Vô Lượng Thọ Kinh Ưu Bà Đề Xá Chú Giải Giảng Nghĩa

“Bị chư trân bảo” tức là không phải chỉ có bảy báu, mà là trọn đủ hết thảy bảo vật trân quý để thành tựu Tịnh Độ trang nghiêm vi diệu. Vì sao phải có sự trang nghiêm này? Ấy là vì A Di Đà Phật do lòng đại bi hưng khởi, do Bồ Đề tâm sai khiến, do Ngài thấy có những quốc độ mà cơm áo, nơi ăn ở, vật dụng của chúng sanh trong ấy, không gì chẳng phải là bùn, đất, gỗ, đá, thô thiển, kém cỏi khôn kham! Lại còn mong cầu những thứ chạm vàng khắc ngọc (“lũ” (鏤) là khắc) thì tám chín phần mười là chẳng vừa ý mọi người. Vì thế nói “ý nguyện bất sung” (chẳng thỏa ý nguyện) chính là Cầu Bất Đắc Khổ. Thường là phải trải qua trăm ngàn lo toan, tính toán để chuẩn bị, tạo tác, chịu đựng hết mọi nỗi nhọc nhằn. Thường nói là “đời người luôn bận bịu vì cơm áo”, ta cũng chẳng tránh khỏi bị phiền lụy bởi cái thân. Từ sáng đến tối, từ tối đến sáng, mưu tính lẽ sanh nhai cho gia đình, bạc cả đầu vì những nỗi thị phi. Thơ Đường cũng có câu: “Liệt nhật chánh đương ngọ, hãn trích hòa hạ thổ, tu tri bàn trung xan, lạp lạp giai tân khổ” (Giữa trưa nắng gay gắt, mồ hôi thấm đất mạ, hãy biết mâm thức ăn, từng hạt đều vất vả). Xưa nay, trong ngoài nước, không đâu chẳng như vậy.

Do vậy, đức Di Đà chẳng nỡ thấy chúng sanh đau khổ, duyên khởi đại bi tâm, cho nên Ngài phát nguyện muốn thành tựu một Tịnh Độ mà mọi sự đều vi diệu trang nghiêm khiến cho chúng sanh được hưởng cơm áo tự nhiên, chẳng có các nỗi khổ, chỉ hưởng các sự vui. Như trong kinh Vô Lượng Thọ đã nói: “Pháp Tạng tỳ kheo cụ túc ngũ kiếp, tư duy nhiếp thủ trang nghiêm Phật quốc chi hạnh” (Tỳ kheo Pháp Tạng trọn đủ năm kiếp, tư duy, nhiếp thủ hạnh trang nghiêm cõi Phật). Ngài thấy có thế giới Phật trang nghiêm bằng bảy báu, ngày đêm thường có quang minh thanh tịnh, bèn phát nguyện rằng: Khi tôi thành Phật, thế giới thường có quang minh trang nghiêm thanh tịnh cũng sẽ giống như thế. Ngài thấy có thế giới hết thảy chúng sanh đều hành Thập Thiện, có đại trí huệ, cơm áo thuận theo ý nghĩ mà có, bèn phát nguyện rằng: Khi tôi thành Phật, chúng sanh trong quốc độ [của tôi] cũng sẽ giống như vậy. Vô lượng thế giới Phật như thế, các thứ trang nghiêm nguyện đều đạt được; do vậy bèn gọi là “tư duy nhiếp thủ vô lượng hạnh trang nghiêm cõi Phật”. Nguyện tu hành thế giới thanh tịnh trang nghiêm như thế, sau đấy bèn thành tựu An Lạc quốc độ nay đang ở Tây Phương. Vì thế, được trân bảo trọn đủ, trang nghiêm mỹ lệ, các vật cần dùng cho cuộc sống tự nhiên mà có, chẳng cần phải lo toan, khiến cho hết thảy chúng sanh sẽ đều sanh vào hoàn cảnh có các thứ trang nghiêm mỹ hảo ấy. Đây kia đều dường như thiên quang thủy sắc, chẳng vướng mắc, chẳng trở ngại, quên bẵng tất cả, chẳng có nhân ngã thị phi, sẽ được hưởng niềm vui tự nhiên. Những thứ cần dùng hằng ngày sẽ như gió mát, trăng thanh, sử dụng bất tận, dùng mãi chẳng cạn kiệt, sẽ có thể như Quán Âm, Thế Chí nắm tay nhau cùng hành Phật sự hóa độ chúng sanh. Đôi bên cùng đạt được Phật quả Niết Bàn rốt ráo. Đấy chính là điều được thành tựu bởi công đức từ nguyện thứ hai mươi bảy, ba mươi hai, và ba mươi tám trong bốn mươi tám nguyện của A Di Đà Phật.

(Chú) Thử trang nghiêm sự, túng sử Tỳ Thủ Yết Ma, công xưng diệu tuyệt, tích tư kiệt tưởng, khởi năng thủ đồ!

(註)此莊嚴事，縱使毘首羯磨，工稱妙絕，積思竭 想，豈能取圖！

(Chú: Sự trang nghiêm này dẫu cho Tỳ Thủ Yết Ma [vốn là người] được xưng tụng là “tài nghệ tuyệt vời”, [dẫu ông ta] vắt cạn tâm trí suy tưởng cũng chẳng thể thực hiện được!)

Đoạn này nói sự tướng của các thứ trang nghiêm trong Cực Lạc Tịnh Độ hay khéo đến nỗi thợ trời chẳng sánh bằng, chẳng phải là những thứ trong nhân gian hay cõi trời mà hòng có được. Dẫu cho vị trời Tỳ Thủ Yết Ma (bầy tôi của vua Đế Thích) tận hết tâm lực, vắt cạn trí óc, tính toán, tạo tác đủ mọi vật phẩm hay khéo, vì ông ta có kỹ thuật cao minh, tay nghề vô song, những sản phẩm làm ra đều hay khéo tuyệt đỉnh, nhưng nếu muốn thiết kế, chế tạo những vật phẩm trang nghiêm như ý giống như trong thế giới An Lạc, sẽ tuyệt đối chẳng thể làm được!

(Chú) Tánh giả, bổn nghĩa dã. Năng sanh ký tịnh, sở sanh yên đắc bất tịnh? Cố kinh ngôn: “Tùy kỳ tâm tịnh, tắc Phật độ tịnh”. Thị cố ngôn: “Bị chư trân bảo tánh, cụ túc diệu trang nghiêm”.

(註)性者，本義也。能生既淨，所生焉得不淨？故經 言：隨其心淨，則佛土淨。是故言：備諸珍寶性，具足妙莊嚴。

(Chú: “Tánh” có nghĩa là “gốc”. Chủ thể để sanh (năng sanh) đã tịnh thì cái được sanh ra (sở sanh) lẽ nào chẳng tịnh? Vì thế, kinh dạy: “Thuận theo cái tâm tịnh mà cõi Phật tịnh”. Do vậy, [Vãng Sanh Luận] viết: “Đủ tánh các trân bảo, đầy đủ diệu trang nghiêm”).

Đây chính là phần kết luận của ngài Đàm Loan. Các thứ trang nghiêm nơi mặt Sự trong cõi Phật ấy được thành tựu bởi công đức nơi bản tánh. Công đức nơi bản tánh là gì? Chính là “tánh công đức” đã được nhắc đến trong phần trước:

- Một là tánh vốn sẵn có, tức là như Duy Thức Tông đã nói: “Ai nấy đều sẵn có chủng tử thanh tịnh vô lậu, pháp vốn là như thế”.

- Hai là do huân tập mà thành tánh, tức là các chủng tử mới được sanh ra do trí huân tập.

Hai loại chủng tử này có bản tánh thanh tịnh, là cái nhân sanh ra Tịnh Độ của chư Phật. Quốc độ An Lạc là cái quả được sanh [bởi cái nhân ấy]. Cái nhân (năng sanh) đã thanh tịnh thì cái quả (sở sanh) lẽ nào chẳng thanh tịnh ư? Do vậy, kinh Duy Ma Cật đã dạy: “Tùy kỳ tâm tịnh, tắc Phật độ tịnh” (Thuận theo cái tâm thanh tịnh mà cõi Phật thanh tịnh). Đấy là nhân quả pháp vốn là như vậy, lẽ tất nhiên là như thế.

“Bị” (備) có nghĩa là thành tựu viên mãn. Hết thảy trân bảo trang nghiêm trong cõi Tịnh Độ ấy đều được thành tựu viên mãn bởi bản tánh thanh tịnh trang nghiêm, cho nên chúng có thể trọn đủ hết thảy sự trang nghiêm vi diệu. Đấy là nhân quả xứng tánh vô lậu, pháp vốn là như thế, vượt xa nhân quả hữu lậu do các hàng trời người tạo tác. Trời người chẳng thể tạo tác, thành tựu được!

2.2.1.2.3.1.1.6. Diệu sắc công đức

(Luận) Vô cấu quang diễm xí, minh tịnh diệu thế gian.

(Chú) Thử nhị cú, danh “trang nghiêm diệu sắc công đức thành tựu”. Phật bổn hà cố khởi thử trang nghiêm? Kiến hữu quốc độ, ưu liệt bất đồng. Dĩ bất đồng cố, cao hạ dĩ hình. Cao hạ ký hình, thị phi dĩ khởi. Thị phi ký khởi, trường luân tam hữu. Thị cố, hưng đại bi tâm, khởi bình đẳng nguyện, nguyện ngã quốc độ quang diễm xí thịnh, đệ nhất vô tỷ.

(論)無垢光燄熾，明淨曜世間。

(註)此二句，名莊嚴妙色功德成就。佛本何故起此莊 嚴？見有國土，優劣不同。以不同故，高下以形。高下既形，是非以起。是非既起，長淪三有。是故，興大悲心，起平等願，願我國土光燄熾盛，第一無比。

(Luận: Vô cấu quang hừng hực, sáng sạch rạng thế gian.

Chú: Hai câu này được gọi là “trang nghiêm diệu sắc công đức thành tựu”. Vốn vì lẽ nào mà đức Phật khởi lên sự trang nghiêm này? Do Ngài thấy có quốc độ hơn kém khác nhau. Do khác nhau, nên có hình tướng cao thấp. Hình tướng đã cao thấp thì thị phi bèn dấy lên. Thị phi đã dấy lên, bèn chìm đắm mãi trong ba cõi. Vì thế, đức Phật dấy tâm đại bi, khởi nguyện bình đẳng, nguyện quốc độ của tôi quang minh chói ngời rực rỡ, bậc nhất khôn sánh).

