SỐ 2128 — NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA (tiếp theo)

KINH PHẬT THUYẾT THÁI TỬ DỤC PHÁCH

- Tuệ Lâm soạn.

Sanh mai: Ngược lại âm dưới mại bài. Tự Thư cho rằng: mai chôn dấu, cất chứa. Khảo Thanh cho rằng: mai là chìm sâu, chết. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ thổ phanh lý, hoặc là viết chữ mai.

Tát thành: Ngược lại âm thạch chinh. Sách Thuyết Văn cho rằng: thành là chỗ đông dân cư trú. Chữ viết từ bộ thổ thanh thành, kinh văn viết chữ thành này là chẳng phải thể chữ vậy.

Trừ tư: Ngược lại âm trực lư. Sách Khảo Thanh cho rằng: trừ là tích chứa. Sách Giai Uyển Chu Tòng cho rằng: trừ là chứa vật để làm phòng bị. Sách Thuyết Văn viết từ bộ nhơn thanh chư.

Uyển chuyển: Ngược lại âm oán nguyễn. Sách Thuyết Văn cho rằng: uyển chuyển giống như là nằm từ bộ tịch đến bộ tiết. Từ bộ xa viết thành chữ uyển là chẳng phải âm tiết là âm tiết.

Kịch ngã: Ngược lại âm linh đích. Sách Thuyết Văn cho rằng: chiếc xe lăn bánh nghiền nát từ bộ xa thanh lạc. Kinh văn viết chữ tích ngã. Sách Khảo Thanh cho rằng: tích là nghiêng một bên. Sách Thuyết Văn cho rằng: tích là trốn trách. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: tích là theo một bên dẫn dắt, kéo lôi, chẳng phải nghĩa kinh, nghĩa khác lạ chữ tích ngược lại âm thất xích.

Hổ bôn: Ngược lại âm trên hồ cổ, ngược lại âm dưới bác môn. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: hổ bôn là danh xưng của dũng sĩ, chỉ cho sức mạnh như hổ chiến đấu không lui bước. Sách Chu Lễ nói rằng: tộc bôn thị nắm trong tay cây giáo đánh với Vương Xa phải bỏ chạy. Kinh văn viết từ bộ cân viết thành chữ hổ là chẳng phải, bôn từ bộ bởi thanh bôn âm bôn là âm vi.

Tẩu thú: Ngược lại âm mẫu khác. Sách Nhĩ Thất cho rằng: loài thú có bốn chân, có lông. Thiên Thương Hiệt cho rằng: thú có bốn chân nó chạy. Quảng Nhã cho rằng: loài thú được trông nom coi sóc. Kinh văn viết từ bộ khuyển viết thành chữ thủ. Trịnh Huyền chú giải sách Lễ Ký rằng: thú nghĩa là đi săn mùa đông. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: phóng lửa thiêu đốt cỏ cũng gọi là thủ chẳng phải nghĩa của kinh.

Chưng chữ: Ngược lại âm trên là chi nhưng. Sách Thuyết Văn cho rằng: chưng gọi là lửa bốc hơi đi lên. Chữ viết từ bộ hỏa thanh chưng. Kinh văn viết từ bộ thảo, viết thành chữ chưng là sai. Ngược lại âm dưới là chư nhữ. Chữ cũng giống như chưng nghĩa là chưng nấu thức ăn. Chữ viết từ bộ hỏa thanh chữ, kinh văn viết từ bộ thủy viết thành chữ mạc là chẳng phải.

KINH VÔ TỰ BẢO NGHI

- Tuệ Lâm soạn.

Tàm quí: Ngược lại âm tạp cam. Sách Thượng Thư cho rằng: chỉ có người biết hổ thẹn mới có uy đức. Sách Thuyết Văn cho rằng: tàm cũng là quí là xấu hổ, chữ viết từ bộ tâm thanh trảm, hoặc là viết chữ (T529)tàm. Âm tàm ngược lại âm tàm cảm, chẳng phải nghĩa của kinh.

KINH ĐẠI THỪA LY VĂN TỰ PHỔ QUANG MINH TẠNG

Tuệ Lâm soạn.

Như diệm: Ngược lại âm diệp tiệm. Sách Khảo Thanh cho rằng: lửa cháy sáng rực. Sách Thuyết Văn cho rằng: hỏa diệm, lửa cháy dữ tợn; chữ viết từ bộ hỏa, thanh diệm. Kinh văn viết chữ diệm, văn thường hay dùng, âm tiệm, ngược lại âm tiếp diễm.

KINH ĐẠI THỪA BIẾN CHIẾU QUANG MINH TẠNG

VÔ TỰ PHÁP MÔN

(Không có chữ có thể giải thích.)

KINH PHẬT THUYẾT LÃO NỮ NHƠN

- Tuệ Lâm soạn.

Thống dương: Ngược lại âm dương dưỡng. Sách Khảo Thanh cho rằng: dương là hơi có bệnh. Sách Lễ Ký cho rằng: con chí con bọ chét không dám cắn ngứa. Trịnh Huyền chú giải sách Hiếu Kinh rằng: ngăn chặn con bọ chét cắn làm ngứa ngáy khó chịu. Sách Thuyết Văn cho rằng: dương là con muỗi kim, muỗi mắt nhỏ; chữ viết từ bộ trùng thanh dương. Sách Văn Tự Tập Lược cho rằng: hoặc viết chữ dưỡng. Sách Vận Anh Lược viết chữ dương này.

Tương giai: Ngược lại âm khách giai. Quảng Nhã cho rằng: giai là lau chùi, chà xát. Sách Thuyết Văn viết từ bộ thủ thanh giai.

Hữu tảng: Ngược lại âm diệp lang. Sách Khảo Thanh cho rằng: cái trống khuông. Tự Thư cho rằng: trống tài. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ thủ thanh tảng, âm thủ ngược lại âm hồ thọ.

Phu đả cổ: Ngược lại âm trên là phủ vô. Cố Dã Vương cho rằng: phu là cái dùi trống. Sách Thuyết Văn cho rằng: cái oán dùi cầm đánh trống, chữ viết từ bộ mộc thanh bao. Kinh văn viết từ bộ phu viết thành chữ phù, âm phù là âm phu. Sách Luận ngữ cho rằng: cái trống lớn gọi phạt, trống nhỏ gọi là phu, chẳng phải nghĩa kinh. Ngược lại âm dưới là cô ngũ. Chữ cổ sách Khảo Thanh cho rằng: Đúng thể. Sách Thuyết Văn cho rằng: từ bộ khải đến bộ phộc, giống như là cờ nắm trong tay. Trong kinh viết từ bộ bì viết thành chữ cổ văn thông dụng thường hay dùng là chẳng phải. Âm khải ngược lại âm chu lũ, âm phốc ngược lại âm phổ bốc.

Lay lão: Ngược lại âm lụy nguy. Trước kinh Đệ Nhất Nghĩa Pháp Thắng đã giải thích rồi.

KINH PHẬT THUYẾT LÃO MẪU

- Tuệ Lâm soạn.

Tương toàn: ngược lại âm dưới là tổ loan. Cố Dã Vương cho rằng: toàn gọi là cái dùi khoan đục xuyên qua. Sách Thuyết Văn cho rằng: cái khoan xuyên qua đá, chữ viết từ bộ kim thanh toàn.

Chùy cổ: Ngược lại âm truy quỉ. Sách Thuyết Văn cho rằng: chùy là dùng cây gậy đánh nện, chữ viết từ bộ thủ thanh thùy.

Cầm thú: Ngược lại âm cập kim. Bạch Hổ Thông cho rằng: cầm đó là tổng gọi tên chung của loài chim chóc thú cầm. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: có hai chân mà yếu gọi là cầm. Sách Thuyết Văn cho rằng: tượng hình giống như cái đầu, chữ viết từ bộ nhữu thanh kim, tương tợ như cái đầu của đứa bé. Kinh văn viết từ bộ khuyển viết thành chữ cầm này là chẳng phải âm nhữu ngược lại âm nhu trữu.

KINH PHẬT THUYẾT LÃO MẪU NỮ LỤC ANH

- Tuệ Lâm soạn.

