luận) Trang nghiêm diệu thanh công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Phạm thanh ngộ thâm viễn, vi diệu văn thập phương” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Kinh ngôn: “Nhược nhân đản văn bỉ quốc độ thanh tịnh an lạc, khắc niệm nguyện sanh, diệc đắc vãng sanh, tắc nhập Chánh Định Tụ”. Thử thị quốc độ danh tự vi Phật sự, an khả tư nghị?

(論)莊嚴妙聲功德成就者，偈言：梵聲悟深遠，微妙聞十方故。

(註)此云何不思議？經言：若人但聞彼國土清淨安 樂，剋念願生，亦得往生，則入正定聚。此是國土名字為佛事，安可思議？

(Luận: Trang nghiêm diệu thanh công đức thành tựu là như kệ nói: “Tiếng phạm ngộ sâu mầu, vi diệu vọng mười phương”.

Chú: Vì sao chuyện này là chẳng thể nghĩ bàn? Kinh dạy: “Nếu có người chỉ nghe sự an lạc thanh tịnh trong quốc độ ấy, quyết chí niệm Phật nguyện vãng sanh thì cũng được vãng sanh, liền dự vào Chánh Định Tụ”. Đấy là dùng danh xưng của quốc độ để làm Phật sự, làm sao có thể nghĩ bàn cho được?)

Đoạn này nói về công đức của diệu thanh (âm thanh mầu nhiệm), bao gồm thanh danh của A Di Đà Phật và danh xưng của quốc độ An Lạc đều có thể làm Phật sự, có công dụng vi diệu chẳng thể nghĩ bàn. Nói tường tận thì như các công đức được nói trong bổn nguyện, từ nguyện thứ mười bảy cho đến nguyện thứ hai mươi, và từ nguyện ba mươi tư cho đến nguyện ba mươi bảy, từ nguyện bốn mươi mốt cho đến nguyện bốn mươi tám. Ngài Đàm Loan đã trích dẫn kinh Vô Lượng Thọ như sau: “Chư hữu chúng sanh, văn kỳ danh hiệu (quốc độ danh thanh, hoặc Phật đích danh hiệu), tín tâm hoan hỷ, nãi chí nhất niệm, chí tâm hồi hướng, nguyện sanh bỉ quốc, tức đắc vãng sanh, trụ Bất Thoái Chuyển (nhập Chánh Định Tụ), duy trừ Ngũ Nghịch, phỉ báng chánh pháp” (Có các chúng sanh nghe danh hiệu ấy (tiếng tăm của quốc độ, hoặc danh hiệu của Phật), tín tâm hoan hỷ, cho đến một niệm, chí tâm hồi hướng, nguyện sanh về cõi ấy, liền được vãng sanh, trụ Bất Thoái Chuyển (dự vào Chánh Định Tụ), chỉ trừ kẻ Ngũ Nghịch, phỉ báng chánh pháp). Cũng như kinh Lăng Nghiêm nói: “Thử phương chân giáo thể, thanh tịnh tại âm văn” (Chân giáo thể phương này, thanh tịnh nơi nghe tiếng). Do vậy, thanh danh thanh tịnh an lạc của đức Phật và quốc độ ấy có thể khiến cho chúng sanh trong mười phương vô lượng thế giới nghe tiếng bèn đạt được lợi ích. Vì thế, kệ nói: “Phạm thanh ngộ thâm viễn, vi diệu văn thập phương” (Tiếng Phạm ngộ sâu mầu, vi diệu vọng mười phương).

2.2.2.2.3.1.1.2.2.12. Chủ công đức

(Luận) Trang nghiêm chủ công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Chánh Giác A Di Đà, pháp vương thiện trụ trì” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Chánh Giác A Di Đà bất khả tư nghị, bỉ An Lạc Tịnh Độ, vi Chánh Giác A Di Đà thiện lực trụ trì. Vân hà khả đắc tư nghị da? “Trụ” danh bất dị, bất diệt, “trì” danh bất tán, bất thất. Như dĩ Bất Hủ dược đồ chủng tử, tại thủy bất lạn, tại hỏa bất tiêu, đắc nhân duyên tắc sanh. Hà dĩ cố? Bất Hủ dược lực cố. Nhược nhân nhất sanh An Lạc Tịnh Độ, hậu thời, ý nguyện sanh tam giới giáo hóa chúng sanh, xả Tịnh Độ mạng, tùy nguyện đắc sanh. Tuy sanh tam giới tạp sanh thủy hỏa trung, Vô Thượng Bồ Đề chủng tử, tất cánh bất hủ. Hà dĩ cố? Dĩ kinh Chánh Giác A Di Đà Phật thiện trụ trì cố.

(論)莊嚴主功德成就者，偈言：正覺阿彌陀，法王善住持故。

(註)此云何不思議？正覺阿彌陀不可思議，彼安樂淨土，為正覺阿彌陀善力住持。云何可得思議耶？住名不異不滅。持名不散不失。如以不朽藥塗種子，在水不爛，在火不燋，得因緣則生。何以故？不朽藥力故。若人一生安樂淨土，後時，意願生三界教化眾生，捨淨土命，隨願得生。雖生三界雜生水火中，無上菩提種子，畢竟不朽。何以故？以經正覺阿彌陀善住持故。

(Luận: Trang nghiêm chủ công đức thành tựu là như kệ nói: “Chánh Giác A Di Đà, pháp vương khéo trụ trì”.

Chú: Vì sao chuyện này là chẳng thể nghĩ bàn? Chánh Giác A Di Đà chẳng thể nghĩ bàn, An Lạc Tịnh Độ được thiện lực của Chánh Giác A Di Đà trụ trì, làm sao có thể nghĩ bàn được? “Trụ” là chẳng khác, chẳng diệt, “trì” là chẳng tan tác, chẳng mất đi. Như dùng loại thuốc Bất Hủ bôi lên hạt giống, [hạt giống sẽ] ở trong nước chẳng nát, ở trong lửa chẳng cháy, hễ có nhân duyên bèn sanh trưởng. Vì cớ sao? Do sức của thuốc Bất Hủ vậy. Nếu người được sanh về An Lạc Tịnh Độ, về sau có ý muốn sanh trong tam giới để giáo hóa chúng sanh, xả mạng trong Tịnh Độ, sẽ tùy nguyện mà được sanh. Tuy sanh trong tam giới, tạp sanh (lục đạo), ở trong nước (ngạ quỷ), lửa (địa ngục), chủng tử Vô Thượng Bồ Đề rốt ráo chẳng mục nát. Vì cớ sao? Do được Chánh Giác A Di Đà Phật khéo trụ trì).

Quốc độ Cực Lạc không chỉ có các thứ trang nghiêm, mà còn có A Di Đà Phật làm đấng Giáo Hóa Chủ. Vì thế nói là Chánh Giác (Phật) A Di Đà, pháp vương (tức Phật) khéo trụ trì, khiến cho Đại Thừa Phật pháp tồn tại lâu dài trong thế gian, lợi lạc chúng sanh. Phật là một trong năm loại chẳng thể nghĩ bàn. Đấng Giáo Hóa Chủ đã chẳng thể nghĩ bàn, cõi Ngài giáo hóa tức quốc độ An Lạc được Phật trụ trì, đương nhiên là cũng có chuyện chẳng thể nghĩ bàn!

“Thiện trụ trì” là gì? Ngài Đàm Loan giải thích: “Bất biến dị, bất hoại diệt, danh chi vi Trụ; kiên cố bất tán thất, thuần chánh bất sam tạp (như ngưu nhũ sam thủy tắc thất kỳ nguyên vị), danh chi vi Trì” (Chẳng biến đổi, chẳng hư diệt, thì gọi là Trụ. Kiên cố chẳng tan mất, thuần chánh, chẳng xen tạp (như sữa bò xen lẫn nước sẽ đánh mất vị ban đầu) thì gọi là Trì), cũng chính là như phần kệ về Đại Nghĩa Môn trong phần sau có nói: “Đại Thừa thiện căn giới, đẳng vô cơ hiềm danh, nữ nhân cập căn khuyết, Nhị Thừa chủng bất sanh” (Cõi thiện căn Đại Thừa, bình đẳng, không có danh xưng chê gièm, nữ nhân và căn khuyết, chủng tánh Nhị Thừa chẳng sanh [về Cực Lạc]), và trong phần Kệ về “hết thảy những điều mong cầu đều được thỏa mãn” có nói: “Chúng sanh sở nguyện nhạo, nhất thiết năng mãn túc” (Điều chúng sanh ưa thích, hết thảy đều thỏa mãn). Có công năng thiện lực như thế thì gọi là “thiện trụ trì”.

Ngài Đàm Loan lại nêu thí dụ bôi thuốc Bất Hủ lên hạt giống. “Bất Hủ” tức là Bất Tử. Đại Niết Bàn Kinh, quyển thứ hai mươi lăm nói: “Tuyết Sơn chi trung, hữu thượng hương dược, danh viết Sa Ha. Hữu nhân kiến chi, đắc thọ vô lượng, vô hữu bệnh tử” (Trong Tuyết Sơn có loại thuốc thơm bậc thượng, tên là Sa Ha. Có người trông thấy, sẽ thọ vô lượng, chẳng có bệnh, chết). Sa Ha chính là thuốc bất tử, bôi lên một hạt giống, nước sẽ chẳng làm nó mục nát được, lửa chẳng thể đốt nó được, đã lâu ngày mà chẳng hư hoại. Về sau, có được các nhân duyên như đất đai, ánh sáng mặt trời, nó sẽ nẩy mầm, sanh trưởng. Vì sao có thể như vậy? Chuyện này hoàn toàn do cậy vào sức của thuốc Bất Tử. Phàm là chúng sanh tu hành ngũ niệm môn, sẽ giống như một hạt giống đã bôi thuốc Bất Tử. Sau khi đã vãng sanh Tịnh Độ, có thể chẳng lìa An Dưỡng, trở vào Sa Bà, khéo biết phương tiện độ chúng sanh. Tuy sanh trong ngũ trược ác thế, tam giới lục đạo (tạp sanh), cho đến ở trong nước (súc sanh), lửa (địa ngục), nhưng chủng tử Vô Thượng Bồ Đề tâm vốn đã phát sẽ rốt ráo chẳng mục nát, vĩnh viễn có thể giữ gìn thiện căn Đại Thừa, mãi cho đến khi thành Phật. Thuốc Bất Tử ví như A Di Đà Phật, Phật chẳng thể nghĩ bàn. Chúng sanh vãng sanh Tịnh Độ (chủng tử) cũng chẳng thể nghĩ bàn. Vì cớ sao? Do được thiện lực công đức chẳng thể nghĩ bàn của A Di Đà Phật (thuốc bất tử) trụ trì mà thành tựu. Chúng ta trì tụng chú Vãng Sanh, câu “a di rị đá” (Amṛta) trong ấy có nghĩa là Cam Lộ Vương. Cam Lộ là thuốc bất tử. Vì thế, trì chú Vãng Sanh sẽ được pháp lực cam lộ của A Di Đà Phật gia trì. Sau khi đã vãng sanh Tịnh Độ, sẽ có được lợi ích và diệu dụng chẳng thể nghĩ bàn như hạt giống được bôi thuốc Bất Hủ vậy.

2.2.2.2.3.1.1.2.2.13. Quyến thuộc công đức

(Luận) Trang nghiêm quyến thuộc công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Như Lai tịnh hoa chúng, Chánh Giác hoa hóa sanh” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Phàm thị tạp sanh thế giới, nhược thai, nhược noãn, nhược thấp, nhược hóa, quyến thuộc nhược can, khổ lạc vạn phẩm, dĩ tạp nghiệp cố. Bỉ An Lạc quốc độ, mạc phi thị A Di Đà Như Lai Chánh Giác tịnh hoa chi sở hóa sanh, đồng nhất niệm Phật, vô biệt đạo cố. Viễn thông phù pháp giới chi nội, giai vi huynh đệ dã, quyến thuộc vô lượng, yên khả tư nghị?

