Vô Lượng Thọ Kinh Ưu Bà Đề Xá Chú Giải Giảng Nghĩa

Phần 5

2.2.1.2.3.1.1.10. Quang minh công đức

(Luận) Phật huệ minh tịnh nhật, trừ thế si ám minh.

(Chú) Thử nhị cú, danh “trang nghiêm quang minh công đức thành tựu”. Phật bổn hà cố hưng thử trang nghiêm? Kiến hữu quốc

độ, tuy phục hạng bối nhật quang, nhi vi ngu si sở ám.

(論)佛慧明淨日，除世癡闇冥。

(註)此二句，名莊嚴光明功德成就。佛本何故興此莊嚴？見有國土，雖復項背日光，而為愚癡所闇。

(Luận: Phật huệ nhật sáng sạch, trừ si tối cõi đời.

Chú: Hai câu này được gọi là “trang nghiêm quang minh công đức thành tựu”. Vốn vì lẽ nào mà đức Phật dấy lên sự trang nghiêm này? Do Ngài thấy có cõi nước tuy có ánh sáng mặt trời ở ngay trên đỉnh đầu, nhưng [chúng sanh trong cõi ấy] bị ngu si che ám).

Pháp Tạng Bồ Tát thấy có chúng sanh trong những quốc độ tuy trên đỉnh đầu có ánh sáng mặt trời chiếu soi, nhưng chính họ bị ngu si, vô minh che lấp, giống như ở trong phòng tối, trong tâm nhãn chỉ thấy một bầu đen tối, chẳng có tướng quang minh trí huệ. Ngu si vô trí như người đi đêm đã thiếu ánh sáng của đèn, lại chẳng có người hướng dẫn giỏi giang. Đó gọi là “manh nhân hạt mã dạ độ kiều” (người mù cưỡi ngựa đui, vượt cầu vào ban đêm), khó tránh khỏi sụp hầm, hoặc rơi xuống nước, táng thân mất mạng, thật đáng thương xót!

(Chú) Thị cố nguyện ngôn: Sử ngã quốc độ, sở hữu quang minh năng trừ si ám, nhập Phật trí huệ, bất vi vô ký chi sự. Diệc vân: An Lạc quốc độ, quang minh tùng Như Lai trí huệ báo khởi, cố năng trừ thế ám minh.

(註)是故願言：使我國土，所有光明能除癡闇 ，入佛

智慧，不為無記之事。亦云：安樂國土，光明從如來智慧報起，故能除世闇冥。

(Chú: Do vậy, nguyện rằng: Khiến cho tất cả quang minh trong quốc độ của tôi có thể trừ sự tối tăm do ngu si, tiến nhập trí huệ của Phật, chẳng phải là một thứ sự vật không thiện không ác. Ngài cũng nói: Quang minh của quốc độ An Lạc xuất phát từ quả báo trí huệ của Như Lai. Vì thế, nó có thể trừ sự tối tăm trong cõi đời).

Do vậy, Pháp Tạng Bồ Tát phát đại nguyện, nguyện cho trong quốc độ khi tôi thành Phật, tất cả muôn vật đều có quang minh. Những quang minh ấy có thể trừ khử hết thảy tối tăm vì ngu si trong thế gian, khiến cho hết thảy chúng sanh đều đạt được (tức là “nhập”) trí huệ của Phật, nghĩa là rốt ráo thành Nhất Sanh Bổ Xứ, đều sẽ thành Phật. Bất luận quang minh nào, cũng đều chẳng phải chỉ là [một sự việc] có tác dụng vô ký (không thiện, không ác) đối với chúng sanh, trọn chẳng có lợi ích gì! Hãy nên biết: Hết thảy quang minh trong quốc độ An Lạc đều thành tựu từ chánh báo thể của A Di Đà Như Lai, sanh khởi từ trí huệ Nhất Thiết Trí, Đạo Chủng Trí, và Nhất Thiết Chủng Trí. Vì thế, giống như ánh sáng mặt trời sáng sạch, có thể trừ khử tối tăm cho thế gian. Đây chính là điều được thành tựu do công đức của các nguyện thứ mười hai, hai mươi bảy, ba mươi ba, và bốn mươi trong bổn nguyện của Phật Di Đà. Như kinh Vô Lượng Thọ đã chép: “Kỳ hữu chúng sanh, ngộ tư quang giả, tam cấu tiêu diệt… Hựu Vô Lượng Thọ Phật, kỳ đạo tràng thụ… vô lượng quang viêm, chiếu diệu vô cực… Hựu chúng bảo liên hoa, châu mãn thế giới. Kỳ hoa quang minh, vô lượng chủng sắc… Quang sắc hách nhiên, minh diệu nhật nguyệt. Nhất nhất hoa trung, xuất tam thập lục bách thiên ức quang. Nhất nhất quang trung, xuất tam thập lục bách thiên ức Phật. Nhất nhất chư Phật, hựu phóng bách thiên quang minh, phổ vị thập phương, thuyết vi diệu pháp” (Có những chúng sanh gặp ánh sáng này thì tam cấu (tham, sân, si) tiêu diệt… Lại nữa, cây đạo tràng của Vô Lượng Thọ Phật… có vô lượng tia sáng rực rỡ, chiếu sáng ngời chẳng cùng cực…Lại có các thứ hoa sen báu trọn khắp thế giới. Quang minh của hoa, vô lượng các thứ màu... quang minh và màu sắc chói ngời, sáng rực như mặt trời, mặt trăng. Trong mỗi đóa hoa, tỏa ra ba mươi sáu trăm ngàn ức tia sáng. Trong mỗi tia sáng, xuất hiện ba mươi sáu trăm ngàn ức Phật. Mỗi một vị Phật lại phóng trăm ngàn quang minh, vì khắp mười phương, nói pháp vi diệu). Những đoạn kinh văn như thế đã mô tả tình huống thật sự của “Phật huệ tịnh minh nhật, trừ thế si ám minh” (Phật huệ nhật sáng sạch, trừ si tối trong đời).

(Chú) Kinh ngôn: “Hoặc hữu Phật độ, dĩ quang minh vi Phật sự”, tức thị thử dã. Cố ngôn: “Phật huệ minh tịnh nhật, trừ thế si ám minh”.

(註)經言：或有佛土，以光明為佛事，即是此也。故言：佛慧明淨日，除世癡闇冥。

(Chú: Kinh nói: “Hoặc có cõi Phật dùng quang minh làm Phật sự” chính là nói về chuyện này vậy. Vì thế nói: “Phật huệ nhật sáng sạch, trừ si tối cõi đời”).

Ngài Đàm Loan trích dẫn kinh để chứng minh, nên nói là “kinh ngôn”, nhưng chưa chỉ ra bộ kinh nào. Trong quyển thứ sáu của Lục Thập Hoa Nghiêm, nơi phẩm Hiền Thủ có nói: “Phóng đại quang minh nan tư nghị, dĩ thử quang minh cứu quần sanh… Hựu phóng quang minh danh Thanh Tịnh, ánh tế nhất thiết thiên nhân quang, trừ diệt nhất thiết chư ám minh, phổ chiếu thập phương vô lượng quốc” (Phóng quang minh lớn khó nghĩ bàn, dùng quang minh ấy cứu quần sanh… Lại phóng quang minh tên Thanh Tịnh, che lấp hết thảy quang trời người, trừ diệt hết thảy các tối tăm, chiếu khắp mười phương các cõi nước). [Trong phẩm ấy], có tất cả bốn mươi ba thứ quang minh thực hiện Phật sự, hóa độ chúng sanh. Chắc là ngài Đàm Loan cũng nói đến chuyện này!

2.2.1.2.3.1.1.11. Diệu thanh công đức

(Luận) Phạm thanh ngộ thâm viễn, vi diệu văn thập phương.

(Chú) Thử nhị cú, danh “trang nghiêm diệu thanh công đức thành tựu”. Phật bổn hà cố hưng thử nguyện? Kiến hữu quốc độ, tuy hữu thiện pháp, nhi danh thanh bất viễn. Hữu danh thanh tuy viễn, phục bất vi diệu. Hữu danh thanh diệu viễn, phục bất năng ngộ vật, thị cố khởi thử trang nghiêm.

(論)梵聲悟深遠，微妙聞十方。

(註)此二句，名莊嚴妙聲功德成就。佛本何故興此 願？見有國土，雖有善法，而名聲不遠。有名聲雖遠，復不微妙。有名聲妙遠，復不能悟物，是故起此莊嚴。

(Luận: Tiếng phạm ngộ sâu xa, vi diệu thấu mười phương.

Chú: Hai câu này được gọi là “trang nghiêm diệu thanh công đức thành tựu”. Vốn vì lẽ nào mà đức Phật dấy lên nguyện này? Do Ngài thấy có quốc độ, tuy có thiện pháp, nhưng thanh danh chẳng vang xa! Có quốc độ tuy thanh danh vang xa, vẫn chẳng vi diệu. Có quốc độ thanh danh vi diệu, vang xa, lại chẳng thể giác ngộ chúng sanh. Do đó, dấy lên sự trang nghiêm này).

Phật Di Đà trong lúc tu nhân, thấy có quốc độ, tuy chúng sanh làm lành, chẳng ác, là người lành trong thế gian; nhưng danh xưng (“thanh”) của vị thiện nhân ấy truyền bá chẳng xa, chỉ lan đến một làng, một thành, hoặc trong một thời, như các vị chánh nhân quân tử hoặc những bậc từ thiện v.v… trong các thời, các xứ. Ngoài ra, có những người tuy tiếng tăm lan truyền khá xa, nhưng những gì họ đã làm không gì chẳng phải là pháp thế gian, chẳng được coi là “vi diệu”. Như Khổng Tử, Mạnh Tử, Lão Tử, Trang Tử, Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang, Châu Văn Vương, Châu Vũ Vương, Châu Công v.v… của Trung Hoa. Hoặc có người tiếng tăm vừa truyền xa vừa vi diệu, nhưng chẳng thể khiến cho chúng sanh ngộ nhập Thật Tướng của các pháp, chân lý của vũ trụ, vượt thoát tam giới sanh tử luân hồi. Chẳng hạn như người Ấn Độ tin thờ Phạm Vương, người phương Tây tin thờ Thượng Đế Gia Tô. Danh xưng của họ tuy vang xa cõi trời và nhân gian, nhưng Tứ Vi Đà hoặc Thánh Kinh do họ nói phần lớn là thần thoại, chẳng phù hợp sự lý nhân quả thế gian và xuất thế gian, chẳng phải là chân lý của vũ trụ và nhân sinh, chỉ có thể tín ngưỡng mà thôi, chẳng có triết lý thật sự, chẳng thể khơi mở chánh trí của con người, chẳng thể ngộ nhập “tâm tánh vốn tự thanh tịnh, các pháp chỉ là nhất tâm” và chân lý nhất tâm nhị môn, mà cũng chẳng thể khiến cho chúng sanh liễu sanh thoát tử, thoát tam giới! Do có mấy loại nguyên nhân như vừa nói trên đây, cho nên Pháp Tạng Bồ Tát mới phát đại nguyện, muốn dùng công đức diệu thanh để trang nghiêm quốc độ.