Quỳnh quỳnh: Ngược lại âm quí dinh. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: quỳnh là lo lắng đơn độc không có anh em, gọi là quỳnh, là không có con cái gọi là độc. Tự Thư cho rằng: quỳnh quỳnh là không có chỗ để cậy nhờ. Hoặc từ bộ nhĩ viết thành chữ quỳnh. Sách Văn Tự Điển nói rằng: chữ quỳnh từ bộ hề đến bộ tử viết thành chữ quỳnh này là sai.

Tùng toại: Âm toại. Đỗ Dự chú giải truyện rằng: toại là dụng cụ lấy lửa thời xưa. Hứa Thúc Trọng chú giải sách Hoài Nam Tử rằng: năm loại thạch đồng, tinh luyện thành ống tròn lấy đưa lên hướng mặt trời tức thì có lửa. Sách Khảo Thanh cho rằng: toại đó là nay người ta gọi cái kiếng (gương) lấy lửa. Cái gương đó có đường kính tròn hai tấc, nhiều khi còn có vân trên mặt, có chỗ trũng lấy chiếu ngay mặt trời, nhân đây liền được lửa. Văn Tự Điển nói rằng: chữ viết từ bộ hỏa thanh toại. Sách Thuyết Văn cho rằng: hoặc viết từ bộ kim viết thành chữ toại. Sách Khảo Thanh cho rằng: hoặc viết từ bộ xa viết thành chữ toại, âm qua ngược lại âm ô qua.

Quá cổ: Ngược lại âm trên trái oa. Theo Thanh Loại cho rằng: quá là cái dùi trống. Sách Khảo Thanh cho rằng: quá là đánh gõ. Văn Tự Điển nói rằng: chữ viết từ bộ mộc thanh qua. Sách Thuyết Văn cho rằng: từ bộ trúc, viết thành chữ quá này.

KINH ĐỨC HỘ TRƯỞNG GIẢ QUYỂN THƯỢNG

- Huyền Ứng soạn.

Lậu tiết: Ngược lại âm tự liệt. Quảng Nhã cho rằng: tiết là nước tràn ra ngoài. Tiết cũng là lậu, cũng gọi là phát ra.

KINH ĐỨC HỘ TRƯỞNG GIẢ QUYỂN HẠ

Môn khổn: Lại viết chữ khổn này cũng đồng. Ngược lại âm khổ bổn. Tam Thương cho rằng: khổn là cửa ngăn chặn lại.

Vũ lang: Trụ văn viết chữ vũ này cũng đồng. Ngược lại âm vong vũ. Sách Thuyết Văn cho rằng: nhà nhỏ hơn vây quanh nhà lớn cũng gọi là vây quanh hành lang, cũng gọi là nhà lớn.

Hột da: Ngược lại âm hồ một.

Tỳ chất: Ngược lại âm tri lật đều tên của vị thần.

Chi na: tên của nước thời Đường, hoặc nói là chấn đản. Hoặc gọi tổng tên chung của nước Chân Đan Thần Châu.

KINH NGUYỆT QUANG ĐỒNG TỬ

- Huyền Ứng soạn.

Dĩ sách: Ngược lại âm sở cách. Thiên Thương Hiệt giải thích rằng: tìm tòi, lục lọi tận cùng hết sạch. Lại viết tích này.

Ế viết: Ngược lại âm ư kế. Quảng Nhã cho rằng: che đậy ẩn giấu.

Sách Phương Ngôn cho rằng: ế cũng là che đậy ẩn giấu.

Thao thiên: Ngược lại âm thảo cao. Sách Thượng Thư cho rằng: thao là nước ào ào cuồn cuộn. Khổng An Quốc cho rằng: nước toàn ngập bờ sông, lại nói rằng: Thao là nước đầy, nước lớn, giống như nước dâng lên đầy cả bầu trời.

Chí điểu: Ngược lại âm chi lợi, giống chim hung dữ. Quảng Nhã cho rằng: chí là chấp cầm nắm, gọi là có thể nhiếp phục giống chim này. Loài chim dũng mãnh rất nhạy bén đó gọi là chim ưng, diều hâu. Kinh văn viết từ bộ trùng viết thành chữ trập ngược lại âm trừ lập. Loài côn trùng loài thú đến mùa đông ẩn mình bất động. Chữ trập chẳng phải nghĩa đây dùng.

Chiếp thoán: Ngược lại âm cổ giáp. Sách Nhĩ Thất cho rằng: chiếp là sợ hãi. Quách Phác chú giải rằng: tức là khiếp sợ, lo sợ.

Độn tàng: Lại viết chữ độn hai chữ tượng hình cũng đồng. Ngược lại âm đồ đốn. Quảng Nhã cho rằng: là bỏ trốn đi, ẩn giấu.

Dăng miệt: Ngược lại âm miên kiết. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: miệt là con muỗi mắt, con bọ mắt. Quách Phác chú giải rằng: loài côn trùng nhỏ giống như ký sinh trùng nhỏ nhất, sống theo gió, mưa, nơi hang hốc.

Tỉ nghê: Hoặc là viết nhan nhi. Lại viết phiến nghê, hai chữ tượng hình. Tự Lâm cho rằng đồng ngược lại âm phổ mễ, âm dưới là ngũ thể, tỉ nghê nghiêng người không có đúng, đứng không vững.

Phả ngã: Ngược lại âm phổ ngã, gọi là dao động không an. Kinh văn viết từ bộ túc viết thành chữ phả ngã, hoặc là viết từ bộ sơn viết thành chữ phả ngã đều chẳng phải.

Tương đốn: Văn cổ viết chữ đôn chánh đình ba chữ tượng hình nay đều viết đồng như vậy. Ngược lại âm trạch đợt, gọi là xúc chạm va chạm, khích lệ.

Đê mạn: Ngược lại âm tha lễ. Sách Thuyết Văn cho rằng: lụa màu vàng đỏ, vải lụa màu đỏ pha nhiệm với các màu sắc khác.

Xích chủy: Nay viết chữ thúc này cũng đồng. Ngược lại âm túy lũy. Quảng Nhã cho rằng: chủy là cái miệng. Tự Thư cho rằng: cái mỏ con chim, hoặc viết chữ chủy này, văn cổ viết chữ chủy.

Hoắc nhiên: Ngược lại âm hồ quách. Hoắc cũng gọi là mau chóng, dáng mạo vội vàng. Kinh văn viết chữ hoắc này sai.

Thám đạo: Ngược lại âm tha hàm. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: Thám là lấy tin. Sách Thuyết Văn cho rằng: lấy tin từ xa gọi là thám.

KINH NHẬT NHI THÂN NHẬT

(Đây gọi là tịnh đầu) - Huyền Ứng soạn.

Vô ngân: Lại viết chữ cấn này cũng đồng. Ngược lại âm cấn này cũng ngân là đánh trống. Sách Thuyết Văn cho rằng: nơi vùng đất xa, cũng gọi là bờ bến.

Câu kỳ: Hoặc nói là cư chỉ la điểu, đây dịch là loài chim có tiếng hót rất hay. Kinh văn viết kỳ này là sai.

Hạc áp: Ngược lại âm hồ khác. Âm dưới lại viết áp cũng đồng. Ngược lại âm trúc giáp, hạc là loài chim giống như chim trĩ. Nhưng mà lớn hơn, lông màu xanh, tính đá nhau đến chết mới thôi.

Hồng diêm: mượn âm, ngược lại âm dĩ thiềm. Chánh Tự viết chữ diêm này. Lại viết chữ diêm nghĩa là sáng rực.

Hằng nhiên: Ngược lại âm ca đặng, chữ hằng cũng giống như chữ hằng, hằng nghĩa thông suốt.

KINH PHẬT THUYẾT TRƯỞNG LÃO CHẾ

- Tuệ Lâm soạn.

Cái thực: Ngược lại âm trên là các nghệ. Sách Thuyết Văn cho rằng: người đi xin ăn, người tiêu mất hết tài sản thì đi xin ăn; chữ viết từ bộ đến bộ vong. Kinh văn viết chữ cái, văn thường hay dùng.