(論)莊嚴眷屬功德成就者，偈言：如來淨華眾，正覺華化生故。

(註)此云何不思議？凡是雜生世界，若胎若卵若濕若化，眷屬若干，苦樂萬品，以雜業故。彼安樂國土，莫非是阿彌陀如來正覺淨華之所化生，同一念佛，無別道故。遠通夫法界之內，皆為兄弟也，眷屬無量，焉可思議？

(Luận: Trang nghiêm quyến thuộc công đức thành tựu là như kệ nói: “Như Lai tịnh hoa chúng, hoa Chánh Giác hóa sanh”.

Chú: Vì sao chuyện này là chẳng thể nghĩ bàn? Phàm là tạp sanh trong thế giới, hoặc là thai sanh, hoặc noãn sanh, hoặc thấp sanh, hoặc hóa sanh, quyến thuộc bao nhiêu đó, khổ sướng muôn ngàn loại, do vì các nghiệp xen tạp. Cõi nước An Lạc ấy không ai chẳng hóa sanh từ hoa thanh tịnh Chánh Giác của A Di Đà Như Lai, cùng là niệm Phật như nhau, không hành theo đạo nào khác. Xa là suốt cả khắp pháp giới đều là anh em. Quyến thuộc vô lượng, há có thể nghĩ bàn được ư?)

Người đời nói tới quyến thuộc, chỉ là nói theo gia tộc. Chúng sanh trong cõi An Lạc đều chẳng có gia đình, làm sao có quyến thuộc cho được? Quyến thuộc của A Di Đà Phật chính là hết thảy chúng sanh trong cõi ấy, cho đến hết thảy hữu tình trong tận pháp giới, khắp mười phương đều là quyến thuộc. Giả sử là thế giới tạp sanh (lục đạo) trong uế độ, vì đã tạo tạp nghiệp ô nhiễm bất đồng, tất nhiên là có tứ sanh, tức thai, noãn, thấp, hóa, cũng có đủ thứ khổ lạc sai khác vời vợi! Nếu [là chúng sanh] ở trong Cực Lạc Tịnh Độ thì đều được sanh bởi giác tánh bình đẳng vô lượng thanh tịnh và sức công đức chẳng thể nghĩ bàn của A Di Đà Như Lai, tức là hóa sanh từ hoa sen thanh tịnh vô lượng. Phàm những ai có thể sanh vào cõi An Lạc, đều tu pháp môn Niệm Phật thuần thiện đồng nhất, tuy chưa đoạn phiền hoặc, vẫn có thể được vãng sanh, quyết định chẳng do tu hành loại nghiệp đạo nào khác mà được vãng sanh. Nghiệp đạo niệm Phật là nhân, liên hoa hóa sanh là quả, nhân quả quyết định là như thế.

Do vậy, chuyên niệm A Di Đà Phật, cầu sanh Cực Lạc, gọi là đạo dễ hành “hoành siêu tam giới” (vượt thoát tam giới theo chiều ngang), đới nghiệp vãng sanh, là đường tắt nhất trong các đường tắt. Chuyện này há có phải là hạng phàm phu bình phàm hoặc hàng Nhị Thừa mà có thể nghĩ, có thể bàn được ư?

“Viễn thông phù pháp giới chi nội, giai vi huynh đệ”: Hai câu này nói gần thì hết thảy chúng sanh trong cõi Cực Lạc đều là quyến thuộc của A Di Đà Phật giống như anh, như em. Nói xa thì trong tận hư không khắp pháp giới, hết thảy chúng sanh hữu tình cũng đều là quyến thuộc của A Di Đà Phật, thường nói là “tứ hải chi nội giai huynh đệ dã” (trong bốn biển đều là anh em). Vì A Di Đà Phật (giác tánh vô lượng thanh tịnh bình đẳng) chính là cội nguồn của chư Phật, là căn bản của hết thảy chúng sanh. Do vậy, quyến thuộc của A Di Đà Phật là vô lượng chẳng thể nghĩ bàn. Thường nói là “tình và vô tình cùng viên thành Chủng Trí”, hoặc “một niệm trọn đủ ba ngàn tánh tướng”. Trong khắp pháp giới, có pháp nào có thể vượt ra ngoài giác tánh vô lượng thanh tịnh bình đẳng hay chăng? Đấy chính là môn “chủ bạn viên dung cụ đức” (chủ (Phật) và bạn (các vị Bồ Tát và nhân dân trong Cực Lạc) viên dung trọn đủ các đức) trong Thập Huyền Môn như kinh Hoa Nghiêm đã nói, là cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn!

2.2.2.2.3.1.1.2.2.14. Thọ dụng công đức

(Luận) Trang nghiêm thọ dụng công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Ái nhạo Phật pháp vị, Thiền tam muội vi thực” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Bất thực nhi tư mạng, cái sở tư hữu dĩ dã. Khởi bất thị Như Lai mãn bổn nguyện hồ? Thừa Phật nguyện vi ngã mạng, yên khả tư nghị?

(論)莊嚴受用功德成就者，偈言：愛樂佛法味，禪三昧為食故。

(註)此云何不思議？不食而資命，蓋所資有以也。豈不是如來滿本願乎？乘佛願為我命，焉可思議？

(Luận: Trang nghiêm thọ dụng công đức thành tựu là như kệ nói: “Yêu thích Phật pháp vị, ăn bằng Thiền tam muội”.

Chú: Vì sao chuyện này là chẳng thể nghĩ bàn? Chẳng ăn mà có thể nuôi được tánh mạng, ấy là vì có duyên do nuôi dưỡng cái mạng ấy. [Duyên do ấy] há chẳng phải là do Như Lai đã viên mãn bổn nguyện đó ư? Nương theo nguyện của Phật để làm mạng của chính mình, há có thể nghĩ bàn nổi ư?)

Ngài Đàm Loan có kim cang pháp nhãn, ở đây, Ngài đã đặc biệt chỉ điểm chúng ta: Bổn nguyện của A Di Đà Phật là chẳng thể nghĩ bàn nhất trong các điều chẳng thể nghĩ bàn. Hết thảy đại chúng trời người và tam thừa thánh hiền trong quốc độ An Lạc đều là liên hoa hóa sanh, đều chẳng cần ăn uống để nuôi nấng, duy trì tánh mạng. Như kinh Vô Lượng Thọ đã nói: “Thật vô thực giả, đản kiến sắc, văn hương, ý dĩ vi thực, tự nhiên bão túc” (Thật sự chẳng ăn, chỉ thấy sắc, ngửi hương, nghĩ là đã ăn, tự nhiên no đủ). Vì sao có thể như vậy? Há chẳng phải là do bổn nguyện trọn đủ, bổn nguyện rốt ráo của A Di Đà Phật ư? Chín phẩm phàm phu nương theo bổn nguyện của A Di Đà Phật, chẳng do cha mẹ sanh thành, mà được liên hoa hóa sanh trong Tịnh Độ. Cũng là do nương cậy bổn nguyện của A Di Đà Phật, chẳng cần ăn uống mà được thọ mạng vô lượng, chẳng có lúc cùng tận!

Lại còn cậy vào bổn nguyện của A Di Đà Phật, chẳng cần phải trải qua ba đại A tăng kỳ kiếp, chỉ trong một đời này mà viên mãn Bồ Đề, thành tựu tam thân, tứ trí, ngũ nhãn, lục thông, hết thảy công đức thần thông. Nếu không có bổn nguyện của Phật Di Đà, chúng ta làm sao có thể vãng sanh Tịnh Độ, liên hoa hóa sanh? Làm sao có thể chẳng ăn mà vẫn nuôi nấng, duy trì sanh mạng được? Làm sao có thể hễ vãng sanh bèn vĩnh viễn chẳng thoái chuyển, rốt ráo nhất sanh bổ xứ? Đấy chính là như ngài Đàm Loan đã nói: “Cái sở tư hữu dĩ dã” (Ấy là vì có duyên do mà cái mạng ấy được nuôi dưỡng)!

Chư vị liên hữu ơi! Chúng ta đã biết bổn nguyện của A Di Đà Phật, Ngài đối với chúng ta có ân đức không gì lớn hơn được, hãy thiết thực ghi tạc trong lòng: “A Di Đà Phật đại nguyện vương (bổn nguyện), từ bi hỷ xả khó lường, giữa hai mày thường phóng bạch hào quang, độ chúng sanh sanh về cõi Cực Lạc, ao tám đức trổ sen chín phẩm, cây mầu bảy báu xếp thành hàng. Như Lai thánh hiệu nếu tuyên dương, tiếp dẫn (nhất định) về Tây Phương. Di Đà thánh hiệu nếu xưng dương, đồng nguyện về Tây Phương”. Niệm niệm chẳng quên, thật thà niệm Phật, cầu sanh Cực Lạc! Sau đấy, nương theo bổn nguyện của Phật và bổn nguyện của chính mình, trở vào Sa Bà, phân thân trong các cõi nhiều như vi trần, rộng độ hàm thức để báo ân Phật!

2.2.2.2.3.1.1.2.2.15. Công đức không có các nạn

(Luận) Trang nghiêm vô chư nạn công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Vĩnh ly thân tâm não, thọ lạc thường vô gián” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Kinh ngôn: “Thân vi khổ khí, tâm vi não đoan”, nhi bỉ hữu thân, hữu tâm, nhi thọ lạc vô gián, an khả tư nghị?

(論)莊嚴無諸難功德成就者，偈言：永離身心惱，受樂常無間故。

(註)此云何不思議？經言：身為苦器，心為惱端，而彼有身有心，而受樂無間，安可思議？

(Luận: “Thành tựu công đức trang nghiêm không có các nạn” là như kệ nói: “Mãi lìa thân tâm não, hưởng vui chẳng gián đoạn”.

Chú: Vì sao điều này là chẳng thể nghĩ bàn? Kinh dạy: “Thân là đồ chứa đựng sự khổ, tâm là đầu mối của sầu não”, nhưng [chúng sanh] trong cõi ấy tuy có thân và có tâm, nhưng hưởng vui thường chẳng gián đoạn, làm sao có thể nghĩ bàn cho được?)

Chúng sanh trong cõi ấy do thân là liên hoa hóa sanh, thọ mạng đều vô lượng, lại còn cơm áo tự nhiên, chẳng cần phải lo toan, tạo tác. Do vậy, chẳng có nhục thân để cảm nhận những nỗi khổ não sanh, lão, bệnh, tử, cơm áo, ăn ở v.v… đều thường được cùng A Di Đà Phật và Nhất Sanh Bổ Xứ Bồ Tát tụ hội một chỗ, có thầy lành, bạn tốt, tâm chẳng có phiền não, chẳng có những nỗi ưu sầu khổ não vì Ái Biệt Ly (yêu thương mà phải chia lìa), Oán Tắng Hội (oán ghét mà phải gặp gỡ) v.v… rốt ráo cùng đắc Bồ Đề giác pháp lạc, Niết Bàn tịch tĩnh lạc. Điều này làm sao có thể nghĩ bàn cho nổi?

