SỐ 2128 — NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA (tiếp theo)

KINH PHẬT THUYẾT CHƯ PHÁP DŨNG VƯƠNG

Tuệ Lâm soạn.

Đoàn như: Ngược lại âm trên là đoạn hoan. Quảng Nhã cho rằng: đoàn là tay nắm vo tròn lại, khiến cho kết thành cục lại. Sách Thuyết Văn viết từ bộ thủ thanh đoàn.

Nhuận tí: Ngược lại âm tư tợ. Cố Dã Vương cho rằng: tí đó giống như ngâm vào trong nước thấm ướt dần dần. Sách Thuyết Văn viết từ bộ thủy thanh trách.

Hà mô: Ngược lại âm trên là hạ da. Ngược lại âm dưới là mạch ba. Thiên Thương Hiệt cho rằng: hà mô, là con ễnh ương sống trong nước. Sách Thuyết Văn cho rằng: hai chữ đều từ bộ trùng, thanh hà mạc.

Quật huyệt: Ngược lại âm trên là khổn cốt. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: quật là nhà bằng đất thời xưa. Theo Thanh Loại cho rằng: hang của con thỏ trốn núp, cũng viết chữ quật này. Chánh Tự xưa nay viết từ bộ huyệt, thanh khuất.

Cân mạch: Ngược lại âm trên là cẩn hân. Sách Lễ Ký cho rằng: người già không có dùng gân cốt sức mạnh mà làm lễ. Sách Thuyết Văn cho rằng: cân đó là sức mạnh của bắp thịt, chữ viết từ bộ nhục thanh trúc. Trúc tức là vật có nhiều gân mạch, từ bộ lực, lực tức là sức mạnh, giống như gân nhiều. Trong kinh viết hoặc từ bộ giác đến bộ thảo viết thành chữ cân là văn thường hay dùng. Ngược lại âm dưới mãnh bách. Sách Khảo Thanh cho rằng: viết đúng là chữ mạch, nhưng văn thông dụng thường dùng chữ mạch này. Sách Thuyết Văn cho rằng: là phần huyết mạch đi trong cơ thể chữ viết từ bộ mạch thanh huyết. Âm phái ngược lại âm phách mại. Trong kinh viết từ bộ nhục viết thành chữ mạch này chuyên dùng lâu rồi vẫn còn tồn tại chữ mạch này.

Lỗ huyễn: Ngược lại âm huyền quyến. Vương Dật chú giải sách Sở Từ rằng: huyễn là đưa mắt ra nhìn. Cố Dã Vương cho rằng: như nay người ta đưa mắt làm dấu hiệu với nhau thay cho lời nói. Sách Thuyết Văn cho rằng: con mắt liếc qua liếc lại, chữ viết từ bộ mục đến bộ huyễn thanh tĩnh. Trong kinh văn viết từ bộ huyễn viết thành chữ huyễn là sách viết sai vậy.

Hy di: Ngược lại âm trên hỷ cơ. Sách Khảo Thanh cho rằng: hy là hòa hợp vui vẻ tốt đẹp. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: cung kính. Sách Văn Tự Điển cho rằng: chữ viết từ bộ hỏa thanh hy, âm hy ngược lại âm dĩ chi. Kinh văn viết chữ hy này là sai vậy. Ngược lại âm dưới là dĩ chi. Sách Khảo Thanh cho rằng: di cũng là hòa hợp vui vẻ. Tả Truyện cho rằng: cũng gọi là vui vẻ. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: di là vui. Sách Phương Ngôn cho rằng: cũng là vui. Sách Văn Tự Điển nói rằng: chữ viết từ bộ tâm thanh đài.

KINH NHẤT THIẾT PHÁP CAO VƯƠNG

- Tuệ Lâm soạn.

Tần loa: Ngược lại âm dưới là lỗ qua, tiếng Phạn là tên của đệ tử Phật. Kinh văn viết từ bộ mã viết thành chữ loa, cùng với các kinh chữ có khác là sai vậy.

Cường già: xưa gọi là hằng hà, cũng gọi là ngạc già, từ ao lớn A nậu ở phía Đông giống như có cửa khẩu chảy vào biển Đông. Sông này cát rất mịn cùng với nước đồng chảy.