(Chú) Thiên Trúc quốc xưng tịnh hạnh vi phạm hạnh, xưng diệu từ vi phạm ngôn. Bỉ quốc quý trọng Phạm Thiên, đa dĩ Phạm vi tán, diệc ngôn: “Trung quốc pháp dữ Phạm Thiên thông” cố dã.

(註)天竺國稱淨行為梵行，稱妙辭為梵言。彼國貴重梵天，多以梵為讚，亦言：中國法與梵天通故也。

(Chú: Xứ Thiên Trúc gọi “tịnh hạnh” là “phạm hạnh”, gọi lời lẽ hay khéo là “phạm ngôn”. Xứ ấy quý trọng Phạm Thiên, phần nhiều dùng chữ Phạm để ca ngợi, nên cũng nói: “Pháp tại đất nước văn hiến có thể thông với Phạm Thiên”).

Đây là chú giải nguồn gốc của hai chữ “Phạm thanh”. “Thiên Trúc quốc” chính là xứ Ấn Độ hiện thời. Trong quốc gia của họ, vốn tin thờ Bà La Môn giáo, kính trọng Đại Phạm Thiên Vương. Nếu xuất gia tu tập hạnh thanh tịnh theo tôn giáo ấy thì sẽ được gọi là “tu Phạm hạnh”. Tất cả ngôn ngữ, văn tự sử dụng trong xứ ấy hay trong tôn giáo ấy được coi là vi diệu nhất trong thế gian, nên được xưng tụng là “Phạm ngôn”. Vì quý trọng Phạm Thiên, cho nên hễ tán thán sự vật gì đẹp đẽ, hay khéo, thì đều gọi là Phạm. Do vậy, “Phạm thanh” vốn là từ ngữ dùng để tán thán của người Ấn Độ, cũng nhằm biểu thị trung thổ trong nhân gian (người Ấn Độ tự xưng quốc gia của họ ở chính giữa địa cầu) và Phạm Thiên đôi bên có thể dùng ngôn ngữ để giao tiếp với nhau, cho nên ngôn ngữ và văn tự của xứ ấy được gọi là “Phạm thanh”.

(Chú) Thanh giả danh dã, danh vị An Lạc độ danh. Kinh ngôn: “Nhược nhân đản văn An Lạc Tịnh Độ chi danh, dục nguyện vãng sanh, diệc đắc như nguyện”. Thử danh “ngộ vật” chi chứng dã. Thích Luận ngôn: “Như tư Tịnh Độ, phi tam giới sở nhiếp. Hà dĩ ngôn chi? Vô dục cố, phi Dục Giới. Địa cư cố, phi Sắc Giới. Hữu sắc cố, phi Vô Sắc Giới. Cái Bồ Tát biệt nghiệp sở trí nhĩ”.

(註)聲者名也，名謂安樂土名。經言：若人但聞安樂淨土之名，欲願往生，亦得如願。此名悟物之證也。釋論言：如斯淨土，非三界所攝。何以言之？無欲故非欲界。地居故，非色界。有色故，非無色界。蓋菩薩別業所致 耳。

(Chú: “Thanh” là “danh”. Danh là tên gọi của cõi An Lạc. Kinh dạy: “Nếu ai chỉ nghe danh xưng An Lạc Tịnh Độ mà muốn nguyện vãng sanh thì cũng được như nguyện”. Đấy chính là bằng chứng về [khả năng] giác ngộ chúng sanh vậy. Thích Ma Ha Diễn Luận nói: “Như cõi Tịnh Độ ấy chẳng thuộc vào tam giới. Vì sao nói như vậy? Do không có dục, nên chẳng phải là Dục Giới. Do ở trên mặt đất, nên chẳng phải là Sắc Giới. Do có sắc tướng, nên chẳng phải là Vô Sắc Giới. Do vì nghiệp riêng của Bồ Tát mà thành ra như vậy”).

Ngài Đàm Loan giải thích, phân tích. Tiếng tăm được xưng tán là “Phạm âm” chính là nói về thanh danh của An Lạc Tịnh Độ. Trước hết, Ngài trích dẫn “kinh ngôn”, tức là dùng ý nghĩa trong kinh Vô Lượng Thọ để nói: Chỉ cần nghe danh xưng của quốc độ An Lạc, tất nhiên sẽ biết đến A Di Đà Phật trong cõi ấy có bổn nguyện và thần lực chẳng thể nghĩ bàn, hy vọng sẽ được vãng sanh thấy Phật, thì cũng có thể được đúng như sở nguyện sanh về cõi ấy. Điều này có thể gọi là “thanh danh có thể ngộ vật”. “Ngộ vật” (悟物, giác ngộ chúng sanh) có nghĩa là vãng sanh về cõi ấy, nhất định sẽ “hoa nở thấy Phật, ngộ Vô Sanh”. Kế đó, Ngài trích dẫn những điều được nói trong bộ Thích Ma Ha Diễn Luận do Long Thọ Bồ Tát biên soạn: An Lạc Tịnh Độ chẳng thuộc vào tam giới, chẳng nằm trong phạm vi của tam giới. Vì sao vậy? Chúng sanh trong cõi ấy đều là liên hoa hóa sanh, chẳng có dâm dục; cho nên chẳng phải là Dục Giới. Cõi nước Phật ấy vàng ròng và các thứ báu làm đất, thuộc loại Địa Cư, cho nên chẳng phải là Sắc Giới. Tứ Thiền Thiên thuộc Sắc Giới trong cõi này (Sa Bà) đều là Không Cư. Trời người trong cõi ấy dung sắc vi diệu, diện mạo đoan chánh, đều có ba mươi hai tướng, thân sắc như vàng tía được giồi mài. Do có hình sắc, cho nên chẳng thuộc vào Vô Sắc Giới. An Lạc Tịnh Độ là biệt nghiệp tu tập lục độ vạn hạnh của Pháp Tạng Bồ Tát, là cõi nước do cái nhân như thế mà cảm được quả báo như thế, đương nhiên là chẳng giống với tam giới trong cõi này, chẳng thuộc vào tam giới, mà tiếng tăm cũng chẳng giống như cõi này.

(Chú) Xuất hữu nhi hữu, viết Vi. Danh năng khai ngộ, viết Diệu. Thị cố ngôn: “Phạm thanh ngộ thâm viễn, vi diệu văn thập phương”.

(註)出有而有，曰微。名能開悟，曰妙。是故言：梵聲悟深遠，微妙聞十方。

(Chú: Vượt khỏi Tam Hữu mà là Hữu thì nói là Vi. Danh có thể khai ngộ nên gọi là Diệu. Vì thế nói: “Tiếng Phạm ngộ sâu xa, vi diệu vang mười phương”).

“Vi diệu” là gì? Ngài Đàm Loan nói: “Xuất Hữu nhi Hữu, viết Vi”. Chữ Hữu nhằm nói đến Tam Hữu, tức là tam giới. Vượt ra ngoài tam giới, chẳng thuộc trong tam giới, thì gọi là “xuất Hữu”. “Nhi Hữu” (Mà là Hữu), ý nói: Có các Tịnh Độ của chư Phật. Như Đại Trí Độ Luận có nói: “Xuất tam giới ngoại, hữu Tịnh Độ. Danh năng ngộ vật, cố xưng Diệu” (Vượt ra ngoài tam giới thì có Tịnh Độ, danh hiệu có thể khiến cho chúng sanh giác ngộ, nên gọi là Diệu). Điều này có ý nói chúng sanh trong mười phương thế giới chỉ cần nghe danh hiệu A Di Đà Phật và quốc độ An Lạc, chí tâm tin ưa, muốn sanh về cõi ấy, cho đến mười niệm hoặc một niệm, sẽ có thể sanh về Tịnh Độ, ngộ Vô Sanh Nhẫn. Bồ Đề viên mãn ngay trong một đời, rốt ráo thành Phật. Đấy không phải là vi diệu chẳng thể nghĩ bàn ư? Do vậy, kệ tụng viết là: “Phạm thanh ngộ thâm viễn, vi diệu văn thập phương” (Tiếng Phạm ngộ sâu xa, vi diệu vang mười phương).

2.2.1.2.3.1.1.12. Chủ công đức

(Luận) Chánh giác A Di Đà, pháp vương thiện trụ trì.

(Chú) Thử nhị cú, danh “trang nghiêm chủ công đức thành tựu”. Phật bổn hà cố hưng thử nguyện? Kiến hữu quốc độ, La sát vi quân, tắc suất thổ tương đạm. Bảo luân trụ điện, tắc tứ vực vô ngu, thí chi phong mỵ, khởi vô bổn da?

(論)正覺阿彌陀，法王善住持。(註)此二句，名莊嚴主功德成就。佛本何故興此願？見有國土，羅剎為君，則率土相噉。寶輪駐殿，則四域無虞，譬之風靡，豈無本耶？

(Luận: Chánh giác A Di Đà, pháp vương khéo trụ trì.