2.2.2.2.3.1.1.2.2.16. Công đức đại nghĩa môn

(Luận) Trang nghiêm đại nghĩa môn công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Đại Thừa thiện căn giới, đẳng vô cơ hiềm danh, nữ nhân cập căn khuyết, Nhị Thừa chủng bất sanh” cố. Tịnh Độ quả báo, ly nhị chủng cơ hiềm quá, ưng tri: Nhất giả, Thể. Nhị giả, Danh. Thể hữu tam chủng: Nhất giả, Nhị Thừa nhân. Nhị giả, nữ nhân. Tam giả, chư căn bất cụ nhân. Vô thử tam quá, cố danh “ly Thể cơ hiềm”. Danh diệc hữu tam chủng, phi đản vô tam thể, nãi chí bất văn “Nhị Thừa, nữ nhân, chư căn bất cụ” tam chủng danh, cố danh “ly danh cơ hiềm”. “Đẳng” giả, bình đẳng nhất tướng cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Phù chư thiên cộng khí, phạn hữu tùy phước chi sắc. Túc chỉ án địa, nãi tường kim lịch chi chỉ. Nhi nguyện vãng sanh giả, bổn tắc tam tam chi phẩm, kim vô nhất nhị chi thù, diệc như Truy, Thằng nhất vị, yên khả tư nghị?

(論)莊嚴大義門功德成就者，偈言：大乘善根界，等無譏嫌名，女人及根缺，二乘種不生故。淨土果報，離二種譏嫌過，應知：一者，體。二者，名。體有三種：一者，二乘人。二者，女人。三者，諸根不具人。無此三過，故名離體譏嫌。名亦有三種，非但無三體，乃至不聞二乘，女人，諸根不具三種名，故名離名譏嫌。等者，平等一相故。

(註)此云何不思議？夫諸天共器，飯有隨福之色。足指按地，乃詳金礫之旨。而願往生者，本則三三之品，今無一二之殊，亦如淄，澠一味，焉可思議？

(Luận: Trang nghiêm đại nghĩa môn công đức thành tựu là như kệ nói: “Đại Thừa thiện căn giới, bình đẳng không có danh xưng gây gièm chê như nữ nhân và căn khuyết, chủng tánh Nhị Thừa chẳng sanh [Cực Lạc]”. Quả báo trong Tịnh Độ lìa khỏi lỗi lầm của hai thứ chê gièm, hãy nên biết! Một là Thể, hai là Danh. Thể có ba loại: Một là kẻ Nhị Thừa, hai là nữ nhân, ba là kẻ các căn chẳng trọn đủ. Do không có ba lỗi lầm ấy, nên gọi là “lìa sự chê gièm về Thể”. Danh cũng có ba thứ, không chỉ là chẳng có ba Thể, mà cho đến ba loại danh xưng “Thanh Văn, nữ nhân, các căn không đầy đủ” đều chẳng nghe thấy, cho nên gọi là “lìa sự chê gièm về danh”. “Đẳng” là bình đẳng nhất tướng.

Chú: Vì sao điều này là chẳng thể nghĩ bàn? Chư thiên dùng chung đồ đựng, nhưng cơm lại tùy theo phước của từng vị mà màu sắc sai khác. Ngón chân nhấn xuống đất, bèn lộ rõ ý chỉ “sỏi vàng”. Người nguyện vãng sanh thì vốn có chín phẩm, nay chẳng có một hay hai sai khác, cũng như nước sông Truy và sông Thằng [khi đổ vào biển cả sẽ] có cùng một vị. “Đẳng” là nhất tướng bình đẳng, há có thể nghĩ bàn ư?)

“Đại nghĩa môn công đức thành tựu” là nói tới chúng sanh thuộc ba bậc đã sanh về Cực Lạc, vì đều đã phát Bồ Đề tâm, tức là trọn đủ thiện căn giới bình đẳng của Đại Thừa (đó là cái nhân), thành tựu chủng tánh và quả báo thể thuộc Đại Thừa. Tịnh độ của mười phương chư Phật có thể có chủng tánh và quả báo thể thuộc Nhị Thừa sanh về; chỉ riêng An Lạc Tịnh Độ do được thành tựu bởi công đức từ bổn nguyện của A Di Đà Phật, cho nên quyết định chẳng có chúng sanh thuộc chủng tánh và quả báo thể Nhị Thừa. Do vậy, xa lìa khuyết điểm “Nhị Thừa, nữ nhân, và sáu căn thiếu khuyết” đáng bị chê gièm. Lời Luận đã nói rất rõ ràng: “Không có kẻ Nhị Thừa, nữ nhân và căn khuyết” thì không chỉ là nói rõ trong An Lạc Tịnh Độ không có những quả báo thể ấy, mà còn chỉ ra Tịnh Độ chẳng có những danh từ thuộc ba loại ấy; chẳng phải là nói “trước khi vãng sanh, không có ba hạng người ấy” (tức là “không phải là ba hạng người ấy chẳng thể vãng sanh”). Tất cả Thanh Văn trong thế giới Cực Lạc đều là dùng thân Thanh Văn hồi tâm hướng về Đại Thừa mà vãng sanh, hoặc là do đức Phật thị hiện để trang nghiêm Tịnh Độ, chứ không phải là [cõi Cực Lạc] còn có Nhị Thừa.

Có một số người giải thích câu “Nhị Thừa chủng bất sanh” là “dẫu quốc độ An Lạc có quả báo thể của hàng Nhị Thừa thì cũng chẳng trở ngại gì! Chờ đến sau khi đã thấy Phật, họ bèn phát Bồ Đề tâm, chẳng còn sanh khởi chủng tử Nhị Thừa (tâm Nhị Thừa) nữa”. Cách nói ấy chính là cho rằng [trong cõi Cực Lạc] có chủng tánh và quả báo thể Nhị Thừa; [nói như vậy thì đã] trái nghịch ý Phật và nghĩa lý trong kinh, mà cũng chẳng phù hợp hàm ý của câu “Nhị Thừa chủng bất sanh” trong bộ luận này.

Có lẽ sẽ có người hỏi: “Chẳng phải là trong kinh đã nói thế giới Cực Lạc có vô lượng đệ tử Thanh Văn, cớ sao nói chẳng có danh xưng đáng bị chê gièm là Nhị Thừa”? Đáp: Như kinh Vô Lượng Thọ đã nói: “Kỳ chư Thanh Văn, Bồ Tát, thiên nhân… hàm đồng nhất loại, hình vô dị trạng, đản nhân thuận dư phương, cố hữu nhân thiên (Nhị Thừa) chi danh… phi thiên, phi nhân (diệc phi Nhị Thừa)” (Các vị Thanh Văn, Bồ Tát, trời người ấy đều cùng một loại, không có hình dạng sai khác, chỉ vì thuận theo phương khác mà có danh xưng trời, người (Nhị Thừa)… [những chúng sanh ấy] chẳng phải là trời, chẳng phải là người, mà cũng chẳng phải là Nhị Thừa). Giả sử thật sự có hàng Nhị Thừa, thì sẽ chẳng thành “cùng một loại” được!

Lại nữa, nguyện thứ mười một trong bốn mươi tám nguyện là: “Quốc trung thiên nhân, bất trụ Định Tụ (tức Bất Thoái Chuyển Bồ Tát), bất thủ Chánh Giác” (Trời người trong nước chẳng trụ trong Định Tụ (tức Bất Thoái Chuyển Bồ Tát), tôi sẽ chẳng giữ lấy ngôi Chánh Giác). Nguyện thứ mười sáu: “Quốc trung nãi chí văn hữu bất thiện danh giả, bất thủ Chánh Giác” (Cho đến trong nước mà nghe thấy có danh xưng bất thiện thì tôi chẳng giữ lấy ngôi Chánh Giác). Lại còn có rất nhiều lời nguyện đều nói rất rõ ràng “quốc trung Bồ Tát” (Bồ Tát trong nước) chẳng nói đến Nhị Thừa.

Kinh nói “cõi ấy Thanh Văn vô số” là nói đến các chúng sanh phát nguyện vãng sanh cõi ấy số đến vô lượng, trong ấy lại có rất nhiều vị Thanh Văn hồi Tiểu hướng Đại. Đã sanh trong Tịnh Độ, trước hết là đoạn Kiến Tư phiền não, tương tự như sở chứng của Thanh Văn, bèn được gọi bằng danh xưng Thanh Văn. Thật ra, quyết định chẳng có quả báo thể của Thanh Văn. Trong Tịnh Độ của mười phương chư Phật, đều là “chẳng thể đới nghiệp vãng sanh”, chỉ riêng An Lạc Tịnh Độ là có thể mang theo nghiệp chủng vãng sanh. Đã sanh [Cực Lạc] rồi bèn đoạn [nghiệp chủng ấy]. Trong phần trước, tôi đã có nói, quốc độ An Lạc được thành tựu bởi công đức nơi bổn nguyện của A Di Đà Phật. Hết thảy danh tướng và sự vật [trong Cực Lạc] đều là khó nghĩ, khó bàn, chẳng thể coi giống như trong thế gian này được! Đấy chính là chỗ đặc thù của pháp môn Tịnh Độ!

Lời Luận nói: “Đẳng giả, bình đẳng nhất tướng cố” (“Đẳng” là bình đẳng nhất tướng). Đấy chính là Luận Chủ giải thích: Chúng sanh trong ba bậc chín phẩm sau khi đã vãng sanh Tịnh Độ, cùng đạt được quả báo thể bình đẳng nhất tướng của Đại Thừa, tất nhiên chẳng có những thể tướng sai biệt như Nhị Thừa, nữ nhân, căn khuyết. Như kinh Vô Lượng Thọ có nói: “Quốc trung thiên nhân, hình sắc bất đồng, hữu hảo xú giả… bất tất thành mãn tam thập nhị đại nhân tướng giả… bất tất chân kim sắc giả, bất thủ Chánh Giác” (Trời, người trong nước hình sắc khác nhau, có kẻ xấu người đẹp… chẳng đều thành tựu viên mãn ba mươi hai tướng đại nhân… [sắc thân] không đều là màu vàng ròng, tôi chẳng giữ lấy ngôi Chánh Giác). Những lời nguyện ấy đều có thể chứng minh: Bất luận là phàm phu, Nhị Thừa, hay Bồ Tát, chỉ cần vãng sanh Cực Lạc, sẽ đều bình đẳng cùng là ba mươi hai tướng đại nhân (“đại nhân” là Phật, Bồ Tát) y hệt như nhau, tuyệt đối chẳng có thể tướng và danh xưng “Nhị Thừa, nữ nhân, căn khuyết” đáng bị chê gièm.

Ngài Đàm Loan nói: Trong thế giới Sa Bà này, do chúng sanh tạo nghiệp bất đồng, chắc chắn sẽ có đủ thứ thể tướng quả báo sai khác. Chẳng hạn như chư thiên trong cõi trời Lục Dục, đối với thức ăn trong cùng một bát đựng, tùy theo nghiệp đã tạo của mỗi vị mà đạt được phước trời khác nhau, sẽ trông thấy các món ăn có thể tướng sai khác. Lại như phẩm Phật Quốc của kinh Duy Ma Cật có nói: “Phật dĩ túc chỉ án địa, tức thời tam thiên đại thiên thế giới, nhược can bách thiên trân bảo nghiêm sức. Hữu như Bảo Trang Nghiêm Phật Vô Lượng Công Đức Bảo Trang Nghiêm độ” (Đức Phật dùng ngón chân nhấn xuống đất, ngay lập tức tam thiên đại thiên thế giới có trăm ngàn trân bảo trang hoàng dường ấy, giống như cõi Vô Lượng Công Đức Bảo Trang Nghiêm của Bảo Trang Nghiêm Phật). Đấy là hình dung Thích Ca Thế Tôn đã trải qua vô lượng kiếp tu tập nghiệp lực công đức vô lậu khác nhau, cho nên có thể khiến cho chỗ bị ngón chân nhấn xuống (kinh văn gọi là “án địa”) toàn là vàng ròng, trân bảo cùng lúc nhanh chóng hiện ra.

