Vô Lượng Thọ Kinh Ưu Bà Đề Xá Chú Giải Giảng Nghĩa

Phần 16

2.2.2.2.10. Lợi hành mãn túc

(Chú) Lợi hành mãn túc giả.

(註)利行滿足者。

(Chú: Trọn vẹn hạnh tự lợi, lợi tha…)

2.2.2.2.10.1. Nêu chung

(Luận) Phục hữu ngũ chủng môn, tiệm thứ thành tựu ngũ chủng công đức, ưng tri.

(論)復有五種門，漸次成就五種功德，應知。

(Luận: Lại có năm thứ môn, theo thứ tự thành tựu năm loại công đức, hãy nên biết).

Từ đây trở đi là lòng từ bi của Luận Chủ, dùng những sự tướng dễ biết trong thế gian, chia thành năm môn xuất nhập. Dùng cách nói so sánh tương tự để diễn tả thì: Tu hành pháp môn Ngũ Niệm lần lượt theo thứ tự thì Tịnh nghiệp hành nhân sẽ có thể thành tựu xuất nhập tùy ý tự tại, tức là vãng sanh Tịnh Độ, trở lại Sa Bà, tất cả công đức tự lợi, lợi tha đáng nên làm của Bồ Tát, hết thảy sẽ đều viên mãn. Do vậy, phần này được ngài Đàm Loan khoa phán là Lợi Hành Mãn Túc, tức là tự lợi (nhập) và lợi tha (xuất) đều trọn đủ viên mãn. Hai câu Luận ở đây tức là trước hết bèn nêu ra năm môn, cho nên nói: “Phục hữu ngũ chủng môn, tiệm thứ thành tựu ngũ chủng công đức” (Lại có năm loại môn theo thứ tự thành tựu năm thứ công đức). “Tiệm thứ” là trước nhập, sau xuất, là thứ tự để tuần tự tiến dần dần. Như vậy thì có thể thành tựu năm loại công đức “tự lợi, lợi tha”. Bồ Tát tu Ngũ Niệm Môn hãy đều nên biết như thế.

2.2.2.2.10.2. Phần giải thích chánh yếu

2.2.2.2.10.2.1. Nêu chung về công đức thành tựu xuất nhập

(Luận) Hà giả ngũ môn? Nhất giả, cận môn. Nhị giả, đại hội chúng môn. Tam giả, trạch môn. Tứ giả, ốc môn. Ngũ giả, viên lâm du hý địa môn. Thử ngũ chủng môn, sơ tứ chủng môn thành tựu nhập công đức. Đệ ngũ môn, thành tựu xuất công đức.

(Chú) Thử ngũ chủng thị hiện nhập xuất thứ đệ tướng. Nhập tướng trung, sơ chí Tịnh Độ thị cận tướng. Vị nhập Đại Thừa Chánh Định Tụ, cận A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề. Nhập Tịnh Độ dĩ, tiện nhập Như Lai đại hội chúng số. Nhập chúng số dĩ, đương chí tu hành an tâm chi trạch. Nhập trạch dĩ, đương chí tu hành sở cư ốc vũ. Tu hành thành tựu dĩ, đương chí giáo hóa địa. Giáo hóa địa, tức thị Bồ Tát tự ngu lạc địa. Thị cố xuất môn, xưng viên lâm du hý địa môn. Thử xuất nhập công đức môn, hà giả thị? Thích ngôn.

(論)何者五門？一者 ，近門 。二者 ，大會眾門 。三

者，宅門。四者，屋門。五者，園林遊戲地門。此五種 門，初四種門成就入功德。第五門，成就出功德。

(註)此五種示現入出次第相。入相中，初至淨土是近相。謂入大乘正定聚，近阿耨多羅三藐三菩提。入淨土 已，便入如來大會眾數。入眾數已，當至修行安心之宅。入宅已，當至修行所居屋宇。修行成就已，當至教化地。教化地，即是菩薩自娛樂地。是故出門，稱園林遊戲地 門。此入出功德門，何者是？釋言。

(Luận: Những gì là năm môn? Một là cận môn. Hai là đại hội chúng môn. Ba là trạch môn. Bốn là ốc môn. Năm là viên lâm du hý địa môn. Trong năm loại môn này, bốn môn đầu nhằm thành tựu công đức để nhập. Môn thứ năm nhằm thành tựu công đức để xuất.

Chú: Năm môn ấy nhằm chỉ rõ tướng xuất nhập theo thứ tự. Trong tướng để nhập thì mới đến Tịnh Độ là cận tướng (tướng gần), tức là dự vào Chánh Định Tụ của Đại Thừa, gần với Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Đã vào trong Tịnh Độ, bèn dự vào đại chúng trong pháp hội của Như Lai. Đã dự vào hàng đại chúng, sẽ đến được căn nhà “an tâm tu hành”. Đã vào nhà rồi, sẽ đến phòng ốc dành cho tu hành. Khi đã tu hành thành tựu, sẽ đạt đến địa vị giáo hóa. Địa vị giáo hóa chính là chỗ vui sướng của Bồ Tát. Vì thế, xuất môn (từ Cực Lạc trở lại giáo hóa chúng sanh) được gọi là viên lâm du hý địa môn (môn vườn rừng để vui chơi). Các môn công đức xuất nhập này (bao gồm năm môn) là như thế nào? Trong phần giải thích ở phía sau [sẽ giải thích]).

Năm môn là gì? Vì thế, trước hết nêu ra [danh xưng của] năm loại môn. Bốn môn đầu nhằm thành tựu công đức Nhập, môn thứ năm nhằm thành tựu công đức Xuất. “Trước nhập, sau xuất” là thứ tự tất nhiên. Dùng sự tướng xuất nhập nông cạn, gần gũi của thế gian để sánh ví quá trình tu pháp môn Ngũ Niệm của Bồ Tát, cũng phải nên là “trước nhập, sau xuất”. Tức là trước hết thành tựu công đức tự lợi, thì gọi là Nhập. Sau đấy, thành tựu công đức lợi tha, thì gọi là Xuất. Thường nói là “tự độ trước đã rồi sau đó mới độ người”. Đấy là quy củ thơm thảo muôn đời chẳng đổi. Như kinh Vô Lượng Thọ đã dạy: “Chư Phật cáo Bồ Tát, linh cận An Dưỡng Phật, văn pháp nhạo thọ hành, tật đắc thanh tịnh xứ” (Chư Phật bảo Bồ Tát, thân cận An Dưỡng Phật, nghe pháp thích vâng hành, chóng đạt chốn thanh tịnh). Đấy chính là từ môn thứ nhất cho đến môn thứ tư trong Luận này, thành tựu công đức để “nhập”.

“Bồ Tát hưng chí nguyện, nguyện kỷ quốc vô dị. Phổ niệm độ nhất thiết, danh hiển mãn thập phương” (Bồ Tát dấy chí nguyện, nguyện nước mình chẳng khác. Nguyện độ trọn hết thảy, tiếng tăm rạng mười phương). Đấy chính là môn thứ năm trong luận này, thành tựu công đức Xuất. Ví như muốn xuống biển để cứu người, ắt chính mình phải học cách bơi lội trước đã. Nếu không, chính mình lẫn người khác đều chìm lỉm, chẳng có mảy may ích lợi nào! Trong Trí Độ Luận, Long Thọ Bồ Tát đã nói: “Chẳng thể tự độ mà có thể độ người khác, chẳng có lẽ ấy”. Kinh Pháp Hoa có nói: “Tiên thuyết tam thừa giáo, hậu thuyết Nhất Thừa pháp” (Trước nói giáo pháp tam thừa, sau dạy pháp Nhất Thừa) đều là “trước tự độ, sau độ người” giống hệt! Trong thế giới Sa Bà này, học Phật, hành Bồ Tát đạo, ai cũng đều chẳng thể là ngoại lệ! Xét theo sự thị hiện trong một đời của Thích Ca Thế Tôn, trong tám tướng thành đạo, từ tướng thứ nhất cho đến tướng thứ sáu đều nhằm thành tựu “nhập” môn, tướng thứ bảy mới là “xuất” môn. Tướng thứ tám là “xuất nhập viên mãn”, thị hiện Niết Bàn. Đấy chẳng phải là một tấm gương hay nhất cho hết thảy các vị Bồ Tát ư?

Có những vị đại tâm Bồ Tát coi thường chuyện lễ Phật, niệm Phật, và các hạnh môn có thể thành tựu tự lợi khác, chỉ chú trọng hành pháp hóa độ chúng sanh. Điều này giống như chẳng có tiền trong trương mục ngân hàng, chi phiếu viết ra làm sao có thể thanh toán, sử dụng cho được? Do vậy, Luận Chủ tâm từ bi tha thiết, vì khiến cho hết thảy Bồ Tát đều có thể nương theo pháp môn Ngũ Niệm này trước nhập sau xuất, do tự lợi mà lợi tha, cùng thành Phật đạo, chẳng đến nỗi mù quáng, điên đảo, nhọc nhằn uổng công, cho nên trong phần cuối bộ luận này, Ngài đã đặc biệt tha thiết chỉ bày thứ tự thực hiện dần dần năm môn thành tựu xuất nhập công đức. Đấy chính là “vạn người tu, vạn người đến (vãng sanh Tịnh Độ)”, là giấy bảo đảm cho những ai nghe pháp (nghe cách tu Ngũ Niệm Môn trong luận này), không một ai chẳng thành Phật, mà cũng là tấm bia chỉ đường an toàn nhất cho Bồ Tát đạt thành Bồ Tát đạo “thượng cầu, hạ hóa, tự lợi, lợi tha”.

Ngài Đàm Loan giải thích năm thứ môn này hết sức khế hợp nguyện ý của Luận Chủ:

1) Chúng sanh thuộc ba bậc, chín phẩm có thể tu Ngũ Niệm Môn vãng sanh Tịnh Độ, lúc mới đến [Tịnh Độ] thì gọi là Cận Môn. “Cận” (近, gần) ở đây không chỉ là thân cận Phật Di Đà và các vị thượng thiện nhân, mà còn là gần với Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Vì phàm là người vãng sanh, đều thuộc vào Chánh Định Tụ, tức là đại Bồ Tát bất thoái chuyển, rốt ráo ắt đạt đến Nhất Sanh Bổ Xứ.