Cao táo: Ngược lại âm dưới tao tảo. Sách Chu Dịch cho rằng: nước chảy ẩm ướt, lửa chính là làm cho khô ráo. Sách Thuyết Văn cho rằng: táo là làm cho khô; chữ viết từ bộ hỏa thanh táo, âm táo ngược lại âm tao đáo.

Nhiễu ngã: Ngược lại âm nô điểu. Sách Thuyết Văn cho rằng: nhiễu loạn, quấy rối, làm trò cười, chọc ghẹo; chữ viết từ bộ nữ thanh nhiêu.

Nhuyễn động: Ngược lại âm nhuận doãn. Sách Khảo Thanh cho rằng: loài côn trùng không có chân gọi là nhuyễn có chân gọi là trùng. Sách Hoài Nam Tử cho rằng: loài côn trùng nhỏ nhít. Sách Thuyết Văn cho rằng: nhuyễn cũng là động, chữ viết từ bộ trùng thanh nhuyễn, âm nhuyễn, ngược lại âm nhi diễn. Kinh văn viết chữ nhuyễn này là chẳng phải.

Khắc lũ: Ngược lại âm trên là khẳng lặc, âm dưới lũ đậu. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: khắc kim loại chạm trổ gọi là lũ, điêu khắc chạm trổ gọi là lũ, điêu khắc chạm trổ trên gỗ gọi là khắc. Quách Phác chú giải rằng: điêu khắc chạm trổ, khắc chạm, rèn đúc sửa chữa trên kim loại, chất bạc. Đỗ Dự chú giải rằng: chữ viết từ bộ đao thanh khắc, chữ lũ viết từ bộ kim thanh lũ. Kinh văn viết chữ lũ là văn thường hay dùng.

KINH PHẬT THUYẾT BỒ TÁT THỆ

- Tuệ Lâm soạn.

Nhiêu ngã: Trước kinh Trưởng Giả Tử Chế đã giải thích rồi. Quyên phi: Ngược lại âm trên là nhất duyên. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: quyên đó là loài ấu trùng. Theo truyện cho rằng: loại ấu trùng màu đỏ. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ trùng thanh quyên. Ngược lại âm dưới là phì vị. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: phi tức là ấu trùng của con châu chấu. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: phi là loại ấu trùng của con bàn phủ xú. Sách Thuyết Văn cho rằng: hai chữ đều là chữ hình thanh.

KINH PHẬT THUYẾT THỆ ĐỒNG TỬ

- Tuệ Lâm soạn.

Phi ca sa: Ngược âm trên là phi. Cố Dã Vương cho rằng: phi đó gọi là áo chẻn cụt tay xưa mặc trên lưng. Vương Dật chú giải sách Sở Từ rằng: ở trên lưng gọi là phí. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ cân thanh bì. Kinh văn viết từ bộ y viết thành chữ bị cũng thông dụng, chữ mượn âm dùng.

KINH VĂN THÙ SƯ LỢI VẤN BỒ TÁT

- Tuệ Lâm soạn.

Trọng đảm: Ngược lại âm trên là trục lung. Ngược lại âm dưới là đam lam. Quyển trước kinh Đệ Nhất Nghĩa Pháp Thắng đã giải thích rồi.

Lợi độn: Ngược lại âm đột khổn, quyển trước kinh Đại thừa tạo (T530) tượng công đức đã giải thích rồi.

KINH ĐẠI THỪA GIÀ DA SƠN ĐẢNH

Bồ Đề Lưu Chi - Tuệ Lâm soạn.

Tường bích: Ngược lại âm tương dương. Sách Luận ngữ cho rằng: vách tường của Phu Tử có nhiều thước. Khổng An Quốc chú giải rằng: bảy thước gọi là một nhẫn. Sách Khảo Công Ký ghi rằng: Vách tường dày ba thước. Sách Thượng Thư cho rằng: không dám vượt qua bức tường phẳng. Cố Dã Vương cho rằng: bức tường cũng bằng phẳng. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ tường thanh tường, âm tường là âm sàng, âm sắc là âm sắc hoặc là viết tường. Lại viết chữ tường, cũng viết chữ tường, tuy thông dụng, nhưng nay đều không dùng.

Thời diệm: Ngược lại âm diêm tiệm. Sách Khảo Thanh cho rằng: lửa cháy lan nhỏ. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: ngọn lửa cháy sáng rực hơn ngọn lửa nhỏ và nó cháy sáng theo thứ tự không thể dập tắt chết hẳn được. Sách Thuyết Văn cho rằng: ngọn lửa cháy sáng rực như núi lửa, chữ viết từ bộ diễm thanh khảm âm khảm là âm hãm, âm chước là âm dương nhược.

Phân tích: Ngược lại âm tinh diệu. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: phân tích. Sách Khảo Thanh cho rằng: tích là tách ra. Sách Thuyết Văn cho rằng: chẻ cây ra chặt ra. Chữ viết từ bộ mộc thanh cân. Kinh văn viết từ bộ thủ đến bộ phiến, văn thường hay dùng.

Cố luyến: Ngược lại âm cổ bố. Trịnh Tiển chú giải sách Mao Thi Truyện rằng: quay đầu lại nhìn gọi là cố, cố cũng giống như là nhìn theo vậy. Lại cũng gọi là nhớ nghĩ. Quảng Nhã cho rằng: quan tâm chiếu cố. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ hiệt thanh cố, âm hiệt ngược lại âm hiền kiết, âm cố đồng với âm trên. Kinh văn viết chữ cố văn thường hay dùng.

Sa lịch: Ngược lại âm linh đích. Sách Thuyết Văn cho rằng: sa lịch là đá vụn. Chữ viết từ bộ thạch thanh lạc. Kinh văn viết từ bộ thủy viết thành chữ sa cũng thông dụng.

Hệ niệm: Ngược lại âm hề nghệ. Sách Khảo Thanh cho rằng: hệ gọi là trong lòng nhớ nghĩ hoài không quên. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ nhơn thanh hệ âm hệ, ngược lại âm hề kế.

Hành cản: Ngược lại âm trên hạnh canh. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: gốc cọng cỏ gọi là hành. Sách Khảo Thanh cho rằng: trúc tre gọi là cố, cây gọi là mai, tức là một gốc cây. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ thảo thanh khinh. Ngược lại âm công lãnh. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: cản là nhánh cây. Sách Thuyết Văn cho rằng: cản là thân cây lúa, chữ viết từ bộ hòa thanh cản, hoặc là viết chữ cản nay không dùng. Kinh văn viết từ bộ thảo viết thành chữ cản. Sách Thuyết Văn nói cản tên của loại rau cần, nghĩa khác lạ chẳng phải nghĩa kinh.

KINH ĐẠI THỪA GIÀ LA SƠN ĐẢNH

Nguyên Ngụy Lưu Chi - Tuệ Lâm soạn.

Biện phát: Ngược lại âm trên là biền miện. Sách Thuyết Văn cho rằng: biện gọi là thắt bím đuôi sam tóc, chữ viết từ bộ mịch thanh biện âm biện, ngược lại âm biệt miễn. Kinh văn viết từ bộ biên viết thành chữ biện là sai, âm biền ngược lại âm bổ miên, âm miện, ngược lại âm miên điển.

Giải đãi: Ngược lại âm trên giai mại. Ngược lại âm dưới đài nải. Trước kinh Thuận Quyền Phương Tiện quyển thượng đã giải thích rồi.

Bì quyện: Ngược lại âm trên là bị bi. Giả quỳ chú giải sách Quốc ngữ rằng: bì là lao nhọc. Quảng Nhã cho rằng: bì là mỏi mệt. Sách Thuyết Văn viết từ bộ tật thanh bì âm tật ngược lại âm nữ ách. Chữ quyện hoặc là viết từ bộ nhơn viết thành chữ quyện, cũng thông dụng.

Phấn tấn: Ngược lại âm trên phân vấn. Quảng Nhã cho rằng: phấn chấn thư thả thoải mái. Trịnh Huyền chú giải sách Lễ Ký rằng: phấn là động. Sách Thuyết Văn cho rằng: phấn cũng giống như là bay lên, chữ viết từ bộ truy trong bộ điền, âm trên truy là âm tuy.