Chú: Hai câu này được gọi là “trang nghiêm chủ công đức thành tựu”. Vì sao đức Phật dấy lên nguyện này? Do Ngài thấy có quốc độ La sát làm vua, ắt cả nước sẽ ăn nuốt lẫn nhau. Bánh xe báu [của Chuyển Luân Thánh Vương] dừng lại, ngự trong điện thì bốn phương an vui, ví như cỏ ngả rạp theo gió, há chẳng có căn cội ư?)

Chánh Giác là nói tắt của Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, mà cũng là thông hiệu (đức hiệu chung) của Phật. Hai câu này nhằm nói A Di Đà Phật là giáo chủ của quốc độ An Lạc, trong hết thảy các pháp Ngài được tự tại, cho nên gọi là Pháp Vương. So sánh với những vị quốc vương thông thường, họ chỉ có thể thống lãnh muôn dân, xử lý mọi chuyện, thì [A Di Đà Phật] càng siêu việt hơn! Điều này được gọi là “chủ công đức thành tựu”, vì Phật có thể trụ trì hết thảy các thiện pháp thế gian và xuất thế gian, khiến cho nhân tánh và Phật tánh trong thế gian chẳng bị mê mất hoặc biến chất. Do vậy nói là “thiện trụ trì” (khéo trụ trì). Vì sao Pháp Tạng Bồ Tát phải phát nguyện khi Ngài thành Phật, quốc độ sẽ do Phật khéo trụ trì? Chính là vì Ngài thấy có những quốc độ mà La sát làm quốc vương, quốc gia ấy tất nhiên khắp nơi toàn là La sát ăn thịt người. Chúng sanh trong toàn thể quốc độ ấy (lời chú giải gọi [toàn thể quốc độ] là “suất độ”, 率土) đều hành nghiệp Thập Ác, đây kia sát hại nhau, ăn nuốt lẫn nhau, như thế bèn trở thành La sát quỷ quốc! Có những quốc độ mà chúng sanh trong đó đều hành Thập Thiện, bèn có Chuyển Luân Thánh Vương xuất thế, an trụ trong cung điện của Luân Vương, cai quản quốc gia. Vậy thì bốn phương tám hướng trong bờ cõi nước ấy, nhất định là gió hòa, mưa thuận, nhân dân an lạc, chẳng ưu lự.

“Thí chi phong mỵ”: Câu này dùng chuyện cỏ trên đầu tường ngả rạp theo gió để sánh ví nhân dân trong một quốc gia sẽ thuận theo quốc chúa (vị chủ đất nước) là thiện hay ác mà sẽ làm lành hay làm ác. Do vậy, quốc vương là căn bản khiến cho một quốc gia hưng thịnh hay suy vong, bình trị hay loạn lạc. Lẽ đâu một quốc độ lại có thể chẳng có quốc chúa ư? Như hiện thời các nước trên thế giới, đối với điều kiện để tạo thành một quốc gia, ắt cần phải có bốn điều là quốc độ, lãnh tụ (quốc vương, tổng thống), chủ quyền, và nhân dân. Thiếu một điều thì sẽ chẳng thành quốc gia!

(Chú) Thị cố hưng nguyện: Nguyện ngã quốc độ thường hữu pháp vương, pháp vương thiện lực chi sở trụ trì. Trụ trì giả, như hoàng hộc trì Tử An, thiên linh cánh khởi, ngư mẫu niệm trì tử, kính học bất hoại. An Lạc quốc vị Chánh Giác thiện trì, kỳ quốc khởi hữu phi Chánh Giác sự da? Thị cố ngôn: “Chánh Giác A Di Đà, pháp vương thiện trụ trì”.

(註)是故興願。願我國土常有法王，法王善力之所住持。住持者，如黃鵠持子安，千齡更起，魚母念持子，逕澩不壞。安樂國為正覺善持，其國豈有非正覺事耶？是故言：正覺阿彌陀，法王善住持。

(Chú: Vì thế, dấy nguyện: Nguyện cho quốc độ của tôi thường có pháp vương, được trụ trì bởi thiện lực của pháp vương. “Trụ trì” là như chim hoàng hộc giữ Tử An, ngàn năm lại sống dậy, như cá mẹ vì gìn giữ cá con, dẫu ở trong rãnh nước hẹp mà [tánh mạng của cá con] chẳng bị hư hoại. Cõi An Lạc được Chánh Giác khéo trụ trì, cõi ấy há có chuyện chẳng phù hợp Chánh Giác ư? Vì thế nói: “Chánh giác A Di Đà, pháp vương khéo trụ trì”).

Đã có những nhân duyên như đã nói trên; do vậy, Pháp Tạng Bồ Tát phát nguyện rằng: Nguyện khi tôi thành Phật, quốc độ chẳng cần quốc vương thống trị, thường xuyên có Phật trụ thế, dùng Phật pháp và nghiệp lực Thập Thiện để nhiếp thọ và giáo hóa chúng sanh liên tục chẳng dứt cho đến tột cùng đời vị lai. Do vậy, khi Ngài thành Phật, thế giới Cực Lạc trước hết có A Di Đà Phật trụ trì. Trải qua vô lượng kiếp sau, hóa thân của Phật Di Đà diệt độ, sẽ do Quán Âm Bồ Tát nối ngôi pháp vương. Cõi ấy đổi tên thành thế giới Nhất Thiết Trân Bảo Sở Thành Tựu, các thứ trang nghiêm vượt xa thế giới Cực Lạc. Phật hiệu là Biến Xuất Nhất Thiết Quang Minh Công Đức Sơn Vương Như Lai. Lại trải qua vô lượng kiếp sau, hóa thân của Công Đức Sơn Vương Phật nhập diệt, sẽ do Thế Chí Bồ Tát nối ngôi, Phật hiệu là Thiện Trụ Trân Bảo Sơn Vương Như Lai. Nối tiếp như thế, đều có Phật luôn trụ trì cõi ấy, chẳng có tình huống “trước Phật, sau Phật, không có Phật trụ thế”.

Ngài Đàm Loan lại nêu ra hai thí dụ để giảng giải, phân tích ý nghĩa “bất thất, bất hoại” (chẳng mất, chẳng hư hoại) của trụ trì, như Hộc quốc có chim Hoàng Hộc nuốt trộng người ta. Người sống trong bụng chim mấy trăm năm mà không chết. Điển cố ấy phát xuất từ những điều được ghi chép trong bộ Thần Dị Kinh vào thời cổ của Trung Hoa: “Ở ngoài biển Tây có Hộc quốc, nam nữ đều cao bảy tấc, thọ ba trăm năm, mỗi ngày đi ngàn dặm, chỉ sợ loài hải hộc. Dẫu bị chim hộc nuốt, vẫn thọ ba trăm năm. Người ta ở trong bụng chim hộc mà không chết”. Vì thế nói là “hoàng hộc trì Tử An, thiên linh bất khởi”.

Lại giống như cá mẹ luôn nghĩ gìn giữ cá con. “Kính học bất hoại”: Chữ Học (澩) có nghĩa là con suối khô cạn, mùa Hè có nước, mùa Đông thì không. “Kính học bất hoại” có nghĩa là: Khi cá mẹ nhằm thời kỳ nước cạn khô, vì muốn tiếp tục duy trì [tánh mạng của] cá con yêu dấu trong bụng, cho nên vẫn có thể sống sót, không bị chết mất.

Quốc độ An Lạc có A Di Đà Phật trụ thế, từ bi chẳng bỏ, giáo hóa chúng sanh. Lại có Quán Âm, Thế Chí, kế tục thành Phật để trụ trì, quyết định chẳng có chuyện không có Tam Bảo trụ trì thế gian. Phật dùng Chánh Giác do chính mình đã chứng đắc để trụ trì thế gian. Vậy thì trong quốc độ ấy, làm sao có chuyện chẳng phù hợp Phật pháp, chẳng phải là Chánh Giác cho được? Vì thế, trong Kệ Tụng mới có câu: “Chánh Giác A Di Đà, pháp vương thiện trụ trì”.

Lại nói “pháp vương thiện trụ trì” chính là Phật có phương tiện thiện xảo, chẳng rời khỏi đạo tràng, mà ứng hiện trọn khắp mười phương, phổ độ chúng sanh, khiến họ chẳng đọa lạc. Như kinh Vô Lượng Thọ đã nói: “An Lạc quốc độ biến địa bảo hoa. Nhất nhất hoa xuất vô lượng quang, nhất nhất quang xuất vô lượng Phật, nhất nhất Phật hựu phóng bách thiên quang minh, phổ vị thập phương, thuyết vi diệu pháp, an lập chúng sanh ư Phật chánh đạo” (Quốc độ An Lạc khắp nơi là hoa báu, mỗi đóa hoa tỏa ra vô lượng quang. Mỗi quang minh xuất hiện vô lượng Phật, mỗi vị Phật lại phóng trăm ngàn quang minh, khắp vì mười phương nói pháp vi diệu đặt yên chúng sanh nơi chánh đạo của Phật). Như vậy thì mới gọi là “pháp vương thiện trụ trì” (pháp vương khéo trụ trì).

Lại nữa, như Bát Thập Hoa Nghiêm có nói mười thứ phương tiện huệ. Trọn đủ những loại huệ ấy thì mới có thể thiện xảo trụ trì chánh pháp, chẳng đến nỗi biến chất. Mười loại nào vậy?

“1) Khéo tu Không, Vô Tướng, Vô Nguyện tam muội, nhưng dấy lòng từ bi, chẳng bỏ chúng sanh.

2) Đắc pháp bình đẳng của chư Phật, nhưng thường thích cúng dường chư Phật.

3) Nhập quán Không trí môn, nhưng siêng tu tập phước đức.

4) Xa lìa tam giới, nhưng trang nghiêm tam giới.

5) Rốt ráo tịch diệt các ngọn lửa phiền não, mà có thể vì hết thảy chúng sanh khởi diệt lửa tham, sân, si phiền não.

6) Biết các pháp như huyễn, như mộng, tự tánh bất nhị, mà tùy tâm tạo nghiệp vô lượng sai biệt.

7) Biết hết thảy quốc độ giống như hư không, nhưng có thể dùng diệu hạnh thanh tịnh để trang nghiêm tịnh độ.

8) Biết bản tánh của Pháp Thân chư Phật là không có thân, nhưng dùng tướng hảo để trang nghiêm thân ấy.