Trước hết, nêu ra nguyên nhân khiến cho An Lạc Tịnh Độ diệu sắc công đức trang nghiêm, cũng không gì chẳng phải là như đã nói trong phần trước: Chính là do Phật Di Đà hưng khởi tâm đại bi. Do tâm đại bi mà Ngài hưng khởi cái nguyện bình đẳng, thành tựu diệu sắc công đức trang nghiêm. Nếu hỏi “Phật Di Đà lại do nhân duyên nào mà hưng khởi tâm đại bi, lập nguyện bình đẳng?” Chính là do Ngài thấy có những quốc độ thù thắng hay hèn kém khác biệt. Do có sự khác biệt, cho nên có “ta, người, cao, thấp, đúng, sai, yêu, ghét”. Do cái tâm bất bình đẳng, bèn nẩy sanh các thứ phiền não tham, sân, si v.v… tạo nghiệp hữu lậu, hứng chịu khổ quả sanh tử luân hồi trong tam giới ([tam giới] còn gọi là “tam hữu”), thoạt chìm, thoạt nổi, chẳng có thuở nào xong, thật đáng thương xót! Đấy chính là nhân duyên khiến cho Phật Di Đà khi còn đang tu nhân đã phát khởi tâm đại bi, mà cũng là nguyên nhân khiến cho Ngài phát nguyện bình đẳng, trang nghiêm thành tựu quốc độ của Ngài. Ngài mong thành tựu cõi Phật của Ngài, khắp nơi đều bình đẳng, có quang minh rực rỡ chiếu rạng ngời khắp thế gian.

Trong hết thảy các cõi Phật, [Cực Lạc] được xưng tụng là Tịnh Độ bậc nhất khôn sánh. Như lời kệ tụng trong kinh Vô Lượng Thọ có đoạn như sau: “Linh ngã tác Phật, quốc độ đệ nhất, kỳ chúng kỳ diệu, đạo tràng siêu tuyệt, quốc như Nê Hoàn, nhi vô đẳng song” (Khiến tôi thành Phật, quốc độ bậc nhất, đại chúng kỳ diệu, đạo tràng tuyệt vời, cõi như Niết Bàn, độc nhất vô nhị). Trong phần kinh văn [của kinh Vô Lượng Thọ] lại nói: “Bỉ quốc thiên nhân đại chúng giai thị tự nhiên hư vô chi thân, vô cực chi thể, dung sắc vi diệu, phi thiên, phi nhân. Sanh bỉ quốc giả, giai hữu tam thập nhị tướng, giai đương cứu cánh Nhất Sanh Bổ Xứ” (Đại chúng trời người trong cõi ấy đều là thân hư vô tự nhiên, có bản thể vô cực, dung nhan, hình tướng vi diệu, chẳng phải là trời, chẳng phải là người. Người sanh về cõi ấy đều có ba mươi hai tướng, đều sẽ rốt ráo là bậc Nhất Sanh Bổ Xứ). Đấy chính là sự thật về các món kỳ diệu trong cõi ấy.

Kinh lại nói: “Kỳ đạo tràng thụ cao tứ bách vạn lý, chi diệp tứ bố các nhị thập vạn lý, chúng bảo hợp thành nhi trang nghiêm chi. Vô lượng quang diễm, chiếu diệu vô cực. Nhất thiết trang nghiêm tùy ứng nhi hiện” (Cây đạo tràng nơi ấy cao bốn trăm vạn dặm, cành lá xòe ra bốn phía, mỗi phía rộng hai mươi vạn dặm, do các thứ báu hợp thành để trang nghiêm. Vô lượng ánh quang minh chói ngời chiếu sáng rực vô cực. Hết thảy các sự trang nghiêm đều ứng theo lòng mong mà hiện). Đấy chính là tình huống thật sự về đạo tràng thù thắng vượt xa.

Kinh lại nói: “Bỉ Phật quốc độ thanh tịnh an ổn, vi diệu khoái lạc, thứ ư vô vi Nê Hoàn chi đạo” (Quốc độ Phật ấy thanh tịnh an ổn, vui sướng vi diệu, chỉ kém đạo Niết Bàn vô vi). Đấy chính là chứng minh cho [câu kệ] “quốc như Nê Hoàn, nhi vô đẳng song” (cõi như Niết Bàn, độc nhất vô nhị). Do có những chuyện như vậy trong quốc độ An Lạc như vừa nói trên đây, [cõi Cực Lạc] đúng là thanh tịnh vi diệu chẳng thể nghĩ bàn! Trong hết thảy các cõi Phật, cõi ấy bậc nhất khôn sánh, “vô cấu quang diễm xí, minh tịnh diệu thế gian” (vô cấu quang hừng hực, sáng sạch rạng thế gian). Đấy là Luận Chủ nói đại lược đó thôi!

(Chú) Bất như nhân thiên kim sắc năng hữu đoạt giả. Nhược vi tương đoạt, như minh kính tại kim biên tắc bất hiện. Kim nhật thời trung kim, tỷ Phật tại thời kim tắc bất hiện. Phật tại thời kim, tỷ Diêm Phù Na kim tắc bất hiện. Diêm Phù Na kim tỷ đại hải trung Chuyển Luân Vương đạo trung kim sa, tắc bất hiện. Chuyển Luân Vương đạo trung kim sa, tỷ Kim Sơn tắc bất hiện. Kim Sơn tỷ Tu Di Sơn kim tắc bất hiện. Tu Di Sơn kim tỷ Tam Thập Tam Thiên anh lạc kim tắc bất hiện. Tam Thập Tam Thiên anh lạc kim tỷ Diễm Ma Thiên kim tắc bất hiện. Diễm Ma Thiên kim tỷ Đâu Suất Đà Thiên kim tắc bất hiện. Đâu Suất Đà Thiên kim tỷ Hóa Tự Tại Thiên kim tắc bất hiện. Hóa Tự Tại Thiên kim tỷ Tha Hóa Tự Tại Thiên kim tắc bất hiện. Tha Hóa Tự Tại Thiên kim tỷ An Lạc quốc trung quang minh tắc bất hiện. Sở dĩ giả hà? Bỉ độ kim quang, tuyệt tùng cấu nghiệp sanh cố, thanh tịnh vô bất thành tựu cố. An Lạc Tịnh Độ thị Vô Sanh Nhẫn Bồ Tát tịnh nghiệp sở khởi, A Di Đà Như Lai pháp vương sở lãnh, A Di Đà Như Lai vi tăng thượng duyên cố. Thị cố ngôn: “Vô cấu quang diễm xí, minh tịnh diệu thế gian”. “Diệu thế gian” giả, diệu nhị chủng thế gian dã.

(註)不如人天金色能有奪者。若為相奪，如明鏡在金邊則不現。今日時中金，比佛在時金則不現。佛在時金，比閻浮那金則不現。閻浮那金比大海中轉輪王道中金沙，則不現。轉輪王道中金沙，比金山則不現。金山比須彌山金則不現。須彌山金比三十三天瓔珞金則不現。三十三天瓔珞金比燄摩天金則不現。燄摩天金比兜率陀天金則不 現。兜率陀天金比化自在天金則不現。化自在天金比他化自在天金則不現。他化自在天金比安樂國中光明則不現。所以者何？彼土金光，絕從垢業生故，清淨無不成就故。安樂淨土是無生忍菩薩淨業所起，阿彌陀如來法王所領，阿彌陀如來為增上緣故。是故言：無垢光燄 熾，明淨曜世間。曜世間者，曜二種世間也。

(Chú: “Chẳng như kim sắc của trời người có thể bị lấn át”: Nếu là bị lấn át lẫn nhau thì như gương sáng ở cạnh vàng thì [quang minh] của gương sẽ [ẩn mất] chẳng hiện. Vàng trong hiện thời đem so với vàng thuở đức Phật tại thế thì [vàng hiện thời] sẽ chẳng hiện. Vàng thuở đức Phật tại thế nếu đem so với vàng Diêm Phù Na thì [vàng thuở đức Phật tại thế] sẽ chẳng hiện. Vàng Diêm Phù Na đem so với cát vàng trong đường sá của Chuyển Luân Vương thì [vàng Diêm Phù Na] sẽ chẳng hiện. Cát vàng nơi đường sá của Chuyển Luân Vương đem so với Kim Sơn thì [cát vàng nơi đường sá của Chuyển Luân Vương] sẽ chẳng hiện. Kim Sơn so với vàng trong núi Tu Di thì [Kim Sơn] sẽ chẳng hiện. Vàng trong núi Tu Di so với vàng nơi chuỗi anh lạc của Tam Thập Tam Thiên thì [vàng trong núi Tu Di] sẽ chẳng hiện. Vàng trong chuỗi anh lạc của Tam Thập Tam Thiên so với vàng của Diễm Ma Thiên thì [vàng trong chuỗi anh lạc của Tam Thập Tam Thiên] sẽ chẳng hiện. Vàng trong Diễm Ma Thiên so với vàng của Đâu Suất Đà Thiên thì [vàng trong Diễm Ma Thiên] sẽ chẳng hiện. Vàng của Đâu Suất Đà Thiên so với vàng của Hóa Tự Tại Thiên thì [vàng của Đâu Suất Đà Thiên] sẽ chẳng hiện. Vàng của Hóa Tự Tại Thiên so với vàng của Tha Hóa Tự Tại Thiên thì [vàng của Hóa Tự Tại Thiên] sẽ chẳng hiện. Vàng của Tha Hóa Tự Tại Thiên so với quang minh trong cõi An Lạc thì [vàng của Tha Hóa Tự Tại Thiên] sẽ chẳng hiện. Vì cớ sao thế? Vì kim quang trong cõi ấy trọn chẳng do cấu nghiệp mà sanh, do thanh tịnh nên không gì chẳng thành tựu. An Lạc Tịnh Độ phát khởi từ nghiệp thanh tịnh của Vô Sanh Nhẫn Bồ Tát, được đức pháp vương A Di Đà Như Lai thống lãnh, được A Di Đà Như Lai làm tăng thượng duyên. Vì thế nói: “Vô cấu quang chói rực, sáng sạch rạng thế gian”. “Rạng thế gian” là chiếu sáng hai loại thế gian).

Trong đoạn văn này, trước hết nói đến quang minh của An Lạc quốc vượt xa tất cả quang minh trong tam giới của cõi này (cõi Sa Bà), chẳng giống như tất cả kim quang của trời người trong tam giới này có thể bị lấn át bởi những thứ kim quang khác mà đánh mất quang minh của chính mình. Bị lấn át như thế nào vậy? Như cái gương sáng sạch có quang minh, nhưng đặt nó bên cạnh vàng ròng, ánh sáng của gương sẽ bị ánh sáng của vàng lấn át, chẳng hiện ra quang minh được nữa! Theo đó mà suy, có đến mười hai lần thí dụ ánh sáng của các thứ vàng lấn át lẫn nhau.

Đấy là những thí dụ được nói trong kinh Phật, lần lượt so sánh để hiển thị sự thù thắng, dùng những điều ấy để thuyết minh diệu sắc của quang minh trong cõi An Lạc xác thực là vi diệu siêu thắng! Từ câu “sở dĩ giả hà?” (vì cớ sao vậy?) trở đi, ngài Đàm Loan đã dựa trên sự lý, nhân quả để nói ra duyên cớ vì sao thù thắng vượt xa:

1) Quang minh trong cõi ấy (bao gồm quang minh của các thứ báu trang nghiêm và muôn vật) được sanh bởi nghiệp tuyệt đối vô cấu của hàng Bồ Tát, hết thảy các thứ thanh tịnh không gì chẳng thành tựu. Đấy chính là quang minh diệu sắc và sự trang nghiêm sanh khởi từ sự hòa hợp của chủng tử vốn sẵn vô lậu thanh tịnh “pháp vốn là như thế” và chủng tử vô cấu do trí Bát Nhã huân tập mà sanh ra, đương nhiên là chẳng giống với quang minh trong tam giới của cõi này. [Quang minh trong cõi này] đều do nghiệp hữu lậu, hữu cấu sanh khởi, thuộc về Thân Nhân Duyên và Vô Gián Duyên trong bốn thứ duyên sanh khởi của các pháp.