PHẬT THUYẾT KINH ĐỘC TỬ

- Tuệ Lâm soạn.

Cốc thủ: Ngược lại âm trên câu hầu. Sách Khảo Thanh cho rằng: cốc thủ là con cừu cái, chữ cốc chánh thể. Sách Thuyết Văn cho rằng: hoặc là viết từ bộ tử viết thành chữ cốc. Kinh văn viết từ bộ thủ, viết thành chữ cấu là liên lụy biết nghĩa lý không rõ ràng, cùng với nghĩa kinh khác lạ âm sủy, ngược lại âm nô quan.

Thiết ác: Ngược lại âm phiến miệt. Sách Khảo Thanh cho rằng: thiết là buồn rầu, bực tức. Sách Phương Ngôn cho rằng: thiết cũng là ác. Quách Phác chú giải rằng: thiết là buồn bực tính nóng nảy bồn chồn. Xưa nay Chánh Tự viết bộ tâm thanh tệ, âm tệ ngược lại âm tỳ duệ, âm phó là âm phu.

Nhủ trùng: Ngược lại âm trủng lung. Quách Phác chú giải sách Mục Thiên Tử truyện rằng: trùng là dòng sữa tiết ra, nay người ở Giang nam cũng gọi sữa là trùng. Sách Thuyết Văn cho rằng: dòng sữa tiết ra, chữ viết từ bộ thủy thanh trùng, âm lung ngược lại âm long dụng.

PHẬT THUYẾT KINH NHŨ QUANG PHẬT

- Tuệ Lâm soạn.

Để tháp: Ngược lại âm trên đê lễ. Sách Thuyết Văn cho rằng: để là xúc chạm, va chạm; chữ viết từ bộ ngưu đến bộ để cũng là thanh. Ngược lại âm dước đàm hạp. Sách Thuyết Văn cho rằng: đạp giẫm lên. Chữ viết từ bộ túc thanh tháp âm tháp là âm tháp.

Thính hưởng: Ngược lại âm thanh tính, mượn người thay thế. Quách Phác chú giải sách Phương Ngôn rằng: có thể giả mượn chẳng phải thật. Cố Dã Vương cho rằng: thính cũng là giả. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ nhơn thanh thanh.

Mạn để: Ngược lại âm trên mãn bàn. Sách Thuyết Văn cho rằng: mạn là khinh khi, chữ viết từ bộ ngôn thanh mạn âm mạn là âm vạn. Ngược lại âm dưới để lễ. Sách Khảo Thanh cho rằng: để là chống cự lại. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ thủ đến bộ để âm để cũng là thanh. Kinh văn viết từ bộ ngưu viết thành chữ để. Để nghĩa xúc chạm va chạm, nghĩa sai.

Quyên phi: Ngược lại âm trên là nhất duyên, quyển trước kinh Bồ tát thệ đã giải thích rồi.

KINH VÔ CẤU HIỀN NỮ

- Huyền Ứng soạn.

Tỳ lâu: Ngược lại âm tỷ di. Ở Tây Vức: tên vợ của ông Trưởng giả. Kinh Thai Tạng viết chữ can nghi là sai.

Lõa hình: Ngược lại âm hoa ngõa. Trụ văn âm tự vốn âm lô quả. Cố Dã Vương cho rằng: lõa là cởi ra để lộ vai trên phải. Sách Thuyết Văn cho rằng: lõa cũng là cởi áo ra để lộ thân thể, chữ viết từ bộ thanh quả, hoặc là viết chữ khỏa, lại cũng viết chữ lõa, thể chữ có hơi nhiều. Nay dựa theo sách Thuyết Văn viết từ bộ nhơn viết thành chữ lõa, còn các âm dư khác đều không dùng.

Chí hưu: Ngược lại âm trên chủy chi, âm dưới là hưu. Sách Khảo Thanh và văn Tự Điển đều nói rằng: hưu chí là giống chim quái lạ, xác thật đây là loại chim ban ngày đậu nghỉ ban đêm lại bay đi. Sách Thuyết Văn cho rằng: hưu tức là si, tức là con cú mèo, si thuộc loại con diều hâu. Xưa nay Chánh Tự đều viết chữ từ bộ điểu, đều thanh chí hưu; chữ huyền hoặc viết từ bộ để viết thành chữ nay không dùng.

PHẬT THUYẾT KINH VỊ TẰNG HỮU

- Tuệ Lâm soạn.

Hộ vũ: Ngược lại âm dưới là do tửu. Sách Thuyết Văn cho rằng: khoét xuyên qua vách tường dùng thanh gỗ làm chấn song gọi là cửa sổ; chữ viết từ bộ phiến đến bộ hộ, thanh bổ chỗ gọi là thấy được mặt trời. Điêu sức: Ngược lại âm trên điểu liễu. Quyển trước kinh Di Lặc Hạ sanh thành Phật đã giải thích rồi. Ngược lại âm dưới là thăng chức. Quyển trước kinh tạo tượng công đức đã giải thích rồi.

Tản cái: Ngược lại âm trên phủ lại. Cố Dã Vương cho rằng: tân tức là cây dù che. Sách Văn Tự Điển nói rằng: chữ viết từ bộ mịch thanh tản. Kinh văn viết từ bộ thủ viết từ bộ viết thành chữ bán là chẳng phải âm mịch là âm mịch.

Quáng mạch: Ngược lại âm trên hổ mãnh. Sách Thống Tự cho rằng: tên của loại ngũ cốc, lại có trăm loại. Tóm lại gọi là ngũ tắc, gọi là bông lúa tủa ra. Thuộc loại đậu, lúa dẻo v.v... cũng gọi là thuộc giác cốc mạch, cũng gọi là mau cốc ma, cũng gọi là thọ cốc. Theo chữ quáng đó là lúa mạch tức là thuộc loại man cốc. Sách Khảo Thanh cho rằng: quáng là lúa mì có bông tủa ra. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ hòa thanh quảng, viết đúng là chữ quáng. Kinh văn viết từ bộ mạch viết thành chữ quáng là loại lúa có bông lớn, hột to. Sách Khảo Thanh cũng cho rằng: lúa mạch bông lớn, các chữ trong sách đều không có chữ này.

Lâu tổ: Ngược lại âm trên lậu câu. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: hai bên mặt uốn cong lại gọi là lâu. Văn Tự Tập Lược cho rằng: nhà có gác trên thành phòng ngự quân địch. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ mộc thanh lũ. Ngược lại âm dưới lô cổ. Sách văn Tự Tập Lược cho rằng: lỗ là chòi cao trên thành không có mái che phòng thủ, nhìn ngắm được quân địch. Sách Thuyết Văn viết từ bộ mộc thanh lỗ âm lũ đồng với âm trên.

KINH THẬM HY HỮU

- Tuệ Lâm soạn.

Tốt-đỗ-ba: Ngược lại âm trên tôn cốt, tiếng Phạn, tên tháp cao. Câu-tri: Ngược lại âm dưới là tiếng Phạn.

Chủng thực: Ngược lại âm thừa chức. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: thực là lâu dài. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: Thực là nghỉ ngơi, chủng là nhiều hạt giống. Quảng Nhã cho rằng: thực là dựng đứng thẳng. Thực cũng là chứa nhiều. Sách Thuyết Văn viết từ bộ ngạc thanh thực, âm ngạc, ngược lại âm ngũ hạt.

KINH CHUYỂN NỮ THÂN

- Tuệ Lâm soạn.

(Còn một tên nữa là Kinh Phúc Trung Nữ Thính)

A-nĩ-lô-đậu: tiếng Phạn, tên của vị A-la-hán.

Manh minh: Ngược lại âm trên là mạc canh. Quyển trước kinh Đại thừa tạo tượng công đức đã giải thích rồi. Ngược lại âm dưới là mạc bình. Sách Khảo Thanh cho rằng: minh là tối tăm. Sách Thuyết Văn cho rằng: minh là u ám; chữ viết từ bộ nhựt, gọi là số mười đến bộ lục, phàm trăng bắt đầu ngày 16 khuyết dần dần cho nên u ám, từ bộ mịch; chữ hội ý, âm mịch là âm mịch. Kinh văn viết từ bộ miên đến bộ cụ viết thành chữ minh là chẳng phải.