9) Biết tánh của âm thanh chư Phật là Không, tịch diệt, chẳng thể diễn nói, nhưng có thể nói hết thảy âm thanh sai biệt của chúng sanh.

10) Biết ba đời chỉ là một niệm, nhưng thuận theo ý giải của chúng sanh mà phân biệt, dùng các thứ tướng, các thứ thời, để tu các hạnh”.

Phần Kệ Tụng của luận này nói “Chánh Giác A Di Đà Phật, pháp vương thiện trụ trì” chính là tán thán A Di Đà trong quốc độ An Lạc xác thực trọn đủ mười thứ phương tiện huệ thù thắng ấy. Do vậy, Ngài có thể hết sức thiện xảo khiến cho chúng sanh trong cõi ấy đều an trụ trong chánh đạo Nhất Thừa của Phật, đều rốt ráo đắc Nhất Sanh Bổ Xứ, muốn đến thế giới nào không có Phật để bổ xứ thành Phật thì sẽ có thể tùy ý tự tại đến đó làm Phật, trụ trì Phật pháp. Như kinh Pháp Hoa có nói: “Phàm hữu văn pháp giả, vô nhất bất thành Phật” (Phàm những ai nghe pháp, không một ai chẳng thành Phật). Đấy mới là ý thú chân thật của “pháp vương thiện trụ trì”.

2.2.1.2.3.1.1.13. Quyến thuộc công đức

(Luận) Như Lai tịnh hoa chúng, Chánh Giác hoa hóa sanh.

(Chú) Thử nhị cú, danh “trang nghiêm quyến thuộc công đức thành tựu”. Phật bổn hà cố hưng thử nguyện? Kiến hữu quốc độ, hoặc dĩ bào huyết vi thân khí, hoặc dĩ phẩn niệu vi sanh nguyên, hoặc hòe cức cao kỳ, xuất sai cuồng chi tử, hoặc thụ tử tỳ phúc xuất trác lạc chi tài. Cơ tiếu do chi hoài hỏa, sỉ nhục duyên dĩ bão băng.

(論)如來淨華眾，正覺華化生。

(註)此二句，名莊嚴眷屬功德成就。佛本何故興此 願？見有國土，或以胞血為身器，或以糞尿為生元，或槐棘高圻，出猜狂之子，或豎子婢腹出卓犖之才。譏誚由之懷火，恥辱緣以抱氷。

(Luận: Như Lai tịnh hoa chúng, hoa Chánh Giác hóa sanh.

Chú: Hai câu này được gọi là “trang nghiêm quyến thuộc công đức thành tựu”. Vốn vì lẽ nào mà đức Phật dấy lên nguyện này? Do Ngài thấy có quốc độ, [chúng sanh trong ấy] trong ấy dùng thai huyết để làm thân thể, hoặc dùng phân tiểu để làm nguồn sống, hoặc có những người thuộc địa vị cao quý mà sanh ra đứa con bụng dạ ty tiện hoặc cuồng bạo, hoặc là từ kẻ bấy bớt ngu si, hay từ bụng nô tỳ mà sanh ra đứa con tài năng trác tuyệt. Do bị cười chê mà ấp lửa, do bị sỉ nhục mà ôm băng).

Phật là giáo chủ, như cha mẹ hoặc gia trưởng trong một nhà, chúng sanh là đệ tử của Phật, giống như con cái trong một gia đình; vì thế gọi là “quyến thuộc”. Tam thừa thánh hiền đệ tử được gọi là “quyến thuộc trang nghiêm”. Đại chúng sanh trong An Lạc quốc đều là thánh hiền Đại Thừa, đều từ liên hoa hóa sanh. Đặc tánh của hoa sen là sanh từ bùn nhơ mà chẳng bị nhuốm bẩn, có thể nói [hoa sen] là biểu tượng của cái tâm thanh tịnh, mà cũng là tượng trưng cho “nhất tâm nhị môn”. Hoa sen là hoa quả đồng thời, tức là có thể sánh ví “nhất tâm nhị môn cùng trọn đủ trong một tâm”. Hết thảy đại chúng trong cõi ấy đều có tâm Bồ Tát, đều thanh tịnh giống như hoa sen, đều đã chứng đắc nhất tâm nhị môn. Vì thế nói: “Như Lai tịnh hoa chúng” (Đại chúng của Như Lai như những đóa hoa thanh tịnh). Như kinh Vô Lượng Thọ đã nói: “Huệ quang minh tịnh, siêu du nhật nguyệt, thanh bạch chi pháp, cụ túc viên mãn, do như Tuyết Sơn chiếu chư công đức, đẳng nhất tịnh cố… Do như liên hoa, ư chư thế gian, vô nhiễm ô cố” (Quang minh trí huệ sáng suốt, trong sạch, vượt xa mặt trời, mặt trăng, trọn đủ viên mãn pháp trong trắng, ví như Tuyết Sơn vì chiếu các công đức bình đẳng thanh tịnh như nhau… Ví như hoa sen vì ở trong các thế gian chẳng bị nhuốm bẩn).

Lại nữa, hễ là chúng sanh thuộc ba bậc vãng sanh cõi ấy thì đều đã phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác Bồ Đề, chí nguyện trang nghiêm Tịnh Độ, thành thục hữu tình. Tam thừa thánh hiền đều là Bồ Tát. Bồ Tát là nhân hoa, thành Phật là kết quả. Vì thế nói: “Chánh Giác hoa hóa sanh” (Hóa sanh từ hoa Chánh Giác). Như kinh Vô Lượng Thọ đã nói: “Nhất thiết chư Bồ Tát… cúng dường Vô Lượng Giác… Ứng thời Vô Lượng Tôn, động dung phát hân tiếu, khẩu xuất vô số quang, biến chiếu thập phương quốc… Phạm thanh do lôi chấn, đương thọ Bồ Tát ký. Thập phương lai Chánh Sĩ, ngô tất tri bỉ nguyện, chí cầu nghiêm tịnh độ, thọ quyết đương tác Phật… Thông đạt chư pháp tánh, nhất thiết Không, Vô Ngã, chuyên cầu tịnh Phật độ, tất thành như thị lợi” (Hết thảy các Bồ Tát… cúng dường Vô Lượng Giác... Khi đó, Vô Lượng Tôn, lộ vẻ mặt vui cười, miệng phóng vô số quang, chiếu khắp mười phương cõi… Tiếng Phạm như sấm rền, sẽ thọ ký Bồ Tát. Mười phương Chánh Sĩ (Bồ Tát) đến, ta đều biết nguyện họ, cầu trang nghiêm cõi tịnh, thọ ký sẽ thành Phật… Thông đạt tánh các pháp, hết thảy Không, Vô Ngã, chuyên cầu tịnh cõi Phật, ắt thành lợi như thế).

Lại nói, chúng sanh trong cõi ấy đều từ hoa sen hóa sanh, ví như tu pháp môn Tịnh Độ, do tu nhân bèn đắc quả, chính là giáo pháp Viên Đốn, Nhất Phật Thừa, là pháp Bất Nhị. Trong Vô Lượng Thọ Kinh Giảng Nghĩa, từ trang bốn trăm mười hai đến trang bốn trăm mười bốn, tôi đã giải thích rất tường tận, [độc giả] chẳng ngại tham khảo! Vì sao Pháp Tạng Bồ Tát phải phát ra cái nguyện trang nghiêm ấy? Là vì Ngài thấy có những quốc độ mà chúng sanh trong ấy từ trong thai mẹ sanh ra, toàn bộ thân thể không gì chẳng phải là xương, thịt, gân, huyết, trưởng thành từ lá nhau (placenta) của mẹ. Lại còn ở trong bụng mẹ, ở lẫn lộn với phân, tiểu, coi đó là cội nguồn xuất sanh của họ.

Hoặc là trông thấy “hòe cức cao kỳ”: “Hòe cức” (槐棘): Ở Trung Hoa vào thời cổ, nhà Châu dùng “tam hòe cửu cức” để ấn định [chỗ đứng khi vào chầu vua của] các quan chức thuộc hàng tam công cửu khanh. “Cao kỳ” (高圻): Chữ Kỳ (圻) đồng nghĩa với chữ Kỳ (畿), tức là vào thời cổ, đất phong rộng ngàn dặm thì được gọi là “cao kỳ”. [Câu “hòe cức cao kỳ xuất sai cuồng chi tử” ngụ ý] những nhân vật cao quý như tam công cửu khanh thường sanh ra những đứa con thần kinh rối loạn, tức là Cuồng, hoặc nghi ngờ, hận thù, đố kỵ, đó là Sai (猜, đa nghi). Do có những đứa con “sai cuồng” (cuồng dại, nhỏ nhen) như thế ấy, nên nói là “xuất sai cuồng chi tử”. Như đức Bổn Sư sanh ra tỳ kheo Thiện Tinh bài bác chẳng có nhân quả, do [Thiện Tinh] làm ác nên bị đọa địa ngục trong khi còn sống chính là một thí dụ.

Hoặc là trông thấy “thụ tử tỳ phúc”. “Thụ tử” (豎子) là những kẻ ngu si, yếu đuối, chẳng có năng lực gì, hèn hạ, kém cỏi, bị người khác khinh rẻ. “Tỳ” (婢) là nô tỳ, là nữ nhân hạ tiện, nhưng những người ấy thường có thể sanh ra những nhân tài siêu tuyệt xuất chúng (ngài Đàm Loan dùng chữ “trác lạc chi tài” để chỉ các nhân tài ấy). Trong lịch sử Trung Hoa, Cổ Tẩu sanh ra vua Thuấn chính là một chứng cứ.

Lời lẽ có xen lẫn ý tứ châm chọc thì là “cơ tiếu” (譏誚). Nếu có tình hình cha con mà trí ngu, sang hèn khác biệt như vừa nói trên đây, gặp người khác thốt lời châm chích, hoặc là bị người khác coi rẻ, đương nhiên là sẽ cảm thấy rất sỉ nhục và hổ thẹn.