2) Đã sanh về Tịnh Độ thì chính là pháp quyến của Phật Di Đà, bèn thuộc vào đại chúng trong hội thuyết pháp của Phật Di Đà, nghe pháp liền vui thích phụng hành. Vì thế gọi là Đại Hội Chúng Môn.

3) Môn thứ ba là Trạch Môn, tức là như người vào tòa nhà hoa lệ (Cực Lạc trang nghiêm), an tâm cư trụ trong đó.

4) Môn thứ tư là Ốc Môn, tức là như người vào trong nội đường, đạt được chỗ thanh tịnh, thân tâm nghỉ ngơi, hưởng thụ an lạc, tức là đã được nghỉ ngơi (tu hành công đức tự lợi, lợi tha, hết thảy đã thành tựu). Đó gọi là tam thân, tứ trí, ngũ nhãn, lục thông, hết thảy công đức cũng đều thành tựu.

5) Sau đấy, chẳng trái nghịch bổn nguyện, trở về Sa Bà, dùng đủ mọi phương tiện chẳng thể nghĩ bàn để hóa độ hết thảy chúng sanh. Đấy là Xuất Môn, gọi là Giáo Hóa Địa, mà cũng là Bồ Tát dùng lợi tha để thành tựu tự lợi, gọi là chỗ để chính mình vui sướng, thỏa thích. Vì thế, sánh ví là Viên Lâm Du Hý Địa Môn.

Đấy chẳng phải là dùng năm loại môn ấy để tu hành Ngũ Niệm Môn theo thứ tự xuất nhập và thành tựu tướng công đức đã được hoàn toàn bao gồm chẳng sót ư? Bốn môn đầu thành tựu công đức Nhập, môn thứ năm thành tựu công đức Xuất. Trước nhập, sau xuất, do tự độ mà độ người khác, pháp vốn là như thế đó!

2.2.2.2.10.2.2. Giải thích môn nhập thứ nhất

(Luận) Nhập đệ nhất môn giả, dĩ lễ bái A Di Đà Phật, vị sanh bỉ quốc cố, đắc sanh An Lạc thế giới. Thị danh Nhập đệ nhất môn.

(Chú) Lễ Phật, nguyện sanh Phật quốc, thị sơ công đức tướng.

(論)入第一門者，以禮拜阿彌陀佛，為生彼國故，得生安樂世界。是名入第一門。(註)禮佛，願生佛國，是初功德相。

(Luận: Môn thứ nhất của Nhập là dùng lễ bái A Di Đà Phật nhằm sanh về cõi ấy. Đó gọi là môn thứ nhất của Nhập.

Chú: Lễ Phật, nguyện sanh vào cõi Phật, là tướng công đức đầu tiên).

Dùng thân nghiệp thanh tịnh lễ kính Phật Di Đà, đấy là chỗ để thực hiện tu tập Ngũ Niệm Môn. Giả sử Tịnh nghiệp hành nhân chẳng lạy Phật, cho thấy căn bản là quý vị chẳng có tín nguyện đối với pháp môn Tịnh Độ. Tín nguyện là tiền đề của tư lương hòng thành tựu vãng sanh Tịnh Độ. Vì thế gọi là “sơ công đức tướng” (tướng công đức đầu tiên). Có những kẻ tuy lễ Phật, nhưng chẳng vì nguyện sanh Tịnh Độ mà lạy, mà là vì có mục đích khác: Hoặc nhằm tiêu nghiệp chướng, hoặc vì cầu danh lợi, bình an cho chính mình; hoặc là để thân thể khỏe mạnh mà vận động. Những hạng người ấy đều chẳng thành tựu công đức thứ nhất trong Nhập môn, chẳng được vãng sanh An Lạc quốc. Do vậy, hỡi Tịnh nghiệp hành nhân! Khi quý vị lạy Phật, mỗi một lạy đều phải chí thành khẩn thiết, tín nguyện vãng sanh Tịnh Độ, đích thân phụng sự Phật Di Đà, nghe pháp, thọ ký. Trong Tịnh Độ Sám có câu “nhất tâm quy mạng Cực Lạc thế giới A Di Đà Phật” chính là trọn đủ tín nguyện lễ Phật vậy. Như phẩm Phổ Hiền Hạnh Nguyện có nói: “Tận pháp giới vi trần số chư Phật, ngã dĩ Phổ Hiền hạnh nguyện lực cố, thâm tâm tín giải, như đối mục tiền, tất dĩ thanh tịnh thân ngữ ý nghiệp, thường tu lễ kính. Nhất nhất Phật sở, giai hiện bất khả thuyết trần số thân, nhất nhất thân biến lễ bất khả thuyết trần số Phật… vô hữu cùng tận, niệm niệm tương tục, vô hữu gián đoạn, thân ngữ ý nghiệp vô hữu bì yếm” (Trọn hết pháp giới chư Phật nhiều như số vi trần, tôi do sức của hạnh nguyện Phổ Hiền thâm tâm tin hiểu, như đối trước mắt, đều dùng thân ngữ ý nghiệp thanh tịnh, thường tu lễ kính. Ở nơi mỗi đức Phật, đều hiện chẳng thể nói thân nhiều như vi trần. Mỗi thân lễ trọn khắp chẳng thể nói chư Phật nhiều như số vi trần… chẳng có cùng tận, niệm niệm liên tục, chẳng gián đoạn, thân ngữ ý nghiệp chẳng có mệt chán).

Nếu có thể vì vãng sanh Cực Lạc mà thường chí thành lễ Phật chẳng gián đoạn, chẳng mệt chán, do A Di Đà Phật đại diện cho hết thảy các đức Phật, [cho nên] lễ kính Phật Di Đà tức là lễ kính chư Phật. Không chỉ là có thể thành tựu tướng công đức đầu tiên là vãng sanh Tịnh Độ, đạt được Cận Môn thuộc về Nhập, mà còn có thể thành tựu công đức của Như Lai, tức là Phật hạnh. Có thể dùng công đức của nguyện hạnh lễ bái ấy để dẫn về Cực Lạc thì chính là Phổ Hiền Hạnh, ắt được vãng sanh. Cư sĩ Vương Nhật Hưu đời Tống hằng ngày lễ A Di Đà Phật một ngàn lạy, nguyện sanh về An Lạc. Tới khi lâm chung, đứng trước tượng Phật mà vãng sanh, Ngài là tấm gương tốt nhất cho chúng ta.

2.2.2.2.10.2.3. Giải thích môn nhập thứ hai

(Luận) Nhập đệ nhị môn giả, dĩ tán thán A Di Đà Phật, tùy thuận danh nghĩa xưng Như Lai danh, y Như Lai quang minh trí tướng tu hành cố, đắc nhập đại hội chúng số. Thị danh Nhập đệ nhị môn.

(Chú) Y Như Lai danh nghĩa tán thán, thị đệ nhị công đức tướng.

(論)入第二門者，以讚歎阿彌陀佛，隨順名義稱如來名，依如來光明智相修行故，得入大會眾數。是名入第二門。

(註)依如來名義讚歎，是第二功德相。

(Luận: Môn thứ hai của Nhập là dùng tán thán A Di Đà Phật, do thuận theo ý nghĩa trong danh hiệu mà xưng niệm Như Lai danh, nương theo quang minh trí tướng của Như Lai để tu hành bèn dự vào hàng đại chúng trong Phật hội. Đó gọi là môn thứ hai của Nhập.

Chú: Nương theo danh nghĩa của Như Lai để tán thán thì là tướng công đức thứ hai).

Nói tán thán là môn Nhập thứ hai, vì xưng danh hiệu Phật chính là tán thán hết thảy công đức của A Di Đà Phật. Tùy thuận A Di Đà Phật, tức Vô Ngại Quang Phật. Thân quang và trí quang của Ngài chiếu trọn khắp mười phương chẳng bị chướng ngại. Khi quý vị niệm danh hiệu Ngài, dùng ba nghiệp thanh tịnh quán tưởng quang minh và trí tướng của A Di Đà Phật để xưng niệm danh hiệu Phật. Danh hiệu của Phật chính là quang minh và trí tướng. Xưng niệm danh hiệu A Di Đà Phật chính là xưng tán A Di Đà Phật quang minh vô lượng, trí huệ vô lượng, và công đức vô lượng. Vì thế, A Di Đà Phật còn gọi là Vô Lượng Quang Phật, Trí Huệ Quang Phật, cho đến Siêu Nhật Nguyệt Quang Phật. Tu hành như thế, thực hiện dễ, thành công cao, có thể thành tựu môn công đức thứ hai của Nhập, được sanh về Tịnh Độ, tiến nhập đại chúng trong hội thuyết pháp của A Di Đà Phật, trở thành Bồ Đề pháp quyến của A Di Đà Phật. Đó gọi là tướng công đức thứ hai. Cũng có kẻ xưng niệm A Di Đà Phật mà chẳng được dự vào trong số đại chúng nơi hội thuyết pháp của A Di Đà Phật là vì có tâm nghi hoặc, chẳng có trí huệ, chẳng phải là nương theo tướng trí huệ quang minh của A Di Đà Phật để xưng niệm. Do vậy, sẽ sanh vào biên địa của thế giới Cực Lạc, chẳng được thấy Phật, nghe pháp, cúng dường Bồ Tát đại chúng, phải trải qua năm trăm năm mới được dự vào trong số đại chúng thuộc hội thuyết pháp của đức Phật, đánh mất lợi ích to lớn!

Nếu có thể vâng theo lời phẩm Hạnh Nguyện đã dạy: “Tận pháp giới vi trần trung, giai hữu vi trần số Phật, nhất nhất Phật sở giai hữu Bồ Tát hải hội vi nhiễu, ngã đương tất dĩ thậm thâm thắng giải hiện tiền tri kiến, các dĩ xuất quá Biện Tài Thiên Nữ vi diệu thiệt căn, xuất nhất thiết ngôn từ hải, xưng dương tán thán nhất thiết Như Lai chư công đức hải” (Trong mỗi vi trần của tột cùng pháp giới đều có chư Phật nhiều như số vi trần. Nơi mỗi đức Phật đều có Bồ Tát nhóm họp như biển vây quanh Phật. Tôi ắt đều dùng kiến giải thù thắng rất sâu và tri kiến hiện tiền, đều dùng cái lưỡi vi diệu vượt xa Biện Tài Thiên Nữ, phát ra hết thảy biển các ngôn từ để xưng tụng, tán thán các biển công đức của hết thảy Như Lai). Do thời gian và không gian vô tận, tán thán cũng chẳng cùng tận, niệm niệm liên tục, chẳng hề gián đoạn. Thân ngữ ý nghiệp chẳng có chán mệt thì càng tốt hơn.