Đễ di: Ngược lại âm đô hề, gọi là cá thân rất lớn. Kinh văn viết từ bộ ngư viết thành chữ di chẳng phải chữ đúng vậy.

KINH ĐỆ NHẤT NGHĨA PHÁP THẮNG

- Tuệ Lâm soạn.

Đệ ngạch: Ngược lại âm dưới là nha cách. Sách Phương Ngôn cho rằng: ngạch là cái trán. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ hiệt thanh các. Tự Thư cho rằng: viết từ bộ các viết thành chữ ngạch là chữ đúng thể. Tựa kinh viết chữ ngạch này là văn thường hay dùng.

Hoán cữu: Ngược lại âm trên là hằng quán. Sách Thuyết Văn cho rằng: hoán là trao đổi. Chữ viết từ bộ thủ thanh hoán, âm hoán là (T525) âm hoán. Tựa kinh viết chữ hoán này là văn thường hay dùng.

Kinh Đệ Nhất Nghĩa Pháp Thắng.

Luy sưu: Ngược lại âm trên là loại nguy. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: luy là gầy yếu. Giả quỳ chú giải sách Quốc ngữ rằng: luy là bệnh. Sách Thuyết Văn cho rằng: luy cũng là bệnh gầy yếu. Chữ viết là bộ dương thanh loa, âm loa ngược lại âm lực ngọa.

Thành đảm: Ngược lại âm đô lãm. Tự Thư cho rằng: đảm là gánh vác. Sách Khảo Thanh cho rằng: dùng cây gỗ mà gánh lấy các vật. Theo chữ thành đảm đó nói rằng: tóc nhiều, rối bồng lên, có thể trở thành gánh nặng. Sách Thuyết Văn viết từ bộ thủ thanh đảm.

Ẩu thân: Ngược lại âm trên là vu vũ. Quảng Nhã cho rằng: ẩu là cong lại. Sách Khảo Thanh cho rằng: ẩu là lưng cong lại. Sách Thuyết Văn viết từ bộ nhơn thanh âu.

Điệt tướng: Ngược lại âm điền kiết. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: điệt là thay phiên nhau. Sách Phương Ngôn cho rằng: thay thế. Sách Thuyết Văn viết từ bộ xước thanh thất âm xước, ngược lại âm sưu lược.

Cước thúc: Ngược lại âm trên là canh ức. Ngược lại âm dưới là thử tế. Trước kinh Di Lặc hạ sanh thành Phật đã giải thích rồi.

Lợi hưởng: Ngược lại âm hương ngưỡng. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: như là ứng thanh vang dội lại. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ âm thanh hưởng. Kinh văn viết chữ hướng này là chữ cổ.

Trùng khiết: Ngược lại âm dưới là tinh kiết. Sách Lễ Ký cho rằng: không có nhai cắn xương. Sách Thuyết Văn cho rằng: cắn nhai trong miệng: chữ viết từ bộ xỉ thanh khiết, âm khiết, ngược lại âm khẩu tiết. Hữu mang: Ngược lại âm mạc bàng. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: mang tức là con rắn lớn. Sách Thuyết Văn viết từ bộ trùng thanh mang, âm mang đồng với âm trên. Kinh văn viết từ bộ mang viết thành chữ mang này là sai vậy.

Điệt hổ: Ngược lại âm hồ cố. Cố Dã Vương cho rằng: thay phiên nhau truyền đi. Khảo Thanh cho rằng: thay phiên nhau chuyển giao. Sách Thuyết Văn cho rằng: có thể thâu nhận sợi dây, làm hình tượng cây trúc giống như người tay nắm tay kéo đẩy đi.

Phú-lặc-già-la: tiếng Phạn.

KINH ĐẠI UY ĐĂNG QUANG TIÊN NHƠN VẤN NGHI

Tuệ Lâm soạn.

Ẩu lũ: Ngược lại âm trên vu vũ. Quyển trước kinh Đệ Nhất Nghĩa Pháp Thắng đã giải thích rồi. Ngược lại âm dưới là lương chủ. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: ẩu lũ là thân cong lại. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ nhơn thanh lũ.

Bình quán: Âm trên là tinh minh. Ngược lại âm dưới quan loạn. Sách Thuyết Văn cho rằng: bình để lấy nước chứa. Chữ viết từ bộ ngỏa thanh tinh, hoặc là viết chữ bình văn Tự Tập Lược cũng cho rằng: quán cũng là cái ấm lấy nước chứa hoặc là viết chữ quán này cũng thông dụng.