“Hoài hỏa, bão băng” (Ấp lửa, ôm băng) chính là từ ngữ hình dung sự khắc khổ hòng tự khích lệ. “Cơ tiếu do chi hoại hỏa, sỉ nhục duyên dĩ bão băng” (Do bị chê cười mà ấp lửa, vì bị sỉ nhục mà ôm băng): Hai câu này là do vào thời Xuân Thu Chiến Quốc, trong truyện Việt Vương Câu Tiễn Quy Quốc Ngoại Truyện có nói: “Đông thường bão băng, hạ hoàn ác hỏa, sầu tâm khổ chí, huyền đảm ư hộ, xuất nhập thường chi” (Mùa Đông thường ôm băng, mùa Hạ còn nắm lửa, sầu tâm khổ chí, treo một cái mật trên cửa, ra vào thường nếm). Đấy là sự thật về việc “tuyết sỉ đồ cường” (mong mỏi mạnh lên để rửa nhục), dùng [những chuyện này] để hình dung quyến thuộc trong cõi này, khó đạt được sự trang nghiêm mỹ mãn, thường bị kẻ khác chê gièm, sỉ nhục, cảm thấy thống khổ và ôm hận.

(Chú) Sở dĩ nguyện ngôn: Sử ngã quốc độ, tất ư Như Lai tịnh hoa trung sanh, quyến thuộc bình đẳng, dự đoạt vô lộ. Cố ngôn: “Như Lai tịnh hoa chúng, Chánh Giác hoa hóa sanh”.

(註)所以願言：使我國土，悉於如來淨華中生，眷屬平等，與奪無路。故言：如來淨華眾。正覺華化生。

(Chú: Cho nên nguyện rằng: Khiến cho trong quốc độ của tôi, do [mọi người] đều sanh từ hoa thanh tịnh của Như Lai, cho nên quyến thuộc bình đẳng, chẳng có cách nào khen ngợi hay hủy nhục. Vì thế nói: “Như Lai tịnh hoa chúng, hoa Chánh Giác hóa sanh”).

Do đã có những nguyên nhân như đã nói trên đây, cho nên Pháp Tạng Bồ Tát chẳng nỡ thấy chúng sanh chịu khổ, duyên khởi tâm đại bi, phát nguyện muốn cho khi Ngài thành Phật, tất cả đại chúng trời, người, và tam thừa thánh hiền trong cõi nước của Ngài hoàn toàn xuất sanh từ tâm thanh tịnh (hoa sen) của nhất tâm nhị môn (Như Lai), chẳng sanh từ cha mẹ. Do đại chúng được sanh từ tịnh tâm “chúng sanh và Phật bình đẳng” cho nên có thể đạt được “quyến thuộc nhất loạt bình đẳng”, thanh tịnh trang nghiêm, chẳng có thiện, ác, tốt, xấu, trí, ngu, sang, hèn sai khác.

“Dự đoạt vô lộ” tức là nói: Về căn bản, chẳng có chuyện “dự” (與, tức xưng dự (稱譽), ca ngợi), hoặc “đoạt” (奪, hủy nhục). Vì thế nói: “Như Lai tịnh hoa chúng, Chánh Giác hoa hóa sanh”.

2.2.1.2.3.1.1.14. Thọ dụng công đức

(Luận) Ái nhạo Phật pháp vị, Thiền tam muội vi thực.

(Chú) Thử nhị cú, danh “trang nghiêm thọ dụng công đức thành tựu”. Phật bổn hà cố hưng thử nguyện? Kiến hữu quốc độ, hoặc thám sào phá noãn vi mông nhiêu chi thiện, hoặc huyền sa chỉ đại vi tương ủy chi phương. Ô hô! Chư tử thật khả thống tâm.

(論)愛樂佛法味，禪三昧為食。

(註)此二句，名莊嚴受用功德成就。佛本何故興此 願？見有國土，或探巢破卵為饛饒之膳，或懸沙指帒為相

慰之方。嗚呼！諸子實可痛心。

(Luận: Yêu thích Phật pháp vị, ăn bằng Thiền tam muội.

Chú: Hai câu này được gọi là “trang nghiêm thọ dụng công đức thành tựu”. Vốn vì lẽ nào mà Phật dấy lên nguyện này? Do thấy có quốc độ, hoặc là có kẻ lục ổ phá trứng để làm bữa ăn sang trọng, ê hề, hoặc kẻ nghèo túng, đói khát, chỉ đành dùng niềm mong mỏi được bạn bè giúp đỡ để làm phương cách an ủi chính mình. Than ôi! Các ông thật đáng đau lòng).

Nói đến sự thọ dụng của một cá nhân thì bao gồm các chuyện ăn, mặc, cư trụ, hành xử, dục lạc v.v… Lời Kệ chỉ dùng một chuyện Ăn để đại diện, những chuyện khác cứ theo đó suy ra sẽ biết. Các thứ dinh dưỡng có thể duy trì sanh mạng thì gọi là “thực phẩm”. “Ái nhạo Phật pháp vị” (Yêu thích pháp vị của Phật), điều này được gọi là Pháp Hỷ Thực. “Thiền tam muội vi thực” (Dùng Thiền Định làm thức ăn), điều này được gọi là Thiền Duyệt Thực. Pháp Hỷ thuộc về Huệ, Thiền Duyệt thuộc về Định, hai thứ này đều được gọi là Pháp Thực.

Pháp Thân huệ mạng của đại chúng trong quốc độ An Lạc được trưởng dưỡng bởi pháp thực Định và Huệ, cho nên lấy Định Huệ làm thọ dụng. Như trong phẩm Ngũ Bách Đệ Tử Thọ Ký của kinh Pháp Hoa, trong lời thọ ký thành Phật cho ngài Mãn Từ Tử (Phú Lâu Na), [đức Phật] cũng nói chúng sanh trong quốc độ khi ngài Phú Lâu Na thành Phật sẽ thường dùng hai món thức ăn, một là Pháp Hỷ Thực, hai là Thiền Duyệt Thực, chẳng nghĩ đến những thực phẩm khác. Có thể nói là tương đồng với thế giới Cực Lạc. Không chỉ là một chuyện ăn uống, mà những thứ khác như quốc độ trang nghiêm bằng chất báu, thân trang nghiêm trọn đủ các tướng, thuần nhất là biến hóa sanh ra, chẳng có nữ nhân và ác đạo v.v… đều tương tự như Tây Phương Cực Lạc Tịnh Độ trong hiện tại. Bất quá, phải qua vô lượng kiếp mai sau, ngài Mãn Từ Tử mới thành Phật trong cõi này, mới có quốc độ trang nghiêm như thế đó!

Nghe pháp hoan hỷ, trong tâm có một thứ cảm nhận yêu thích, có thể duy trì huệ mạng, nên nói là “ái nhạo Phật pháp vị” (yêu thích pháp vị của Phật), đấy chính là “pháp hỷ dùng làm thức ăn”. Nhập Định đạt được sự vui sướng khinh an (an vui nhẹ nhàng) thì cũng có thể duy trì thân mạng, nên nói là “Thiền tam muội vi thực” (Thiền tam muội làm thức ăn). Như thời Dân Quốc, lão hòa thượng Hư Vân nhập Thiền Định bốn mươi chín ngày chẳng cần ăn uống; đấy chính là bằng cớ của “Thiền duyệt làm thức ăn”. Trong kinh luận đã nói có nhiều loại ăn khác nhau, như kinh Phật Địa nói có hai loại ăn khác nhau: Một là “pháp vị rộng lớn”, hai là “được duy trì bởi hỷ lạc”. Đấy chính là hai cách ăn giống như luận này đã nói, đều là vô lậu thực, chẳng phải là hữu lậu! Như Nhiếp Đại Thừa Luận nói có bốn cách ăn: Một là chẳng thanh tịnh, hai là thanh tịnh, ba là tịnh bất tịnh, và bốn là thị hiện ăn ở, sinh hoạt. Bốn loại ăn này là do dựa theo người ăn khác nhau mà phân loại. Loại thứ nhất là nói về chúng sanh phàm phu trong uế độ. Loại thứ hai là nói tới tam thừa thánh chúng. Loại thứ ba là ngũ chúng xuất gia đệ tử của đức Phật. Loại thứ tư là Phật và các vị Đẳng Giác Bồ Tát, như Quán Âm, Thế Chí, Văn Thù, Phổ Hiền. Như kinh Tăng Nhất A Hàm đã nói thì có chín loại ăn:

- Một là đoạn thực, tức là ăn thức ăn [như cách chúng ta cắn, nhai, nuốt thường ngày].

- Hai là xúc thực, tức quỷ thần dùng sáu căn tiếp xúc những thực phẩm do con người cúng bái.

- Ba là tư thực, như nghĩ đến quả mơ bèn có thể đỡ khát.

- Bốn là thức thực, tức A Lại Da Thức duy trì sanh mạng thể.

- Năm là Thiền thực, tức là dùng Thiền duyệt làm thức ăn.

- Sáu là nguyện thực, tức là dùng nguyện để duy trì tấm thân chẳng hư hoại. Như tôn giả Đại Ca Diếp nhập định trong núi Kê Túc đợi Di Lặc Bồ Tát giáng sanh thành Phật.

- Bảy là niệm thực, tức là niệm Tam Bảo cho đến khi đạt tới chẳng có phiền não, vọng tưởng, thân tâm an lạc, chẳng cần ăn uống mà có thể duy trì sanh mạng.

- Tám là giải thoát thực, tức là cảnh giới Chỉ và Quán cùng hiện hữu, Định Huệ viên minh, đoạn hết ngũ trụ phiền não, hai thứ sanh tử (Phần Đoạn và Biến Dịch) vĩnh viễn mất đi, chứng nhập cảnh giới Đại Niết Bàn (hàng Nhị Thừa bèn chứng Tiểu Thừa Niết Bàn).

- Chín là hỷ thực, tức là Pháp Hỷ Thực.

Trong chín loại ăn ấy, bốn loại đầu đều là hữu lậu, chỉ có năm loại thọ dụng sau đó mới là vô lậu, mà cũng là điều chúng ta cần thiết.