2) An Lạc Tịnh Độ được thành tựu (sanh khởi) bởi hàng Bồ Tát thuộc vào thánh vị nơi nhân địa (đã đắc Vô Sanh Nhẫn) dựa trên nhất tâm nhị môn của cái tâm tự tánh thanh tịnh mà tu tập vô lượng công đức thanh tịnh vô lậu xứng tánh (nghiệp). Lại do nương theo tam thân tứ trí của đức Di Đà Như Lai nơi quả địa (lời chú giải gọi chuyện này là “lãnh”), xét theo chiều ngang, sẽ có bốn loại Tịnh Độ:

- Đồng Cư Độ và Phương Tiện Độ là những cõi biến hóa để Ứng Hóa Thân của Phật nương ngự, do sức đại từ bi của Thành Sở Tác Trí, thuận theo các hữu tình chưa đăng địa (chưa chứng nhập Sơ Địa) mà hóa ra cõi Phật hoặc lớn, hoặc nhỏ, hoặc tịnh, hoặc uế, có thể biến chuyển trước hoặc sau.

- Thật Báo Độ chính là Pháp Tánh Độ để Tự Thọ Dụng Báo Thân nơi Phật quả ngự. Cõi này do Vô Cấu Thức tương ứng với Đại Viên Kính Trí mà hiện ra. Thân, quốc độ, tướng hảo đều vô lượng. Nếu như là Tha Thọ Dụng Báo Thân của Phật thì cũng ngự trong Pháp Tánh Độ, nhưng do sức đại từ bi của Bình Đẳng Tánh Trí thích ứng với hàng Bồ Tát trụ địa (từ Sơ Địa cho đến Thập Địa) mà hiển hiện Tịnh Độ hoặc thù thắng, hoặc kém cỏi, có thể biến đổi trước sau. Thân lượng và tướng hảo của Phật cũng chẳng có hạn định.

- Tịch Quang Độ chính là Pháp Tánh Độ, chỉ có Thường Lạc Ngã Tịnh chân thật, là công đức vô vi, [công đức ấy] là chỗ nương tựa cho các điều thiện, không có Tướng và Dụng sai khác như sắc, tâm, thân, quốc độ; nhưng sự trang nghiêm trong ba cõi trước chẳng ra ngoài Tịch Quang Độ. Tịch Quang Độ cũng chẳng ở ngoài ba cõi trên. Thường nói là “chẳng một, chẳng khác; một chính là ba, ba chính là một; sai biệt mà chẳng sai biệt, chẳng sai biệt mà sai biệt”. [Tịch Quang Độ] là Tịnh Độ chỉ có Phật và Phật ngự. Xét theo Lý thì là vô danh, vô tướng; nói theo Sự thì là có đủ hết thảy các pháp, hết thảy trang nghiêm. Kinh Nhân Vương có nói: “Tam Hiền Thập Thánh trụ quả báo, chỉ một mình Phật ở trong Tịnh Độ” đây chính là nói về điều này.

Do vậy, An Lạc Tịnh Độ xét theo chiều ngang có trọn đủ bốn cõi Tịnh Độ, cho đến hết thảy vi diệu trang nghiêm đều là sở y (chỗ nương vào) của tam thân Phật Di Đà (Pháp Thân, Báo Thân, Ứng Thân), tứ trí (Đại Viên Kính Trí, Thành Sở Tác Trí, Diệu Quan Sát Trí, và Bình Đẳng Tánh Trí) làm duyên, hoàn toàn là cảnh giới của Phật, nương theo Phật mà có. Vì thế nói: “A Di Đà Như Lai pháp vương sở lãnh, Di Đà vi tăng thượng duyên cố” (Do được thống lãnh bởi đấng A Di Đà Như Lai pháp vương, Phật Di Đà làm tăng thượng duyên). Điều này thuộc về Sở Duyên Duyên và Tăng Thượng Duyên trong bốn duyên. Nói đơn giản, hết thảy mọi thứ trong An Lạc Tịnh Độ đều nương vào Phật quả của A Di Đà Phật mà hiển hiện, chẳng phải là bỗng dưng xuất hiện! Có thể nói như thế này: Nếu không có A Di Đà Phật, sẽ chẳng có thế giới Cực Lạc! Nay chúng ta vẫn là phàm phu nghiệp nặng, khi báo hết, có thể được vãng sanh cõi Cực Lạc nơi Phật quả, [Cực Lạc] bao gồm bốn cõi theo chiều ngang, hưởng thụ các thứ trang nghiêm vi diệu, cùng hưởng phước vui sướng tột bậc bằng với chư Phật. Những điều này hoàn toàn do đại bi, đại trí, đại nguyện (bổn nguyện), đại hạnh của A Di Đà Phật ban tặng, lẽ nào chẳng cảm ân, chẳng mong báo đáp A Di Đà Phật ư?

“Diệu thế gian” (Chiếu rạng ngời thế gian) là nói tới quang minh vi diệu nơi y báo và chánh báo chiếu rạng ngời cõi ấy và vô lượng hữu tình thế gian trong mười phương thế giới (bao gồm chúng sanh trong chín pháp giới). Đồng thời cũng chiếu rạng ngời vô lượng quốc độ thế gian (khí thế gian) trong mười phương. Như kinh Vô Lượng Thọ có nói: “Phật cáo A Nan: Vô Lượng Thọ Phật oai thần, quang minh, tối tôn đệ nhất, chư Phật quang minh, sở bất năng cập… nãi chiếu Đông phương Hằng sa Phật sát, Nam, Tây, Bắc phương, tứ duy, thượng hạ, diệc phục như thị. Phật ngôn: Ngã thuyết Vô Lượng Thọ Phật quang minh oai thần, nguy nguy thù diệu, trú dạ nhất kiếp, thượng vị năng tận” (Đức Phật bảo ngài A Nan: “Oai thần và quang minh của A Di Đà Phật tôn quý bậc nhất, quang minh của chư Phật đều chẳng bằng được… bèn chiếu các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng ở phương Đông. Phương Nam, phương Tây, phương Bắc, bốn phương bàng, trên và dưới cũng giống như thế”. Đức Phật nói: “Ta nói quang minh và oai thần của A Di Đà Phật suốt ngày đêm trọn hết một kiếp, vẫn chưa thể hết được”).

Vì thế, trong bộ luận này, vị Luận Chủ đã viết: “Vô cấu quang diễm xí, minh tịnh diệu thế gian”.

Phần 4

2.2.1.2.3.1.1.7. Xúc công đức

(Luận) Bảo tánh công đức thảo, nhu nhuyễn tả hữu toàn, xúc giả sanh thắng lạc, quá Ca Chiên Lân Đà.

(Chú) Thử tứ cú, danh “trang nghiêm xúc công đức thành tựu”. Phật bổn hà cố khởi thử trang nghiêm? Kiến hữu quốc độ, tuy bảo trọng kim ngọc, bất đắc vi y phục. Tuy trân ngoạn minh kính, vô nghị ư phu cụ. Tư duyên duyệt ư mục, bất tiện ư thân dã. Thân nhãn nhị tình, khởi phất mâu thuẫn hồ? Thị cố nguyện ngôn: Sử ngã quốc độ nhân thiên lục tình, hòa ư thủy nhũ, tốt khứ Sở Việt chi lao. Sở dĩ thất bảo nhu nhuyễn, duyệt mục, tiện thân.

(論)寶性功德草，柔軟左右旋，觸者生勝樂，過迦旃隣陀。

(註)此四句，名莊嚴觸功德成就。佛本何故起此莊 嚴？見有國土，雖寶重金玉，不得為衣服。雖珍玩明鏡，無議於敷具。斯緣悅於目，不便於身也。身眼二情，豈弗矛盾乎？是故願言：使我國土人天六情，和於水乳，卒去楚越之勞。所以七寶柔軟，悅目便身。

(Luận: Cỏ công đức tánh báu, mềm mại xoay trái phải, chạm vào vui thù thắng, hơn Ca Chiên Lân Đà.

Chú: Bốn câu này được gọi là “trang nghiêm xúc công đức thành tựu”. Vốn vì lẽ nào mà đức Phật dấy lên sự trang nghiêm này? Do Ngài thấy có quốc độ tuy có vàng ngọc đáng quý trọng, nhưng chẳng thể làm thành y phục. Tuy có đồ trân ngoạn, gương sáng, nhưng chẳng thể bàn đến chuyện [làm thành] đồ trải phủ được. Như vậy là các thứ ấy chỉ sướng mắt, nhưng chẳng thuận tiện cho thân. Hai tình thức nơi thân và mắt há chẳng mâu thuẫn ư? Vì thế, Ngài nguyện rằng: Khiến cho trong cõi nước của tôi, sáu tình hòa hợp như nước với sữa, diệt hết nỗi nhọc nhằn giữa Sở và Việt. Vì thế, bảy báu mềm mại, vừa đẹp mắt, vừa thuận tiện cho thân thể).

Vì sao A Di Đà Phật muốn có “xúc công đức trang nghiêm”? Vì Ngài thấy có những quốc độ, tuy có vàng, ngọc, bảy báu đáng quý trọng nhất, mọi người thật sự yêu thích, nhưng chất báu có đặc tánh kiên cố, chỉ có thể làm thành những món đồ vật để trang hoàng, chẳng thể chế thành y phục để mặc. Ngay như trân châu kể ra rất nổi tiếng quý báu, cũng chỉ có thể dùng làm gương sáng, hoặc đồ trân ngoạn cho mọi người, trọn chẳng thể dùng làm những thứ mền đệm để trải lên giường ngõ hầu thân thể mệt mỏi nghỉ ngơi được! Những món vật trân ngoạn ấy chỉ có thể khiến cho người ta nhìn vào đẹp lòng, chẳng thể khiến cho thân thể con người có được cảm xúc vui sướng. Ngược lại, đụng phải chúng, có thể gây tổn thương, có hại cho thân thể! Nhìn như vậy, đối với thân thể và tròng mắt của con người, trân bảo chẳng thể đồng thời tạo cảm xúc vui sướng và tạo lợi ích được, há chẳng trở thành mâu thuẫn lẫn nhau ư?

Do có nguyên nhân ấy, đức Di Đà đã phát nguyện, khiến cho trong quốc độ khi Ngài thành Phật, sáu căn (lời chú giải dùng chữ “lục tình” để chỉ sáu căn) của hết thảy đại chúng trời người hễ tiếp xúc sáu trần, sẽ đồng thời đều có cảm nhận vui sướng, hài hòa, chẳng có cảm xúc đau khổ, chống trái, giống như nước và sữa hòa lẫn vào nhau, chẳng phân đây, kia. Căn bản là chẳng có mâu thuẫn sướng hay khổ, hoặc tình huống vừa có lợi vừa có hại.