Hai điều thí dụ ấy đều nhằm thuyết minh: Chúng sanh trong cõi này (thế giới Sa Bà) chẳng thể bình đẳng có cùng một tướng, chỉ riêng những chúng sanh có thể phát tâm Vô Thượng Bồ Đề, tu pháp môn ngũ niệm, phát nguyện mong vãng sanh An Lạc Tịnh Độ, tuy vốn có thể tướng sai khác bất đồng trong ba bậc, nay đã thành tựu Tịnh nghiệp, được sanh vào Tịnh Độ, thì đều là liên hoa hóa sanh, một tướng bình đẳng, đều là tướng Bồ Tát, quyết định chẳng có mảy may thể tướng quả báo bất đồng. Giống như tại tỉnh Sơn Đông của Trung Hoa có hai con sông Truy và Thằng, đổ vào biển thì là cùng một vị. Như thiên Cửu Lưu trong Tân Luận có nói: “Sông Truy và sông Thằng khác nguồn, cùng chảy vào biển. Âm Cung và âm Thương khác tiếng, đều hòa hợp trong nhạc”. Do vậy, ngài Đàm Loan dùng sự thật “hai con sông Truy và Thằng cùng đổ vào biển, sẽ là thuần nhất tướng nhất vị” để hình dung thế giới An Lạc thuần là Đại Thừa thiện căn giới, như biển một tướng, một vị, chẳng hề sai biệt! Chúng sanh thuộc ba bậc chín phẩm sai khác, hễ được sanh về cõi ấy, liền như vào trong biển cả, chẳng còn có thể tướng bất đồng. Chỉ có An Lạc Tịnh Độ được thành tựu bởi bổn nguyện của A Di Đà Phật thì mới có quả báo chẳng thể nghĩ bàn như thế!

2.2.2.2.3.1.1.2.2.17. Công đức hết thảy mong cầu đều được thỏa mãn

(Luận) Trang nghiêm nhất thiết sở cầu mãn túc công đức thành tựu giả, kệ ngôn: “Chúng sanh sở nguyện nhạo, nhất thiết năng mãn túc” cố.

(Chú) Thử vân hà bất tư nghị? Bỉ quốc nhân thiên, nhược dục nguyện vãng tha phương thế giới vô lượng Phật sát, cúng dường chư Phật, Bồ Tát, cập sở tu cúng dường chi cụ, vô bất xứng nguyện. Hựu dục xả bỉ thọ mạng, hướng dư quốc sanh, tu đoản tự tại, tùy nguyện giai đắc, vị giai tự tại chi vị, nhi đồng tự tại chi dụng, yên khả tư nghị?

(論)莊嚴一切所求滿足功德成就者，偈言：眾生所願樂，一切能滿足故。

(註)此云何不思議？彼國人天，若欲願往他方世界無量佛剎，供養諸佛菩薩，及所須供養之具，無不稱願。又欲捨彼壽命，向餘國生，修短自在，隨願皆得，未階自在之位，而同自在之用。焉可思議？

(Luận: “Thành tựu công đức trang nghiêm hết thảy mong cầu đều được thỏa mãn” là như kệ nói: “Điều chúng sanh mong thích, hết thảy đều thỏa mãn”.

Chú: Vì sao điều này là chẳng thể nghĩ bàn? Người, trời trong cõi ấy nếu muốn đến vô lượng cõi Phật trong các thế giới ở phương khác để cúng dường chư Phật, Bồ Tát, và những vật cần dùng để cúng dường, không gì chẳng tương xứng ước nguyện. Lại muốn xả thọ mạng trong cõi ấy để sanh vào cõi khác, thọ mạng dài hay ngắn đều thuận theo ước nguyện mà đạt được, chưa đạt đến địa vị tự tại mà có cùng tác dụng tự tại y hệt, há có thể nghĩ bàn nổi ư?)

Hết thảy y báo và chánh báo trang nghiêm trong thế giới Cực Lạc đều có thể thỏa mãn nguyện cầu của chúng sanh thuộc chín pháp giới khắp mười phương. Chẳng hạn như hết thảy nữ nhân đều nguyện chuyển nữ thành nam, cho nên trong cõi ấy chẳng có thân nữ để thỏa mãn nguyện ấy. Chúng sanh trong tam đồ đều nguyện mau chóng lìa khỏi khổ quả trong tam đồ, cho nên cõi ấy không chỉ là chẳng có ba ác đạo, mà cũng chẳng có danh xưng tam đồ khổ nạn để thỏa mãn cái nguyện ấy. Mọi người đều mong cầu lìa khổ được vui, trường sanh bất tử, cho nên trong cõi ấy chẳng có các nỗi khổ, chỉ hưởng những sự vui. Đã thế, ai nấy đều thọ vô lượng, thuần nhất là Chánh Định Tụ, chẳng có chúng sanh thuộc Tà Định và Bất Định để thỏa mãn mong cầu của hết thảy mọi người. Chư thiên tuy vui sướng, nhưng vẫn ở trong nhà lửa tam giới, khó thoát khỏi luân hồi. Do vậy, cõi ấy vĩnh viễn thoát khỏi luân hồi, vượt xa tam giới, để thỏa mãn điều mong cầu của trời người. Những cõi Phật khác hoặc là có các loại Nhị Thừa, nữ nhân, kẻ căn khuyết, chẳng đẹp đẽ viên mãn. Vì thế, cõi ấy (Cực Lạc) là Đại Thừa thiện căn giới, chẳng có những quả báo thể đáng bị chê gièm như Nhị Thừa v.v… ngay cả danh xưng cũng chẳng có!

Các vị Bồ Tát tu nan hành Bồ Tát đạo, ắt phải trải qua ba đại A tăng kỳ kiếp thì mới được thành Phật, lại còn thường bị thoái chuyển. Thường nói là “học đạo giống như chèo thuyền ngược nước, vừa mới ngừng chèo liền bị trôi tuột xuống”. Do vậy, Bồ Tát phát tâm đông đảo, nhưng người thành tựu Phật quả có thể nói là quá ít. Do vậy, cõi ấy phải ban cho các vị Bồ Tát bình phàm một phương tiện Dị Hành Đạo, tức là “đới nghiệp vãng sanh”. Đã vãng sanh, sẽ vĩnh viễn chẳng thoái chuyển, trong một đời liền có thể rốt ráo đạt đến địa vị [Nhất Sanh] Bổ Xứ Bồ Tát để mãn nguyện “thượng cầu, hạ hóa” của hàng Bồ Tát. Do những điều vừa nói trên đây, thế giới An Lạc xác thực là có thể thỏa mãn hết thảy nguyện cầu của chúng sanh trong chín pháp giới, chẳng trách mười phương chư Phật đều ca ngợi cõi ấy là chẳng thể nghĩ bàn!

Lời chú giải của ngài Đàm Loan chỉ dùng sự thật mọi người đã sanh về cõi ấy đều tùy ý tự tại như bậc Địa Thượng Bồ Tát để giải thích [ý nghĩa] “điều mong cầu đều thỏa”. Như kinh Vô Lượng Thọ có nói: “Quốc trung thiên nhân, thọ mạng vô năng hạn lượng, trừ kỳ bổn nguyện, tu đoản tự tại” (Trời, người trong nước thọ mạng chẳng thể hạn lượng, trừ khi do bổn nguyện mà dài hay ngắn tự tại). Lại nói: “Phụng sự ức Như Lai, phi hóa biến chư sát, cung kính hoan hỷ khứ, hoàn đáo An Dưỡng quốc” (Phụng sự ức Như Lai, biến hóa bay đến trọn khắp các cõi, [cúng dường xong] hoan hỷ, cung kính ra đi, trở về cõi An Dưỡng). “Nãi chí thành Phật, bất thọ ác thú, thần thông tự tại, thường thức túc mạng, trừ sanh tha phương ngũ trược ác thế, thị hiện đồng bỉ” (Cho đến khi thành Phật, chẳng sanh trong đường ác, thần thông tự tại, thường biết túc mạng, trừ khi sanh trong đời ác ngũ trược ở phương khác bèn thị hiện giống như họ). Những điều ấy đều được thành tựu bởi công đức từ các nguyện thứ mười lăm, hai mươi ba, và hai mươi bốn trong bổn nguyện của A Di Đà Phật. Vì thế, [chúng sanh trong cõi Cực Lạc] có thể chưa phá vô minh, chứng Pháp Thân, còn chưa đăng địa, mà đã có thần thông và trí huệ tương tự bậc Địa Thượng Bồ Tát; thật sự là chẳng thể nghĩ bàn!

2.2.2.2.3.1.2. Thị hiện tự lợi, lợi tha

(Chú) Thị hiện tự lợi lợi tha giả.

(Luận) Lược thuyết bỉ A Di Đà Phật quốc độ thập thất chủng trang nghiêm công đức thành tựu, thị hiện Như Lai tự thân lợi ích đại công đức lực thành tựu, lợi ích tha công đức thành tựu cố.

(Chú) Ngôn lược giả, chương bỉ tịnh độ công đức vô lượng, phi duy thập thất chủng dã. Phù Tu Di chi nhập giới tử, mao khổng chi nạp đại hải, khởi sơn hải chi thần hồ? Mao giới chi lực hồ? Năng thần giả, thần chi nhĩ. Thị cố, thập thất chủng tuy viết lợi tha, tự lợi chi nghĩa bỉnh nhiên, khả tri!

(註)示現自利利他者。(論)略說彼阿彌陀佛國土十七種莊嚴功德成就，示現如來自身利益大功德力成就，利益他功德成就故。 (註)言略者，彰彼淨土功德無量，非唯十七種也。夫須彌之入芥子，毛孔之納大海，豈山海之神乎？毛芥之力 乎？能神者，神之耳。是故，十七種雖曰利他，自利之義炳然，可知！

(Chú: Thị hiện tự lợi, lợi tha.

Luận: Nói đại lược mười bảy thứ công đức trang nghiêm thành tựu trong cõi nước của A Di Đà Phật nhằm thị hiện sức đại công đức thành tựu lợi ích nơi tự thân và sức công đức thành tựu lợi ích người khác của Như Lai.

Chú: Nói là “đại lược” nhằm nêu bày cõi ấy có vô lượng công đức, chẳng phải chỉ là mười bảy thứ. Như núi Tu Di vào trong hạt cải, lỗ chân lông dung nạp biển cả, há có phải là sự thần diệu của núi và biển? Há có phải là sự thần diệu của sợi lông và hạt cải ư? Cái có thể tạo ra sự thần diệu thì mới là thần diệu. Vì thế, mười bảy thứ ấy tuy nói là lợi lạc kẻ khác, nhưng có thể biết là ý nghĩa tự lợi đã rạng ngời).

Lời luận nói là “lược thuyết” (nói đại lược) nhằm tỏ rõ tất cả sự vật được trang nghiêm bởi công đức trong quốc độ An Lạc đều là vô lượng vô biên, tán thán chẳng thể cùng tận, chẳng phải là chỉ có mười bảy thứ như đã nói trên đây mà thôi! Như kinh Vô Lượng Thọ đã chép: “Phật ngôn: - Ngã thuyết Vô Lượng Thọ Phật quang minh, oai thần, nguy nguy thù diệu, trú dạ nhất kiếp, thượng vị năng tận… Ư nhất thiết pháp, nhi đắc tự tại” (Phật nói: “Ta nói quang minh và oai thần vòi vọi mầu nhiệm đặc biệt của Vô Lượng Thọ Phật dẫu suốt ngày đêm trọn cả một kiếp vẫn chưa thể nói hết được… Ngài được tự tại trong hết thảy các pháp”). Do vậy, ngài Đàm Loan nêu lên chuyện núi Tu Di to lớn mà có thể vào trong một hạt cải bé tí, dùng một lỗ chân lông bé tẹo mà có thể chứa đựng biển cả vẫn còn thừa! Dùng cảnh giới “lớn nhỏ dung nạp lẫn nhau, tự tại vô ngại” chẳng thể nghĩ bàn trong Hoa Tạng để hình dung hết thảy sự trang nghiêm chẳng thể nghĩ bàn của An Lạc Tịnh Độ, hoàn toàn chẳng phải là do những sự vật ấy vốn sẵn có sự chẳng thể nghĩ bàn ấy, mà là do diệu dụng thần thông tự tại (lời chú giải gọi điều này là “thần chi nhĩ”) của A Di Đà Phật (lời chú giải dùng chữ “năng thần giả” để hình dung) thành tựu vậy!