Ngài Đàm Loan đã nêu ra vì sao Phật Di Đà phải phát cái nguyện “thọ dụng trang nghiêm” này? Không gì chẳng phải là do Ngài thấy có những chúng sanh trong các quốc độ vì để duy trì sanh mạng của chính mình và đạt được sự hưởng thụ áo cơm phong phú, thường là do chỉ cầu tự lợi mà chẳng nề hà thủ đoạn, khó tránh khỏi “mạnh ăn thịt yếu”, giết hại chúng sanh, oan oan tương báo chẳng có thuở nào xong, thật đáng buồn đau!

Phật Di Đà trong lúc tu nhân, do thấy có những người “thám sào phá noãn” (lục lọi ổ, phá trứng): “Sào” (巢) là chỗ nghỉ ngơi của các loài chim bay, thú chạy, “noãn” (卵) là cái để chúng nó thọ sanh hòng tiếp tục sanh mạng thể. “Thám sào phá noãn” tức là giết hại cầm thú. Do phá hoại, giết hại chúng sanh để làm thức ăn cho chính mình có thức ăn phong phú; vì thế nói là “vị mông nhiêu chi thiện” (để làm bữa ăn sang trọng, ê hề). “Mông nhiêu” (饛饒) chính là thức ăn thuộc loại sơn trân hải vị, đã rất nhiều, mà lại còn có hình dạng rất đẹp đẽ. Cổ nhân nói: “Châu môn tửu nhục xú, lộ hữu đống tử cốt” (Cửa son rượu thịt bỏ hư, kẻ thì đói lạnh xương quăng ngoài đường). Lại nói: “Nhất gia bão noãn thiên gia oán, bán thế công danh bách thế oan” (Một nhà no ấm, ngàn nhà oán; nửa kiếp công danh, trăm đời oan). Sự hưởng thụ vinh hoa phú quý trong thế gian đa số là do ác nghiệp mà có. Nếu như quý vị có đại phước báo, sẽ có thể hưởng sự thọ dụng cơm áo rất tốt đẹp, nhưng sự thọ dụng ấy chính là cái lò ấp để tạo ác nghiệp. Ác nghiệp đã thành, khó tránh tam đồ! Đó gọi là “đời này hưởng phước, đời sau là oán gia”. Thọ dụng kiểu ấy chẳng đáng ham tí nào! Cổ nhân có một bài thơ răn kiêng giết như sau:

Mạc đạo quần sanh tánh mạng vi,

Nhất ban cốt nhục, nhất ban bì,

Khuyến quân mạc đả chi đầu điểu,

Tử tại sào trung vọng mẫu quy.

(Đừng cho mạng vật chẳng ra gì,

Cũng thịt, xương, da, há khác chi,

Khuyên chàng đừng giết chim đầu nhánh,

Trong tổ, chim non ngóng mẹ về).

Do vậy, trong kinh Phạm Võng, đức Phật đã dạy kiêng ăn thịt: “Nhất thiết chúng sanh nhục bất đắc thực. Thực nhục giả, đoạn đại từ bi Phật tánh chủng tử, nhất thiết chúng sanh kiến nhi xả khứ, thực nhục đắc vô lượng tội” (Chẳng được ăn thịt hết thảy chúng sanh. Kẻ ăn thịt dứt bặt chủng tử Phật tánh đại từ bi. Hết thảy chúng sanh trông thấy sẽ lìa bỏ [kẻ ấy]. Ăn thịt sẽ mắc vô lượng tội).

“Huyền sa chỉ đại, vi tương ủy chi phương”: Đấy là nói đến những kẻ chẳng có phước báo, chẳng được thọ dụng cơm áo. Tuy suốt đời vất vả, vẫn là thân còm, mặt choắt, cuộc sống nghèo túng, thiếu thốn, suốt ngày ao ước, khao khát sẽ khỏi lo âu vì cơm áo. Đó gọi là “huyền sa” (懸沙) cũng tức là mong ngóng, khao khát vậy. “Chỉ đại” (指帒): Chữ Đại (帒) đồng nghĩa với chữ Đại (袋, cái đãy). “Chỉ đại” có cùng nghĩa với “chỉ khuân” (指囷), có nghĩa là bạn bè giúp đỡ lẫn nhau [bằng tiền bạc, lương thực]. Điển cố này xuất từ truyện Lỗ Túc trong Tam Quốc Chí: “Châu Do đứng đầu vùng Cư Sào (nay là huyện Sào tỉnh An Huy), làm thủ lãnh của mấy trăm người, cố ý tới thăm Lỗ Túc, và xin giúp đỡ lương thực. Nhà Lỗ Túc có hai kho gạo, mỗi kho chứa ba ngàn hộc gạo, Lỗ Túc bèn chỉ một kho, đưa cho Châu Do. Châu Do càng hiểu Lỗ Túc là bậc kỳ nhân vậy”. Vì thế nói: “Huyền sa chỉ đại, vi tương ủy chi phương”, tức là nói kẻ bần khổ chẳng được hưởng cơm no áo ấm, chỉ mong ngóng, khát khao trong tương lai sẽ đạt được [cơm no áo ấm], cũng mong mỏi bạn bè thân quen có thể ra sức giúp đỡ, dùng điều mơ tưởng ấy để tự an ủi mà thôi!

Đối với những điều vừa nói trên đây, kẻ có phước báo và người không phước báo tuy thọ dụng về cơm áo có sự sướng khổ khác biệt vời vợi, nhưng nghiệp quả tuần hoàn, luân hồi trong sáu đường, sanh tử vô lượng, không ai chẳng giống nhau! Vì thế, ngài Đàm Loan cảm thán nói: “Ô hô! Chư tử, thật khả thống tâm!” (Than ôi! Các ông thật đáng đau lòng). Người có trí huệ giả sử có thể biết “hết thảy các sự hưởng thụ dư dật, tốt đẹp trong thế gian là chẳng tốt đẹp, chẳng viên mãn, chẳng dài lâu, chẳng rốt ráo như thế đó, chúng chẳng thể khiến cho con người tam nghiệp thanh tịnh, mình lẫn người đều được lợi ích liễu sanh thoát tử, vĩnh viễn hưởng vui sướng”, sẽ thật sự chẳng cần phải truy cầu chẳng ngớt, ắt sẽ chẳng tham đắm, chẳng bỏ được. Dẫu cầu chẳng được, thì cũng chẳng đến nỗi phải oán trời, hờn người, làm càn, làm quấy, gian dối, trốn thuế, [khiến cho] mình lẫn người đều có hại.

Trong Thập Lai Kệ, đức Phật đã nói: “Bần cùng giả xan tham trung lai” (Người nghèo túng là vì do keo tham mà ra). Đời này thọ dụng nghèo túng, thiếu thốn, chính là quả báo do đời trước đã keo tham. Mong cầu chuyển nghèo thành giàu, đạt được sự hưởng thụ tốt đẹp, thì chỉ có cách siêng hành bố thí. Đấy chính là nhân quả thế gian. Muốn có một quốc độ an lạc, hết thảy thọ dụng tự nhiên, thì phải tu pháp môn ngũ niệm viên mãn, trọn đủ, [cho đến khi] bỏ báo thân này, vãng sanh Tịnh Độ, tất nhiên là chẳng có các nỗi khổ, chỉ hưởng những sự vui. Nhân quả vốn là như vậy đấy, quyết định là như thế đấy!

(Chú) Thị cố hưng đại bi nguyện: Nguyện ngã quốc độ, dĩ Phật pháp, dĩ Thiền Định, dĩ tam muội vi thực, vĩnh tuyệt tha thực chi lao. “Ái nhạo Phật pháp vị” giả, như Nhật Nguyệt Đăng Minh Phật thuyết Pháp Hoa kinh lục thập tiểu kiếp, thời hội thính giả, diệc tọa nhất xứ, lục thập tiểu kiếp, vị như thực khoảnh. Vô hữu nhất nhân, nhược thân, nhược tâm, nhi sanh giải quyện. “Dĩ Thiền Định vi thực” giả, vị chư đại Bồ Tát thường tại tam muội, vô tha thực dã. Tam muội giả, bỉ chư nhân thiên nhược tu thực thời, bách vị gia hào, la liệt tại tiền. Nhãn kiến sắc, tỵ văn hương, thân thọ thích duyệt, tự nhiên bão túc. Ngật dĩ hóa khứ, nhược tu phục hiện. Kỳ sự tại kinh, thị cố ngôn: “Ái nhạo Phật pháp vị, Thiền tam muội vi thực”.

(註)是故興大悲願。願我國土，以佛法，以禪定，以三昧為食，永絕他食之勞。愛樂佛法味者，如日月燈明佛說法華經六十小劫，時會聽者，亦坐一處，六十小劫，謂如食頃。無有一人，若身若心，而生懈倦。以禪定為食 者，謂諸大菩薩常在三昧，無他食也。三昧者，彼諸人天若須食時，百味嘉餚，羅列在前。眼見色，鼻聞香，身受適悅，自然飽足。訖已化去，若須復現。其事在經，是故言：愛樂佛法味，禪三昧為食。

(Chú: Vì thế, dấy lên nguyện đại bi: Nguyện quốc độ của tôi dùng Phật pháp, dùng Thiền Định, dùng tam muội làm thức ăn, vĩnh viễn dứt bỏ nỗi nhọc nhằn vì các thức ăn khác. “Yêu thích pháp vị của Phật” là như Nhật Nguyệt Đăng Minh Phật nói kinh Pháp Hoa suốt sáu mươi tiểu kiếp. Người nghe trong hội khi ấy cũng ngồi tại một chỗ suốt sáu mươi tiểu kiếp, mà ngỡ là trong khoảng một bữa ăn. Chẳng có một ai dù thân hay tâm sanh lười nhác, mệt mỏi. “Dùng Thiền Định làm thức ăn” là nói các vị đại Bồ Tát thường ở trong tam muội, không ăn chi khác. “Tam muội” là các trời, người trong cõi đó, nếu lúc cần ăn, các món ăn ngon trăm vị sẽ bày ra la liệt trước mặt. Mắt thấy sắc, mũi ngửi hương, thân cảm thấy vui thích, tự nhiên no đủ. Ăn xong, [những thứ ấy] biến mất; nếu cần, chúng lại hiện ra. Chuyện này trích từ trong kinh, cho nên nói: “Yêu thích Phật pháp vị, ăn bằng Thiền tam muội”).