Dùng nguyện hạnh này dẫn về Cực Lạc, liền được vãng sanh, thành tựu công đức của Như Lai, như phẩm Hạnh Nguyện có nói: “Thị nhân lâm mạng chung thời, tối hậu sát na, nhất thiết chư căn tất giai tán hoại, nhất thiết thân thuộc tất giai xả ly, nhất thiết oai thế tất giai thoái thất, phụ tướng, đại thần, cung thành nội ngoại, tượng, mã, xa thặng, trân bảo phục tạng, như thị nhất thiết, vô phục tương tùy. Duy thử nguyện vương bất tương xả ly. Ư nhất thiết thời, dẫn đạo kỳ tiền, nhất sát na trung, tức đắc vãng sanh Cực Lạc thế giới… tự kiến sanh liên hoa trung, mông Phật thọ ký, đắc thọ ký dĩ, tận ư vị lai kiếp hải, quảng năng lợi ích nhất thiết chúng sanh” (Khi người ấy sắp mạng chung, trong sát na cuối cùng, hết thảy các căn thảy đều tan hoại, hết thảy quyến thuộc thảy đều lìa bỏ, hết thảy oai thế thảy đều suy sụp, phụ tướng, đại thần, cung điện trong ngoài, voi, ngựa, xe cộ, kho báu trân quý, hết thảy như thế chẳng còn thuận theo. Chỉ có nguyện vương này chẳng hề lìa bỏ, trong hết thảy các thời, nó dẫn đường đằng trước, trong một sát na, liền được vãng sanh thế giới Cực Lạc… tự thấy [chính mình] sanh trong hoa sen, được Phật thọ ký. Đã được thọ ký, bèn trong tột cùng biển vị lai kiếp, có thể lợi ích rộng lớn hết thảy chúng sanh).

2.2.2.2.10.2.4. Giải thích môn nhập thứ ba

(Luận) Nhập đệ tam môn giả, dĩ nhất tâm chuyên niệm, tác

nguyện sanh bỉ, tu Xa ma tha tịch tĩnh tam muội hạnh cố, đắc nhập Liên Hoa Tạng thế giới. Thị danh Nhập đệ tam môn.

(Chú) Vị tu tịch tĩnh Chỉ cố, nhất tâm nguyện sanh bỉ quốc. Thị đệ tam công đức tướng.

(論)入第三門者，以一心專念，作願生彼 ，修奢摩他

寂靜三昧行故，得入蓮華藏世界。是名入第三門。

(註)為修寂靜止故，一心願生彼國。是第三功德相。

(Luận: Môn Nhập thứ ba là dùng nhất tâm chuyên niệm, phát nguyện sanh về đó, do tu hạnh tam muội Xa ma tha tịch tĩnh nên được vào trong thế giới Liên Hoa Tạng. Đó gọi là môn thứ ba của Nhập.

Chú: Vì tu tịch tĩnh Chỉ mà nhất tâm nguyện sanh về cõi ấy. Đó là tướng công đức thứ ba).

Nhất tâm chuyên niệm A Di Đà Phật, phát nguyện vãng sanh An Lạc Tịnh Độ, như thế sẽ có thể khiến cho cái tâm bình thường tán loạn, vọng tưởng, phân biệt của chúng ta trở về cái tâm tịch tĩnh vô phân biệt. Do đó, để hành pháp Ban Châu tam muội cần phải kiến lập đại tín nguyện, niệm chuyên nhất, sẽ có thể đắc tam muội. Tam muội (Samadhi) là tiếng Phạn, dịch nghĩa là Chánh Định, cũng chính là nhất tâm bất loạn. Hai môn trước đều thuộc loại tán tâm tu hành, môn thứ ba này thuộc về định tâm tu hành. Do đó, Luận viết: “Tu Xa ma tha (Chỉ) tịch tĩnh tam muội hạnh”. Tán tâm thì có gián đoạn, có tạp niệm, có vọng tưởng, có phân biệt. Định tâm thì không gián đoạn, không có tạp niệm, không có vọng tưởng, phân biệt. Không gián đoạn, không có tạp niệm, không có vọng tưởng, thì gọi là “nhất tâm chánh niệm”. Đấy chính là điều kiện tất yếu để vãng sanh Tịnh Độ. Kinh nói “mười niệm được sanh” cũng là nói khi lâm chung thành tựu nhất tâm chánh niệm không gián đoạn, không có tạp niệm và vọng tưởng, mười niệm niệm Phật như thế đó!

Luận viết: “Đắc nhập Liên Hoa Tạng thế giới” (Được vào trong thế giới Hoa Tạng). Vì thế giới Cực Lạc là một thế giới trong Liên Hoa Tạng thế giới hải; đã sanh vào Cực Lạc, tức là vào trong thế giới Liên Hoa Tạng. Lại nói thế giới Liên Hoa Tạng là Tha Thọ Dụng Báo Độ của chư Phật, giống như thế giới Cực Lạc là Tha Thọ Dụng Báo Độ của A Di Đà Phật. Vì thế, Hoa Tạng và Cực Lạc chẳng một, chẳng khác . Nhưng nếu dựa theo đường lối khó hành (nan hành đạo) thông thường trong Bồ Tát đạo thì muốn sanh vào thế giới Hoa Tạng sẽ rất khó khăn! Cần phải trải qua một đại A tăng kỳ kiếp, phá vô minh, chứng Pháp Thân thì mới vào được. Nay tu pháp môn Ngũ Niệm, nhất tâm chuyên niệm, phát nguyện sanh về cõi Cực Lạc thì chính là tu tam muội hạnh, có thể đắc nhất tâm bất loạn (Chỉ), ắt sanh vào Cực Lạc, tức là đã vào trong thế giới Hoa Tạng. Đấy là một con đường nhanh, tắt, dễ dàng nhất, thuận tiện nhất, không chi hơn được, mà cũng là Hoa Tạng đại môn bình đẳng nhất, phổ cập nhất.

Chúng sanh thuộc ba bậc, chín phẩm đầy đủ tín nguyện, thành tựu nhất tâm chuyên niệm, ai nấy đều có thể tiến nhập thế giới Hoa Tạng. Như Long Thọ, Thế Thân Bồ Tát, lịch đại tổ sư Tịnh Độ Tông của Trung Hoa đều là thượng phẩm thượng sanh, hễ vãng sanh liền vào trong [thế giới Hoa Tạng], liền trông thấy thế giới Hoa Tạng. Những kẻ vãng sanh khác thuộc trung hạ phẩm, tuy sanh trong cõi Đồng Cư hoặc Phương Tiện, nhưng ngay nơi đó chính là Thật Báo Trang Nghiêm Độ của Phật Di Đà, vì thế giới Cực Lạc có đủ bốn cõi theo chiều ngang, cho nên ai nấy đều được tiến nhập thế giới Hoa Tạng. Cổ đức tán thán pháp môn Tịnh Độ đã có một đôi câu đối như sau: “Tứ sanh cửu hữu đồng đăng Hoa Tạng huyền môn, bát nạn tam đồ cộng nhập Di Đà nguyện hải”. Đấy là chân thật ngữ, xác thực là như thế đó! Dự vào thế giới Hoa Tạng giống như vào một tòa nhà hoa lệ. Vì thế, môn thứ ba này được gọi là Trạch Môn.

2.2.2.2.10.2.5. Giải thích môn nhập thứ tư

(Luận) Nhập đệ tứ môn giả, dĩ chuyên niệm quán sát bỉ diệu trang nghiêm, tu Tỳ bà xá na cố, đắc đáo bỉ xứ, thọ dụng chủng chủng pháp vị lạc. Thị danh Nhập đệ tứ môn.

(Chú) Chủng chủng pháp vị lạc giả, Tỳ bà xá na trung, hữu quán Phật quốc độ thanh tịnh vị, nhiếp thọ chúng sanh Đại Thừa vị, tất cánh trụ trì bất hư tác vị, loại sự khởi hạnh nguyện thủ Phật độ vị, hữu như thị đẳng vô lượng trang nghiêm Phật đạo vị, cố ngôn “chủng chủng”. Thị đệ tứ công đức tướng.

(論)入第四門者，以專念觀察彼妙莊嚴，修毘婆舍那故，得到彼處，受用種種法味樂。是名入第四門。

(註)種種法味樂者，毘婆舍那中，有觀佛國土清淨 味，攝受眾生大乘味，畢竟住持不虛作味，類事起行願取佛土味，有如是等無量莊嚴佛道味，故言種種。是第四功德相。

(Luận: Môn Nhập thứ tư là do chuyên niệm, quan sát sự trang nghiêm ấy mà tu Tỳ bà xá na, cho nên đến được cõi ấy, thọ dụng đủ mọi niềm vui pháp vị. Đó gọi là môn Nhập thứ tư.

Chú: “Đủ mọi niềm vui pháp vị”: Trong Tỳ bà xá na, có quán cõi Phật thanh tịnh vị, nhiếp thọ chúng sanh Đại Thừa vị, rốt ráo trụ trì chẳng uổng công thực hiện vị, thuận theo sự tương tự mà dấy lên hạnh nguyện giữ lấy cõi Phật vị, có vô lượng trang nghiêm Phật đạo vị như thế, cho nên nói là “đủ mọi thứ”. Đấy là tướng công đức thứ tư).