Lô vi đinh: Ngược lại âm trên lỗ hồ. Ngược lại âm kế là vi quỉ. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: lô tức là vi cây lau, cây lau chưa mọc cao lên gọi là lô. Sách Thuyết Văn cho rằng: hai chữ đều từ bộ thảo đều thanh lô vi. Ngược lại âm dưới là đồ dĩnh. Thiên Thương Hiệt cho rằng: đinh là thửa ruộng. Sách Thuyết Văn cho rằng: chỗ cày ruộng gọi là đinh. Chữ viết từ bộ điền thanh đinh.

Châu trở: Ngược lại âm trên là châu trữ. Sách Khảo Thanh cho rằng: châu cũng là trở, nghĩa là thề thốt, nguyền rủa. Sách Thuyết Văn viết từ bộ ngôn thanh châu. Kinh văn viết từ bộ khẩu viết thành chữ chú văn thường hay dùng. Ngược lại âm dưới là hỗ trợ. Trịnh Huyền chú giải sách Chu Lễ rằng: việc nhỏ mà thề thốt gọi là trở. Sách Thuyết Văn viết từ bộ ngôn thanh thả. Kinh văn viết từ bộ khẩu viết thành chữ trở, văn thường hay dùng.

Hy di: Ngược lại âm hỷ cơ, âm dưới là dĩ chi. Trong kinh Chư Pháp Dũng Vương đã giải thích rồi.

Trách da: Ngược lại âm trên là trương cách, Quảng Nhã cho rằng: trách là căng ra, mở ra. Theo chữ trách đó, Đường Huyền Trang nói rằng: trách là thanh gỗ ngang trong miệng ngựa, gọi là ngón tay cái của vị tướng lãnh dùng để chỉ huy, thứ hai là chỉ đóng cọc căng ra. Văn Tự Điển nói rằng: chữ viết từ bộ thạch thanh trách. Kinh văn viết từ bộ thủ viết thành chữ trách này là sai, âm trách là âm trách.

Mang xà: Ngược lại âm mạc bàng. Trước kinh Đệ Nhất Nghĩa Pháp Thắng đã giải thích rồi.

Ca-nhị: Ngược lại âm dưới ni trí, tiếng Phạn.

Dũng dược: Ngược lại âm trên là dung tũng. Ngược lại âm dưới là dương chước. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: dũng là nhảy cao lên, vượt qua. Sách Thuyết Văn nói hai chữ đều từ bộ túc, đều là thanh dũng dược, âm dũng đồng với âm trên.

Ai đãi: Ngược lại âm trên là cai cải. Ngược lại âm dưới là ế nãi. Theo chữ ai đãi đó là hơi khói thơm từng lớp tường lớp chập chùng. Cố Dã Vương cho rằng: đi đãi đó là mặt trời, mặt trăng bị mây che sẫm tối, không có ánh sáng. Hai chữ đều từ bộ vân thanh ai đãi.

Tử cam: Ngược lại âm dưới cam ám. Trước kinh Quán Di Lặc Thượng Sanh Đâu Suất Đà Thiên đã giải thích đầy đủ rồi.

Hồng phiêu: Ngược lại âm dưới là phiên miễu. Sách Khảo Thanh cho rằng: phiêu là túi đựng sách, pho sách, màu xanh, hồng lẫn lộn. Sách Thuyết Văn cho rằng: phiêu là mảnh vải lụa màu trắng xanh, chữ viết từ bộ mịch thanh phiêu, chữ cổ.

Khiếp đà-la-ni: Ngược lại âm trên là kiêm diệp. Sách Khảo Thanh cho rằng: khiếp là vừa lòng, hài lòng. Sách Bát Nhã cho rằng: đúng mực, thỏa đáng. Sách Thuyết Văn cho rằng: thỏa lòng, vừa ý. Chữ viết từ bộ tâm thanh khiếp, hoặc là viết chữ khiếp này, cũng viết chữ khiếp này.

KINH THUẬN QUYỀN PHƯƠNG TIỆN QUYỂN THƯỢNG

- Tuệ Lâm soạn.