Đã có những nguyên nhân như đã nói trên đây, cho nên Pháp Tạng Bồ Tát hưng khởi tâm nguyện đại bi, nguyện khi Ngài thành Phật, chúng sanh trong cõi nước [của Ngài] chỉ dùng Định Huệ xuất thế làm thức ăn, vĩnh viễn chẳng cần bốn cách ăn hữu lậu như trong các thế gian khác. Ngài Đàm Loan dẫn dụng những điều được nói trong phẩm Tự của kinh Pháp Hoa “trong quá khứ, Nhật Nguyệt Đăng Minh Phật giảng kinh Pháp Hoa, thính chúng đều đắc Pháp Hỷ Thực” để chứng minh. Đại chúng trong thế giới An Lạc cũng có thể yêu thích pháp vị của Phật y hệt như vậy, chẳng cần những thứ thực phẩm khác! Kế đến, Ngài nói rõ chúng sanh trong cõi ấy đã làm như thế nào để có thể lấy Thiền Định làm thức ăn? Vì họ đều đắc tam muội, thường ở trong Chánh Định, từ trong Định xuất hiện thức ăn trăm vị, bày đầy trước mắt. Do trong Định, Ý Thức thấy sắc, ngửi hương, thân thể sẽ cảm nhận sự thoải mái, vui sướng, chẳng còn cần những thức ăn khác!

“Kỳ sự tại kinh” (Chuyện này có chép trong kinh), tức là nói chuyện này phát xuất từ kinh Vô Lượng Thọ: “Chư vãng sanh giả… sở xử cung điện, y phục, ẩm thực, chúng diệu hoa hương, trang nghiêm chi cụ, do Đệ Lục Thiên tự nhiên chi vật. Nhược ẩm thực thời, thất bảo bát khí tự nhiên tại tiền, kim, ngân, lưu ly, xa cừ, mã não, san hô, hổ phách, minh nguyệt, chân châu. Như thị chư bát, tùy ý nhi chí, bách vị ẩm thực, tự nhiên doanh mãn. Tuy hữu thử thực, thật vô thực giả, đản kiến sắc, văn hương, ý dĩ vi thực, tự nhiên bão túc, thân tâm nhu nhuyễn, vô sở vị trước. Sự dĩ hóa khứ, thời chí phục hiện. Bỉ Phật quốc độ, thanh tịnh an ổn, vi diệu khoái lạc, thứ ư vô vi Nê Hoàn chi đạo” (Những người vãng sanh… thì cung điện họ ở, y phục, thức ăn uống, các thứ hoa, hương mầu nhiệm, các vật trang nghiêm, ví như những món vật tự nhiên trong Đệ Lục Thiên. Nếu đến lúc ăn uống, bát chén bằng bảy báu tự nhiên hiện ra trước, vàng, bạc, lưu ly, xa cừ, mã não, san hô, hổ phách, minh nguyệt, chân châu, những bát như vậy, thuận theo ý nghĩ mà hiện đến. Thức ăn trăm vị tự nhiên đầy ắp [trong chén bát]. Tuy có những thức ăn ấy, nhưng thật sự chẳng ăn, chỉ thấy sắc, ngửi hương, bèn nghĩ là đã ăn, tự nhiên no đủ, thân tâm mềm mại, chẳng tham đắm mùi vị. Xong việc, [những thứ ấy] bèn biến mất, đến thời lại hiện ra. Cõi nước Phật ấy thanh tịnh an ổn, vui sướng vi diệu, chỉ kém đạo vô vi Nê Hoàn).

2.2.1.2.3.1.1.15. Vô chư nạn công đức (công đức không có các nạn)

(Luận) Vĩnh ly thân tâm não, thọ lạc thường vô gián.

(Chú) Thử nhị cú, danh “trang nghiêm vô chư nạn công đức thành tựu”. Phật bổn hà cố hưng thử nguyện? Kiến hữu quốc độ, hoặc triêu dự cổn sủng, tịch hoàng phủ việt. Hoặc ấu xả bồng lê, trưởng liệt Phương Trượng. Hoặc minh già đạo xuất, lịch kinh thôi hoàn. Hữu như thị đẳng chủng chủng vi đoạt.

(論)永離身心惱，受樂常無間。

(註)此二句，名莊嚴無諸難功德成就。佛本何故興此 願？見有國土，或朝預袞寵，夕惶斧鉞。或幼捨蓬藜，長列方丈。或鳴笳道出。歷經催還。有如是等種種違奪。

(Luận: Mãi lìa thân tâm não, thường hưởng vui chẳng ngừng.

Chú: Hai câu này được gọi là “trang nghiêm công đức thành tựu không có các nạn”. Vốn vì lẽ nào mà đức Phật dấy lên nguyện này? Do Ngài thấy có cõi nước, sáng vui vì được vua sủng ái, tối đã kinh hoàng vì búa rìu. Hoặc thuở bé lây lất nơi lều tranh, lớn lên dự vào chốn đảo tiên Phương Trượng. Hoặc thổi kèn lên đường [xuất chinh], nhiều lượt bị giục giã rút quân về. Có những thứ mất mát ngang trái như vậy).

Bất luận khổ não nơi thân hoặc tâm, quốc độ An Lạc đều chẳng có. Do vậy gọi là “trang nghiêm công đức thành tựu không có các nạn”. Đấy chính là như kinh A Di Đà đã nói: “Vô hữu chúng khổ, đản thọ chư lạc” (Chẳng có các nỗi khổ, chỉ hưởng những niềm vui). Do là liên hoa hóa sanh, cho nên tấm thân hư vô, bản thể vô cực (chẳng có vật chất). Vì vậy, chẳng có hết thảy các nỗi khổ về cảm nhận nơi thân thể. Tuy có chủng tử phiền não, nhưng thiếu duyên, cho nên [các chủng tử ấy] chẳng khởi [hiện hành]. Vì vậy, chẳng có những khó khăn, phiền não nơi tâm lý. Như kinh Vô Lượng Thọ đã nói: “Vô hữu tam đồ khổ nạn chi danh, đản hữu tự nhiên khoái lạc chi âm. Thị cố kỳ quốc danh vi An Lạc” (Chẳng có danh xưng tam đồ khổ nạn, chỉ có âm thanh vui sướng tự nhiên. Vì thế, cõi ấy có tên là An Lạc).

Lại như trong bổn nguyện, điều nguyện thứ ba mươi chín là: “Thiết ngã đắc Phật, quốc trung thiên nhân, sở thọ khoái lạc, bất như Lậu Tận tỳ kheo giả, bất thủ Chánh Giác” (Nếu tôi thành Phật mà trời người trong nước chẳng hưởng niềm vui sướng như bậc tỳ kheo Lậu Tận, tôi sẽ chẳng giữ lấy Chánh Giác). Lại nữa, trong nguyện thứ mười lăm, tức là điều nguyện về tuổi thọ của mỗi người [trong cõi An Lạc] dài hay ngắn thuận theo ý nguyện. Điều nguyện thứ mười là nguyện chẳng dấy khởi ý niệm tham đắm, so đo. Cho nên có thể đạt được sự hưởng lạc đến tột cùng đời vị lai chẳng gián đoạn! Vì sao lúc tu nhân, Phật Di Đà phải phát khởi nguyện trang nghiêm “không có các nạn”? Ngài Đàm Loan đã nêu ra ba nguyên nhân:

1) Thứ nhất là do Ngài trông thấy có các quốc độ, chúng sanh trong ấy trong suốt một đời phải chịu nỗi đau khổ họa phước vô thường. Một loại [đau khổ là] từ giàu chuyển thành nghèo, từ sang trở thành hèn, từ phước trở thành họa! Chẳng hạn như một vị quý nhân làm quan hiển đạt, vào lúc sáng sớm vẫn còn chức vị, tức là ở dưới một người, ở trên muôn người. Đó gọi là “triêu dự cổn sủng” (sáng được hưởng sự sủng ái của người mặc áo cổn, tức nhà vua), vinh diệu sánh chi bằng? Nhưng thường là đến tối, sẽ vì lầm lỗi mà bị bãi chức, thậm chí bị xử tử, đó gọi là “tịch hoàng phủ việt” (tối kinh hoàng vì búa rìu), buồn đau chi bằng? Tục ngữ có câu: “Triêu vi tòa thượng tân, tịch tác bệ hạ tù” (Sáng làm thượng khách tòa cao, tối thành tù tội dưới sân bệ rồng). Lại nói: “Thiên hữu bất trắc chi phong vân, nhân hữu đán tịch chi họa phước” (Trời thì mưa gió không ngờ, người thì sáng tối tai ương chẳng lường). Thế giới của chúng ta chẳng phải là như vậy ư?

2) Một loại khác là từ nghèo chuyển thành giàu, từ hèn hạ trở thành sang quý. Chẳng hạn như một người tuổi thơ nghèo khổ, sống trong một căn chòi tồi tàn lợp bằng cỏ dại. Về sau, do có nhân duyên phước báo tốt đẹp, đến tuổi trưởng thành, công danh thành tựu, vinh hoa phú quý, chỗ ở giống như tiên đảo (Phương Trượng, Bồng Lai, và Doanh Châu, gọi là ba đảo tiên trong biển). Hưởng lạc như thế ấy. Thế nhưng, vô thường mau chóng, chớp mắt đã chẳng còn gì! Vui quá hóa buồn, cảm nhận nỗi đau khổ càng khó thể hình dung! Do vậy, vị Tổ thứ hai của Tịnh Tông là Thiện Đạo đại sư đã làm bài kệ khuyên đời như sau:

Tiệm tiệm kê bì hạc phát,

Khán khán hành bộ lung chung,

Túng nhiêu kim ngọc mãn đường,

Khởi miễn suy tàn bệnh khổ,

Nhậm nhữ thiên ban khoái lạc,

Vô thường chung thị đáo lai,

Duy hữu kính lộ tu hành,

Đản niệm A Di Đà Phật.

(Dần dần da gà, tóc hạc,

Nhìn xem chân bước liêu xiêu,

Dẫu cho vàng ngọc đầy nhà,

Há khỏi suy tàn bệnh khổ?