Luận nói dùng chuyên niệm, quan sát sự trang nghiêm mầu nhiệm ấy. “Chuyên niệm” tức là tu Chỉ, “quan sát” chính là tu Quán. Đấy chính là Chỉ Quán bất nhị, là phương pháp Chỉ Quán vận dụng đồng thời Chỉ và Quán của Đại Thừa. “Sự trang nghiêm mầu nhiệm ấy” tức là y báo và chánh báo trang nghiêm của An Lạc Tịnh Độ, đều vi diệu chẳng thể nghĩ bàn. Đấy là cảnh được quán. Chuyên niệm quan sát là cái tâm năng quán (chủ thể thực hiện việc quán tưởng). Chỉ có cái tâm chuyên niệm y báo và chánh báo của đức Phật ấy là có thể quán cảnh vi diệu trong cõi ấy. Tâm và cảnh khế hợp lẫn nhau, có thể thành tựu niệm Phật, quán Phật tam muội. Môn tam muội này chính là nhất tâm chánh niệm. Nương theo nhất tâm mà chuyên niệm, dấy lên sự quan sát, tức là do Chỉ mà khởi Quán. Quán thành tam muội thì gọi là Quán Phật tam muội. Niệm Phật tam muội là vua trong các tam muội. Như Huệ Viễn đại sư là Tịnh Độ Tông Sơ Tổ đã viết trong bài tựa cho tác phẩm Lư Sơn Niệm Phật Tam Muội: “Danh hiệu của tam muội rất nhiều, nhưng công đức dễ tăng tấn thì Niệm Phật đứng đầu. Vì sao? Tôn hiệu của Như Lai tột cùng huyền diệu, tột bậc vắng lặng. Thể và thần (tâm thức) [do tu Niệm Phật tam muội] mà cùng nhau chuyển biến, ứng hiện chẳng sót. Vì thế, dạy [hành nhân] nhập Định này, [hành nhân] sẽ ngấm ngầm quên mất tri kiến [hư vọng], tức là sử dụng ngay cái pháp để duyên vào mà thành tựu Quán. Quán đã thông tỏ thì sự chiếu soi bên trong sẽ chói ngời lẫn nhau, muôn hình tượng đều sanh, chẳng phải là chuyện mắt thấy, tai nghe. Do vậy, linh tướng lặng trong, thuần nhất, trong sáng tự nhiên. Nguyên âm (danh hiệu Phật) chính là tâm, những tình kiến trầm trệ bị chuyển hóa thành rạng ngời, điều tột cùng nhất trong thiên hạ há có thể sánh bằng điều này được ư?” Đấy là tướng công đức của môn thứ tư.

Sơ Tổ ở Lư Sơn ba mươi năm, chưa từng xuống núi vào cõi đời, chuyên dốc chí nơi Tịnh Độ, lắng lòng quán tưởng. Vì thế, Ngài ba lần được thấy tướng hảo và quang minh của A Di Đà Phật, nhưng chẳng kể với ai. Bảy ngày trước lúc lâm chung, Tổ xuất Định, lại thấy thân A Di Đà Phật đầy khắp hư không. Đức Phật bảo tổ Huệ Viễn: “Ta do sức bổn nguyện đến an ủi ngươi, bảy ngày sau, ngươi sẽ sanh về cõi ta”. Vào ngày mồng Sáu tháng Tám, Tổ bèn đoan tọa vãng sanh. Đấy là Thượng Phẩm Thượng Sanh, là khuôn mẫu đáng cho liên hữu Tịnh Tông chúng ta học theo nhất. Ai có thể nói pháp môn Niệm Phật chẳng thể phá vô minh, chứng Pháp Thân, thấy Báo Thân viên mãn của A Di Đà Phật, hễ vãng sanh liền vào trong Tha Thọ Dụng Báo Độ của Phật ư? Đã vào Báo Độ, bèn được hưởng đủ mọi niềm vui pháp vị. Chẳng hạn như đã nói trong phần trước: Niềm vui pháp vị do mười bảy thứ trang nghiêm thanh tịnh nơi khí thế gian, niềm vui pháp vị do tám thứ tự tại tự lợi và lợi tha của A Di Đà Phật, và niềm vui pháp vị do bốn thứ công đức chánh tu hành của Bồ Tát, niềm vui pháp vị Đại Thừa do hết thảy chúng sanh cùng dự vào Chánh Định Tụ, niềm vui pháp vị do bốn mươi tám nguyện thành tựu “chẳng uổng công thực hiện trụ trì” chẳng thể nghĩ bàn, niềm vui pháp vị do “thấy người hiền, mong được bằng”, thuận theo sự mà khởi hạnh, phát nguyện trang nghiêm quốc độ, thành thục chúng sanh cũng giống như thế. Có vô lượng vô biên Bồ Đề giác pháp vị lạc để trang nghiêm con đường thành Phật như thế đó, đều thuộc vào môn Nhập thứ tư. Do thành tựu tướng công đức, ắt sẽ được thọ dụng niềm vui pháp vị. Vì thế, Luận nói: “Thọ dụng chủng chủng pháp vị lạc” (Thọ dụng đủ mọi niềm vui pháp vị). Đúng là nói chẳng hết được, chẳng đếm trọn được! Như một người đã vào trong tòa nhà trang nghiêm, lộng lẫy, bèn vào trong căn phòng thanh tịnh an ổn, hưởng thụ đủ mọi thứ vui sướng, như là: Niềm vui do lìa khỏi nghiệp trói buộc, Bồ Đề giác pháp lạc, Niết Bàn tịch tĩnh lạc v.v… Nói chung, chẳng có các nỗi khổ, chỉ hưởng các sự vui. Vì thế gọi là “niềm vui do thọ dụng các thứ pháp vị”. Do vậy, môn thứ tư được gọi là Ốc Môn, tức là đăng đường nhập thất, hưởng lạc vô cùng. Bởi thế, cõi ấy được gọi là Cực Lạc!

2.2.2.2.10.2.6. Môn thứ năm là Xuất

(Luận) Xuất đệ ngũ môn giả, dĩ đại từ bi, quán sát nhất thiết khổ não chúng sanh, thị Ứng Hóa Thân, hồi nhập sanh tử viên, phiền não lâm trung, du hý thần thông, chí Giáo Hóa Địa, dĩ bổn nguyện lực hồi hướng cố. Thị danh Xuất đệ ngũ môn.

(Chú) “Thị Ứng Hóa Thân” giả, như Pháp Hoa kinh Phổ Môn thị hiện chi loại dã. “Du hý” hữu nhị nghĩa: Nhất giả, tự tại nghĩa. Bồ Tát độ chúng sanh thí như sư tử bác lộc, sở vi bất nan, như tự du hý. Nhị giả, độ vô sở độ nghĩa. Bồ Tát quán chúng sanh, tất cánh vô sở hữu. Tuy độ vô lượng chúng sanh, nhi thật vô nhất chúng sanh đắc diệt độ giả. Thị độ chúng sanh, như tự du hý. Ngôn “bổn nguyện lực” giả, thị đại Bồ Tát ư Pháp Thân trung, thường tại tam muội, nhi hiện chủng chủng thân, chủng chủng thần thông, chủng chủng thuyết pháp, giai dĩ bổn nguyện lực khởi. Thí như A Tu La cầm, tuy vô cổ giả, nhi âm khúc tự nhiên. Thị danh Giáo Hóa Địa đệ ngũ công đức tướng.

(論)出第五門者，以大慈悲，觀察一切苦惱眾生，示應化身，迴入生死園，煩惱林中，遊戲神通，至教化地，以本願力迴向故。是名出第五門。

(註)示應化身者，如法華經普門示現之類也。遊戲有二義：一者，自在義。菩薩度眾生譬如獅子搏鹿，所為不難，如似遊戲。二者，度無所度義。菩薩觀眾生，畢竟無所有。雖度無量眾生，而實無一眾生得滅度者。示度眾 生，如似遊戲。言本願力者，示大菩薩於法身中，常在三昧，而現種種身，種種神通，種種說法，皆以本願力起。譬如阿修羅琴，雖無鼓者，而音曲自然。是名教化地第五功德相。

(Luận: Môn thứ năm là Xuất: Dùng lòng đại từ bi để quan sát hết thảy chúng sanh khổ não, thị hiện Ứng Hóa Thân, trở vào vườn sanh tử, rừng phiền não, du hý thần thông, đạt đến địa vị Giáo Hóa, dùng sức bổn nguyện để hồi hướng. Đấy gọi là môn thứ năm thuộc về Xuất.

Chú: “Thị hiện thân Ứng Hóa” là các thứ thị hiện như trong phẩm Phổ Môn của kinh Pháp Hoa đã nói. “Du hý” có hai nghĩa: Nghĩa thứ nhất là tự tại. Bồ Tát độ chúng sanh ví như sư tử bắt nai, chẳng khó khăn gì, dường như vui chơi. Nghĩa thứ hai là “độ mà không có gì được độ”. Bồ Tát quán chúng sanh rốt ráo vô sở hữu. Tuy độ vô lượng chúng sanh, nhưng thật sự chẳng có một chúng sanh được diệt độ. Chuyện độ chúng sanh ấy giống như vui chơi. Nói “sức bổn nguyện” là chỉ ra đại Bồ Tát từ Pháp Thân thường trụ trong tam muội, mà hiện đủ mọi thân, các thứ thần thông, các thứ thuyết pháp, đều là do sức bổn nguyện dấy lên. Ví như cây đàn của A Tu La, tuy chẳng có ai khảy mà khúc nhạc tự nhiên. Đó gọi là tướng công đức thứ năm nơi địa vị Giáo Hóa).

Môn thứ năm thuộc Xuất chính là Bồ Tát tu Ngũ Niệm Môn thành tựu, bốn môn đầu là tự lợi, do hướng thượng tấn tu, nên [bốn môn ấy] là Nhập, [tức là] nhập An Lạc Tịnh Độ, viên mãn công đức tự lợi. Lại từ Tịnh Độ mà xuất, thị hiện thân Ứng Hóa, trở vào Sa Bà độ chúng sanh, viên mãn công đức lợi tha. Đấy là môn thứ năm trong pháp môn Ngũ Niệm; vì thế, gọi là môn thứ năm thuộc Xuất.

Ngài Đàm Loan đã giải thích tám câu trong phần Luận này bằng ba đoạn:

1) Giải thích thị hiện Ứng Hóa Thân là gì? Chính là như trong phẩm Quán Thế Âm Bồ Tát Phổ Môn của kinh Pháp Hoa, đấy là thí dụ tốt nhất về sự thị hiện thân ứng hóa của Bồ Tát. Quán Thế Âm Bồ Tát có tiếng thơm là “đại bi”, vì tâm từ bi của Ngài lớn nhất. Ngài thường xuyên do lòng đại từ bi mà quan sát hết thảy chúng sanh khổ não, tầm thanh cứu khổ. Do vậy, trong Phật môn, có bài kệ tụng ca ngợi Quán Âm Bồ Tát như sau: “Tam thập nhị ứng biến trần sát, bách thiên ức kiếp hóa Diêm Phù, thiên xứ kỳ cầu thiên xứ ứng, khổ hải thường tác độ nhân châu” (Ba mươi hai thân ứng trọn khắp các cõi nước nhiều như vi trần, trong trăm ngàn ức kiếp hóa độ Diêm Phù, ngàn chốn cầu đảo, Ngài đều ứng hiện ngàn nơi, trong biển khổ thường làm chiếc thuyền độ người). Dùng sự tích của Quán Âm Bồ Tát để thuyết minh phần Luận nói về “thị hiện ứng thân, trở vào vườn sanh tử, ở trong rừng phiền não, du hý thần thông, đạt đến địa vị Giáo Hóa” trong môn thứ năm thuộc Xuất thì là tuyệt hảo, không gì hay hơn nữa.