Không chỉ là như vậy, mà còn có thể khiến cho hết thảy những ai vãng sanh cõi ấy, đều đắc lục căn thanh tịnh, trọn đủ sáu món thần thông vi diệu. Chính mình có thể đạt được lợi ích yên vui, lại còn có thể tạo lợi ích trọn khắp cho người khác, chẳng khiến cho ta và người chống trái, chẳng có khuyết điểm coi trọng bên này, thờ ơ bên kia. Vì thế nói “tốt khứ Sở Việt chi lao” (dứt tuyệt nỗi nhọc nhằn giữa Sở và Việt). Vào thời cổ, tại Trung Hoa, nước Sở và nước Việt đối địch lẫn nhau. Quý vị muốn giúp đỡ nước Sở, sẽ gây bất lợi cho nước Việt. Quý vị muốn đồng thời giúp đỡ hai nước, tất nhiên là sẽ uổng công vô ích, đối với đôi bên đều chẳng tốt đẹp gì! Ngài Đàm Loan dùng sự thật này để làm thí dụ: Quý vị muốn cho các thứ trân bảo trong cõi [Sa Bà] này có thể đồng thời có lợi ích và tạo cảm nhận vui sướng cho nhãn căn và thân căn thì sẽ tuyệt đối chẳng thể được! Chỉ có người ở trong cõi nước được thành tựu bởi bổn nguyện của Phật Di Đà thì mới có thể “một căn đối với trọn khắp hết thảy các trần, một trần khiến cho hết thảy các căn đều vui sướng”. Căn và trần không gì chẳng xứng tánh dung thông, tự tại vô ngại, chỉ hưởng các niềm vui, chẳng hứng chịu đau khổ. Do vậy, bảy báu trong cõi ấy cho đến vô lượng các thứ báu đều sẵn có bản tánh mềm mại, khiến cho mọi người đã được thưởng ngoạn sướng mắt, lại còn có thể khoác mặc trên thân thể, đồng thời có sự thọ dụng trang nghiêm vui sướng.

(Chú) Ca Chiên Lân Đà giả, Thiên Trúc nhu nhuyễn thảo danh dã, xúc chi giả, năng sanh lạc thọ, cố dĩ vi dụ.

(註)迦旃隣陀者，天竺柔軟草名也，觸之者，能生樂受，故以為喻。

(Chú: Ca Chiên Lân Đà là tên của một thứ cỏ mềm mại bên Thiên Trúc, chạm vào sẽ có cảm giác vui sướng, nên dùng nó làm thí dụ).

Ca Chiên Lân Đà (Kācalindikāka) là tiếng Phạn, ngài Đàm Loan giải thích đó là tên một thứ cỏ mềm mại tại Ấn Độ (Thiên Trúc). Loại cỏ ấy chạm vào thân thể con người, sẽ khiến cho sáu căn của quý vị đều có sự cảm nhận vui sướng rất thoải mái. Do vậy, dùng nó để sánh ví trân bảo trong cõi ấy (cõi Cực Lạc) có thể khiến cho sáu căn của con người đồng thời đạt được cảm giác vui sướng. Nhưng trong kinh Chánh Pháp Niệm Xứ, quyển thứ ba mươi, có chép: “Ca Chiên Lân Đà, diệc danh Ca Chiên Lân Đề, Ca Chân Lân Đà, Ca Giá Lân Địa, Ca Lân Đà, Ca Lân Đề đẳng, hải trung điểu danh, xúc chi đại lạc. Hữu Luân Vương xuất, thử điểu tắc hiện” (Ca Chiên Lân Đà còn gọi là Ca Chiên Lân Đề, Ca Chân Lân Đà, Ca Giá Lân Địa, Ca Lân Đà, Ca Lân Đề v.v… là tên một loài chim trong biển, chạm vào nó sẽ hết sức vui sướng. Khi có Luân Vương ra đời, loài chim này sẽ xuất hiện). Theo sách Pháp Uyển Châu Lâm, quyển thứ hai mươi lăm: “Chim Ca Chiên Lân Đà sống trong biển, ôm hoặc chạm vào nó, thân tâm vui sướng thỏa thích còn hơn lục dục”. Lại theo sách Huệ Lâm Âm Nghĩa, quyển thứ hai mươi lăm thì: “Ca Lân Đề, cõi này dịch là Thật Khả Ái, ý nói loài thủy điểu này thuộc loại uyên ương”. Quyển thứ mười chín của bộ sách ấy lại chép: “Ca Chỉ Lật Đế, còn gọi là Ca Chân Lân Để Ca, là tên một loài chim tốt lành. Thân nó có lông mềm mịn, hết sức nhẹ nhàng, đẹp đẽ, dùng làm áo, hoặc se thành sợi, Chuyển Luân Thánh Vương mới có thể dùng loại y phục ấy”. Từ những lời giải thích vừa trích dẫn trên đây, vậy thì [Ca Chiên Lân Đà] không phải là tên một loài cỏ, mà là tên một loài chim.

Lời kệ của Luận Chủ viết: “Bảo tánh công đức thảo, nhu nhuyễn tả hữu toàn, xúc giả sanh thắng lạc, quá Ca Chiên Lân Đà” (Cỏ báu tánh công đức, mềm mại trái phải xoay, chạm vào vui thù thắng, hơn Ca Chiên Lân Đà), nhằm nói đại địa và muôn vật do các thứ báu hợp thành trong quốc độ An Lạc được thành tựu bởi công đức nơi bổn nguyện của Phật Di Đà. Thể tánh của chúng là vô cấu, thanh tịnh, lại còn nhu thuận, chẳng ương ngạnh, cứng cỏi. Lại như nước trong cõi ấy có tánh chất có thể lên xuống, có thể tùy thuận ý muốn của con người; giống như loại cỏ mềm mại, có thể thuận theo ý của con người mà xoay sang phía trái hoặc xoay sang phía phải, chẳng chĩa ngược lên, đâm vào lòng bàn chân người ta, khiến cho họ cảm thấy đau khổ. Khi tiếp xúc loại cỏ ấy, chỉ sanh khởi niềm vui mầu nhiệm thù thắng. Đấy là nêu ra một loại cỏ mềm mại để làm đại biểu, nhằm sánh ví hết thảy các thứ trân bảo trang nghiêm trong cõi ấy đều khiến cho con người chẳng hứng chịu các nỗi khổ, chỉ hưởng các niềm vui.

Niềm vui sướng ấy khó thể hình dung, [chỉ đành] so sánh: Lông chim Ca Chiên Lân Đà mềm mại đáng yêu nhất tại Ấn Độ vào thuở ấy, đem dệt thành vải rồi may thành y phục quý giá, khi mặc trên thân thể, sẽ đạt được niềm vui sướng vi diệu, [nhưng niềm vui sướng do chạm vào các thứ trân bảo trong Cực Lạc] còn vượt xa [cảm giác ấy].

(Chú) Chú giả ngôn: Thử gian thổ, thạch, thảo, mộc, các hữu định thể, dịch giả hà duyên mục bỉ bảo vi thảo da? Đương dĩ kỳ lam, nhung, quynh, miểu, cố dĩ thảo mục chi nhĩ. Dư nhược tham dịch, đương biệt hữu đồ.

(註)註者言：此間土石草木各有定體：譯者何緣目彼寶為草耶？當以其葻，茸，𦾵，𦳥，故以草目之耳。余若參譯，當別有途。

(Chú: Người chú giải cho rằng: Đất, đá, cỏ, cây trong cõi này mỗi thứ đều có hình thể nhất định, vì duyên cớ nào mà dịch giả lại gọi các chất báu trong cõi kia là cỏ? Do vì thấy chúng lả lướt, mơn mởn, mềm mại xoay chuyển, mịn màng, bèn gọi chúng là cỏ đó thôi. Nếu tôi tham gia dịch thuật, thì sẽ có cách khác).

Trong đoạn văn này, ngài Đàm Loan nói rõ Ngài có cách nhìn khác đối với lời dịch. Ngài cho rằng: Trong thế giới này của chúng ta, mỗi thứ trong muôn vật đều có hình thể nhất định, mỗi thứ khác nhau, chẳng thể biến đổi được! Vị đại đức phiên dịch bộ luận này vì sao lại coi các thứ báu trang nghiêm trong quốc độ An Lạc giống hệt như cỏ mềm mại? Hãy nên hiểu đó là [vì nhìn theo] hình dạng khi cỏ bị gió lùa, điều này gọi là Lam (葻). Cỏ có dáng vẻ xoay chuyển về bên trái, hoặc bên phải, điều này gọi là Quynh (𦾵); cỏ mọc rất mịn thì gọi là Miểu (𦳥). Có mấy loại tình hình như vậy, cho nên dịch thành “bảo tánh công đức thảo” (cỏ báu tánh công đức), [tức là] dùng danh xưng “cỏ” để gọi các thứ trân bảo. Giả sử Đàm Loan tôi được tham dự phiên dịch bộ luận này, tôi sẽ đổi thành lời dịch khác. Vì thế, nói là “đương biệt hữu đồ” (sẽ có cách khác). Nhưng ngài Đàm Loan chẳng nói thêm, tôi thử thay Ngài đổi lời dịch thành bốn câu như sau: “Bảo tánh như thủy tánh, công đức sở thành tựu. Xúc giả sanh thắng lạc, quá Ca Chiên Lân Đà” (Chất báu tánh như nước, do công đức thành tựu. Chạm vào vui thù thắng, hơn chim Thật Khả Ái). Vì Địa, Thủy, Hỏa, Phong đều thuộc về Xúc Trần, lại thuộc vào Ngũ Căn. Căn và Trần tiếp xúc, sẽ có lạc thọ, khổ thọ, và xả thọ. Nhưng nước trong thế giới Cực Lạc là nước tám công đức, chỉ có lạc thọ. Lại có nghĩa là “tùy thuận thanh tịnh, ly dục, tịch diệt”, tùy thuận đạo được hành bởi hàng Bồ Tát và Thanh Văn. Do vậy, dùng nước tám công đức để tượng trưng cho các thứ báu trong cõi ấy, sẽ là thích hợp nhất, không chi hơn được! Chẳng biết Luận Chủ và ngài Đàm Loan có cho là đúng hay không?

(Chú) Sanh thắng lạc giả, xúc Ca Chiên Lân Đà sanh nhiễm trước lạc. Xúc bỉ nhuyễn bảo, sanh pháp hỷ lạc. Nhị sự tương huyền, phi thắng như hà? Thị cố ngôn: “Bảo tánh công đức thảo, nhu nhuyễn tả hữu toàn, xúc giả sanh thắng lạc, quá Ca Chiên Lân Đà”.

(註)生勝樂者，觸迦旃隣陀生染著樂。觸彼軟寶，生法喜樂。二事相懸，非勝如何？是故言：寶性功德草，柔軟左右旋，觸者生勝樂，過迦旃隣陀。

(Chú: “Sanh niềm vui thù thắng”: Chạm vào Ca Chiên Lân Đà sẽ sanh ra niềm vui đắm nhiễm, còn chạm vào chất báu mềm mại trong cõi kia, sẽ sanh ra niềm vui pháp hỷ. So sánh giữa hai chuyện này, nếu chẳng phải là thù thắng thì còn là gì nữa? Vì thế nói: “Cỏ công đức tánh báu, mềm mại xoay trái phải, chạm vào vui thù thắng, hơn Ca Chiên Lân Đà”).