Mặc ngươi khoái lạc muôn vàn,

Rốt cuộc vô thường xảy tới,

Chỉ có đường tắt tu hành,

Chỉ niệm A Di Đà Phật).

Đấy chẳng phải là lời cảnh cáo hay nhất đấy sao?

3) Tuy không có những nỗi khổ não tốt, xấu, được, mất đột nhiên chuyển biến như vậy, nhưng chuyện khiến cho người ta chẳng vừa ý thì thường là mười chuyện có đến tám chín! Như sanh ly tử biệt v.v… khiến cho thân tâm quý vị cảm nhận “chí lớn chưa thành, thân đã chết trước, mãi mãi khiến cho anh hùng lệ tuôn đẫm áo”, phải cam đành bi thống, than thở áo não!

Đó gọi là “minh già đạo xuất, lịch kinh thôi hoàn” (thổi kèn lên đường xuất chinh, nhiều lần bị giục giã rút về): Già (笳) tức là hồ già (胡笳), là một loại ống địch, dài hai thước bốn tấc, có ba lỗ. “Minh già” (鳴笳) tức là thổi ống địch hồ già. Vào thời cổ, hễ ra trận, ban ngày dùng tinh kỳ (旌旗, cờ hiệu) để điều khiển, ban đêm dùng trống sắt, hồ già để làm quân lệnh. Như vị trung thần đời Tống là Nhạc Phi vốn được Tần Cối sai đi đánh dẹp quân Kim, suất lãnh mấy chục vạn đại quân, ra trận hết sức hùng tráng. Đó gọi là “minh già đạo xuất” (thổi hồ già lên đường), nhưng bị Tể Tướng Tần Cối đố kỵ, giả danh hoàng đế hạ lệnh, liên tiếp ban xuống mười hai tấm kim bài [trong một ngày], giục giã ông phải lui binh. Cuối cùng, [Tần Cối] giết chết Nhạc Phi. Đấy không chỉ là “lịch kinh thôi hoàn” (nhiều lần bị giục giã rút binh), mà còn là táng thân mất mạng. Vào thời Xuân Thu Chiến Quốc tại Trung Hoa, trên dưới giao tranh, công kích lẫn nhau, thường có những tình huống tương tự. Do vậy, ngài Đàm Loan dẫn chứng để làm thí dụ. Lại như vào thời Hán, Vương Chiêu Quân tuân lệnh vua gả cho vua Hung Nô; thuở ấy, có thơ rằng:

Bồ đào mỹ tửu dạ quang bôi,

Dục bão tỳ bà thượng mã thôi,

Khuyến quân cánh tận tam bôi tửu,

Tây xuất Dương quan vô cố nhân.

Đấy cũng là “minh già đạo xuất, lịch kinh thôi hoàn”. Loại sanh ly tử biệt này là tình huống đúng là không thể làm sao được! “Hữu như thị đẳng chủng chủng vi đoạt” (Có những thứ mất mát ngang trái như thế đó): Câu này là lời tổng kết. Thế gian có đủ mọi thứ chẳng thuận lòng người như thế đó, dời đổi vô thường, sanh khởi tai nạn khổ não, xác thực là chuyện rất phổ biến, rất đáng đau buồn!

(Chú) Thị cố nguyện ngôn: Sử ngã quốc độ an lạc tương tục, tất cánh vô gián. Thân não giả, cơ, khát, hàn, nhiệt, sát hại đẳng dã. Tâm não giả, thị, phi, đắc, thất, tam độc đẳng dã. Thị cố ngôn: “Vĩnh ly thân tâm não, thọ lạc thường vô gián”.

(註)是故願言：使我國土安樂相續，畢竟無間。身惱者，飢渴寒熱殺害等也。心惱者，是非得失三毒等也。是故言：永離身心惱，受樂常無間。

(Chú: Vì thế nguyện rằng: Khiến cho quốc độ của tôi an vui liên tục, rốt ráo chẳng gián đoạn. “Khổ não nơi thân” là đói, khát, lạnh, nóng, giết hại v.v… “Khổ não nơi tâm” là đúng, sai, được, mất, tam độc v.v… Vì thế nói: “Mãi lìa thân tâm não, thường hưởng vui chẳng ngừng”).

Có những nguyên nhân như vừa nói trên đây, cho nên Pháp Tạng Bồ Tát phát nguyện: Nếu khi Ngài thành Phật, quốc độ của Ngài chẳng có các nỗi khổ, chỉ hưởng các niềm vui, lại còn thường hưởng an lạc, chẳng bị vui quá hóa buồn. Đó gọi là “an lạc tương tục, tất cánh vô gián” (yên vui liên tục, rốt ráo chẳng bị gián đoạn). Sự khổ não nơi thân là gì? Đói, khát, lạnh, nóng khiến cho thân thể của quý vị có một loại khổ thọ (cảm nhận đau khổ), cho đến bị kẻ khác sát hại, sanh ly tử biệt, nỗi thống khổ ấy càng to! Sự khổ não nơi tâm là gì? Trong các mối quan hệ giữa con người với nhau, thì đúng, sai, được, mất, cho đến Tam Độc tham, sân, si, và hết thảy Kiến, Tư, Vô Minh phiền não đều là nó, nhiều như số lượng vi trần, chẳng chuốc vời mà cứ xảy đến, đuổi đi chẳng được! Nếu chẳng tu đạo, trọn chẳng thể tránh khỏi.

Do vậy, vào thời Minh, La Trạng Nguyên viết bài thơ Tỉnh Thế (cảnh tỉnh cõi đời) có đoạn: “Triêu triêu mộ mộ doanh gia kế, thị thị phi phi bạch liễu đầu” (Sáng tối bon chen lo kiếm sống, đúng đúng sai sai bạc trắng đầu). [Do thấy] những nỗi khổ não nơi thân tâm như thế, ngài Pháp Tạng phát nguyện: Phàm là đại chúng sanh về Cực Lạc quốc, sẽ hoàn toàn chẳng có [những nỗi khổ ấy]. Theo như kinh Vô Lượng Thọ đã nói: “Kỳ hữu chúng sanh, sanh bỉ quốc giả, giai tất cụ túc tam thập nhị tướng” (Có chúng sanh nào sanh về cõi ấy sẽ đều trọn đủ ba mươi hai tướng). Đã có ba mươi hai tướng và tám mươi thứ hảo, đương nhiên là có thể lìa khỏi hết thảy khổ não nơi phương diện thân thể. Kinh lại nói: “Trí huệ thành mãn… thần thông vô ngại… đắc bất khả kế Vô Sanh Pháp Nhẫn… giai đương cứu cánh Nhất Sanh Bổ Xứ” (Trí huệ thành tựu viên mãn… thần thông vô ngại… đạt được chẳng thể tính Vô Sanh Pháp Nhẫn… sẽ đều rốt ráo Nhất Sanh Bổ Xứ). Điều này còn thù thắng vượt xa sự đại triệt đại ngộ của Thiền Tông, đương nhiên là xa lìa hết thảy khổ não nơi tâm.

Lại nói: “Nãi chí thành Phật, bất thọ ác thú, thần thông tự tại, thường thức Túc Mạng, nhất thực chi khoảnh, vãng nghệ thập phương vô lượng thế giới, cung kính cúng dường chư Phật. Dĩ vi diệu âm, ca thán Phật đức, thính thọ kinh pháp, hoan hỷ vô lượng, mạc bất tâm giải đắc đạo… Đương tư chi thời, hy di khoái lạc, bất khả thắng ngôn… Ư kỳ quốc độ, sở hữu vạn vật, vô ngã sở tâm, vô nhiễm trước tâm, khứ lai tấn chỉ, tình vô sở hệ, tùy ý tự tại, vô sở thích mạc, vô bỉ, vô ngã, vô cạnh, vô tụng… diệt chư phiền não, ly ác thú tâm” (Cho đến khi thành Phật, chẳng thọ thân trong đường ác, thần thông tự tại, thường biết Túc Mạng. Trong khoảng một bữa ăn, đi đến vô lượng thế giới trong mười phương, cung kính cúng dường chư Phật. Dùng âm thanh vi diệu, ca tụng, tán thán Phật đức, nghe nhận kinh pháp, hoan hỷ vô lượng, không ai mà chẳng tâm thông hiểu, đắc đạo… Ngay trong lúc ấy, khoan khoái, vui sướng, chẳng thể kể xiết… Trong quốc độ ấy, đối với tất cả vạn vật, không có tâm ngã sở, không có tâm đắm nhiễm. Đến, đi, cư xử, không bị tình kiến buộc ràng, tùy ý tự tại, không có yêu ghét, không người, không ta, chẳng tranh giành, chẳng tranh tụng… diệt các phiền não, tâm lìa đường ác).

Trong kinh ấy, đức Bổn Sư khuyến cáo đại chúng rằng: “Hựu kỳ quốc độ vi diệu an lạc thanh tịnh nhược thử, nghi các cần tinh tấn, nỗ lực tự cầu chi, tất đắc siêu tuyệt khứ, vãng sanh An Lạc quốc, ác đạo tự nhiên bế, thăng đạo vô cùng cực, khả đắc cực trường sanh, thọ lạc vô hữu cực” (Lại nữa, quốc độ ấy vi diệu an vui thanh tịnh dường ấy, ai nấy hãy nên siêng năng tinh tấn, nỗ lực tự cầu, ắt sẽ được vượt thoát, dứt khỏi (cõi Sa Bà), sanh về cõi An Lạc, đường ác tự nhiên đóng lại, vượt lên Phật đạo chẳng có cùng cực, sẽ có thể đạt được trường sanh tột bậc, thọ mạng và vui sướng chẳng có cùng cực). Do vậy, Luận Chủ phát nguyện, viết kệ rằng: “Vĩnh ly thân tâm não, thọ lạc thường vô gián… phổ cộng chư chúng sanh, vãng sanh An Lạc quốc” (Vĩnh viễn lìa khỏi nỗi khổ nơi thân, tâm, thọ mạng và vui sướng thường chẳng gián đoạn… nguyện cùng khắp các chúng sanh, sanh về cõi An Lạc).