2) Giải thích “du hý thần thông” có hai thứ ý nghĩa:

a) Nghĩa thứ nhất là tự tại. Dùng chuyện sư tử bắt nai là chuyện dễ dàng để sánh ví Bồ Tát độ chúng sanh tùy tâm thực hiện, tùy ý tự tại. Việc làm chẳng khó, giống như trẻ nhỏ trong ấu trĩ viên (kinder garten) chơi đùa vậy.

b) Nghĩa thứ hai là hóa độ mà không có người được hóa độ. Chính là Bồ Tát có trí huệ tam luân thể không, [tức là] chẳng chấp trước ta là người độ, chúng sanh là người được độ, [và có pháp để hóa độ]. Vì thế, suốt ngày độ chúng sanh, mà chẳng có “ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng”. Như kinh Kim Cang đã nói: “Bồ Tát diệt độ vô lượng chúng sanh mà thật sự chẳng có một chúng sanh nào được diệt độ!” Hết thảy sự nghiệp độ sanh đều là trụ trong Lý Thể vô vi để làm Phật sự hữu vi, thường nói là “yến tọa thủy nguyệt đạo tràng, quảng tác mộng trung Phật sự” (ngồi thảnh thơi trong đạo tràng như bóng trăng trong nước, rộng làm các Phật sự trong mộng). Hết thảy như huyễn, như mộng, giống như đang du hý. Như kinh Vô Lượng Thọ có nói: “Thí như huyễn sư hiện chúng dị tượng, vi nam, vi nữ, vô sở bất biến. Bổn học minh liễu, tại ý sở vi” (Ví như nhà ảo thuật hiện ra các hình tượng khác lạ, hoặc nam, hoặc nữ, không gì chẳng biến ra. Do đã hiểu rõ học thuật của chính mình, cho nên tùy ý thực hiện).

3) Giải thích thế nào là dùng sức bổn nguyện để hồi hướng, “thị đại Bồ Tát ư Pháp Thân trung, thường tại tam muội, nhi hiện chủng chủng thân, thuyết chủng chủng pháp đẳng, giai dĩ bổn nguyện lực khởi” (chỉ ra hàng đại Bồ Tát thường ở trong tam muội, từ nơi Pháp Thân mà hiện đủ mọi thân, nói đủ mọi pháp v.v… đều là do sức bổn nguyện mà dấy lên). Đấy là nói Bồ Tát hễ vãng sanh An Lạc Tịnh Độ, đều đã phát Đại Thừa Bồ Đề tâm, ắt đạt đến địa vị đại Bồ Tát bất thoái chuyển từ Sơ Địa trở lên, đều vì độ chúng sanh mà sanh vào Tịnh Độ. Do đó sau bốn môn thuộc về Nhập, ắt phải có môn thứ năm là Xuất để hồi hướng. Nhưng để có thể trở vào vườn sanh tử, rừng phiền não, hòng độ chúng sanh ương ngạnh, khó giáo hóa, chắc chắn phải là bậc Địa Thượng Bồ Tát đã phá vô minh, chứng Pháp Thân thì mới có thể làm được. Do đó nói “thị đại Bồ Tát ư Pháp Thân trung” (chỉ ra các vị đại Bồ Tát ấy từ trong Pháp Thân).

Hàng Pháp Thân đại sĩ như Quán Âm, Thế Chí v.v… đã thành tựu bốn thứ công đức chánh tu hành như đã nói trên đây, đương nhiên là có thể thường ở trong tam muội mà tùy loại hiện thân thuyết pháp. Như phẩm Phổ Môn đã nói: Đối với người đáng nên dùng thân Phật để độ được, liền hiện thân Phật để thuyết pháp cho người ấy. Hoặc là thị hiện các thân phàm phu, Nhị Thừa, Bồ Tát v.v… nói đủ mọi thứ pháp có thể khế hợp căn cơ của chúng sanh. Đấy đều là du hý thần thông của đại Bồ Tát.

Ngài Đàm Loan lại nêu ra cây đàn của A Tu La để thí dụ hết thảy hành vi độ sanh của Bồ Tát đều do tâm đại bi mà phát đại Bồ Đề tâm, do Bồ Đề tâm mà phát ra bổn nguyện “thượng cầu, hạ hóa”, nương theo sức bổn nguyện ấy, chẳng cần tác ý, tùy ý tự nhiên mà hiện thân ứng hóa, du hý thần thông, đạt đến địa vị Giáo Hóa, thuyết pháp, hoặc hiện thần thông, phổ độ chúng sanh.

2.2.2.2.10.3. Tổng kết thành tựu của hai thứ lợi

2.2.2.2.10.3.1. Tự lợi

(Luận) Bồ Tát nhập tứ chủng môn, tự lợi hạnh thành tựu, ưng tri.

(Chú) “Thành tựu” giả, vị tự lợi mãn túc dã. “Ưng tri” giả, vị ưng tri do tự lợi cố, tắc năng lợi tha, phi thị bất năng tự lợi nhi năng lợi tha dã.

(論)菩薩入四種門，自利行成就，應知。

(註)成就者，謂自利滿足也。應知者，謂應知由自利故，則能利他，非是不能自利而能利他也。

(Luận: Bốn loại môn Nhập của Bồ Tát thành tựu hạnh tự lợi, hãy nên biết.

Chú: “Thành tựu” ý nói: Tự lợi được trọn vẹn. “Hãy nên biết” chính là nói: Hãy nên biết do tự lợi bèn có thể lợi tha, chẳng phải là không thể tự lợi mà lại có thể lợi tha được).

Đây là phần tổng kết [cho tiểu đoạn] “Bồ Tát tu năm môn có thể thành tựu viên mãn công đức tự lợi và lợi tha”. Trước hết nói về tự lợi. Luận Chủ nói: Có thể nương theo luận này tu pháp môn Ngũ Niệm, từ lễ bái cho đến quan sát, sẽ dần dần nhập bốn loại môn ấy; vậy thì hạnh tự lợi của hết thảy Bồ Tát đều có thể thành tựu. “Thành tựu” là trọn vẹn chẳng sót. Vì sao vậy? Do vì Bồ Tát tu Ngũ Niệm Môn chính là nương cậy sức bổn nguyện của A Di Đà Phật mà tu, như đứa trẻ nít dựa dẫm cha mẹ dẫn dắt đi lại, chắc chắn chẳng đến nỗi gặp phải nguy hiểm như bị lạc đường hoặc vấp té, ắt có thể đến đích an toàn, tức là quốc độ thanh tịnh được chư Phật cùng khen ngợi. Ở đó, có các vị thượng thiện nhân cùng nhóm họp một chỗ, bất cứ lúc nào cũng đều có thể thấy Phật, nghe pháp, hằng ngày cúng dường trọn khắp mười phương chư Phật. Tu phước và tu huệ như thế, không ngừng tăng thượng, chẳng bị thoái chuyển. Lại do thọ mạng giống như Phật, đều là vô lượng thọ, cho nên có thể ngay trong một đời mà tu viên mãn công đức tự lợi của Bồ Tát. Đã có thể tự lợi, ắt sẽ có thể lợi tha, chắc chắn chẳng phải là “không thể tự lợi mà có thể lợi tha”. Chúng ta hãy nên nhận biết rõ ràng điểm này. Do vậy, Ngũ Niệm Môn được gọi là đạo dễ hành của Bồ Tát, là phương tiện thù thắng để hóa độ chúng sanh của chư Phật, Bồ Tát, là con đường tắt nhất để hoàn thành công đức tự lợi và lợi tha.

2.2.2.2.10.3.2. Lợi tha

(Luận) Bồ Tát xuất đệ ngũ môn, hồi hướng lợi ích tha hạnh thành tựu, ưng tri.

(Chú) “Thành tựu” giả, vị dĩ hồi hướng nhân, chứng Giáo Hóa Địa quả. Nhược nhân, nhược quả, vô hữu nhất sự bất năng lợi tha. Ưng tri giả, vị ưng tri do lợi tha cố, tắc năng tự lợi, phi thị bất năng lợi tha nhi năng tự lợi dã.

(論)菩薩出第五門，迴向利益他行成就，應知。

(註)成就者，謂以迴向因，證教化地果。若因若果，無有一事不能利他。應知者，謂應知由利他故，則能自 利，非是不能利他而能自利也。

(Luận: Môn thứ năm thuộc Xuất của Bồ Tát thành tựu hạnh hồi hướng lợi ích cho người khác, hãy nên biết.

Chú: “Thành tựu” là dùng hồi hướng làm nhân để chứng cái quả nơi địa vị Giáo Hóa. Dù nhân hay quả, không có một chuyện nào chẳng thể lợi tha. “Hãy nên biết” ý nói: Hãy nên biết do lợi tha mà có thể tự lợi, chẳng phải là “không thể lợi tha mà có thể tự lợi” được).

Luận Chủ lại tổng kết về lợi tha. Bồ Tát tu Hồi Hướng Môn trong Ngũ Niệm Môn, dùng nhân hạnh hồi hướng chứng đắc Giáo Hóa Địa, tức là quả vị Thập Địa trong Biệt Giáo, hoặc là từ Thập Trụ trở lên trong Viên Giáo. Dùng nhân quả ấy để hồi hướng lợi tha, những việc đã làm đều có thể lợi ích chúng sanh, bèn được thành tựu viên mãn hạnh lợi tha.

“Hãy nên biết” tức là hãy nên biết: Bồ Tát tu Bồ Tát đạo, đều dùng lợi tha làm điểm xuất phát, có thể thành tựu công đức, đều là có thể từ ngay lợi tha mà thành tựu tự lợi. Chắc chắn chẳng phải là “không có đại Bồ Đề tâm lợi tha mà có thể thành tựu tự lợi của Bồ Tát để thành Phật được”. Do vậy, tiêu chuẩn của Bồ Tát đạo là “độ sanh (lợi tha) thành Phật (tự lợi), thành Phật hòng độ sanh”. Tự lợi và lợi tha là hai mặt của cùng một chuyện, hễ thành thì sẽ thành tựu lẫn nhau, hễ mất thì mất lẫn nhau. Phàm là Bồ Tát, ắt cần phải biết điều này!