Hữu hiếp: Ngược lại âm kiểm kiếp. Sách Thuyết Văn cho rằng: hiếp là bên hông bụng. Chữ viết từ bộ nhục thanh hiếp, âm hiếp là âm diệp, từ ba bộ lực, kinh văn viết từ ba bộ đao viết thành chữ hiếp là chẳng phải.

Vi tu: Ngược lại âm lật du. Theo chữ tu đó nghĩa là hoa sen bên trong có bốn mặt kết thành đài hoa, Trong có nhụy hoa, giống như cái răng nhô lên. Sách Thuyết Văn viết từ bộ hiệt đến bộ sam, âm hiệt ngược lại âm hiền kiết, âm sam là âm sam. Kinh văn viết từ bộ tiêu viết thành chữ tu là chẳng phải âm tiêu ngược lại âm phổ điêu.

Bất vọng: Ngược lại âm võng phương. Theo Tả Truyện cho rằng: chẳng phải chỗ dám mong cầu hy vọng tới. Cố Dã Vương cho rằng: vọng cũng giống như quan sát nhìn xa xăm, mong mỏi. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ vong đến bộ tịch, đến bộ vương. Theo chữ vọng đó là chỗ ý hy vọng mong mỏi, âm ký là âm ký.

Kiên cố khải: Ngược lại âm khai cải. Quyển trước kinh Thuyện Quyền Phương Tiện trong quyển thượng đã giải thích rồi.

Khiếp nhược: Ngược lại âm trên khiếm khiếp. Sách Khảo Thanh cho rằng: khiếp sợ, kiếp mạn. Cố Dã Vương cho rằng: khiếp sợ, thiếu kém. Xưa nay Chánh Tự cho rằng: lo sợ nhiều, chữ viết từ bộ tâm thanh khứ âm nhuyến là âm noản loạn. Ngược lại âm dưới là nhương chước. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: nhược là yếu ớt bệnh

hoạn, kém cõi. Sách Khảo Thanh cho rằng: yếu gầy không có sức lực. Sách Thuyết Văn cho rằng: cong lưng lại, trên giống như uống cong lại. Bộ sam giống như sợi lông nhỏ. Nhược từ bộ cung nên phải cong lại vật không thẳng, cho nên phải dựa vào hai bộ cung thành chữ nhược. Âm nao ngược lại âm nô táo, âm trảo ngược lại âm trào trạo.

Yểm hối: Ngược lại âm ư diễm. Sách Khảo Thanh cho rằng: yểm là mỏi mệt, đau khổ. Sách Thuyết Văn viết từ bộ hán thanh yểm, âm hán là âm văn.

Vô yểm: Ngược lại âm y diệm. Sách Thuyết Văn cho rằng: con chó nó gặm miếng thịt ngọt không nhàm chán, cho nên chữ viết từ bộ nhục đến bộ cam, đến bộ khuyển. Kinh văn viết từ bộ nhật đến bộ nguyệt, viết thành chữ yểm, hoặc từ bộ hán viết thành chữ yểm đều sai vậy.

Giáp liệt: Ngược lại âm trên là hàm giáp. Cố Dã Vương cho rằng: giáp là nơi biên ải nhỏ hẹp vùng biên giới bức bách không rộng rãi to lớn. Sách Thuyết Văn cho rằng: ải từ bộ phủ đến bộ giáp viết thành chữ giáp. Tuy đúng thể cùng với chữ thiêm châu, tên địa danh. Từ gọi tắt của tỉnh Thiểm tây Trung Quốc; chữ tương đối rối loạn nghĩa, nay không dùng. Dựa theo kinh văn viết từ bộ giáp viết thành chữ giáp. Văn kinh cũng viết từ bộ khuyển viết thành chữ hiệp là hiệp đều là thói quen của con chó con ngựa. Chẳng phải nghĩa đây dùng, âm khiếp ngược lại âm kiêm diệp.

Khan tích: Ngược lại âm khổ nhàn. Sách Quảng Thất cho rằng: khan là hà tiện, tằng tiện, bủn xỉn. Bì Thương cho rằng: yêu tích của cải, khan là chữ chánh thể. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ cách thanh kiên âm kiên là âm kiên. Kinh văn viết từ bộ tâm viết thành chữ khan văn thông dụng thường hay dùng.

Xú uế: Ngược lại âm trên xú chú. Sách Thuyết Văn cho rằng: loài cầm thú chạy đi ngửi mùi mà biết dấu tích quay về là loài chó; chữ viết từ bộ tự, tự đó là xưa gọi tỵ tức mũi, chữ tượng hình. Nay văn thường hay dùng viết từ bộ tử viết thành chữ ty là chẳng phải. Ngược lại âm dưới là uy vệ. Tự Thư cho rằng: uế là không sạch sẽ, xấu ác dơ bẩn. Sách Thuyết Văn có rằng: chữ viết từ bộ hòa thanh tuế.

Trừ phân: Ngược lại âm phân vấn. Quảng Thất cho rằng: phân là trừ bỏ bụi bặm dơ bẩn. Sách Thuyết Văn cho rằng: quét dọn trừ bỏ phân dơ, chữ viết từ bộ thổ thanh khí, kinh văn viết từ bộ dị viết thành chữ phân văn thường hay dùng là chẳng phải, âm biện ngược lại âm bì biến.

Di thóa: Ngược lại âm trên là dật chi. Sách Chu Dịch cho rằng: tế tư khóc nước mắt đầm đìa. Sách Thuyết Văn cho rằng: nước mũi chảy ròng ròng, chữ viết từ bộ thủy thanh di, hoặc là âm tán kinh văn viết từ bộ thủy viết thành chữ thế. Sách Thuyết Văn cho rằng: thế khắp là khóc nước mắt chảy. Chẳng phải nghĩa chữ di thóa. Ngược lại âm dưới thổ khóa. Theo Tả Truyện cho rằng: vua Tấn trước chẩn không nhìn mà sau lưng lại nhổ nước bọt. Sách Thuyết Văn cho rằng: nước dãi trong miệng, chữ viết từ bộ khẩu đến thanh thùy.

Thủ quyển: Ngược lại âm quyện viên. Mao Thi Truyện cho rằng: quyển sức mạnh. Sách Thuyết Văn cho rằng: quyển là khí thế, chữ viết từ bộ thủ thanh quyển.

Đảo dược: Ngược lại âm đao lão. Quảng Thất cho rằng: đảo là giả đập. Sách Thuyết Văn cho rằng: cái chày để giả đập, chữ viết từ bộ (T531) thủ thanh trù, hoặc là viết chữ đảo cũng viết chữ biện văn cổ chữ cổ.

Thung mễ: Ngược lại âm thúc dung. Cố Dã Vương cho rằng: thung là giã ngũ cốc ra thành gạo. Sách Thuyết Văn cho rằng: giã thóc ra thành gạo; chữ viết từ bộ củng là hai tay cầm nắm cái chày giã vào cối. Trên là chữ hội ý. Thế Bổn cho rằng: Ung phủ ba đầu cầm chày giã. Tống Trung cho rằng: Ung phủ là tôi thần của Hoàng đế, âm củng là âm củng.

Nhược ngao: Ngược lại âm ngũ cao. Trịnh Huyền chú giải sách Lễ Ký rằng: ngao cũng là tiên, nghĩa là rán, chiên, rang đâu. Sách Phương Ngôn cho rằng: ngao là ngọn lửa làm cho khô ráo. Phàm có loại lửa than hong cho khô ngũ cốc. Từ trên núi mà nước Đông Tề, Sở luôn gọi là ngao. Sách Thuyết Văn cho rằng: rang cho khô; chữ viết từ bộ hỏa, thanh ao.