Đây là ngài Đàm Loan nói rõ nguyên do chạm vào chất báu sẽ có thể sanh ra sự vui sướng thù thắng. Giả sử chạm vào quần áo tốt đẹp nhất trong thế gian này, chúng sẽ chỉ khiến cho con người sanh khởi lòng tham đắm, và chấp trước niềm vui sướng nơi sáu trần là có thật. Đấy chính là Thân Nhân Duyên khiến cho Tam Độc tham, sân, si sanh khởi, mà cũng là Tăng Thượng Duyên của sanh tử luân chuyển. Kết quả vẫn là “lạc cực sanh bi” (vui quá hóa buồn), thoạt chìm thoạt nổi trong tam đồ lục đạo, chịu khổ vô cùng. Nếu chạm vào các thứ báu mềm mại trong cõi kia, chúng nó có thể khiến cho người ta sanh khởi niềm vui sướng pháp hỷ sung mãn, liền có thể đạt được pháp lạc nơi Bồ Đề Giác nơi Phật quả và niềm vui Niết Bàn tịch tĩnh. So sánh giữa hai sự kiện ấy, đúng là khác biệt vời vợi một trời một vực! Diệu bảo trong Cực Lạc vượt xa diệu y trong thế gian này. Đấy là chuyện thiên kinh địa nghĩa, ai có thể nói chúng không thù thắng vượt xa ư? Do vậy, Luận Chủ dùng bốn câu “bảo tánh công đức thảo…” để tán thán.

Theo như kinh Vô Lượng Thọ có nói: “Vi phong từ động, xuy chư bảo thụ, diễn xuất vô lượng diệu pháp âm thanh. Kỳ thanh lưu bố, biến chư Phật quốc. Văn kỳ âm giả, đắc thâm Pháp Nhẫn, trụ Bất Thoái Chuyển, chí thành Phật đạo, nhĩ căn thanh triệt, bất tao khổ hoạn. Mục đổ kỳ sắc, tỵ tri kỳ hương, khẩu thường kỳ vị, thân xúc kỳ quang, tâm dĩ pháp duyên, giai đắc thậm thâm Pháp Nhẫn, trụ Bất Thoái Chuyển. Chí thành Phật đạo, lục căn thanh triệt, vô chư não hoạn. A Nan! Nhược bỉ quốc độ thiên nhân kiến thử thụ giả (bảo thụ), đắc tam Pháp Nhẫn: Nhất giả Âm Hưởng Nhẫn, nhị giả Nhu Thuận Nhẫn, tam giả Vô Sanh Pháp Nhẫn. Thử giai Vô Lượng Thọ Phật oai thần lực cố, bổn nguyện lực cố, mãn túc nguyện cố, minh liễu nguyện cố, kiên cố nguyện cố, cứu cánh nguyện cố” (Gió nhẹ thong thả động, thổi qua các cây báu, vang ra vô lượng âm thanh diệu pháp. Tiếng ấy lan truyền trọn khắp các cõi Phật. Người nghe âm thanh ấy, đắc Pháp Nhẫn sâu, trụ Bất Thoái Chuyển, cho đến khi thành Phật, nhĩ căn trong sáng, thấu suốt, chẳng gặp các nỗi khổ sở, hoạn nạn. Mắt thấy hình sắc của cây, mũi ngửi mùi hương, miệng nếm vị nó, thân chạm ánh sáng của nó, tâm duyên theo pháp, đều đắc Pháp Nhẫn rất sâu, trụ Bất Thoái Chuyển. Cho đến khi thành Phật, sáu căn trong sáng, thấu suốt, không có các phiền não gây họa. Này A Nan! Nếu hàng trời người trong cõi ấy trông thấy cây đó (cây báu), sẽ đắc ba món Pháp Nhẫn: Một là Âm Hưởng Nhẫn, hai là Nhu Thuận Nhẫn, ba là Vô Sanh Pháp Nhẫn. Những điều này đều là do sức oai thần, sức bổn nguyện, do nguyện tròn đủ, do nguyện hiểu rõ, do nguyện kiên cố, do nguyện rốt ráo của Vô Lượng Thọ Phật).

Chúng ta đọc đoạn kinh văn này, sẽ có thể tin sâu lời vị Luận Chủ nói: Cỏ báu trong quốc độ An Lạc có tánh chất công đức, chạm vào nó, sẽ sanh khởi niềm vui thù thắng, chắc chắn là như thế!

2.2.1.2.3.1.1.8. Ba thứ công đức

2.2.1.2.3.1.1.8.1. Công đức của nước

(Luận) Bảo hoa thiên vạn chủng, di phú trì lưu tuyền, vi phong động hoa diệp, giao thác quang loạn chuyển.

(Chú) Thử tứ cú, danh “trang nghiêm thủy công đức thành tựu”. Phật bổn hà cố khởi thử nguyện? Kiến hữu quốc độ, hoặc vân nịch, hồng đào, tể mạt kinh nhân, hoặc ngưng tư giáp điệp, xúc già hoài đại, hướng vô an duyệt chi tình. Bối hữu khủng trị chi lự. Bồ Tát kiến thử, hưng đại bi tâm.

(論)寶華千萬種，彌覆池流泉，微風動華葉，交錯光亂轉。

(註)此四句，名莊嚴水功德成就。佛本何故起此願？見有國土，或澐溺洪濤，滓沫驚人，或凝凘𠗉𠗨，蹙枷懷 𢘋，向無安悅之情。背有恐值之慮。菩薩見此，興大悲 心。

(Luận: Hoa báu ngàn vạn thứ, che rợp ao, suối chảy, gió nhẹ lay cánh hoa, ánh sáng xen tạp chuyển.

Chú: Bốn câu này được gọi là “trang nghiêm thủy công đức thành tựu”. Vốn vì lẽ nào mà đức Phật dấy lên nguyện này? Do Ngài thấy có quốc độ, chết đuối nơi sóng cả trong sông ngòi, bọt nước cáu bẩn rợn người, hoặc băng đông thành khối trôi nổi, thúc bách, chộn rộn, thuận theo [những tình cảnh ấy] sẽ chẳng có tâm tình an vui. Tránh né chúng thì lo âu sẽ gặp nạn. Bồ Tát trông thấy những lẽ ấy, bèn dấy lòng đại bi như thế đó).

Món thứ tám trong mười bảy món trang nghiêm được gọi là “tam chủng công đức thành tựu” (ba thứ công đức thành tựu). Luận Chủ nêu ra ba thứ, tức là ao nước, đất liền, và hư không. Bài Tụng này chính là [nói đến] thủy công đức. Vì sao Phật Di Đà phải có sự trang nghiêm bằng nước tám công đức? Ấy là vì Ngài thấy có những quốc độ, chẳng hạn như quả địa cầu này của chúng ta, nước trong sông ngòi, biển cả, sóng mòi cuồn cuộn, mười phần đáng sợ! Chữ “澐” đọc là Vân (雲), “vân nịch” (澐溺) là chết đuối trong sóng cả nơi sông ngòi. “Hồng đào” (洪濤 sóng cả): Hoặc là vùi thân nơi sóng cả nơi biển khơi. Vì thế nói là “vân nịch hồng đào, tể mạt kinh nhân” (chết đuối bởi sóng cả trong sông ngòi, biển khơi, bọt nước cáu bẩn rợn người). Chữ “滓” đọc là Tể (宰), tức là những vật chìm lắng trong nước bẩn. Chữ “沫” đọc là Mạt (末), tức là bọt nước.

Chữ “凝” đọc là Ngưng, chữ “凘” đọc là Tư (司). Ngưng Tư (凝 凘) là băng trôi. Chữ “𠗉” đọc là Giáp (甲), chữ “𠗨” đọc là Điệp (牒), “giáp điệp” (𠗉𠗨) là băng đông thành từng khối. Những khối băng trôi ngang, va đụng nhau, sẽ gây ra tai nạn. Vì thế nói là “ngưng tư giáp điệp”.

“Xúc già hoài đại” (蹙枷懷𢘋): Chữ “蹙” đọc là Xúc (促), chữ “𢘋” đọc là Đại (代), chính là nỗi sợ hãi thất thường. Mắt thấy nước như thế; quý vị mong thân cận nó (lời chú giải dùng chữ “hướng” (向) để diễn tả ý “thân cận”), ắt sẽ chẳng có tâm tình an ổn vui sướng (安悅, an duyệt). Quý vị muốn tránh né nó (背, bối) thì cũng sẽ ôm nỗi lo sầu, sợ hãi vạn nhất sẽ gặp phải nó! Sóng cả, băng trôi đem lại tai hại cho nhân loại, cổ nhân hình dung là “hồng thủy mãnh thú” (nước lụt như thú dữ), “vũ trụ hồng hoang”, “thập thất cửu không” (mười nhà chín căn trống rỗng), “khuynh gia đãng sản” (tan cửa nát nhà). Phàm là bậc Bồ Tát đã phát Bồ Đề tâm trông thấy, tất nhiên sẽ sanh khởi tâm đại bi, muốn khiến cho nước có lợi, vô hại, khiến cho chúng sanh lìa khổ được vui.

(Chú) Nguyện ngã thành Phật, sở hữu lưu tuyền, trì, chiểu, dữ cung điện tương xứng (sự xuất kinh trung), chủng chủng bảo hoa bố vi thủy sức. Vi phong từ phiến, ánh phát hữu tự, khai thần duyệt thể, vô nhất bất khả. Thị cố ngôn: “Bảo hoa thiên vạn chủng, di phú trì lưu tuyền, vi phong động hoa diệp, giao thác quang loạn chuyển”.

(註)願我成佛，所有流泉池沼，與宮殿相稱 (事出經中)，種種寶華布為水飾。微風徐扇，映發有序，開神悅體，無一不可。是故言：寶華千萬種，彌覆池流泉，微風動華葉，交錯光亂轉。

(Chú: Nguyện tôi thành Phật, tất cả các dòng suối, ao, chuôm, đều tương xứng với cung điện (chuyện này xuất phát từ kinh điển), các thứ hoa báu trang hoàng khắp mặt nước. Gió nhẹ thong thả thổi, tỏa sáng theo thứ tự, thoải mái tâm thần, vui sướng thân thể, không gì chẳng thể! Vì thế nói: “Hoa báu ngàn muôn thứ, che rợp ao, suối chảy, gió nhẹ lay cánh hoa, ánh sáng xen tạp chuyển”).

Trong lúc tu nhân, Phật Di Đà trông thấy tình huống như đã nói trên đây, cho nên Ngài phát nguyện: Khi Ngài thành Phật, trong quốc độ, tất cả suối chảy, ao nước, hoặc là hồ, đầm, đều tương xứng với cung điện, lầu, đài trên mặt đất, có sự phối hợp thích đáng, chẳng sâu, chẳng cạn, chẳng lớn, chẳng bé, có thể xứng hợp nhu cầu của con người. Câu “sự xuất kinh trung” là nói sự tướng ấy phát xuất từ những điều được nói trong kinh Vô Lượng Thọ: “Kỳ giảng đường, tinh xá, cung điện, lâu quán… nội ngoại tả hữu, hữu chư dục trì… bát công đức thủy, trạm nhiên doanh mãn. Hoàng kim trì giả, để bạch ngân sa, nãi chí thất bảo, chuyển cộng hợp thành. Tứ sắc liên hoa, di phú thủy thượng” (Trong, ngoài, trái, phải của giảng đường, tinh xá, cung điện, lầu, đền, có các ao tắm… Nước tám công đức lắng trong, đầy ắp. Ao bằng vàng ròng, đáy [trải] cát bằng bạc trắng, cho đến bảy báu lần lượt ghép thành. Hoa sen bốn màu che rợp mặt nước).