2.2.2.2.10.3.3. Trọn vẹn hai điều lợi

(Luận) Bồ Tát như thị tu Ngũ Niệm Môn hạnh, tự lợi, lợi tha, tốc đắc thành tựu A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề cố.

(Chú) Phật sở đắc pháp, danh vi A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề. Dĩ đắc thử Bồ Đề, cố danh vi Phật. Kim ngôn “tốc đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề”, thị đắc tảo tác Phật dã. A danh Vô, Nậu Đa La danh Thượng, Tam Miệu danh Chánh, Tam danh Biến, Bồ Đề danh Đạo. Thống nhi dịch chi, danh vi Vô Thượng Chánh Biến Đạo. Vô thượng giả, ngôn thử đạo cùng lý tận tánh, cánh vô quá giả. Hà dĩ ngôn chi? Dĩ chánh cố. Chánh giả, thánh trí dã. Như pháp tướng nhi tri, cố xưng vi Chánh Trí. Pháp tánh vô tướng, cố thánh trí vô tri dã. “Biến” hữu nhị chủng: Nhất giả, thánh tâm biến tri nhất thiết pháp; nhị giả, Pháp Thân biến mãn pháp giới. Nhược thân, nhược tâm, vô bất biến dã. Đạo giả, vô ngại đạo dã. Kinh ngôn: “Thập phương vô ngại nhân, nhất đạo xuất sanh tử”. Nhất đạo giả, nhất vô ngại đạo dã. Vô ngại giả, vị tri sanh tử tức thị Niết Bàn. Như thị đẳng nhập Bất Nhị pháp môn vô ngại tướng dã.

(論)菩薩如是修五念門行，自利利他，速得成就阿耨多羅三藐三菩提故。

(註)佛所得法，名為阿耨多羅三藐三菩提。以得此菩提，故名為佛。今言速得阿耨多羅三藐三菩提，是得早作佛也。阿名無，耨多羅名上，三藐名正，三名遍，菩提名道。統而譯之，名為無上正遍道。無上者，言此道窮理盡性，更無過者。何以言之？以正故。正者，聖智也。如法相而知，故稱為正智。法性無相，故聖智無知也。遍有二種：一者，聖心遍知一切法。二者，法身遍滿法界。若身若心，無不遍也。道者，無礙道也。經言：十方無礙人，一道出生死。一道者，一無礙道也。無礙者，謂知生死即是涅槃。如是等入不二法門無礙相也。

(Luận: Bồ Tát tu hạnh Ngũ Niệm Môn như thế, do tự lợi, lợi tha, nên mau chóng được thành tựu A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề.

Chú: Phật đạt được pháp gọi là A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề. Do đắc môn Bồ Đề này, nên gọi là Phật. Nay nói “mau chóng đắc A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề” tức là sớm được thành Phật. A là Vô, Nậu Đa La là Thượng, Tam Miệu là Chánh, Tam là Biến, Bồ Đề là Đạo. Dịch chung lại sẽ là Vô Thượng Chánh Biến Đạo. “Vô thượng” là nói đạo này cùng lý tận tánh, không chi hơn được. Vì sao nói như vậy? Do [đạo ấy] là chánh. “Chánh” là thánh trí. Do đúng như pháp tướng mà biết, nên gọi là Chánh Trí. Pháp tánh vô tướng, cho nên thánh trí vô tri. “Biến” (trọn khắp) có hai loại: Một là thánh tâm biết trọn khắp hết thảy các pháp; hai là Pháp Thân đầy khắp pháp giới. Dù thân hay tâm, không gì chẳng trọn khắp. “Đạo” là đạo vô ngại. Kinh dạy: “Bậc mười phương vô ngại, một đạo thoát sanh tử”. “Một đạo” là đạo vô ngại. “Vô ngại” là biết sanh tử chính là Niết Bàn. Nhập tướng vô ngại của pháp môn Bất Nhị như thế đó).

Luận Chủ quy kết lợi ích do tu hành Ngũ Niệm Môn thành “mau chóng thành vị Phật rốt ráo phước huệ viên mãn Vô Thượng Chánh Đẳng Giác”. Trước hết, ngài Đàm Loan dịch A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề thành Vô Thượng Chánh Biến Đạo. Bồ Đề bao gồm hai loại nghĩa lý Giác và Đạo. Ngài lại giải thích: Vô Thượng là cùng tánh tận lý, không chi hơn được nữa! Thông thường, chúng ta dùng bài kệ tán Phật có câu: “Nhất thiết vô hữu như Phật giả” (Hết thảy không có gì như Phật). Chắc chắn là người đời chẳng có trí huệ cùng lý tận tánh giống như Phật, huống hồ còn có kẻ nào vượt xa ư? Vì sao nói như vậy? Cùng lý tận tánh thì gọi là Trí. Phật có chánh tri, chánh kiến, có thể biết tánh và tướng của các pháp cùng tận, đúng thật; đối với cái có bèn biết là có, đối với cái không bèn biết là không. Sự thấy biết ấy đích xác đúng như tánh và tướng chân thật của các pháp, chẳng bị điên đảo thì mới gọi là “trí”. Chúng sanh bình phàm luôn chấp hư vọng là thật, hoặc chấp thường, chấp đoạn, chấp có, chấp không, tức là “điên đảo vọng kiến” (kiến giải hư vọng điên đảo), chẳng thể gọi là Trí.

“Pháp tánh vô tướng, cố thánh trí vô tri” (Do pháp tánh vô tướng, nên thánh trí vô tri). Đối với hai câu này, trong khoa Quảng Lược Tương Nhập (rộng và lược dung nhập lẫn nhau) trong phần trước, ngài Đàm Loan đã nói “Thật Tướng vô tướng, cố chân trí vô tri” (do Thật Tướng không có tướng, nên chân trí vô tri), đại ý [của câu ấy và câu “pháp tánh vô tướng, cố thánh trí vô tri”] tương đồng. “Vô tri” chẳng phải là như gỗ đá, vô tri, vô giác, mà là chẳng có phân biệt, chấp trước! Điều này có hàm ý tương đồng với câu nói của tổ sư Thiên Thai: “Thật Tướng vô tướng, vô bất tướng” (Thật Tướng chẳng có tướng, chẳng phải là không có tướng); tức là Trung Đạo Trí viên dung Nhị Đế, còn gọi là Thánh Trí, tức là trí huệ mà Địa Thượng Bồ Tát và chư Phật mới có. Thánh Trí còn gọi là Chánh Biến Tri, tức là Bổn Giác Trí của nhất tâm nhị môn, biết trọn khắp “như thị tướng” (tướng là như thế) cho đến “bổn mạt cứu cánh” (gốc ngọn rốt ráo) v.v… của hết thảy các pháp thế gian và xuất thế gian. Đấy là trí huệ thuộc về Tâm Sanh Diệt Môn, có tên là Như Lượng Trí. Lại có thể chứng đắc Pháp Thân thanh tịnh vô vi trọn khắp mười phương ba đời; đấy là trí huệ thuộc về Tâm Chân Như Môn, gọi là Như Lý Trí. Nhất tâm nhị môn thành tựu hai trí của chư Phật. Vì thế, gọi là Chánh Biến Tri.

“Đạo” nếu dùng “thập phương vô ngại nhân, nhất đạo xuất sanh tử” (bậc mười phương vô ngại, một đạo thoát sanh tử) để nói, sẽ là vô ngại đạo mà cả ba thừa cùng có. Nếu dùng “sanh tử tức là Niết Bàn, phiền não tức là Bồ Đề, chúng sanh tức là Phật, ma giới tức là Phật giới, hết thảy pháp đều là Phật pháp, cùng nhập tướng vô ngại của pháp môn Bất Nhị” để nói thì đấy mới là vô ngại đạo chỉ riêng Đại Thừa Viên Giáo mới có, được gọi là Vô Thượng Đạo của Phật.

Nay tôi dùng đạo lý “tu Ngũ Niệm Môn thành tựu công đức tự lợi, lợi tha, mau chóng được thành Phật”, nêu ra thí dụ để nói rõ, hòng khiến cho mọi người dễ liễu giải. Ví như người thế gian ai có thể có tài cao trí lớn (công đức tự lợi), lại có thể xác thực vì quốc dân mưu cầu phước lợi lớn nhất (công đức lợi tha), bèn có thể làm quốc vương (quốc vương tức là Phật). Quốc dân bình phàm mà mong làm quốc vương sẽ chẳng dễ dàng (điều này được gọi Nan Hành Đạo của Bồ Tát). Nhưng nếu sanh ra làm Thái Tử của quốc vương thì sẽ rất dễ dàng (điều này được gọi là Dị Hành Đạo của Bồ Tát). Tuy nói “ai nấy đều có thể làm quốc vương” (thành Phật), nhưng có khó, có dễ! Nhân dân bình phàm thì rất khó, làm Thái Tử thì rất dễ làm [quốc vương trong tương lai].

Khi Thái Tử đầu thai, đó là môn thứ nhất để nhập, tức Cận Môn. Do vậy, Luận viết: “Nhập đệ nhất môn giả, dĩ lễ bái A Di Đà Phật, vị sanh bỉ quốc ý cố, đắc sanh An Lạc thế giới” (Môn thứ nhất của Nhập là dùng lễ bái A Di Đà Phật, vì ý muốn sanh về cõi ấy, được sanh vào thế giới An Lạc). Đấy là thành tựu môn thứ nhất, tức Lễ Bái Môn trong Ngũ Niệm Môn, được tiến nhập An Lạc Tịnh Độ, thân cận A Di Đà Phật.