Trừu xuế phảng điệp: Âm xuế ngược lại âm chùy nhuế; chữ xuế đó là lông mịn, lông mao của con thú vật, con chim. Trịnh Huyền chú giải sách Lễ Ký rằng: xuế đó là cái nệm chăn có lông mịn. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: lông mịn nhuyễn. Sách Thuyết Văn cho rằng: lông thú mịn nhuyễn. Theo chữ xuế đó là áo lông chim, lông thú mịn nhuyễn có năm màu sắc dệt lại thành mảnh lụa hoa văn, cho rằng y phục của vua Chuyển Luân Thánh Vương, gọi là ngự y, âm phảng ngược lại âm phương võng. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: phảng là đường viền vải sợi. Xưa nay Chánh tự cho rằng: chữ viết từ bộ mịch thanh phương. Ngược lại âm dưới là diệp điệp, ở Tây Vức gọi là cây bông vải, có hoa cỏ giống như cây liễu, có bông mịn, ở xứ nước kia đều kéo ra nhồi lại lấy làm sợi tơ dệt vải, cho rằng vải bố vải thưa âm nhiên ngược lại âm niên điển.

Cơ quan: Ngược lại âm trên là ký hy. Sách Giai Uyển Chu Tòng cho rằng: cơ là bộ máy quan hệ chế ra động chuyển, máy xay lương thực. Cố Dã Vương cho rằng: cơ là vật rất đẹp. Sách Thuyết Văn cho rằng: chủ phát động đó gọi là cơ, tức là loại cung nỏ vậy; chữ viết từ bộ mộc thanh cơ.

Cân khiên: Ngược lại âm trên cư ngân quyển trước kinh Chư Pháp Võng Vương đã giải thích rồi. Ngược lại âm dưới là di nhiên. Sách Quảng Thất cho rằng: khiên đó là lôi kéo ra, liên kết lại với nhau. Cố Dã Vương cho rằng: khiên cũng gọi là dẫn dắt. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ ngưu đến bộ mịch thanh huyền, giống như dẫn dắt con trâu, âm quynh, ngược lại âm quí quản, văn thường hay dùng viết từ bộ thủ viết thành chữ khiên này là chẳng phải.

Hư ngụy: Ngược lại âm hứa ngư, gọi là hư không. Sách Thuyết Văn viết từ bộ khưu thanh hổ, âm hổ ngược lại âm hổ cô. Ngược lại âm dưới là nguy vị. Quảng Nhã cho rằng: ngụy là khinh khi. Trịnh Huyền chú giải sách Chu Lễ rằng: ngụy là giả. Sách Thuyết Văn cho rằng: ngụy là dối trá; chữ viết từ bộ nhơn thanh vi.

Bồi phục: Ngược lại âm trên là bồi muội. Cố Dã Vương cho rằng: bồi là một mà sanh thêm hai. Sách Khảo Thanh cho rằng: nảy sinh ra nhiều từ nơi gốc rễ, kẻ địch phải diệt từ nơi gốc. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ nhơn thanh bồi, âm bồi, ngược lại âm thổ khẩu. Ngược lại âm dưới là phò cứu. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: phục là nhiều lớp nhiều tầng. Cố Dã Vương cho rằng: phúc là giống như lập lại nhiều lần nữa, lại nữa. Lại gọi là phục đó là giống như lập lại nhiều lần, nhiều lớp. Sách Thuyết Văn viết từ bộ xích thanh phục, âm xích ngược lại âm sửu xích. Âm phục là âm phục. Kinh văn viết từ bộ thủy viết thành chữ phục là chẳng phải.

Hoạn lụy: Ngược lại âm lực ngụy. Tả Truyện cho rằng: đương thời mà động đó không có liên lụy đến người sau. Lưu Triệu chú giải sách Cốc Lương truyện rằng: lụy đó là liên cập liên tiếp đến. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ mịch thanh lụy, âm mịch là âm mịch âm lụy đồng với âm trên.

KINH VÔ THƯỢNG Y QUYỂN THƯỢNG

- Tuệ Lâm soạn

Phiền não xác: Ngược lại âm dưới là khổ giác. Tự Thư cho rằng: võ trứng của con chim. Cố Dã Vương cho rằng: phàm là da của vật gọi là xác. Sách Văn Tự Điển nói rằng: cái trứng đã được tin cậy, chữ viết từ bộ noản thanh xác âm xác ngược lại âm không nhạc. Trong kinh văn nói "phiền não xác" đó là vô minh, có thể bao hàm tất cả các pháp bất thiện nghiệp, cho nên gọi là tên.

Thông hiệt: Ngược lại âm dưới là nhàn bát. Sách Phương Ngôn cho rằng: từ giữa quan ải của nước Đông Triệu, Ngụy gọi hiệt là huệ. Quách Phác chú giải rằng: huệ là hiểu rõ thông suốt. Sách Văn Tự Điển nói rằng: từ bộ hắc thanh kiết.

Mao phát: Ngược lại âm trên là mạc bao. Chuẩn nghĩa kinh đúng hợp là viết một chữ mao. Nay kinh văn viết từ bộ tiêu viết thành chữ mao ngược lại âm tuấn nhau. Nghĩa quái lạ chẳng phải ý kinh.

KINH VÔ THƯỢNG Y QUYỂN HẠ

Khanh khảm: Ngược lại âm trên là dung canh. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: khanh là khu đất hoang. Quách Phác chú giải rằng: gọi là hào sâu bao quanh khu đất hoang. Xưa nay Chánh Tự cho rằng: khanh là hố sâu, từ bộ thổ thanh kháng, hoặc là viết từ bộ phủ viết thành chữ khanh, cũng thông dụng. Ngược lại âm dưới là khả cảm. Sách Chu Dịch cho rằng: khảm là hố sâu. Bì Thương cho rằng: khảm cũng là khanh. Sách Thuyết Văn cũng đồng sách Chu Dịch cho rằng: từ bộ thổ thanh khảm. Kinh văn viết từ bộ thao, ngược lại âm tha lao. Lại viết khảm là nghĩa dấu vết của bánh xe lăn, chẳng phải ý kinh nay không dùng.

Cốc võng: Ngược lại âm trên là công cốc. Sách Thuyết Văn cho rằng: bầu gỗ tròn giữa bánh xe, ngày xưa để trục xuyên qua bánh xe; chữ viết từ bộ xa đến bộ cốc thanh tĩnh. Ngược lại âm dưới là vũ phòng. Xưa nay Chánh Tự cho rằng: võng là vành lớp xe. Âm cự là âm cự, chữ viết từ bộ xa thanh võng.

Dung trực: Ngược lại âm trên long long. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: dung là quân đều. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: gọi là bình đẳng. Sách Thuyết Văn cũng cho rằng: quân đều ngay thẳng; chữ viết từ bộ nhơn thanh dung. Kinh văn viết từ bộ nhơn thanh dung. Kinh văn viết từ bộ nguyệt viết thành chữ dung, cũng thông dụng văn thường hay dùng.

Túc cân: Ngược lại âm dưới là cấn ân. Thích Danh cho rằng: gót chân phía sau gọi là cân. Sách Thuyết Văn cho rằng: gót chân, chữ viết từ bộ túc thanh cân.

Y di: Ngược lại âm trên ký ky. Thế Bổn cho rằng: hồ táo may làm áo. Tống Trung cho rằng: tôi thần của Hoàng đế. Bạch Hổ Thông cho rằng: ẩn giấu cái áo, thân hình ẩn trong áo. Sách Thuyết Văn cho rằng: áo là chỗ dựa áo trên gọi là y, dưới gọi là thường. Chữ viết từ bộ nhập giống hình che đậy hai người. Địch Thư cho rằng: viết chữ y này là sai, viết lược. Ngược lại âm dưới dĩ y. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: cẩn âm, thận trọng là âm trà bỉ như chữ di Trịnh Tiển cho rằng: ngọt giống như di tức là kẹo mạch nha. Sách Thuyết Văn cho rằng: lấy lúa gạo ủ mộng rang mà làm kẹo mạch nha; chữ viết từ bộ thực thanh di.

Nhuyễn mỹ: Ngược lại âm trên nhi diễn. Sách Khảo Công ký ghi rằng: muốn cho thân hình mềm mại đẹp trơn lấy mỡ dầu mật bôi lên tức là mềm nhuyễn. Bì Thương cho rằng: nhuyễn là mềm yếu. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ đại thanh nhi. Kinh văn viết từ bộ thủy viết thành chữ nhục, âm nhu, tức là ẩm ướt chẳng phải nghĩa của kinh.