“Chủng chủng bảo hoa, bố vi thủy sức” (Các thứ hoa báu trang hoàng trọn khắp mặt nước): Ý nói phía trên mặt nước, đều có hoa sen bảy báu trọn khắp, trở thành vật trang hoàng cho nước.

“Vi phong từ phiến” (Gió nhẹ thong thả thổi) tức là như kinh Vô Lượng Thọ đã nói: “Thanh phong thời phát, xuất ngũ âm thanh, vi diệu cung thương, tự nhiên tương hòa, vi phong từ động xuy chư bảo thụ” (Gió mát đúng thời nổi lên, vang ra tiếng ngũ âm, réo rắt vi diệu, tự nhiên hài hòa. Gió nhẹ thong thả động, thổi qua các cây báu). “Phiến” (扇) có nghĩa là lay động.

“Ánh phát hữu tự” tức là màu sắc của các thứ báu trên, dưới, trong, ngoài ao rất có thứ tự, chiếu sáng ngời trong nước. Gió nhẹ thổi qua, phát ra tiếng ngũ âm, đôi bên tự nhiên hài hòa. Những màu sắc, quang minh, và âm thanh ấy đều chẳng tạp loạn.

“Khai thần duyệt thể”: Phàm những ai thấy nghe, tiếp xúc với nước ấy, đều được thân tâm an lạc.

“Vô nhất bất khả” nghĩa là nước trong cõi ấy chẳng có mảy may khuyết điểm, luôn phù hợp với nhu cầu và sự yêu thích của con người, giúp họ tu hành, thực hiện đạo, đều được thành Phật. Trong quốc độ An Lạc, có các ao nước vi diệu như thế đó, cho nên Luận Chủ bèn viết kệ rằng: “Bảo hoa thiên vạn chủng, di phú trì lưu tuyền, vi phong động hoa diệp, giao thác quang loạn chuyển” (Hoa báu ngàn muôn thứ, phủ rợp ao và suối, gió nhẹ lay cánh hoa, ánh sáng xen tạp chuyển).

2.2.1.2.3.1.1.8.2. Công đức nơi đất

(Luận) Cung điện, chư lâu các, quán thập phương vô ngại, tạp thụ dị quang sắc, bảo lan biến vi nhiễu.

(Chú) Thử tứ cú, danh “trang nghiêm địa công đức thành tựu”.

Phật bổn hà cố khởi thử trang nghiêm? Kiến hữu quốc độ, tiêu nghiêu tuấn lãnh, khô mộc hoành sầm, trách ngạch hình lân, sao mao doanh hác, mang mang thương hải, vi tuyệt mục chi xuyên, lam lam quảng trạch, vi vô tung chi sở. Bồ Tát kiến thử, hưng đại bi nguyện.

(論)宮殿諸樓閣，觀十方無礙，雜樹異光色，寶欄遍圍繞。

(註)此四句，名莊嚴地功德成就。佛本何故起此莊 嚴？見有國土，嶕嶢峻嶺，枯木橫岑，岝峉𡷨嶙，莦茅盈壑，茫茫滄海，為絕目之川，葻葻廣澤，為無蹤之所。菩薩見此，興大悲願。

(Luận: Cung, điện, các lầu gác, quán mười phương vô ngại, mỗi cây quang sắc khác, lan can báu vây khắp.

Chú: Bốn câu này được gọi là “trang nghiêm địa công đức thành tựu”. Vốn vì lẽ nào mà đức Phật dấy lên sự trang nghiêm này? Do Ngài thấy có quốc độ núi cao chót vót hiểm trở, cây khô vắt ngang đỉnh núi, hang sâu hun hút, vách đá cheo leo, cỏ dại rối bời mọc đầy hang hốc, biển xanh mênh mông, sông rộng trọn chẳng thấy bến bờ, đầm rộng um tùm là nơi không dấu vết. Bồ Tát thấy những điều ấy, bèn dấy lên nguyện đại bi).

Trước hết, nêu ra nguyên nhân vì sao mặt đất cõi ấy phải có các thứ trang nghiêm? Chính là do khi Phật Di Đà còn đang hành Bồ Tát đạo, trông thấy có những quốc độ rất chẳng lý tưởng. Chẳng hạn như cõi này: Chữ “嶕” đọc là Tiêu (焦), chữ “嶢” đọc là Nghiêu (堯). “Tiêu nghiêu” (嶕嶢) là dáng núi cao. Chữ “峻” đọc là Tuấn (俊).“Tuấn lãnh” (峻嶺) là dáng núi cao chót vót. “Trách ngạch” (岝峉) là dáng vẻ núi hiểm trở. Chữ “𡷨” đọc là Hình (陘), chữ “嶙” đọc là Lân (隣). “Hình lân” (𡷨嶙) là dáng vẻ hang sâu, vách đá cheo leo. Không chỉ là non cao, hang thẳm, vách đá cheo leo hiểm trở, trên núi khắp nơi lại có những cội cây chết khô. Vì thế, nói là “tiêu nghiêu tuấn lãnh, khô mộc hoành sầm, trách ngạch hình lân” (non cao chót vót, cây khô vắt ngang đỉnh núi, hang sâu hun hút, vách núi cheo leo). Quốc độ thuộc loại này khắp nơi là gai góc, ngoắt ngoéo, hoang vu. Vì thế nói là “sao mao doanh hác” (莦茅盈壑, cỏ dại rối bời mọc đầy hang hốc). Lại còn có biển xanh mênh mông dõi mắt nhìn mà chẳng thấy bờ, nước lẫn trời tiếp giáp nhau, được gọi là “tuyệt mục chi xuyên” (sông rộng nhìn chẳng thấu). Lại có hồ đầm bát ngát, muôn ngàn sóng mòi, chẳng có bến bờ, như hồ Động Đình của Trung Hoa chẳng hạn. Những loại biển, hồ ấy vào một, hai ngàn năm trước, chỉ có rất ít thuyền bè có thể qua lại được! Ngoài ra, chẳng thấy có dấu vết của con người. Vì thế nói “vi vô tung chi sở” (là nơi không có vết chân người).

Pháp Tạng Bồ Tát trông thấy những tình hình ấy, cho nên Ngài duyên khởi tâm đại bi, phát ra bốn mươi tám nguyện, nương theo nguyện mà tu các công đức, trải qua vô lượng kiếp, trang nghiêm quốc độ khi Ngài thành Phật, sẽ có quả báo thanh tịnh trang nghiêm. Nhân quả vốn là như thế đó!

(Chú) Nguyện ngã quốc độ, địa bình như chưởng, cung, điện, lâu, các, kính nạp thập phương, đích vô sở thuộc, diệc phi bất thuộc. Bảo thụ, bảo lan, hỗ vi ánh sức. Thị cố ngôn: “Cung điện chư lâu các, quán thập phương vô ngại, tạp thụ dị quang sắc, bảo lan biến vi nhiễu”.

(註)願我國土，地平如掌，宮殿樓閣，鏡納十方，的無所屬，亦非不屬。寶樹寶欄，互為映飾。是故言：宮殿諸樓閣，觀十方無礙，雜樹異光色，寶欄遍圍 繞。

(Chú: Nguyện cõi nước của tôi đất phẳng như lòng bàn tay, cung, điện, lầu, gác dung nạp mười phương như hình bóng hiện trong gương, đích xác là chẳng thuộc [vào tam giới] mà cũng chẳng phải là không thuộc [vì là do công đức thành tựu]. Cây báu, lan can báu chiếu rạng ngời, tô điểm lẫn nhau. Vì thế nói: “Cung, điện, các lầu gác, quán mười phương vô ngại, mỗi cây quang sắc khác, lan can báu vây khắp”).

Tiếp đó [ngài Đàm Loan] bèn thuyết minh quốc độ được thành tựu bởi sự phát nguyện của Pháp Tạng Bồ Tát, tức là thế giới Cực Lạc ở phương Tây trong hiện tại, đích xác là đất bằng phẳng như lòng bàn tay. Nếu hỏi: Lòng bàn tay con người há bằng phẳng ư? Đấy là nhìn vào bàn tay của quý vị, chứ nếu đức Phật tự nhìn vào lòng bàn tay của chính Ngài, [sẽ thấy] thật sự giống như một tấm gương phẳng phiu. Đấy chính là một trong ba mươi hai tướng đại nhân. Hết thảy các kiến trúc trên mặt đất trong cõi ấy, hoặc lớn, hoặc nhỏ, hoặc cung điện, hoặc lầu gác, đều chẳng chướng ngại lẫn nhau. Lại còn giống như gương sáng, mười phương thế giới đều dung nạp vào trong tường vách hoặc cột trụ của nhà cửa, chỗ nào cũng đều có thể trông thấy mười phương vô lượng thế giới. Điều này thật sự quá hy hữu, lạ lùng, vi diệu.

Như kinh Vô Lượng Thọ đã nói: “Kỳ giảng đường, tinh xá, cung, điện, lâu, quán, giai thất bảo trang nghiêm, tự nhiên hóa thành. Phong xuy tán hoa, biến mãn Phật độ, tùy sắc thứ đệ, nhi bất tạp loạn, nhu nhuyễn, quang trạch, hinh hương phân liệt. Túc lý kỳ thượng, đạo hạ tứ thốn. Tùy cử túc dĩ, hoàn phục như cố. Hoa dụng dĩ ngật, địa triếp khai liệt, dĩ thứ hóa một, thanh tịnh vô di. Tùy kỳ thời tiết, phong xuy tán hoa, như thị lục phản. Hựu chúng bảo liên hoa, châu mãn thế giới. Kỳ hoa quang minh, vô lượng chủng sắc, minh diệu nhật nguyệt. Nhất nhất hoa trung, xuất vô lượng quang. Nhất nhất quang trung, xuất vô lượng Phật” (Giảng đường, tinh xá, cung, điện, lầu, đền, đều trang nghiêm bằng bảy báu, tự nhiên hóa thành. Gió thổi rải hoa đầy khắp cõi Phật, theo thứ tự từng màu [riêng biệt], chẳng tạp loạn. Hoa mềm mại, tươi sáng, thơm ngát ngào ngạt. Chân đạp lên đó, lún xuống bốn tấc; hễ nhấc chân lên, [thảm hoa] trở lại như cũ. Hoa đã dùng xong, đất liền nứt ra, hoa theo thứ tự biến mất, thanh tịnh, chẳng còn sót gì! Tùy theo thời tiết, gió thổi rải hoa, sáu lượt như thế. Lại có các hoa sen báu trọn khắp thế giới. Hoa ấy sáng ngời, vô lượng thứ màu sắc, chói ngời mặt trời, mặt trăng. Trong mỗi đóa hoa, tỏa ra vô lượng ánh sáng. Trong mỗi ánh sáng, xuất hiện vô lượng Phật).