Trụ thai trọn đủ mười tháng, sanh ra trong hoàng cung, trở thành quyến thuộc của quốc vương, gọi quốc vương là cha, được quốc vương nuôi dưỡng khôn lớn. Đấy là môn thứ hai của Nhập, tức Đại Hội Chúng Môn. Do vậy, Luận viết: “Nhập đệ nhị môn giả, dĩ tán thán A Di Đà Phật, tùy thuận danh nghĩa xưng Như Lai danh, y Như Lai quang minh trí tướng tu hành cố, đắc nhập đại hội chúng số. Thị danh Nhập đệ nhị môn” (Môn Nhập thứ hai là dùng tán thán A Di Đà Phật, tùy thuận danh nghĩa mà xưng niệm danh hiệu của Như Lai, vì nương theo quang minh trí tướng của Như Lai để tu hành mà được dự vào đại chúng trong hội thuyết pháp của đức Phật. Đó gọi là môn thứ hai của Nhập). Đấy chính là thành tựu môn thứ hai, tức Tán Thán Môn trong Ngũ Niệm Môn, được nghe đức Phật thuyết pháp, trưởng dưỡng Pháp Thân huệ mạng.

Thái Tử từ tuổi thơ ấu bước vào tuổi tráng niên, tài trí trọn đủ, bèn được quốc vương quán đảnh. Tuy vẫn chưa làm quốc vương, nhưng có thể ở trong cung điện lộng lẫy giống hệt như quốc vương, tùy ý dạo chơi. Đấy là môn Nhập thứ ba, tức Trạch Môn. Do vậy, Luận viết: “Nhập đệ tam môn giả, dĩ nhất tâm chuyên niệm, tác nguyện sanh bỉ, tu Xa ma tha tịch tĩnh tam muội hạnh cố, đắc nhập Liên Hoa Tạng thế giới. Thị danh Nhập đệ tam môn” (Môn Nhập thứ ba là dùng nhất tâm chuyên niệm, phát nguyện sanh về cõi ấy, do tu hạnh Xa ma tha tịch tĩnh tam muội mà được vào trong thế giới Liên Hoa Tạng. Đó gọi là môn Nhập thứ ba). Đấy chính là thành tựu môn thứ ba, tức Tác Nguyện Môn trong Ngũ Niệm Môn.

Trong thế giới Cực Lạc thanh tịnh trang nghiêm (tức thế giới Hoa Tạng), cùng với các vị thượng thiện nhân cùng ngộ Vô Sanh, cùng tu phước huệ, tự lợi, lợi tha. Sau đấy, chánh thức lên ngôi báu của hoàng đế, hưởng thụ trọn hết những sự vui sướng đáng có của quốc vương, cũng có thể yêu dân như con, che chở, tạo phước cho muôn dân, gió hòa mưa thuận, quốc thái dân an. Đấy chính là môn Nhập thứ tư, tức Ốc Môn. Do vậy, Luận viết: “Dĩ chuyên niệm quán sát bỉ diệu trang nghiêm, tu Tỳ bà xá na cố, đắc đáo bỉ xứ, thọ dụng chủng chủng pháp vị lạc. Thị danh Nhập đệ tứ môn” (Do chuyên niệm, quan sát sự trang nghiêm mầu nhiệm ấy, tu Tỳ bà xá na, được đến nơi ấy, thọ dụng đủ mọi niềm vui pháp vị. Đó gọi là môn Nhập thứ tư). Đấy chính là thành tựu môn thứ tư, tức Quán Sát Môn trong Ngũ Niệm Môn.

Ba thứ thân Phật, bốn thứ Tịnh Độ đều có. Hoa Tạng và Cực Lạc, mười phương thế giới, tức là một Phật quốc độ. Chính mình và chư Phật, y báo và chánh báo trong mười pháp giới đều cùng là tướng tịnh tâm. Chúng sanh và Phật chẳng hai, thân và cõi nước chẳng hai, tâm và trí chẳng hai, hết thảy chẳng hai, chứng nhập cảnh giới Đại Niết Bàn thường, lạc, ngã, tịnh, thọ dụng đủ mọi pháp lạc. Đấy là bốn môn thuộc về Nhập được rốt ráo viên mãn. Tất nhiên là chẳng trái bổn nguyện, thả chiếc bè Từ, do lòng đại từ bi mà trở vào Sa Bà và mười phương thế giới rộng độ chúng sanh. Đấy chính là thành tựu môn công đức thứ năm thuộc về Xuất. Vì thế, Luận viết: “Xuất đệ ngũ môn giả, dĩ đại từ bi, quán sát nhất thiết khổ não chúng sanh, thị ứng hóa thân, hồi nhập sanh tử viên, phiền não lâm trung, du hý thần thông, chí giáo hóa địa, dĩ bổn nguyện lực hồi hướng cố. Thị danh đệ ngũ môn” (Môn thứ năm thuộc về Xuất là do lòng đại từ bi, quan sát hết thảy chúng sanh khổ não, thị hiện thân ứng hóa, trở vào vườn sanh tử, rừng phiền não, du hý thần thông, đạt đến địa vị Giáo Hóa, dùng sức bổn nguyện để hồi hướng. Đó gọi là môn thứ năm). Đấy chính là thành tựu môn thứ năm tức Hồi Hướng Môn trong Ngũ Niệm Môn.

Như hoàng đế Càn Long nhà Thanh xuống chơi Giang Nam, hóa trang thành đủ mọi thân phận khác nhau, biểu hiện rất nhiều chuyện du hý trong nhân gian. Phật, Bồ Tát thị hiện du hý thần thông để hóa độ chúng sanh đồng thành Phật đạo cũng giống như thế. Tổng hợp năm môn ấy, sẽ tương đương với tám tướng thành đạo của các vị đại Bồ Tát như kinh Vô Lượng Thọ đã nói. Nhập môn chính là tướng nhập thai và xuất thai. Đại hội chúng môn chính là tướng [Bồ Tát thị hiện] làm đứa trẻ, [trưởng thành] cưới vợ. Trạch môn chính là tướng xuất gia. Ốc môn là tướng thành đạo. Xuất môn là tướng chuyển pháp luân, nhập Niết Bàn. Phàm là Bồ Tát vãng sanh thế giới Cực Lạc, ai nấy đều có thể [thị hiện] tám tướng thành đạo. Do vậy, Luận viết: “Tốc đắc thành tựu Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác” (Mau được thành tựu Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác).

Vãng Sanh Luận Chú đến đây là hết, có thể nói là đã kết thúc toàn bộ. Ngài Đàm Loan có một đoạn vấn đáp để giải quyết nghi hoặc, nhằm tăng thêm tín tâm của mọi người đối với pháp môn Tịnh Độ, hòng nương theo sức bổn nguyện của Phật Di Đà mà mau chóng thành Phật đó thôi, chẳng cần phải nói nhiều! Mọi người đã nghe tôi giảng giải, cũng như do các thí dụ đã nói trên đây, đối với đạo dễ hành là tu Ngũ Niệm Môn thì có bổn nguyện của A Di Đà Phật trong khi Ngài còn đang tu nhân và thần lực nơi quả địa của Ngài để có thể nương cậy, chẳng cần tu phước huệ suốt ba đại A tăng kỳ, chỉ cần hễ sanh về cõi ấy, liền thành tựu viên mãn, mau chóng được thành Phật, hãy chớ nên hoài nghi nữa! Hy vọng mọi người hãy quý tiếc thân người quý báu, hết một báo thân này, siêng tu Ngũ Niệm Môn, tự lực thành tựu Tịnh nghiệp, lại có thể nhờ Phật lực làm tăng thượng duyên, được sanh về Cực Lạc, cùng thành Phật đạo, cùng hóa độ chúng sanh. Đấy là điều tôi thơm thảo mong cầu vậy!

2.2.2.2.10.4. Vấn đáp giải quyết nghi hoặc

(Chú) Vấn viết: Hữu hà nhân duyên, ngôn “tốc đắc thành tựu A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề”? Đáp viết: Luận ngôn tu ngũ môn hạnh, dĩ tự lợi lợi tha thành tựu cố. Nhiên hạch cầu kỳ bổn, A Di Đà Như Lai vi tăng thượng duyên, tha lợi chi dữ lợi tha, đàm hữu tả hữu. Nhược tự Phật nhi ngôn, nghi ngôn lợi tha. Tự chúng sanh nhi ngôn, nghi ngôn tha lợi. Kim tương đàm Phật lực, thị cố dĩ lợi tha ngôn chi, đương tri thử ý dã. Phàm thị sanh bỉ Tịnh Độ, cập bỉ Bồ Tát nhân thiên sở khởi chư hạnh, giai duyên A Di Đà Như Lai bổn nguyện lực cố. Hà dĩ ngôn chi? Nhược phi Phật lực, tứ thập bát nguyện tiện thị đồ thiết. Kim đích thủ tam nguyện, dụng chứng nghĩa ý. Nguyện ngôn: “Thiết ngã đắc Phật, thập phương chúng sanh, chí tâm tín nhạo, dục sanh ngã quốc, nãi chí thập niệm, nhược bất đắc sanh giả, bất thủ Chánh Giác. Duy trừ Ngũ Nghịch, phỉ báng chánh pháp”. Duyên Phật nguyện lực cố, thập niệm niệm Phật, tiện đắc vãng sanh. Đắc vãng sanh cố, tức miễn tam giới luân chuyển chi sự. Vô luân chuyển cố, sở dĩ đắc tốc, nhất chứng dã. Nguyện ngôn: “Thiết ngã đắc Phật, quốc trung nhân thiên, bất trụ Chánh Định Tụ, tất chí diệt độ giả, bất thủ Chánh Giác”. Duyên Phật nguyện lực cố, trụ Chánh Định Tụ. Trụ Chánh Định Tụ cố, tất chí diệt độ, vô chư hồi phục chi nạn, sở dĩ đắc tốc, nhị chứng dã. Nguyện ngôn: “Thiết ngã đắc Phật, tha phương Phật độ chư Bồ Tát chúng lai sanh ngã quốc, cứu cánh tất chí Nhất Sanh Bổ Xứ, trừ kỳ bổn nguyện tự tại sở hóa, vị chúng sanh cố, bị hoằng thệ khải, tích lũy đức bổn, độ thoát nhất thiết, du chư Phật quốc, tu Bồ Tát hạnh, cúng dường thập phương chư Phật Như Lai, khai hóa Hằng sa vô lượng chúng sanh, sử lập vô thượng chánh chân chi đạo, siêu xuất thường luân chư địa chi hạnh, hiện tiền tu tập Phổ Hiền chi đức. Nhược bất nhĩ giả, bất thủ Chánh Giác”. Duyên Phật nguyện lực cố, siêu xuất thường luân chư địa chi hạnh, hiện tiền tu tập Phổ Hiền chi đức, dĩ siêu xuất thường luân chư địa hạnh cố, sở dĩ đắc tốc, tam chứng dã. Dĩ tư nhi thôi, tha lực vi tăng thượng duyên, đắc bất nhiên hồ! Đương phục dẫn lệ, thị tự lực tha lực tướng, như nhân úy tam đồ, cố thọ trì cấm giới. Thọ trì cấm giới cố, năng tu Thiền Định. Dĩ Thiền Định cố, tu tập thần thông. Dĩ thần thông cố, năng du tứ thiên hạ. Như thị đẳng danh vi tự lực. Hựu như liệt phu, khóa lư bất thượng, tùng Chuyển Luân Vương hành, tiện thừa hư không, du tứ thiên hạ, vô sở chướng ngại. Như thị đẳng danh vi tha lực. Ngu tai! Hậu chi học giả, văn tha lực khả thừa, đương sanh tín tâm, vật tự cục phận dã!