Nhãn kiểm: Ngược lại âm dưới kiếp nghiễm. Sách Văn Tự Lập ghi rằng: kiểm là da ngoài của con mắt, tức là mí mắt. Sách Văn Tự Điển nói: chữ viết từ bộ mục thanh kiểm.

Vô hài: Ngược lại âm dưới hồ cai. Quảng Nhã cho rằng: là xấu, ác, thô bỉ. Sách Thuyết Văn cho rằng: từ bộ thanh cai. Kinh văn viết từ bộ nhục viết thành chữ hài nghĩa là ngón chân cái, chẳng phải ý của kinh.

Ủy tha: Ngược lại âm là đạt hà. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: tha tha gọi là bình dị, đơn giản. Theo Hàn Thi truyện cho rằng: mỹ đức đẹp, cao quí. Trịnh Tiển chú giải Mao Thi Truyện rằng: cũng gọi là ủy khúc là dáng mạo tự đắc. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ nhơn thanh tha, kinh văn viết chữ đà là chẳng phải.

Tiệp tật: Ngược lại âm trên là tiềm tiếp. Theo Tả Thị truyện cho rằng: tiệp rất mau chóng. Vương Dật chú giải sách Sở Từ rằng: là mau, như là chỉ cho thời gian một chốc. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ thủ thanh tiệp, âm tiệp, ngược lại âm tử diệp.

Trọng đảm: Ngược lại âm dưới đam lãm. Lấy thanh gỗ xỏ ngang vật mà gánh lên. Xưa nay Chánh Tự cho rằng: đảm là gánh vác; chữ viết từ bộ thủ thanh đảm.

PHẬT THUYẾT KINH QUYẾT ĐỊNH TỔNG TRÌ

Tuệ Lâm soạn.

Hà tỳ: Ngược lại âm trên hạ da. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: hà đó cũng giống như có lỗi. Quảng Nhã cho rằng: là viên ngọc dơ uế. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ ngọc thanh hà, ngược lại âm dưới là tự tư. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: là viên ngọc có tỳ vết. Lưu Triệu cho rằng: tên của người, âm hoàn, ngược lại âm ngôn kiển. Lại chú giải kinh Dịch rằng: tỳ hà là viên ngọc có tỳ vết. Sách Thuyết Văn cũng cho rằng: viên ngọc có tỳ vết, chữ viết từ bộ tật, ngược lại âm nữ cách, đây cũng là thanh.

Huỳnh hỏa: Ngược lại âm trên là hồi quynh. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: quỳnh là con đom đóm, ban đêm nó bay đi dưới bụng nó có ánh lửa chớp sáng. Sách Lễ Ký cho rằng: ở trong cỏ mục hóa làm con đom đóm. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ trùng đến bộ diễm, thanh tĩnh.

Đức khải: Ngược lại âm dưới là khai cải. Sách Văn tự Tập lược cho rằng: dùng kim loại làm da che thân gọi là khải. Sách Thuyết Văn cho rằng: áo giáp chữ viết từ bộ kim đến bộ khải thanh tĩnh.

Khí quyên: Ngược lại âm trên là khinh dị. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: khí là phế bỏ. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: khí là quên bỏ. Sách Thuyết Văn cho rằng: khí là trừ bỏ, chữ viết từ bộ củng củng, ngược lại âm thôi hoa, âm bác tức là âm thổ cốt. Lại cho rằng: đứa con xấu ác, cho nên trừ bỏ đi, chữ hội ý. Ngược lại âm dưới là duyệt uyên. Sách Trang Tử cho rằng: đi trừ bỏ đánh dẹp nước khác, văn thường hay dùng. Sách Sở Từ cho rằng: quyên cũng giống như khí nghĩa loại bỏ trừ đi. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ thủ thanh quyên, âm quyên ngược lại âm nhuế duyên.

Trì sính: Ngược lại âm trên, ngược lại âm dưới là xích lĩnh. Quảng Nhã cho rằng: sính trì là chạy nhanh phi nhanh. Đỗ Dụ chú giải Tả Truyện rằng: sính cũng gọi là chạy. Sách Thuyết Văn cho rằng: sính là ngựa phi nước đại cũng gọi là chạy thẳng. Hai chữ trì sính đều từ bộ mã, đều thanh sính âm sính ngược lại âm thất đinh.

Khiêm tốn: Ngược lại âm dưới tôn thốn, Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: tốn là thuận theo. Hà Yến Tập chú giải sách Luận ngữ rằng: tốn là cung kính. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ tâm thanh tôn.

Xà ngoan: Ngược lại âm là xạ giá. Sách Khảo Thanh cho rằng: loài côn trùng độc. Sách Thuyết Văn cho rằng: là loài rắn độc, cũng gọi là tha, âm tha, ngược lại âm tha. Người xưa nói rằng: gọi con rắn là tha tức (nó) cho nên ở trong hang ổ là sợ rắn. Tương truyền rằng: ban đêm tối không có nó kêu lên tức là rắn. Chữ viết từ bộ trùng thanh dã, ngược lại âm dưới ngoạn hoàn. Trịnh Huyền chú giải trang sách Lễ Ký rằng: loại rắn ngoan xà đó là thân nó dài ba-bốn thước, có bốn chân, hình nó giống như con thủ cung, tầm quyến loại bò cạp có kim nhọn rất bén như dao, rất độc ác, nó chạm vào người không tới nửa ngày thì chết ngay. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ trùng thanh ngoan.

Độc thích: Ngược lại âm dưới thư diệc. Sách Thuyết Văn cho rằng: loài côn trùng đi gây độc hại, chữ viết từ bộ trùng thanh thích.

KINH BÁNG PHẬT

- Tuệ Lâm soạn.

Thái nữ: Ngược lại âm sai tể. Trịnh Huyền chú giải sách Khảo Công Ký rằng: hội đủ năm màu sắc để vẽ gọi là thái. Xưa nay Chánh Tự cho rằng: năm sắc thái sáng rỡ cho vào năm màu sắc khác gọi là bức vũ màu sắc sặc sỡ; chữ viết từ bộ mịch thanh thái. Kinh văn viết bộ nữ viết thành chữ thái là chẳng phải.

A-xa-ba-để: tiếng Phạn, ngược lại âm đinh lễ.

Ba-la-mật kinh: tiếng Phạn. Ngược lại âm dưới kinh định.

PHẬT THUYẾT KINH BẢO TÍCH TAM MUỘI

- Tuệ Lâm soạn.

Tích lịch trung: Ngược lại âm trên bệ hịch. Ngược lại âm dưới lê- để, tiếng Phạn đọc sai, đúng gọi là tốt-địch-đa. Đường Huyền Trang gọi là ngã quỉ.

Bất luy: Ngược lại âm lực truy. Sách văn Tự Điển nói rằng: liệt nhược, yếu mềm, gầy ốm; chữ viết từ bộ dương thanh luy, âm luy ngược lại âm loa ngọa.

Hằng-biên-sa: tiếng Phạn. Triều Tấn xưa dịch kinh rằng: hằng hà biên sa, tức là các kinh gọi là hằng-hà-sa vậy, cũng gọi là ngạc-già-hà. Ở Tây Vức cho rằng: tên của một con sông, âm ngạc ngược lại âm nghi cạnh.

Quái ngại: ngược lại âm trên hồ ngõa, ngược lại âm dưới là ngũ cái.

NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA

Phiên dịch kinh Sa môn Tuệ Lâm soạn.

QUYỂN 34

Kinh Nhập Pháp Giới Thể Tánh - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Như Lai Sư tử Hống - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Đại Vương Quảng Sư tử Hống - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Phương Đẳng Tu-đa-la Vương- một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Chuyển Hữu - một quyển - không.

Kinh Đại thừa Bách Phước Tướng - một quyển - Tuệ Lâm. (T353)

Kinh Đại thừa Bách Phước Trang Nghiêm Tướng-1 quyển-Tuệ Lâm.