Đấy chẳng phải là chuyện ngàn lẻ một đêm, mà là do bổn nguyện của Phật Di Đà thành tựu như thế. Như nguyện thứ ba mươi mốt trong bốn mươi tám nguyện [đã nói]: “Thiết ngã đắc Phật, quốc độ thanh tịnh, giai tất chiếu kiến thập phương bất khả tư nghị chư Phật thế giới, do như minh kính, đổ kỳ diện tượng” (Nếu tôi thành Phật, cõi nước thanh tịnh, thảy đều soi thấy mười phương chẳng thể nghĩ bàn các thế giới chư Phật, ví như gương sáng, trông thấy vẻ mặt). Nguyện thứ ba mươi hai là: “Thiết ngã đắc Phật, tự địa dĩ thượng, chí ư hư không, cung, điện, lâu, quán, trì lưu, hoa thụ, quốc độ sở hữu nhất thiết vạn vật, giai dĩ vô lượng thập bảo nhi cộng hợp thành, nghiêm sức kỳ diệu, siêu chư thiên nhân” (Nếu tôi thành Phật, từ mặt đất trở lên cho đến hư không, cung, điện, lầu, đền, tất cả hết thảy muôn vật trong cõi nước đều do vô lượng thứ báu cùng hợp thành, trang hoàng đẹp đẽ, kỳ diệu, vượt xa trời người). Bổn nguyện của Phật Di Đà là nhân, hết thảy sự trang nghiêm trong quốc độ An Lạc là quả. Có cái nhân như thế thì mới có cái quả như thế, hãy nên tin sâu, đừng nghi!

“Cung, điện, lâu, các, kính nạp thập phương, đích vô sở thuộc, diệc phi bất thuộc” (Cung, điện, lầu, gác như gương dung nạp mười phương, đích xác là chẳng thuộc [vào tam giới], mà cũng chẳng phải là không thuộc): Điều này giống như trong kinh Hoa Nghiêm, Thiện Tài đồng tử tham học năm mươi ba lần xong, vào trong lâu các của ngài Di Lặc, bất cứ chỗ nào trong lâu các cũng đều giống hệt như thế, đều có thể thấy mười phương thế giới rõ ràng như nhìn vẻ mặt. Lâu các của ngài Di Lặc ở trong thế giới Sa Bà, thuộc vào trong tam giới, mà còn như thế, huống chi An Lạc Tịnh Độ được thành tựu bởi công đức của A Di Đà Phật ư? Đương nhiên là có thể từ cung điện, lầu gác, mà thấy mười phương vô ngại! Chuyện này chẳng thuộc vào tam giới, mà thuộc về phương diện thành tựu bởi công đức. Do vậy nói: “Diệc phi bất thuộc” (Cũng chẳng phải là không thuộc).

Kệ Tụng ghi “tạp thụ dị quang sắc, bảo lan biến thập phương” (các loài cây khác nhau có quang minh và màu sắc khác nhau, lan can báu trọn khắp mười phương), tức là nói bốn phía của cung điện, nhà cửa trong cõi ấy đều có cây cối do các thứ báu hợp thành, quang minh và màu sắc của mỗi thứ báu khác nhau. Vì thế nói là “dị quang sắc” (quang minh và màu sắc khác nhau). Không chỉ là có cây báu, mà còn có lan can bảy báu tầng tầng vây quanh nhà cửa. Những thứ cây báu và lan can báu ấy trang hoàng lẫn nhau, chói ngời tô điểm lẫn nhau, như kinh Di Đà có nói: “Thất trùng lan thuẫn, thất trùng hàng thụ” (Bảy tầng lan can, bảy tầng hàng cây), trông hết sức trang nghiêm! Giả sử có một căn nhà rất đẹp đẽ, trang nghiêm, nhưng bốn phía chung quanh toàn là một vùng hoang vu bát ngát, rỗng tuếch, sẽ chẳng đẹp mắt, giống như những căn biệt thự cao cấp trong hiện thời, đều cần phải có sân vườn, hoa cỏ, cây cối, hồ nước, núi giả, cho đến các thiết bị như hồ bơi có tường bao quanh v.v… thì mới có thể được gọi là trang nghiêm đẹp mắt.

2.2.1.2.3.1.1.8.3. Công đức nơi hư không

(Luận) Vô lượng bảo giao lạc, la võng biến hư không, chủng chủng linh phát hưởng, tuyên thổ diệu pháp âm.

(Chú) Thử tứ cú, danh “trang nghiêm hư không công đức thành tựu”, Phật bổn hà cố khởi thử trang nghiêm? Kiến hữu quốc độ, yên vân trần vụ, tế chướng thái hư, chấn liệt sâm hoắc, tùng thượng nhi đọa. Bất tường tài nghê, mỗi tự không lai, ưu lự bách

đoan, vi chi mao thụ.

(論)無量寶交絡，羅網遍虛空，種種鈴發響，宣吐妙法音。　(註)此四句，名莊嚴虛空功德成就。佛本何故起此莊嚴？見有國土，煙雲塵霧，蔽障太虛，震烈𩅨霍，從上而 墮。不祥烖霓，每自空來，憂慮百端，為之毛竪。

(Luận: Vô lượng báu giăng xen, lưới mành khắp hư không, các thứ linh vang tiếng, tuyên nói diệu pháp âm.

Chú: Bốn câu này được gọi là “trang nghiêm hư không công đức thành tựu”. Vốn vì lẽ nào mà đức Phật dấy lên sự trang nghiêm này? Do Ngài thấy có quốc độ, khói, mây, bụi, sương mù che lấp thái hư, sấm rền, giông tuôn, từ trên cao đổ xuống. Điềm gở, cầu vồng thường xuất hiện trên hư không, âu lo trăm mối, rởn cả lông tóc).

Pháp Tạng Bồ Tát thấy có những quốc độ, trên hư không thường có khói, mây, bụi bặm, sương mù, khiến cho diện mục vốn sẵn thanh tịnh của thái hư bị che phủ chẳng hiện, ngăn lấp quang minh của mặt trời, mặt trăng, khiến cho nhân gian chẳng thấy mặt trời. Lại còn có sấm to vang rền. “Sâm hoắc” (𩅨霍) là mưa to từ trên không trung giáng xuống. “Tài” (烖): Lửa trời chẳng cát tường thì gọi là Tài. Cầu vồng giống như chiếc cung cong cong, lại thường xuất hiện trên hư không. Do vậy khiến cho người trong cõi đời nẩy sanh đủ mọi nỗi ưu sầu, lo nghĩ, chỉ sợ tai họa giáng xuống, thường bị [những hiện tượng ấy] dọa dẫm đến nỗi rởn da gà, nằm ngồi chẳng yên!

(Chú) Bồ Tát kiến thử, hưng đại bi tâm.

(註)菩薩見此，興大悲心。

(Chú: Bồ Tát thấy những điều ấy bèn dấy lòng đại bi).

Đấy chính là Thân Nhân Duyên khiến cho Pháp Tạng Bồ Tát trang nghiêm Tịnh Độ. Đó chính là vì chẳng nỡ thấy chúng sanh chịu khổ mà duyên khởi tâm đại bi.

(Chú) Nguyện ngã quốc độ, bảo võng giao lạc, la biến hư không, linh đạc cung thương, minh tuyên đạo pháp, thị chi vô yếm, hoài đạo kiến đức.

(註)願我國土，寶網交絡，羅遍虛空，鈴鐸宮商，鳴宣道法，視之無厭，懷道見德。

(Chú: Nguyện cho quốc độ của tôi lưới báu giăng xen, mành phủ

khắp hư không, chuông, linh réo rắt, ngân nga tuyên dương đạo pháp, nhìn không biết chán, nhớ đạo, thấy đức).

Do vậy, Ngài phát nguyện tu các công đức để trang nghiêm thành tựu hư không trong quốc độ khi Ngài thành Phật. Như kinh Vô Lượng Thọ có nói: “Trân diệu bảo võng, la phú kỳ thượng (hư không), nhất thiết trang nghiêm, tùy ứng nhi hiện” (Lưới báu quý đẹp giăng phủ bên trên (hư không), hết thảy các món trang nghiêm ứng hiện theo lòng mong). “Phục dĩ chân châu, minh nguyệt, ma ni chúng bảo, dĩ vi giao lạc, la phú kỳ thượng” (Lại dùng các thứ báu như chân châu, minh nguyệt, ma ni để giăng xen, che phủ bên trên), “vô lượng bảo võng, di phú Phật độ, giai dĩ kim lũ, chân châu, bách thiên tạp bảo, kỳ diệu trân dị, trang nghiêm hiệu sức, châu táp tứ diện, thùy dĩ bảo linh… Tự nhiên đức phong… xuy chư la võng, diễn phát vô lượng vi diệu pháp âm, lưu bố vạn chủng ôn nhã đức hương. Kỳ hữu văn giả, trần lao cấu tập, tự nhiên bất khởi. Phong xúc kỳ thân, giai đắc khoái lạc, thí như tỳ kheo đắc Diệt Tận tam muội” (vô lượng lưới báu phủ kín cõi Phật, đều dùng sợi vàng để xâu chân châu, hoặc trăm ngàn thứ báu khác nhau, kỳ diệu, quý lạ để trang hoàng, tô điểm. Trọn khắp bốn mặt, treo rủ các linh báu… Gió đức tự nhiên… lùa qua các lưới mành, phát ra vô lượng pháp âm vi diệu, lan tỏa muôn thứ đức hương dịu dàng, thanh nhã. Những người ngửi thấy thì những tập khí trần lao phiền não tự nhiên chẳng dấy lên. Gió chạm vào thân đều được vui sướng, ví như tỳ kheo đắc Diệt Tận tam muội). Đấy là những thứ được thành tựu bởi công đức từ bổn nguyện thứ hai mươi bảy, ba mươi hai, và bốn mươi sáu của Phật Di Đà.

Linh (鈴) có hình tròn dài, còn đạc (鐸) có hình vuông và dẹt. Trong hư không, có các lưới mành bằng các thứ báu giăng xen, trên lưới có treo hay móc linh, đạc. Gió thổi động các linh, đạc, tự nhiên phát ngũ âm, tức Cung, Thương, Giốc, Chủy, Vũ. [Danh xưng của] năm âm ấy phát xuất từ kinh Thi của Trung Hoa, là âm thanh đẹp đẽ nhất trong nhân gian. Các âm thanh đẹp đẽ ấy đều tuyên dương diệu pháp chánh đạo Vô Thượng Bồ Đề. Trong cõi ấy, chỗ nào cũng đều có thể nghe pháp âm, chẳng như cõi này, không dễ gì nghe pháp!

Lại còn có những thứ đức hương tự nhiên lan tỏa chẳng ngớt. Gió đức tự nhiên thổi qua thân người, cho nên khiến cho chúng sanh trong cõi ấy nhìn chẳng chán, chẳng bị bất cứ lo sầu, sợ hãi gì! Hoặc là ngửi hương, hay được gió lùa qua thân, hoặc là nghe Phật pháp, đều có thể sanh tâm nhớ đạo, tăng tấn đức, mà cũng có thể đạt được sự an lạc tịch tĩnh giống như đắc Diệt Thọ Tưởng Định. Do vì như vậy, cõi Phật ấy được gọi là Cực Lạc.

(Chú) Thị cố ngôn: “Vô lượng bảo giao lạc, la võng biến hư không, chủng chủng linh phát hưởng, tuyên thổ diệu pháp âm”.