(註)問曰：有何因緣，言速得成就阿耨多羅三藐三菩提？答曰：論言修五門行，以自利利他成就故。然覈求其本，阿彌陀如來為增上緣，他利之與利他，談有左右。若自佛而言，宜言利他。自眾生而言，宜言他利。今將談佛力，是故以利他言之，當知此意也。凡是生彼淨土，及彼菩薩人天所起諸行，皆緣阿彌陀如來本願力故。何以言 之？若非佛力，四十八願便是徒設。今的取三願，用證義意。願言：設我得佛，十方眾生，至心信樂，欲生我國，乃至十念，若不得生者，不取正覺。唯除五逆，誹謗正 法。緣佛願力故，十念念佛，便得往生。得往生故，即免三界輪轉之事。無輪轉故，所以得速，一證也。願言：設我得佛，國中人天，不住正定聚，必至滅度者，不取正 覺。緣佛願力故，住正定聚。住正定聚故，必至滅度，無諸迴伏之難，所以得速，二證也。願言：設我得佛，他方佛土諸菩薩眾來生我國，究竟必至一生補處，除其本願自在所化，為眾生故，被弘誓鎧，積累德本，度脫一切，遊諸佛國，修菩薩行，供養十方諸佛如來，開化恒沙無量眾生，使立無上正真之道，超出常倫諸地之行，現前修習普賢之德。若不爾者，不取正覺。緣佛願力故，超出常倫諸地之行，現前修習普賢之德，以超出常倫諸地行故，所以得速，三證也。以斯而推，他力為增上緣，得不然乎！當復引例，示自力他力相，如人畏三塗，故受持禁戒。受持禁戒故，能修禪定。以禪定故，修習神通。以神通故，能遊四天下。如是等名為自力。又如劣夫，跨驢不上，從轉輪王行，便乘虛空，遊四天下，無所障礙。如是等名為他力。愚哉！後之學者，聞他力可乘，當生信心，勿自局分也！

(Chú: Hỏi: Do có nhân duyên nào mà nói là “mau chóng được thành tựu A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề”?

Đáp: Luận nói tu ngũ môn hạnh để thành tựu tự lợi, lợi tha. Nhưng xét đến tận gốc, A Di Đà Như Lai làm tăng thượng duyên, người khác được lợi và làm lợi người khác chính là nói theo mỗi góc nhìn hỗ tương. Nếu nói theo phía Phật, đáng nên nói là “lợi ích người khác”. Nói theo phía chúng sanh, đáng nên nói là “người khác được lợi”. Nay do bàn về Phật lực, nên nói là “lợi ích người khác”, hãy nên biết ý này. Phàm là sanh về cõi Tịnh Độ ấy, nói đến các hạnh do Bồ Tát, trời, người dấy lên thì đều là duyên theo sức bổn nguyện của A Di Đà Như Lai. Vì sao nói như thế? Nếu chẳng phải là do Phật lực thì bốn mươi tám nguyện sẽ uổng công lập ra. Nay tôi đại lược dùng ba nguyện để chứng minh ý nghĩa.

Nguyện rằng: “Nếu tôi thành Phật, mười phương chúng sanh chí tâm tin ưa, muốn sanh về cõi tôi, [chỉ cần] cho đến mười niệm mà nếu chẳng được sanh, tôi chẳng giữ lấy ngôi Chánh Giác, chỉ trừ kẻ Ngũ Nghịch, phỉ báng chánh pháp”. Do nương theo nguyện lực của Phật, mười niệm niệm Phật liền được vãng sanh. Do được vãng sanh, liền thoát khỏi chuyện luân chuyển trong tam giới. Do không luân chuyển, nên được mau chóng [thành Phật]. Đó là chứng cớ thứ nhất.

Nguyện rằng: “Nếu tôi được làm Phật, trời người trong nước chẳng ‘trụ trong Chánh Định Tụ, ắt đạt đến diệt độ’, tôi chẳng giữ lấy ngôi Chánh Giác”. Do duyên theo nguyện lực của Phật mà trụ Chánh Định Tụ. Do trụ trong Chánh Định Tụ, ắt đạt đến diệt độ, chẳng còn có nạn trở lại [luân hồi sanh tử], cho nên được mau chóng [thành Phật]. Đó là chứng cớ thứ hai.

Nguyện rằng: “Nếu tôi được làm Phật, các vị Bồ Tát trong các cõi Phật ở phương khác sanh vào nước tôi, rốt ráo ắt đạt đến Nhất Sanh Bổ Xứ, trừ những vị có nguyện riêng tự tại giáo hóa, vì chúng sanh mà mặc áo giáp hoằng thệ, tích lũy cội đức, độ thoát hết thảy, dạo các cõi Phật, tu Bồ Tát hạnh, cúng dường mười phương chư Phật Như Lai, khai hóa Hằng sa vô lượng chúng sanh, khiến cho họ an lập nơi đạo vô thượng chánh chân, vượt xa những hạnh thuộc các địa vị thông thường, hiện tiền tu tập công đức Phổ Hiền. Nếu chẳng như vậy, tôi chẳng giữ lấy ngôi Chánh Giác”. Do nương theo nguyện lực của Phật, vượt xa những hạnh thuộc các địa vị thông thường, hiện tiền tu tập công đức Phổ Hiền. Do vượt xa hạnh thuộc các địa vị thông thường, cho nên được mau chóng [thành Phật]. Đấy là chứng cớ thứ ba.

Do những điều này mà suy ra tha lực làm tăng thượng duyên, há chẳng phải là đúng như thế ư? Lại dẫn thí dụ để chỉ bày tướng tự lực và tướng tha lực: Như có người do sợ tam đồ bèn thọ trì giới cấm. Do thọ trì giới cấm, có thể tu Thiền Định. Do Thiền Định, tu tập thần thông. Do thần thông, có thể dạo chơi tứ thiên hạ. Những điều như thế gọi là tự lực! Lại như kẻ yếu ớt, trèo lên lừa không nổi, theo Chuyển Luân Vương mà đi, bèn bay lên hư không, dạo chơi tứ thiên hạ chẳng bị chướng ngại. Những điều như thế gọi là tha lực. Ngu thay! Người học đời sau, nghe tha lực có thể nương cậy, hãy nên sanh tín tâm, đừng nên tự hạn cuộc).

2.3. Tổng kết

(Luận) Vô Lượng Thọ Tu Đa La Ưu Bà Đề Xá Nguyện Sanh Kệ, lược giải nghĩa cánh.

(Chú) Kinh thỉ xưng “như thị”, chương Tín vi năng nhập. Mạt ngôn “phụng hành”, biểu phục ưng sự dĩ. Luận sơ “quy lễ”, minh tông chỉ hữu do. Chung vân “nghĩa cánh”, thị sở thuyên lý tất. Thuật tác nhân thù, ư tư thành lệ.

(論)無量壽修多羅優婆提舍願生偈，略解義竟。

(註)經始稱如是，彰信為能入。末言奉行，表服膺事已。論初歸禮，明宗旨有由。終云義竟，示所詮理畢。述作人殊，於茲成例。

(Luận: Vô Lượng Thọ Tu Đa La Ưu Ba Đề Xá Nguyện Sanh Kệ, lược giải ý nghĩa đã xong.

Chú: Mở đầu kinh bèn nói là “như thị”, nhằm biểu thị do tín tâm mà có thể nhập. Cuối kinh bèn nói “phụng hành”, biểu lộ chuyện vâng giữ, nhận lãnh đã xong. Luận thì thoạt đầu nói “quy y, lễ kính”, nhằm chỉ rõ tông chỉ có nguyên do. Cuối luận bèn nói là “nghĩa lý đã giảng xong” nhằm chỉ ra lý được trình bày đã được trần thuật hoàn tất. Người trước tác hoặc trần thuật tuy khác nhau, nhưng đều theo lệ này).

Hồi hướng

Nguyện do công đức này, tiêu trừ túc hiện nghiệp, tăng trưởng các phước huệ, viên thành thiện căn mầu. Tất cả đao binh kiếp, cùng các nạn đói kém… đều diệt trừ chẳng còn. Mọi người đều tu tập, lễ kính và khiêm nhượng, hết thảy người giúp đỡ, lần lượt giúp lưu thông, quyến thuộc đều an lạc, người đã khuất siêu thăng, gió mưa thường hòa thuận, nhân dân đều khang ninh, pháp giới các hàm thức, cùng chứng Vô Thượng Đạo.

Bản giảng nghĩa này được xuất bản, lưu thông, tất cả thiện căn công đức kính vì tiên khảo (cha) là Hoàng công Duy Kỳ phủ quân, tiên tỷ (mẹ) là Hoàng mẫu Chiêu Đễ nhụ nhân, và các vị cư sĩ Trần Phước Tùng, Tôn Canh Ngọc, Dương Thái Nguyệt, Tôn Đình Ngọc, do thiện nhân này, nghiệp chướng tiêu trừ, sớm sanh về Cực Lạc, thấy Phật, nghe pháp, chóng thành Phật đạo.

Tánh Phạm kính đề tại Văn Thù Viện thuộc Tịnh Luật Tự huyện Lộc Cốc.

Trung Hoa Dân Quốc năm tám mươi hai (1993), tức năm Quý Dậu, bắt đầu viết từ ngày mồng Một tháng Giêng, hoàn thành bản thảo, gác bút vào ngày 16 tháng Tư trong khóa An Cư mùa Hạ.

Vô Lượng Thọ Kinh Ưu Bà Đề Xá Chú Giải Giảng Nghĩa hết