Do vậy, lời luận nêu đại lược mười bảy thứ công đức trang nghiêm tuy đều là do A Di Đà Phật chẳng nỡ thấy chúng sanh chịu khổ bèn duyên khởi đại bi tâm, trang nghiêm Tịnh Độ để khiến cho hết thảy chúng sanh vãng sanh cõi ấy sẽ đắc Bất Thoái Chuyển, đồng thành Phật đạo, cho nên có công đức trang nghiêm lợi tha như thế đó; nhưng hết thảy việc làm của Phật, Bồ Tát không gì chẳng chính là từ ngay lợi tha mà có tự lợi, công đức vẫn quy về chính mình. Những cái gọi là “tam thân, tứ trí, ngũ nhãn, lục thông” của Phật há chẳng phải là được thành tựu bởi những công đức chẳng thể nghĩ bàn ấy ư? Vì thế nói: Thị hiện sự thành tựu bởi sức đại công đức lợi ích nơi tự thân và sự thành tựu bởi công đức lợi ích người khác của Như Lai.

2.2.2.2.3.1.3. Nhập Đệ Nhất Nghĩa Đế

(Chú) Nhập Đệ Nhất Nghĩa Đế giả.

(Luận) Bỉ Vô Lượng Thọ Phật quốc độ trang nghiêm, Đệ Nhất Nghĩa Đế diệu cảnh giới tướng, thập lục cú cập nhất cú, thứ đệ thuyết, ưng tri.

(Chú) Đệ Nhất Nghĩa Đế giả, Phật nhân duyên pháp dã. Thử Đế thị cảnh nghĩa. Thị cố trang nghiêm đẳng thập lục cú, xưng vi diệu cảnh giới tướng. Thử nghĩa chí nhập “nhất pháp cú” văn, đương cánh giải thích.

(註)入第一義諦者。

(論)彼無量壽佛國土莊嚴，第一義諦妙境界相，十六句及一句，次第說，應知。

(註)第一義諦者，佛因緣法也。此諦是境義。是故 莊嚴等十六句，稱為妙境界相。此義至入一法句文，當更解釋。

(Chú: Nhập Đệ Nhất Nghĩa Đế.

Luận: Sự trang nghiêm nơi cõi nước Vô Lượng Thọ Phật là tướng cảnh giới mầu nhiệm thuộc Đệ Nhất Nghĩa Đế, hãy nên biết có mười sáu câu và một câu được nói theo thứ tự.

Chú: Đệ Nhất Nghĩa Đế là pháp nhân duyên của Phật. Đế ấy có nghĩa là “cảnh”, cho nên mười sáu câu nói về các sự trang nghiêm được gọi là “tướng cảnh giới vi diệu”. Cho đến phần kinh văn “vào trong một pháp cú” sẽ giải thích ý nghĩa này).

“Đế” (諦) có nghĩa là “sự chân thật được mọi người cùng nhận biết”. [Nói là] Đệ Nhất Nghĩa Đế nhằm vạch rõ “chẳng phải là Thế Tục Đế”. Thế Tục Đế là những điều được công nhận thông thường, tức là hết thảy các sự vật và danh tướng được sanh bởi nhân duyên trong thế gian, tuy có mối quan hệ nhân quả và ý nghĩa bao hàm phụ thuộc, được mọi người công nhận, nhưng chúng chẳng phải là tướng chân thật của các pháp. Nếu là Đệ Nhất Nghĩa Đế, còn gọi là Thắng Nghĩa Đế, thì dù có Phật hay không, Thật Tướng của các pháp vốn sẵn tồn tại như thế, là cảnh giới đặc thù mà tất cả những vọng thức bình phàm chẳng thể liễu tri được! Như trong Pháp Hoa Huyền Nghĩa, Trí Giả đại sư đã viết: “Thật Tướng là pháp do chư Phật đạt được, vì thế gọi là Diệu Hữu. Thật Tướng chẳng phải là Hữu trong Nhị Biên (tức là Hữu trong Vô và Hữu), cho nên gọi là Tất Cánh Không. Lý Không vằng vặc, chẳng một, chẳng khác, nên gọi là Như Như. Thật Tướng tịch diệt, nên gọi là Niết Bàn. Đã giác sẽ chẳng thay đổi, nên gọi là Hư Không Phật Tánh. Do chứa đựng, tiếp nhận nhiều nên gọi là Như Lai Tạng. Chẳng nương theo Hữu, chẳng phụ thuộc Vô, nên gọi là Trung Đạo. Tối thượng không chi hơn nên gọi là Đệ Nhất Nghĩa Đế”. Đấy chính là nhất tâm nhị môn do chư Phật đã chứng, được gọi là “pháp nhân duyên của Phật”.

Phật chứng Tâm Chân Như Môn, nên các pháp được Ngài thấy chẳng phải là Hữu trong Nhị Biên, có cùng một tướng, được gọi là Tất Cánh Không, không hai, không khác. Phật chứng Tâm Sanh Diệt Môn, vì thế tùy duyên mà có thể dấy lên sâm la vạn tượng. Y báo và chánh báo của thế giới Cực Lạc chính là pháp sanh bởi nhân duyên của Phật, do đó gọi là tướng cảnh giới vi diệu thuộc Đệ Nhất Nghĩa Đế, cũng chính là Thật Tướng của các pháp “nhất tâm nhị môn, Không Hữu bất nhị, Lý Sự vô ngại”. Đấy chẳng phải là cảnh giới mà vọng thức của kẻ thế tục có thể liễu tri được! Trong phần sau, khi đến phần giải thích câu “nhập nhất pháp cú” (vào trong một pháp cú), ngài Đàm Loan sẽ nói rõ tường tận hơn!

(Chú) Cập nhất cú thứ đệ giả, vị quán khí tịnh đẳng, tổng biệt thập thất cú quán hạnh thứ đệ dã. Vân hà khởi thứ đệ? Kiến chương ngôn: “Quy mạng Vô Ngại Quang Như Lai, nguyện sanh An Lạc quốc”.

(註)及一句次第者，謂觀器淨等，總別十七句觀行次第也。云何起次第？建章言：歸命無礙光如來，願生安樂 國。

(Chú: “Và một câu theo thứ tự” là nói đến quán hạnh theo thứ tự gồm mười bảy quán hạnh tổng tướng và biệt tướng nơi khí thế gian thanh tịnh v.v... Vì sao [các tướng ấy] dấy lên thứ tự? Trong phần mở đầu [của bộ luận này], đã có nói: “Quy mạng Vô Ngại Quang Như Lai, nguyện sanh An Lạc quốc”).

Quán quốc độ An Lạc như đã nói trên đây tổng cộng có mười bảy thứ trang nghiêm công đức thành tựu, tất nhiên là có cảnh giới quán hạnh sanh khởi theo thứ tự tổng và biệt. Nói theo sự quán tướng thanh tịnh nơi khí thế gian của cõi ấy thì lấy ngay câu “quán bỉ thế giới tướng, thắng quá tam giới đạo” (quán tướng thế gian ấy, vượt xa đạo tam giới) làm tổng tướng, mười sáu thứ tướng trang nghiêm phân biệt sau đó là biệt tướng. Nếu dựa theo quán sát khí thế gian và chúng sanh thế gian có tất cả hai mươi chín thứ trang nghiêm công đức để nói thì phần mở đầu của kệ tụng (lời chú giải gọi phần này là “kiến chương”) có nói: “Quy mạng… nguyện sanh An Lạc quốc”, đấy chính là tổng tướng. Hai mươi chín thứ trang nghiêm sau đó đều là các biệt tướng do nương theo tổng tướng mà sanh khởi. Chúng ta phải nên biết thứ tự sanh khởi của tổng tướng và biệt tướng.

(Chú) Thử trung hữu nghi, nghi ngôn: “Sanh vi Hữu bổn, chúng lụy chi nguyên, khí sanh, nguyện sanh, sanh hà khả tận?” Vị thích thử nghi, thị cố quán bỉ Tịnh Độ trang nghiêm công đức thành tựu, minh bỉ Tịnh Độ thị A Di Đà Như Lai thanh tịnh bổn nguyện vô sanh chi sanh, phi như tam hữu hư vọng sanh dã.

(註)此中有疑，疑言：生為有本，眾累之元，棄生，願生，生何可盡？為釋此疑，是故觀彼淨土莊嚴功德成 就，明彼淨土是阿彌陀如來清淨本願無生之生，非如三有虛妄生也。

(Chú: Trong ấy có điều nghi như sau: “Sanh là cội gốc của Hữu, là nguồn cội của các phiền lụy, [nếu cứ] lìa bỏ sanh hay nguyện sanh thì làm sao sanh có thể cùng tận cho được?” Nhằm cởi gỡ mối nghi này, cho nên quán sự trang nghiêm của Tịnh Độ được thành tựu bởi công đức, chỉ rõ cõi Tịnh Độ ấy là do bổn nguyện thanh tịnh của A Di Đà Như Lai vô sanh mà sanh, không giống sự sanh khởi hư vọng trong tam hữu).

Ngài Đàm Loan sợ người nghe nẩy sanh lòng nghi chẳng tin, nên đặc biệt mổ xẻ, phân tích. Các pháp do nhân duyên mà sanh, các pháp do nhân duyên mà diệt, do cái này sanh nên cái kia sanh, do cái này diệt nên cái kia diệt. Đấy chính là chân lý trong vũ trụ. Biết những gì được sanh bởi duyên thì chẳng thật, chẳng có mà có, sanh chính là vô sanh, sẽ chẳng bị Sanh trói buộc, chẳng có ương hoạn, phiền lụy bởi sanh tử. Đấy được gọi là “giải thoát đạo nhân”. Những kẻ bình phàm so đo, chấp trước “sanh là thật sanh” thì Sanh là cội gốc của Hữu. Đã có cái thật sự sanh, ắt có cái thật sự diệt. Đấy chính là cội nguồn của nỗi khổ hoạn sanh tử. Đấy gọi là “chúng sanh khổ não”. Do vì các tôn giáo bình phàm trong thế gian này, có tôn giáo cầu trường sanh, có tôn giáo cầu được sống đời đời, [những tôn giáo dạy như vậy đều] nhằm thỏa mãn mong cầu “tham sống chẳng chết” của mọi người, nhưng Phật pháp đã chỉ ra: “Ắt cần phải là vô sanh thì mới có thể vô diệt”. Niết Bàn của tam thừa (Nhị Thừa, Bồ Tát, Phật) đều là tâm tánh và pháp tánh để đều cùng chứng vô sanh vô diệt.

Do vậy, vượt thoát sanh tử luân hồi. Pháp môn Tịnh Độ tuy diệt trừ, thoát lìa sự sanh tử trong tam giới, nhưng nguyện sanh về quốc độ An Lạc, liên hoa hóa sanh, nương theo bổn nguyện thanh tịnh của A Di Đà Phật và tâm tánh thanh tịnh của người vãng sanh, nhân duyên hòa hợp, tuy vô sanh mà hiện ra có sanh. Tuy có thị hiện vãng sanh, nhưng ắt cần phải chứng vô sanh vô diệt. Đấy chính là chỗ khác biệt so với pháp sanh diệt của chúng sanh thuộc tam giới trong cõi này. Không chỉ là chẳng có các ương hoạn, phiền lụy sanh tử luân hồi, mà còn có công đức Thường Lạc Ngã Tịnh chân thật. Không chỉ là người vãng sanh được như thế, mà hết thảy sự trang nghiêm được thành tựu bởi công đức trong cõi ấy không gì chẳng phải là như vậy. Vô sanh mà sanh, sanh chính là vô sanh, Chân Không Diệu Hữu, Diệu Hữu Chân Không.