(註)是故言：無量寶交絡，羅網遍虛空，種種鈴發 響，宣吐妙法音。

(Chú: Vì thế nói: “Vô lượng báu giăng xen, lưới mành khắp hư không, các thứ linh vang tiếng, tuyên nói diệu pháp âm”).

Đây là ngài Đàm Loan nhắc lại lời kệ của vị Luận Chủ một lần nữa để làm kết luận cho phần hư không trang nghiêm.

2.2.1.2.3.1.1.9. Vũ công đức

(Luận) Vũ hoa y trang nghiêm, vô lượng hương phổ huân.

(Chú) Thử nhị cú, danh “trang nghiêm vũ công đức thành tựu”. Phật bổn hà cố hưng thử trang nghiêm? Kiến hữu quốc độ, dục dĩ phục sức bố địa diên thỉnh sở tôn, hoặc dục dĩ hương, hoa, danh bảo, dụng biểu cung kính, nhi nghiệp bần cảm bạc, thị sự bất quả! Thị cố hưng đại bi nguyện.

(論)雨華衣莊嚴，無量香普薰。

(註)此二句，名莊嚴雨功德成就。佛本何故興此莊 嚴？見有國土，欲以服飾布地延請所尊，或欲以香華名寶用表恭敬，而業貧感薄，是事不果！是故興大悲願。

(Luận: Mưa áo, hoa trang nghiêm, vô lượng hương xông khắp.

Chú: Hai câu này được gọi là “trang nghiêm vũ công đức thành tựu”. Vốn vì lẽ nào mà đức Phật dấy khởi sự trang nghiêm này? Do Ngài thấy có quốc độ, [chúng sanh trong ấy] muốn dùng những thứ y phục để trải đất hòng thỉnh vời người họ tôn quý, hoặc nuốn dùng hoa, hương, các thứ quý báu để tỏ lòng cung kính, nhưng do nghiệp nghèo, phước bạc, chuyện ấy chẳng được thỏa nguyện. Vì thế, dấy lên nguyện đại bi).

Nên hiểu chữ Vũ (雨, mưa) như động từ, có ý nghĩa “từ trên trời rơi xuống”. Phật Di Đà lúc tu nhân, trông thấy có những chúng sanh trong các quốc độ muốn dùng những tấm vải dài choáng lộn, Ấn Độ gọi [những thứ vải ấy] là “y phục”, trải trên mặt đất, giống như trải thảm trong hiện thời. Đấy là phong tục của xứ Ấn. Dùng y trải đất để trang hoàng, hòng nghênh thỉnh Tam Bảo, hoặc quốc vương, sư trưởng, cha mẹ, hoặc mong cầm hương, hoa, trân bảo quý báu để tỏ lộ lòng cung kính cúng dường Tam Bảo. Thế nhưng tấm thân nghèo khổ, chẳng có phước báo, có lòng mà thiếu sức, chẳng thể như nguyện, chẳng có hoa, y, trân bảo, thường cảm thấy áo não, nhụt chí, buồn than! Do vậy, Pháp Tạng Bồ Tát chẳng nỡ thấy chúng sanh có nỗi thống khổ như thế ấy, bèn phát khởi tâm nguyện đại bi dẹp khổ cho chúng sanh, muốn ban vui sướng cho chúng sanh.

(Chú) Nguyện ngã quốc độ, thường vũ thử vật, mãn chúng sanh ý. Hà cố dĩ vũ vi ngôn? Khủng thủ trước vân, nhược thường vũ hoa y, diệc ưng điền tắc hư không, hà duyên bất phương? Thị cố dĩ vũ vi dụ. Vũ thích thời, tắc vô hồng thao chi hoạn, An Lạc báo khởi hữu lụy tình chi vật hồ?

(註)願我國土，常雨此物，滿眾生意。何故以雨為 言？恐取著云，若常雨華衣，亦應填塞虛空，何緣不妨？是故以雨為喻。雨適時則無洪滔之患，安樂報豈有累情之物乎？

(Chú: Nguyện cõi nước của tôi thường mưa xuống những vật ấy thỏa ý chúng sanh. Vì sao dùng “mưa” để nói [về chuyện ấy]? Sợ có kẻ chấp trước, nói rằng: Nếu thường mưa hoa, y, thì phải đầy nghẹt hư không, vậy do duyên gì mà chẳng ngại [thường mưa như vậy]? Cho nên dùng mưa làm thí dụ. Mưa đúng thời, ắt không lo bị tràn ngập, quả báo nơi cõi An Lạc há có những thứ gây phiền lụy ư?)

Pháp Tạng Bồ Tát phát nguyện, nguyện khi Ngài thành Phật thì quốc độ thường xuyên có những thứ hoa báu, y báu, và những thứ trân bảo khác từ không trung rơi xuống, thỏa mãn tâm ý mong cầu của chúng sanh. Ngài Đàm Loan hỏi: “Vì sao phải gọi là “vũ” (mưa)?” Ngài giải thích chữ Vũ như là một danh từ dùng làm thí dụ. Do sợ chúng sanh có kẻ chấp trước, cho nên gọi là Vũ. Như trong thế gian, hư không tuôn mưa, tuy rất nhiều, nhưng hư không chẳng bị đặc nghẹt, cũng chẳng cần phải chấp trước! Những thứ mưa xuống chính là những gì tôi có, tôi tuôn xuống để ban cho chúng sanh. Dùng tình hình ấy để sánh ví lòng đại từ bi của Phật, Bồ Tát dẹp khổ, ban vui cho chúng sanh, đều là “tam luân thể không”, chẳng chấp trước, chẳng chướng ngại, giống như mưa đúng thời, rất phù hợp, chẳng nhiều, chẳng ít. Thường xuyên tuôn xuống, nhưng đại địa chẳng bị thủy tai. Lại nói, y báo của chúng sanh trong quốc độ An Lạc (Địa, Thủy, Hỏa, Phong), quyết định chẳng hề gây liên lụy, làm hại vật phẩm của chúng sanh. Như kinh A Di Đà đã nói: “Kỳ quốc chúng sanh, vô hữu chúng khổ, đản thọ chư lạc” (Chúng sanh trong cõi ấy chẳng có các nỗi khổ, chỉ hưởng các niềm vui). Vì thế nói: “An Lạc báo khởi hữu lụy tình chi vật hồ?” (Há quả báo trong cõi An Lạc có những vật gây phiền lụy ư?)

(Chú) Kinh ngôn: “Nhật dạ lục thời, vũ bảo y, vũ bảo hoa. Bảo chất nhu nhuyễn, lý tiễn kỳ thượng tắc hạ tứ thốn. Tùy cử túc thời, hoàn phục như cố. Dụng ngật, nhập bảo địa như thủy nhập khảm”. Thị cố ngôn: “Vũ hoa y trang nghiêm, vô lượng hương phổ huân”.

(註)經言：日夜六時，雨寶衣，雨寶華。寶質柔軟，履踐其上則下四寸。隨舉足時，還復如故。用訖，入寶地如水入坎。是故言：雨華衣莊嚴，無量香普薰。

(Chú: Kinh nói: “Ngày đêm sáu thời, mưa y báu, mưa hoa báu. Chất báu mềm mại, chân đạp lên sẽ lún xuống bốn tấc. Khi giở chân lên, trở lại như cũ. Dùng xong, [hoa và các chất báu] sẽ lọt vào trong đất báu, như nước rút xuống hầm”. Vì thế nói: “Mưa hoa, y trang nghiêm, vô lượng hương xông khắp”).

Trong đoạn văn này, ngài Đàm Loan đã dẫn những điều kinh Vô Lượng Thọ đã nói để chứng minh và kết luận. Lời văn gần gũi, dễ hiểu, chẳng cần phải nói nhiều. Kinh ấy còn nói: “Phật cáo A Nan: - Vô Lượng Thọ quốc, kỳ chư thiên nhân, y phục, ẩm thực, hoa, hương, anh lạc, cung điện, lâu, các, nãi chí vô lượng chúng bảo, tùy ý sở dục, ứng niệm tức chí” (Đức Phật bảo ngài A Nan: - Các hàng trời người trong cõi Vô Lượng Thọ, đối với y phục, thức ăn, hoa, hương, anh lạc, cung điện, lầu, gác, cho đến vô lượng các thứ báu, thuận theo lòng muốn, vừa nghĩ tới liền có). “Hựu phong xuy tán hoa, biến mãn Phật độ, nhu nhuyễn quang trạch, hinh hương phân liệt… Dĩ thứ hóa một, thanh tịnh vô di, tùy kỳ thời tiết, như thị lục phản” (Lại nữa, gió thổi rải hoa trọn khắp cõi Phật, mềm mại, tươi sáng, thơm tho ngào ngạt… Theo thứ tự biến mất, thanh tịnh, chẳng còn sót gì, tùy theo thời tiết mà [gió thổi rải hoa] như thế sáu lượt).

Vì thế, Luận Chủ viết kệ rằng: “Vũ hoa y trang nghiêm, vô lượng hương phổ huân” (Mưa hoa, áo trang nghiêm, vô lượng hương xông khắp). Đấy là điều thành tựu bởi công đức của các lời nguyện thứ hai mươi bốn, ba mươi hai, và ba mươi tám trong Di Đà bổn nguyện. Có người cho rằng trong bản dịch đời Ngụy của kinh này, trong phần bốn mươi tám nguyện, không có lời nguyện “y thực tự nhiên” (cơm áo tự nhiên), [bèn chê là] chẳng viên mãn cho lắm! Họ trọn chẳng biết đấy chính là chỗ hay của bản dịch đời Ngụy. Vì trong phần trần thuật quả báo thù thắng của ngài Pháp Tạng, có mấy đoạn kinh văn đã nói đến [chuyện ấy]. Không chỉ là y phục, thức ăn, mà cho đến hết thảy các vật báu, đều tùy tâm mong muốn, vừa nghĩ bèn có, kinh văn đã nói rất cặn kẽ, sao lại có thể nói là chẳng viên mãn cho được? Điều này rất khế hợp căn tánh của người Hoa, kinh văn tận hết sức tránh trùng lặp. Nếu như trong phần bổn nguyện cũng có (cũng nhắc tới những chuyện này), há chẳng phải là rườm rà, trùng lặp ư?

Trong mấy tiết trên đây, Luận Chủ đã viết kệ tụng về các thứ trang nghiêm thanh tịnh của quốc độ An Lạc, bao gồm sáu chuyện “y thực trụ hành dục lạc” (cơm, áo, ăn ở, dục lạc) của chúng sanh, mà cũng bao gồm sáu trần, tức sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, đều có thể khiến cho đại chúng trời người sống trong cõi ấy không gì chẳng phải là “sáu căn thường hợp đạo, sáu thức thường thanh tịnh”, tập khí phiền não tự nhiên chẳng dấy lên, đều như đạt được niềm vui nhập Diệt Tận tam muội. Lành thay bổn nguyện của ngài Pháp Tạng! Mầu nhiệm thay cõi An Lạc! Chỉ có cõi An Lạc là chỗ quy y chân chánh của chúng sanh, hãy nên suốt một đời dâng hiến thân mạng, tin nhận, tu hành pháp môn Tịnh Độ, cùng sanh về Cực Lạc quốc!