Xu hảo: Ngược lại âm xúc du. Mao Thi Truyện cho rằng: xu là sắc đẹp của người con gái. Theo Hàn Thi truyện cho rằng: xu là sắc đẹp tự nhiên, rất đẹp. Sách Phương Ngôn ghi rằng: giữa nước Triệu, Ngụy, Yến cho rằng cái cao quí nhất là sắc đẹp của người con gái. Sách Thuyết Văn cũng cho rằng: là đẹp, chữ viết từ bộ nữ thanh chu.

Hoảng dục: Ngược lại âm dung chúc. Quảng Nhã cho rằng: dục là lửa cháy sáng rực. Sách Thuyết Văn cho rằng: dục là rực sáng, những quần sao lấp lánh. Chữ viết từ bộ hỏa thanh dục, âm dực ngược lại âm dâm lập.

Hy vọng: Ngược lại âm hỷ y. Quảng Nhã cho rằng: hy là nhìn ra xa. Sách Thuyết Văn cho rằng: mong đợi, mong chờ. Chữ viết từ bộ mục thanh hy. Kinh văn viết chữ hy này là sai vậy.

Kiền-đạp-du: tiếng Phạn, tên của vị thần.

Giãi đãi: Ngược lại âm giai giải. Giả quỳ chú giải sách Quốc ngữ rằng: giải là mệt mỏi. Quảng Nhã cho rằng: giải là biếng nhác. Sách Thuyết Văn cho rằng: giải cũng là đãi là biếng nhác, uể oải. Chữ viết từ bộ tâm thanh giải. Hoặc viết chữ giải này cũng thông dụng.

Khưu tụ: Ngược lại âm khứ vưu. Sách Chu Lễ cho rằng: bốn ấp gọi là khưu. Trịnh Chúng chú giải rằng: khưu là bốn dặm. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: vùng đất cao gọi là khưu. Lại nữa, tựa kinh ghi rằng: khưu cũng là nơi tụ hợp đông đảo. Sách Thuyết Văn cho rằng: cũng là nơi vùng đất cao, từ các nơi mọi người đến cư trú, chữ tượng khưu hình là đất. Kinh văn viết từ bộ thổ viết thành chữ khưu, chẳng phải âm khưu là âm trì.

Hàu thiện: Ngược lại âm trên là hiệu giao. Giả quỳ chú giải sách Quốc ngữ rằng: hàu là thịt băm nhuyễn. Mao Thi Truyện cho rằng: hàu món nấu đậu thật. Trịnh Tiển lại chú giải rằng: đậu thật đó gọi là thịt băm làm tương. Phàm chẳng phải ngũ cốc mà ăn được đó gọi là hàu. Sách Thuyết Văn cho rằng: hàu là món ăn ngon. Chữ viết từ bộ nhục thanh hàu, âm hào đồng với âm trên. Ngược lại âm dưới là thiền chiến. Trịnh Huyền chú giải sách Chu Lễ rằng: thiện là nói hay, khéo léo. Thời nay vật gì đẹp gọi là trân thiện. Lại chú giải sách Nghi lễ rằng: thiện cũng giống như bước vào. Sách Thuyết Văn cho rằng: đầy đủ món ăn, chữ viết từ bộ nhục thanh thiện. Kinh văn đều viết từ bộ thực viết thành chữ hàu thiện này cũng thông dụng văn thường hay dùng.

Cơ cẩn: Ngược lại âm cần cận. Trước kinh Di Lặc Hạ Sanh đã giải thích rồi.

KINH THUẬN QUYỀN PHƯƠNG TIỆN QUYỂN HẠ

Khan tật: Ngược lại âm trên khổ gian. Quảng Nhã cho rằng: khan là keo kiệt. Bì Thương cho rằng: khá chọn lựa. Sách Văn Tự Điển nói rằng: chọn lựa món ăn, yêu tiếc. Chữ viết từ bộ tâm thanh khan, hoặc là viết từ bộ cách viết thành chữ khan, chữ cổ, ngược lại âm dưới là tần tất. Vương Dật chú giải sách Sở Từ rằng: hai người hiền gọi là tật. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ nữ thanh tật. Kinh văn viết từ bộ tâm viết thành chữ tật, là sai vậy.