Kinh Đại thừa Tứ Pháp - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Bồ tát Tu Hành Tứ Pháp - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Hy Hữu Hy Hữu - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Tối Vô Tỷ - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh tiền thế tam chuyển - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Ngân Sắc Nữ - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh A-xà thế Vương Thọ Quyết - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Thái Liên Vi Vương Thượng Phật - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Phật Thuyết Chánh Cung Kính - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Thiện Kính - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Xưng Tán Đại thừa Công Đức - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Thuyết Diệu Pháp Quyết Định - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Luyện Vương - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Thị Giáo Thắng Quân Vương - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Thắng Quang Thiên Tử - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Văn Thù Sư Lợi Tuần Hành - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Văn Thù Thi Lợi Hành - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Bối Đa Thọ Hạ - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Duyên Khởi Thánh Đa - một quyển.

Kinh này thiếu chưa âm giải thích.

Kinh Liễu Bổn Sanh Tử - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Thao Cản - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Từ Thị Bồ tát Thuyết Thao Cản - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Độc Chứng Tự Đảm - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Tự Thệ Tam muội - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Như Lai Độc Chứng Tự Thệ - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh long thí nữ - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Long Thí Bồ tát Bổn Khởi - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Bồ tát Sanh Địa - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Phật Ngữ - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Bát Kiết Tường Thần Chú - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Bát Dương Thần Chú - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Bát Kiết Tường Thần Chú - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Bát Phật Danh Hiệu - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Vu Lan Bồn - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Báo Ân Phụng Bồn - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Quán Tẩy Phật Tượng - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Ma-ha Sát Đầu - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Dục Tượng Công Đức - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Phật Thuyết Dục Tượng Công Đức - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Tạo Lập Hình Tượng Phước Báu - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Tác Phật Hình Tượng - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Nội Tạng Bách Bảo - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Phật Thuyết Tư Ha Muội - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Tứ Bất Khả Đắc - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Phạm Nữ Thủ Ý - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Bồ tát Hạnh Ngũ Thập Duyên Thân - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Thành Cụ Quang Minh Định Ý - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Ôn Thức Tẩy Dục Chúng Tăng - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Chư Đức Phước Điền - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Kim Sắc Vương - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Phương Quảng Như Lai Tạng - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Đại Phương Quảng Như Lai Tạng - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Diễn Đạo Tục - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Bách Phật Danh - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Xưng Dương Chư Phật Công Đức - hai quyển - Huyền Ứng.

Kinh tu chân thiên tử - ba quyển - Huyền Ứng.

Kinh Ma-ha Ma-da - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Trừ Khủng Tai Hoạn - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Bộ - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Bất Tư Nghì Quang - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Thập Trụ Đoạn Kiết - mười quyển - Huyền Ứng.

Kinh Bồ tát Anh Lạc - mười hai quyển - Huyền Ứng.

Kinh Siêu Nhật Minh Tam muội - hai quyển - Huyền Ứng.

Kinh Hiền Kiếp - mười ba quyển - Huyền Ứng.

Bảy mươi mốt kinh trên, gồm một trăm linh bảy quyển, đồng âm trong quyển này.

KINH NHẬP PHÁP GIỚI THỂ TÁNH

- Tuệ Lâm soạn.

Ma doanh: Ngược lại âm dưới là dinh định. Sách Quảng Nhã cho rằng: doanh là xếp đặt lau chùi, cũng gọi là lau chùi hạt ngọc, khiến cho phát ra ánh sáng. Sách Tập Huấn cho rằng: doanh cũng là trang sức cho đẹp, hoặc là viết chữ doanh. Sách Thuyết Văn cho rằng: màu của hạt ngọc, chữ viết từ bộ ngọc đến bộ huỳnh thanh tĩnh.

KINH NHƯ LAI SƯ TỬ HỐNG

- Tuệ Lâm soạn.

Quảng trường: Ngược lại âm trên là cổ hoảng. Trịnh Tiển chú giải sách Lễ Ký rằng: quảng cũng giống như hoằng, là rộng rãi. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: quảng đại, to lớn; chữ viết từ bộ nghiễm ngược lại âm nghiêm liễm. Khứ thanh ngược lại âm dưới là trượng trương. Trịnh Tiển chú giải Mao Thi Truyện rằng: trường là xa xôi. Sách văn Tự Điển nói rằng: xa xôi mù mịt; chữ viết từ bộ đáo đến bộ vong đến bộ ngột nhiên mà hóa ra. Kinh văn viết từ bộ thảo viết thành chữ trường nay là chẳng phải nghĩa của kinh văn vậy.

Chỉ nghịch: Ngược lại âm trên chỉ xỉ. Cố Dã Vương cho rằng: gọi là chỗ chỉ ý, lại người dùng ngón tay chỉ vật. Sách Thuyết Văn cho rằng: ngón tay chỏ; chữ viết từ bộ thủ thanh chỉ. Ngược lại âm dưới xỉ diệc. Lưu Triệu chú giải sách Cốc Lương truyện rằng: chỉ cũng là nỉ. Vương Dật chú giải sách Sở Từ rằng: nỉ là đuổi theo, xua đuổi. Sách Hán Thư âm nghĩa cho rằng: nỉ là không dùng nữa. Sách Thuyết Văn cho rằng: Chữ viết từ bộ nghiễm âm nghiễm, âm nghịch thanh nghịch. Kinh văn viết thử thiên văn thường hay dùng, âm thiên ngược lại âm miến can.

KINH ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG SƯ TỬ HỐNG

- Tuệ Lâm soạn.

Điện mạn: Ngược lại âm dưới ma ban. Ở xứ Tây Vực loài hoa mạn như nước này, người ta lấy dùng cụ châu anh lạc để trang nghiêm trên thân, vốn âm là di nhiên. Nay không dùng âm này, chữ này giả mượn.

Á mặc: Ngược lại âm trên ô giả. Sách Tập Huấn cho rằng: á là không thể nói ra lời. Theo chữ đó là có tiếng mà không có lời. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ tật thanh á, âm tật, ngược lại âm nữ ách.

Phân phẩu: Ngược lại âm dưới là phổ khẩu. Theo Tả Truyện cho rằng: cùng với các ông mổ xẻ phân tách ra. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: phẩu là tách ra. Sách Thuyết Văn cho rằng: phẩu là phanh ra, chữ viết từ bộ đao thanh phẩu âm phẩu ngược lại âm thổ quynh.

KINH ĐẠI PHƯƠNG ĐẲNG TU ĐA LA VƯƠNG.

(Kinh này không có chữ để giải thích âm).

KINH CHUYỂN HỮU

(Kinh này cũng không có chữ có thể giải thích âm.)

KINH ĐẠI THỪA BÁCH PHƯỚC TƯỚNG

- Tuệ Lâm soạn.

Tích-câu-la: tiếng Phạn âm, tên lộ: Tây phương thúy điểu, ở xứ này không có giống chim này.

Mâu sóc: Ngược lại âm trên là mạc hậu. Theo Thanh Loại cho rằng: thành tựu loại binh khí ngày xưa là mâu, cây giáo dài. Sách Thuyết Văn cho rằng: cây mâu dài hai trượng để trước binh xa, tượng hình. Sách

Văn Tự Điển nói rằng: làm thành cây mâu. Kinh văn viết chữ nhu là chẳng phải, nay không dùng. Ngược lại âm dưới song trác. Quảng Thất cho rằng: sóc cũng là cây mâu. Xưa nay Chánh Tự cho rằng: cây sóc dài một trượng tám thước, chữ viết từ bộ mâu thanh tiêu.

Quyến tác: Ngược lại âm trên quyết diễn. Theo Thanh Loại cho rằng: quyến là lấy mảnh lưới. Khảo Thanh cho rằng: dùng lưới dây giăng ra để bắt các loài vật. Cũng viết là quyên. Văn Tự Điển nói rằng: cũng viết chữ quyến này. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ võng thanh quyên, âm quyên, ngược lại âm điểu huyền, ngược lại âm dưới là thừa lạc.

Nhãn tiệp: Ngược lại âm dưới là hiệp diệp. Sách Thuyết Văn cho rằng: lông mi của hai mắt, chữ viết từ bộ mục thanh tiệp, hoặc là viết chữ hiệp.