(Chú) Hà dĩ ngôn chi? Phù pháp tánh thanh tịnh, tất cánh vô sanh. Ngôn “sanh” giả, thị đắc sanh giả chi tình nhĩ. Sanh cẩu vô sanh, sanh hà sở tận? Tận phù sanh giả, thượng thất vô vi năng vi chi thân, hạ duyện tam không bất không chi cố. Căn bại vĩnh vong, hào chấn tam thiên, vô phản, vô phục, ư tư chiêu sỉ.

(註)何以言之？夫法性清淨，畢竟無生。言生者，是得生者之情耳。生苟無生，生何所盡？盡夫生者，上失無為能為之身，下䤄三空不空之痼。根敗永亡，號振三千，無反無復，於斯招恥。

(Chú: Vì sao nói như vậy? Pháp tánh thanh tịnh, rốt ráo vô

sanh. Nói “sanh” thì chính là tình kiến của người được sanh [vào cõi Cực Lạc]. Nếu sanh mà vô sanh thì sanh làm sao cùng tận cho được? Nếu sanh mà có tận thì trên là đã mất cái thân “không làm mà có thể làm” [của Phật, Bồ Tát], dưới là mê đắm trong cố tật “tam không bất không”, [trở thành] căn tánh hư bại vĩnh viễn hư mất [của hàng Nhị Thừa], [đối với các chúng sanh đau khổ đang] gào khóc chấn động tam thiên đại thiên bèn chẳng trở lại, chẳng quay về [cứu độ họ]. Do vậy, chuốc lấy nỗi nhục).

Vì sao nói hết thảy [y báo và chánh báo] trong Tịnh Độ đều là vô sanh mà sanh? Đấy chính là vì pháp tánh vốn sẵn thanh tịnh, rốt ráo vô sanh, vô diệt, giống như gương sáng hiện các hình bóng. Xét theo bản thể, gương trọn chẳng có “sanh, diệt, đến, đi” để có thể được! Nói “sanh” tức là liễu đạt tâm tánh tự thanh tịnh, các pháp chỉ là nhất tâm nương theo nhân duyên mà sanh khởi, đấy chính là chân tình thật tướng của “sanh mà vô sanh” vậy. Như Trung Luận đã nói: “[Đối với] các pháp sanh bởi nhân duyên, ta nói chính là Không (vô sanh)”. Hết thảy các pháp sanh bởi nhân duyên đã là vô sanh, vậy thì còn có pháp gì sanh để có thể diệt hết sạch ư? Giả sử tồn tại cách nghĩ “diệt tận” (lời chú giải nói là “tận phù sanh giả”) để chứng lấy, hướng lên trên thì đã mất công dụng “an trụ trong Lý Thể vô vi mà làm Phật sự hữu vi” của Phật, Bồ Tát. Hướng xuống dưới thì say sưa, chìm đắm (lời chú giải diễn tả điều này bằng chữ “duyện”, 䤄) trong ba món tam muội Không, Vô Tướng, Vô Tác (tam không), có khi chẳng thể tránh khỏi căn bệnh (cố tật) từ Không xuất Giả.

Như phẩm Tín Giải trong kinh Pháp Hoa đã chép: “Đản niệm Không, Vô Tướng, Vô Tác, ư Bồ Tát pháp, du hý thần thông, tịnh Phật quốc độ, thành tựu chúng sanh, tâm bất hỷ nhạo. Sở dĩ giả hà? Ngã đẳng xuất ư tam giới, đắc Niết Bàn chứng” (Chỉ nghĩ tới Không, Vô Tướng, Vô Tác, đối với các pháp của Bồ Tát, du hý thần thông, nghiêm tịnh cõi Phật, thành tựu chúng sanh, tâm chẳng ưa thích. Vì cớ sao vậy? Chúng con do đã thoát khỏi tam giới bèn nghĩ là đã chứng Niết Bàn). Như vậy thì sẽ trở thành “mầm lép, hạt giống hư” của hàng Nhị Thừa nát thân diệt trí, dẫu chứng đắc A La Hán hay Bích Chi Phật, thanh danh vang rền tam thiên đại thiên thế giới, nhưng đối với chúng sanh trong tam giới có ích lợi chi đâu (lời chú giải dùng chữ “vô phản, vô phục” (chẳng trở lại, chẳng quay về) để diễn tả ý “hàng Nhị Thừa chẳng muốn trở vào tam giới cứu độ chúng sanh”). Nếu nhìn theo [quan điểm] của một vị Đại Thừa Bồ Tát thì sẽ là đáng hổ thẹn vậy!

(Chú) Thể phù sanh lý, vị chi Tịnh Độ. Tịnh Độ chi trạch, sở vị thập thất cú thị dã. Thập thất cú trung, tổng biệt vi nhị. Sơ cú thị tổng tướng, sở vị thị thanh tịnh Phật độ quá tam giới đạo. Bỉ quá tam giới hữu hà tướng? Hạ thập lục chủng trang nghiêm công đức thành tựu tướng thị dã.

(註)體夫生理，謂之淨土。淨土之宅，所謂十七句是也。十七句中，總別為二。初句是總相，所謂是清淨佛土過三界道。彼過三界有何相？下十六種莊嚴功德成就相是 也。

(Chú: Thấu hiểu lý Sanh thì gọi là Tịnh Độ. Ngôi nhà Tịnh Độ (ý nói “hình trạng” của Tịnh Độ) được diễn tả bằng mười bảy câu. Trong mười bảy câu, có hai loại tướng là Tổng và Biệt. Câu đầu tiên là tổng tướng, tức là nói cõi Phật thanh tịnh vượt xa các đường trong tam giới. Cõi ấy có những tướng nào vượt xa tam giới? Mười sáu thứ trang nghiêm công đức thành tựu sau đó chính là những tướng ấy).

Nếu có thể thấu hiểu “pháp tánh vô sanh” mà có các pháp duyên sanh; vô sanh là Tâm Chân Như Môn, thuộc về Chân Đế. Duyên sanh là Tâm Sanh Diệt Môn, thuộc về Tục Đế. Nhị Đế (Chân Đế và Tục Đế) và nhị môn (Tâm Chân Như Môn và Tâm Sanh Diệt Môn) chẳng một, chẳng khác, tức là tâm tánh của bọn chúng ta. Pháp tánh của các pháp là “Lý Sự vô ngại, Nhị Đế viên dung”. Sở chứng của chư Phật chính là điều này, những điều các Ngài nói ra cũng là điều này, thành tựu thân Phật và Tịnh Độ cũng là do điều này.

Nếu chỉ nói theo An Lạc Tịnh Độ do A Di Đà Phật thành tựu, cõi ấy chẳng phải là tướng “tam giới chẳng an, ví như nhà lửa, các khổ đầy dẫy, rất đáng kinh sợ” như cõi Sa Bà do đức Thích Ca thị hiện, mà là tướng được trang nghiêm bởi mười bảy thứ (lời luận gọi mười bảy thứ ấy là “thập thất cú”, tức mười bảy câu) công đức thành tựu như Luận Chủ đã nói trong Nguyện Sanh Kệ. Đấy là trong mười bảy thứ công đức, có Tổng và Biệt. Tổng thì như nửa bài kệ đầu tiên chính là tổng tướng, tức [hai câu] “quán bỉ thế giới tướng, thắng quá tam giới đạo” (quán tướng thế giới ấy, vượt xa tam giới đạo), được gọi là “quán sát trang nghiêm thanh tịnh công đức thành tựu”. Sự thanh tịnh ấy chính là tổng tướng. Bắt đầu từ “trang nghiêm lượng công đức thành tựu” cho đến “công đức thành tựu hết thảy điều mong cầu được thỏa mãn” bao gồm tất cả mười sáu thứ tướng công đức trang nghiêm thành tựu; đấy chính là biệt tướng khiến cho An Lạc Tịnh Độ vượt xa tam giới đạo.

(Chú) Nhất giả lượng, cứu cánh như hư không, quảng đại vô biên tế cố. Ký tri lượng, thử lượng dĩ hà vi bổn? Thị cố quán tánh, tánh thị bổn nghĩa. Bỉ Tịnh Độ tùng chánh đạo đại từ bi, xuất thế thiện căn sanh. Ký ngôn xuất thế thiện căn, thử thiện căn sanh hà đẳng tướng? Thị cố, thứ quán trang nghiêm hình tướng. Ký tri hình tướng, nghi tri hình tướng hà đẳng thể? Thị cố, thứ quán chủng chủng sự. Ký tri chủng chủng sự, nghi tri chủng chủng sự diệu sắc. Thị cố, thứ quán diệu sắc. Ký tri diệu sắc, thử sắc hữu hà xúc? Thị cố, thứ quán xúc. Ký tri thân xúc, ưng tri nhãn xúc. Thị cố, thứ quán thủy địa hư không trang nghiêm tam sự. Ký tri nhãn xúc, ưng tri tỵ xúc. Thị cố, thứ quán y, hoa, hương huân. Ký tri nhãn tỵ đẳng xúc, tu tri ly nhiễm. Thị cố, thứ quán Phật huệ minh chiếu. Ký tri huệ quang tịnh lực, nghi tri thanh danh viễn cận. Thị cố, thứ quán phạm thanh viễn văn. Ký tri thanh danh, nghi tri thùy vi tăng thượng. Thị cố, thứ quán chủ. Ký tri hữu chủ, thùy vi chủ quyến thuộc. Thị cố, thứ quán quyến thuộc. Ký tri quyến thuộc, nghi tri thử quyến thuộc nhược vi thọ dụng. Thị cố, thứ quán thọ dụng. Ký tri thọ dụng, nghi tri thử thọ dụng hữu nạn, vô nạn. Thị cố, thứ quán vô chư nạn. Ký tri vô chư nạn, dĩ hà nghĩa cố vô chư nạn? Thị cố, thứ quán đại nghĩa môn. Ký tri đại nghĩa môn, nghi tri đại nghĩa môn mãn bất mãn. Thị cố, thứ quán sở cầu mãn túc. Phục thứ, thử thập thất cú, phi đản thích nghi. Quán thử thập thất chủng trang nghiêm thành tựu, năng sanh chân thật tịnh tín, tất định đắc sanh bỉ An Lạc Phật độ.

(註)一者量，究竟如虛空，廣大無邊際故。既知量，此量以何為本？是故觀性，性是本義。彼淨土從正道大慈悲，出世善根生。既言出世善根，此善根生何等相？是 故，次觀莊嚴形相。既知形相，宜知形相何等體？是故，次觀種種事。既知種種事，宜知種種事妙色。是故，次觀妙色。既知妙色，此色有何觸？是故，次觀觸。既知身 觸，應知眼觸。是故，次觀水地虛空莊嚴三事。既知眼 觸，應知鼻觸。是故，次觀衣華香薰。既知眼鼻等觸，須知離染。是故，次觀佛慧明照。既知慧光淨力，宜知聲名遠近。是故，次觀梵聲遠聞。既知聲名，宜知誰為增上。是故，次觀主。既知有主，誰為主眷屬。是故，次觀眷 屬。既知眷屬，宜知此眷屬若為受用。是故，次觀受用。既知受用，宜知此受用有難，無難。是故，次觀無諸難。既知無諸難，以何義故無諸難？是故，次觀大義門。既知大義門，宜知大義門滿不滿。是故，次觀所求滿足。復 次，此十七句，非但釋疑。觀此十七種莊嚴成就，能生真實淨信，必定得生彼安樂佛土。

(Chú: Một là lượng, do rốt ráo như hư không, rộng lớn không ngằn mé. Đã biết lượng, lượng ấy lấy gì làm gốc? Vì thế quán tánh, tánh có nghĩa là “gốc”. Cõi Tịnh Độ ấy sanh từ chánh đạo đại từ bi, thiện căn xuất thế. Đã nói là thiện căn xuất thế, thiện căn ấy sanh ra những tướng nào? Vì thế, kế đó quán hình tướng trang nghiêm. Đã biết hình tướng, hãy nên biết hình tướng có bản thể như thế nào? Vì thế, kế đó quán các thứ sự. Đã biết các thứ sự, hãy nên biết diệu sắc của các thứ sự. Vì thế, kế đó quán diệu sắc. Đã biết diệu sắc, sắc ấy có xúc như thế nào? Vì thế, kế đó quán xúc. Đã biết thân xúc, hãy nên biết nhãn xúc. Vì thế, kế đó quán ba sự trang nghiêm là đất, nước, hư không. Đã biết nhãn xúc, hãy nên biết tỵ xúc. Vì thế, kế đó quán áo, hoa, hương xông. Đã biết nhãn xúc, tỵ xúc v.v… hãy nên biết lìa nhiễm. Vì thế, kế đó quán Phật huệ chiếu sáng. Đã biết sức thanh tịnh của huệ quang, hãy nên biết thanh danh xa hay gần. Vì thế, kế đó là quán Phạm âm vang xa. Đã biết thanh danh, hãy nên biết ai là tăng thượng? Vì thế, kế đó là quán vị giáo hóa chủ. Đã biết là có đấng giáo hóa chủ, ai sẽ là quyến thuộc của đấng giáo hóa chủ? Vì thế, kế đó là quán quyến thuộc. Đã biết quyến thuộc, hãy nên biết thọ dụng của quyến thuộc ấy như thế nào? Vì thế, kế đó quán thọ dụng. Đã biết thọ dụng, hãy nên biết thọ dụng có nạn hay không? Vì thế, quán không có các nạn. Đã biết không có các nạn, do nghĩa nào mà không có các nạn? Vì thế, kế đó là quán đại nghĩa môn. Đã biết đại nghĩa môn, hãy nên biết đại nghĩa môn viên mãn hay không? Vì thế, kế đó là quán những điều mong cầu được thỏa mãn. Lại nữa, mười bảy câu ấy không chỉ là nhằm cởi gỡ mối nghi, mà còn do quán mười bảy thứ trang nghiêm thành tựu ấy, sẽ có thể sanh lòng tin thanh tịnh chân thật, nhất định được sanh về cõi Phật An Lạc ấy).

Đoạn chú giải này của ngài Đàm Loan đã nói rõ thứ tự sanh khởi tất nhiên trước sau của tổng tướng và biệt tướng trong An Lạc Tịnh Độ gồm mười sáu câu [biệt tướng] và một câu [tổng tướng] được nói trong bộ luận này, từng điều phân minh, hoàn toàn phù hợp định luật duyên khởi “do có điều này mà có điều kia” khiến cho người thấy nghe không chỉ là có thể giải trừ nỗi nghi hoặc đối với chuyện vãng sanh Tịnh Độ, mà còn có thể dựa theo thứ tự ấy để quan sát tướng mạo của An Lạc Tịnh Độ. Tuy chưa đắc tam muội Chánh Thọ, chỉ quan sát bằng thô tâm, vẫn quyết định có thể sanh khởi niềm tin thanh tịnh chân thật, nhất định được sanh vào thế giới An Lạc là cõi Phật thanh tịnh của A Di Đà Phật.

So sánh với chuyện “tu thành tựu mười sáu phép Quán trong Quán Kinh thì mới được vãng sanh Tịnh Độ”, [phép tu pháp môn ngũ niệm này] thực hiện dễ dàng, thành công cao. Vì cớ sao? Tu Quán theo Quán Kinh, ắt cần phải đắc tam muội Chánh Thọ, những cảnh giới mà [người đắc tam muội do các phép Quán ấy] trông thấy chính là Định Quả Sắc (sắc tướng do kết quả của đắc Định) thuộc về Định Thiện. Quán Sát Môn trong luận này chỉ là tán tâm, có sự quan sát các thứ trang nghiêm trong An Lạc Tịnh Độ bằng Tầm và Tứ, những gì [hành giả] duyên theo chính là ảnh tượng cảnh (影像境), thuộc về Tán Thiện (散善) . Định Thiện khó thành, Tán Thiện dễ tu. “Khó” là khó đạt được Định Quả Sắc. “Dễ” là do có Phật lực nhiếp thọ, Tán Thiện thì mang theo nghiệp chủng vẫn vãng sanh. Cổ đức nói “vạn người tu, vạn người đến” là nói đến chuyện này. Đối với loại công đức lợi ích này, chúng ta phải cảm tạ sự ban thưởng từ bổn nguyện nơi nhân địa và thần lực nơi quả địa của A Di Đà Phật. Trong phần trước, đã phân biệt nói về chuyện quan sát mười thứ sáu trang nghiêm, lời chú giải về thứ tự sanh khởi của chúng dễ hiểu, chẳng cần phải giảng giải cặn kẽ chi nữa!

(Chú) Vấn viết: Thượng ngôn tri sanh vô sanh, đương thị thượng phẩm sanh giả. Nhược hạ hạ phẩm nhân, thừa thập niệm vãng sanh, khởi phi thủ thật sanh da? Đản thủ thật sanh, tức đọa nhị chấp: Nhất, khủng bất đắc vãng sanh. Nhị, khủng cánh sanh sanh Hoặc. Đáp viết: Thí như tịnh ma ni châu, trí chi trược thủy, thủy tức thanh tịnh. Nhược nhân tuy hữu vô lượng sanh tử chi tội trược, văn bỉ A Di Đà Như Lai, chí cực vô sanh, thanh tịnh bảo châu danh hiệu, đầu chi trược tâm, niệm niệm chi trung, tội diệt tâm tịnh, tức đắc vãng sanh.

(註)問曰：上言知生無生，當是上品生者。若下下品人，乘十念往生，豈非取實生耶？但取實生，即墮二執：一、恐不得往生，二、恐更生生惑。答曰：譬如淨摩尼 珠，置之濁水，水即清淨。若人雖有無量生死之罪濁，聞彼阿彌陀如來，至極無生，清淨寶珠名號，投之濁心，念念之中，罪滅心淨，即得往生。

(Chú: Hỏi: “Biết sanh mà vô sanh” như đã nói trong phần trên thì phải là người sanh trong thượng phẩm. Nếu là người thuộc hạ hạ phẩm, nương theo mười niệm vãng sanh, há chẳng phải là chấp giữ thật sự có sanh ư? Nhưng chấp giữ “thật sự có sanh”, sẽ đọa vào hai thứ chấp: Một là sợ chẳng được vãng sanh, hai là sợ [thật sự vãng sanh thì chính là] sanh thêm lần nữa, sẽ sanh ra Hoặc (phiền não). Đáp: Ví như ma ni châu thanh tịnh bỏ vào nước đục, nước liền thanh tịnh. Nếu kẻ nào tuy có vô lượng tội sanh tử nhơ bẩn, nghe danh hiệu ví như bảo châu thanh tịnh vô sanh tột bậc của A Di Đà Như Lai gieo vào cái tâm nhơ đục, trong mỗi niệm, tội bèn diệt, tâm thanh tịnh, liền được vãng sanh).

Ngài Đàm Loan tâm từ bi tha thiết, bèn lập ra lời vấn đáp, khéo nêu thí dụ, chỉ rõ: Nương theo ngũ niệm môn để xưng niệm danh hiệu A Di Đà Phật, xác thực là có đại lực, đại dụng chẳng thể nghĩ bàn, phàm tình chẳng thể suy lường được! Lời hỏi đã xét theo kẻ hạ hạ căn mà nói “sợ là chẳng thể do mười niệm vãng sanh được”. Lời đáp liền dùng sự thật “thủy thanh châu gieo vào nước đục, nước đục chẳng thể nào không trong” để chỉ rõ vạn đức hồng danh của A Di Đà Phật chính là bảo châu thanh tịnh chí cực vô thượng. Chúng sanh tội trọng tâm nhơ nếu có thể nghe danh xưng niệm, nhất định là sẽ tội diệt, tâm tịnh, liền được vãng sanh. Như tảng đá to đặt lên thuyền, chắc chắn chẳng bị chìm lỉm, có thể vượt qua sông dài sanh tử, đạt đến bờ kia bất sanh bất diệt. Chúng sanh phàm phu được sanh về An Lạc Tịnh Độ, hoàn toàn cậy vào danh hiệu được thành tựu bởi bổn nguyện của A Di Đà Phật có sức nhiếp thọ chẳng thể nghĩ bàn. Nếu chẳng có bổn nguyện, sẽ chẳng có danh hiệu A Di Đà Phật, chúng sanh sẽ chẳng thể có lợi ích “mười niệm vãng sanh”.

Lời hỏi như sau: Trong phần trước đã nói, “biết các pháp sanh bởi nhân duyên tức là vô sanh”, đấy phải là bậc thượng căn lợi khí. Nếu là người thuộc hạ hạ phẩm thì như Quán Kinh đã dạy: Đến khi lâm chung, chỉ có xưng danh hiệu A Di Đà Phật mười lượt liền được vãng sanh. Người như vậy trước khi lâm chung, đã chưa nghe nhiều Phật pháp, đương nhiên là chẳng biết lý “duyên sanh chính là vô sanh”, lẽ nào chẳng chấp trước “thật sự có sanh” cho được? Nhưng hễ có chấp giữ, liền đọa vào hai thứ kế chấp nơi Nhị Biên, cho nên sẽ có hai thứ sai lầm:

- Một là chẳng khế hợp Trung Đạo pháp tánh, chẳng được sanh vào Tịnh Độ pháp tánh thanh tịnh, vì nhân và quả chẳng phù hợp.

- Hai là tâm đã chấp có sanh; đã có sanh, ắt phải có diệt. Sanh diệt luân chuyển, bèn có họa hoạn sanh diệt vô cùng, chẳng phù hợp giáo nghĩa vãng sanh Tịnh Độ.

Đã có hai lỗi lầm, làm sao có thể mười niệm vãng sanh cho được? Ngài Đàm Loan giải đáp, chẳng phải là giải đáp trực tiếp câu hỏi, mà dùng thủ pháp “vẽ rồng điểm nhãn”: Riêng nêu lên danh hiệu A Di Đà Phật chính là mắt rồng chẳng thể nghĩ bàn. Danh hiệu ấy là bảo châu vô giá chí cực, là ma ni châu hết thảy như ý, là thanh tịnh thủy thanh châu độc nhất vô nhị, là thần châu “sanh mà vô sanh, vô sanh mà không gì chẳng sanh”. Vãng sanh trong ba bậc chín phẩm đều do sức của thần châu chẳng thể nghĩ bàn ấy, khiến cho những ai được nghe danh hiệu của A Di Đà Phật, xác thực là người chí tâm tin ưa xưng niệm, chắc chắn sẽ có thể trong mỗi niệm diệt hết thảy tội cấu, tịnh hóa hết thảy vọng tâm, nương theo nguyện lực của Phật, được Phật nhiếp thọ, như nam châm hút sắt, liền được vãng sanh, ắt chẳng luống uổng! Pháp môn Tịnh Độ chính là do hữu sanh mà nhập vô sanh, từ hữu niệm mà đạt được vô niệm, quán diệu tướng mà thấy vô tướng. Hữu sanh, hữu niệm, hữu tướng thì là Tâm Sanh Diệt Môn, thuộc vào Thế Tục Đế. Vô sanh, vô niệm, vô tướng, tức là Tâm Chân Như Môn, thuộc về Đệ Nhất Nghĩa Đế. Chứng Thật Tướng của các pháp, ắt sẽ do duyên khởi pháp tướng mà ngộ nhập tánh Không. Như Trung Luận nói: “Chẳng nương theo Thế Tục Đế, sẽ chẳng đắc Đệ Nhất Nghĩa Đế”. Do vậy, mười niệm vãng sanh là do “hữu sanh, hữu tướng” mà nhập “vô sanh, vô tướng”, hoàn toàn chẳng màng hữu chấp hay vô chấp! Đấy chính là Dị Hành Đạo mà tám vạn bốn ngàn pháp môn chẳng thể gồm thâu, ngũ thời bát giáo chẳng thể nhiếp, thật sự chẳng thể nghĩ bàn! Đó là thần đan diệu dược được hết thảy chư Phật hộ niệm, là chiếc phi thuyền để thoát khổ! Phàm là Tịnh nghiệp hành nhân, hãy nên tin sâu chẳng ngờ như thế thì mới được gọi là “chí tâm tin ưa”. Có lòng chí tâm tin ưa thì mới có thể cảm ứng đạo giao cùng A Di Đà Phật, và cũng mới có phần quyết định được vãng sanh.

(Chú) Hựu thị ma ni châu, dĩ huyền hoàng tệ khỏa, đầu chi ư thủy. Thủy tức huyền hoàng nhất như vật sắc. Bỉ thanh tịnh Phật độ, hữu A Di Đà Như Lai vô thượng bảo châu, dĩ vô lượng trang nghiêm công đức thành tựu bạch khỏa, đầu chi ư sở vãng sanh giả tâm thủy, khởi bất năng chuyển sanh kiến vi vô sanh trí hồ?

(註)又是摩尼珠，以玄黃幣裹，投之於水。水即玄黃一如物色。彼清淨佛土，有阿彌陀如來無上寶珠，以無量莊嚴功德成就帛裹，投之於所往生者心水，豈不能轉生見為無生智乎？

(Chú: Lại nữa, ma ni châu ấy dùng lụa màu đen hoặc màu vàng bọc lại, bỏ vào trong nước; nước liền có cùng một màu vàng hay đen giống hệt như màu của vật kia. Cõi Phật thanh tịnh ấy có vô thượng bảo châu là A Di Đà Như Lai, dùng lụa vô lượng công đức trang nghiêm thành tựu bọc lại, gieo vào trong tâm thủy của người vãng sanh, há chẳng thể chuyển kiến chấp về Sanh thành trí Vô Sanh hay sao?)

Lại nói, như châu ma ni (như ý châu), dùng vải lụa màu đỏ hay màu vàng bọc lấy viên châu ấy, gieo vào trong nước. Nước ấy vốn chẳng có màu, liền hiển hiện hình sắc màu đỏ hay màu vàng, có cùng một màu như vải đỏ hay vàng. Cõi Phật thanh tịnh An Lạc có một viên Như Ý bảo châu là A Di Đà Phật, lại còn dùng vải lụa do vô lượng công đức trang nghiêm thành tựu (tức danh hiệu Phật) để bọc lại. Đem viên thần châu đã bọc lụa ấy gieo vào trong tâm thủy của tất cả chúng sanh vãng sanh An Lạc quốc, sẽ giống như nước trong trẻo do châu mà chuyển hiện thành màu đen hay vàng, ngay lập tức chuyển kiến chấp về Sanh của chúng sanh thành Vô Sanh. Đấy là đạo lý tất nhiên. Nếu có thể chí tâm xưng niệm danh hiệu chẳng thể nghĩ bàn của A Di Đà Phật, sẽ được Phật tiếp dẫn vãng sanh Tịnh Độ, há chẳng thể ngay lập tức chuyển tình kiến vọng chấp sanh diệt của chúng sanh thành trí Vô Sanh ư? Do vậy, cổ đức nói: “Đản đắc kiến Di Đà, hà sầu bất khai ngộ (ngộ nhập Vô Sanh Pháp Nhẫn)” (Chỉ được thấy Di Đà, lo gì chẳng khai ngộ, tức ngộ nhập Vô Sanh Pháp Nhẫn), đúng là chân ngữ, thật ngữ vậy, là lời chẳng dối trá, là lời chẳng hư vọng vậy!

(Chú) Hựu như băng thượng nhiên hỏa, hỏa mãnh tắc băng giải. Băng giải tắc hỏa diệt. Bỉ hạ phẩm nhân tuy bất tri pháp tánh vô sanh, đản dĩ xưng (A Di Đà) Phật danh lực, tác vãng sanh ý, nguyện sanh bỉ độ. Bỉ độ thị vô sanh giới, kiến sanh chi hỏa, tự nhiên nhi diệt.

(註)又如氷上燃火，火猛則氷解。氷解則火滅 。彼下

品人雖不知法性無生，但以稱(阿弥陀)佛名力，作往生 意，願生彼土。彼土是無生界，見生之火，自然而滅。

(Chú: Lại như đốt lửa trên băng, lửa mạnh thì băng tan. Băng tan thì lửa tắt. Kẻ thuộc hạ phẩm tuy chẳng biết pháp tánh vô sanh, chỉ do sức xưng danh (A Di Đà) Phật, khởi ý vãng sanh, nguyện sanh về cõi ấy. Cõi ấy là vô sanh giới, lửa kiến chấp “có sanh” tự nhiên bị diệt mất).

Ngài Đàm Loan lại nêu thí dụ đốt lửa trên băng. Băng do lửa mà tan, nhưng lửa lại do băng mà tắt. Chúng sanh hư vọng chấp trước “có sanh, có diệt”, giống như nước đông thành băng, nay do lửa trí huệ xưng niệm danh hiệu A Di Đà Phật hun trong tâm người niệm Phật, phát tâm vãng sanh, phát nguyện vãng sanh thế giới An Lạc đại Niết Bàn. Hễ được vãng sanh, tất cả tình kiến chấp trước sanh diệt hư vọng tự nhiên diệt tắt, như băng tan lửa tắt. Trong vô sanh giới, há dung kiến chấp về Sanh tồn tại ư? Giống như trong đại quang minh, quyết chẳng có hắc ám! Từ hai thí dụ trên đây, có thể biết danh hiệu Di Đà và cõi nước An Lạc đích xác là như ý bảo châu chẳng thể nghĩ bàn. Đời này có duyên, may mắn gặp viên châu này, há có nên ở ngay trước mặt mà bỏ lỡ ư? Vì thế, hãy nên chết sạch cái lòng “đứng núi này ngóng núi nọ”, đoạn nghi, sanh tín, dốc trọn thân tâm vâng lãnh, chí tâm tin ưa, xưng niệm Di Đà, cầu sanh Cực Lạc, trên là có thể chẳng phụ bạc ân Phật, dưới là có thể chẳng phụ tánh linh của chính mình. Xin hãy cùng cố gắng!

2.2.2.2.3.2. Chúng sanh thể

(Chú) Chúng sanh thể giả, thử phần trung hữu nhị trùng: Nhất giả, quán Phật. Nhị giả, quán Bồ Tát.

(註)眾生體者，此分中有二重：一者，觀佛。二者，觀菩薩。

(Chú: Chúng sanh thể: Trong phần này có hai tầng: Một là quán Phật, hai là quán Bồ Tát).

2.2.2.2.3.2.1. Quán Phật

(Chú) Quán Phật giả.

(註)觀佛者。

(Chú: Quán Phật…)

2.2.2.2.3.2.1.1. Nêu chung tám thứ tướng

(Luận) Vân hà quán Phật trang nghiêm công đức thành tựu? Quán Phật trang nghiêm công đức thành tựu giả, hữu bát chủng tướng, ưng tri.

(Chú) Thử quán nghĩa dĩ chương tiền kệ.

(論)云何觀佛莊嚴功德成就？觀佛莊嚴功德成就者，有八種相，應知。(註)此觀義已彰前偈。

(Luận: Quán sự trang nghiêm do công đức thành tựu của Phật như thế nào? Quán sự trang nghiêm được thành tựu bởi công đức của Phật thì có tám loại tướng, hãy nên biết.

Chú: Ý nghĩa của phép quán này đã được nêu bày trong phần Kệ Tụng trước đó).

Chúng ta hãy nên như trong phần Kệ Tụng đã nói trên đây, từ “vô lượng đại bảo vương” cho đến “công đức đại bảo hải”, tổng cộng mười tám câu, để quan sát tường tận tám thứ. Hãy nên quan sát như thế nào? Những hàm ý ấy đã được giải thích trong phần Kệ Tụng, đã nói rất rõ ràng, chẳng cần phải nhắc lại. Nói tóm tắt thì như Quán Kinh nói: “Chư Phật Như Lai thị pháp giới thân, nhập nhất thiết chúng sanh tâm tưởng trung. Thị cố nhữ quán Phật thời, thị tâm tức thị tam thập nhị tướng, bát thập chủng hảo. Thị tâm tác Phật, thị tâm thị Phật. Chư Phật Chánh Biến Tri hải tùng tâm tưởng sanh. Ưng đương nhất tâm hệ niệm, đế quán bỉ Phật” (Chư Phật Như Lai là thân pháp giới, vào trong tâm tưởng của hết thảy chúng sanh. Vì thế, khi các ông quán Phật, tâm ấy chính là ba mươi hai tướng, tám mươi thứ hảo. Tâm này làm Phật, tâm này là Phật. Biển Chánh Biến Tri của chư Phật sanh từ tâm tưởng. Hãy nên nhất tâm hệ niệm, hãy quán đức Phật ấy chắc chắn). [Phép tu trong] Quán Kinh là do quán Phật mà đạt được Niệm Phật tam muội, còn luận này thì do Quán Sát Môn mà thành tựu Tịnh nghiệp, cùng được vãng sanh An Lạc quốc. Chúng ta hãy nên tự lượng sức để làm. Nếu công phu định lực nông cạn, tốt nhất là nên nương theo ngũ niệm môn để tu; tuy là tán tâm quán tưởng, chưa đắc tam muội, nhưng do chí tâm tin ưa, Phật lực gia trì, nhiếp thọ, sẽ vãng sanh cực dễ. Mong hãy khéo chọn lựa!

2.2.2.2.3.2.1.2. Giải thích cặn kẽ tám thứ tướng

2.2.2.2.3.2.1.2.1. Nêu bày tám thứ tướng

(Luận) Hà đẳng bát chủng? Nhất giả, trang nghiêm tòa công đức thành tựu. Nhị giả, trang nghiêm thân nghiệp công đức thành tựu. Tam giả, trang nghiêm khẩu nghiệp công đức thành tựu. Tứ giả, trang nghiêm tâm nghiệp công đức thành tựu. Ngũ giả, trang nghiêm đại chúng công đức thành tựu. Lục giả, trang nghiêm thượng thủ công đức thành tựu. Thất giả, trang nghiêm chủ công đức thành tựu. Bát giả, trang nghiêm bất hư tác trụ trì công đức thành tựu.

(論)何等八種？一者，莊嚴座功德成就。二者，莊嚴身業功德成就。三者，莊嚴口業功德成就。四者，莊嚴心業功德成就。五者，莊嚴大眾功德成就。六者，莊嚴上首功德成就。七者，莊嚴主功德成就。八者，莊嚴不虛作住持功德成就。

(Luận: Những gì là tám thứ? Một là trang nghiêm tòa công đức thành tựu. Hai là trang nghiêm thân nghiệp công đức thành tựu. Ba là trang nghiêm khẩu nghiệp công đức thành tựu. Bốn là trang nghiêm tâm nghiệp công đức thành tựu. Năm là trang nghiêm đại chúng công đức thành tựu. Sáu là trang nghiêm thượng thủ công đức thành tựu. Bảy là trang nghiêm chủ công đức thành tựu. Tám là trang nghiêm trụ trì chẳng uổng công thực hiện công đức thành tựu).