Bôn dật: Ngược lại âm bổn môn. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: chạy trên đường lớn gọi là bôn. Quách Phác chú giải rằng: gọi là người chạy bộ trên đường đến nơi nên cho rằng là tên vậy. Cố Dã Vương cho rằng: gọi là con trâu nước đi trên đường. Theo Tả Truyện cho rằng: Trịnh Bá đi bằng xe trâu đến nước Tề. Trịnh Tiển lại chú giải sách Khảo Công lại rằng: bôn là chạy mau. Nay thông dụng viết chữ bôn này.

Quá kiền trì: Ngược lại âm trên là trác qua. Sách Khảo cho rằng: đánh kiền chùy, âm kiền là âm càng. Ngược lại âm dưới là trì lợi, tiếng Phạn, nay gọi là đánh tịnh trùy.

La-duyệt-kỳ thành: Âm duyệt ngược lại âm duyên chuyết, tiếng Phạn, tên của thành.

Phúng tụng: Ngược lại âm trên là phong phủng. Ngược lại âm dưới là tùng tũng. Trịnh Huyền chú giải sách Chu Lễ rằng: thuộc lòng văn gọi là phúng, lấy âm tiết đọc lên gọi là tụng. Quảng Nhã cho rằng: phúng là dạy. Sách Thuyết Văn cho rằng: phúng cũng là tụng, chữ viết đều từ bộ ngôn, đều thanh phong dũng, âm dũng là âm dũng.

KINH LẠC ANH LẠC TRANG NGHIÊM PHƯƠNG TIỆN

Tuệ Lâm soạn.

Tranh xúc: Ngược lại âm trên là thác canh. Trước kinh Di Lặc Thượng Sanh Đâu Suất Thiên đã giải thích rồi. Kinh văn viết từ bộ mộc viết thành chữ tranh là chẳng phải.

Thố miêu: ngược lại âm trên là thổ cố. Theo Thanh Loại cho rằng: con chồn, con cáo. Sách Thuyết Văn cho rằng: tên của loài thú, chân sau của nó giống cong lại, giống như có chấm đen, đuôi của nó giống như con thỏ, đầu và cổ của nó bằng nhau. Cho nên viết từ bộ thố là tĩnh lược bớt đi. Ngược lại âm dưới là oán bao, hoặc là viết chữ miêu. Cố Dã Vương cho rằng: con mèo giống như con cọp mà lại nhỏ hơn, nhà người ta thường nuôi dưỡng để bắt chuột. Sách Văn Tự Điển nói rằng: chữ viết từ bộ khuyển thanh miêu.

Khổ sáp: Ngược lại âm dưới là sâm tập. Sách Thuyết Văn cho rằng: sáp là không có trơn mịn. Chữ viết từ hai bộ tỷ, trên là hai bộ đao, dưới là hai bộ chánh. Kinh văn viết chữ sáp này văn thường hay dùng. Sở thích: Ngược lại âm dưới là thanh chích. Sách Thuyết Văn cho rằng: thích là loài côn trùng đi gieo độc hại, chữ viết từ bộ trùng thanh thích.

Kiền-chùy: ngược lại âm trên là kiện yên. Ngược lại âm dưới trực truy, tiếng Phạn.

Thập-kiếp: Ngược lại âm phương-ca, tiếng Phạn.

Khí uế: Ngược lại âm phân vấn. Sách Thuyết Văn cho rằng: khí là trừ bỏ đi. Chữ viết từ bộ cũng nghĩa hai tay đẩy ra, lôi ra, đến bộ hoa, đến chữ khí, mễ, chữ hội ý khí này là văn cổ.

NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA

QUYỂN 33

Kinh Đại thừa Tạo Tượng Công Đức hai quyển - Tuệ Lâm soạn.

Kinh Lục Độ Tập - tám quyển - Huyền Ứng.

Kinh Thái tử Tu Đại Noa - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Cữu Sắc Lộc - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Bồ tát Siểm Tử - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Siểm Tử - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Thái tử Mộ Phách - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Thái tử Dục Phách - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Vô Tự Bảo Khiếp - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Đại thừa Lý Văn Tự - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Đại thừa Biến Chiếu Quang Minh - một quyển - không.

Kinh Lão Nữ Nhơn - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Lão Mẫu - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Lão Mẫu Lục Anh - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Nguyệt Quang Đồng tử - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Thân Nhật Nhi - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Trưởng giả Tử Chế - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Bồ tát Thệ - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Văn Thù Vấn Bồ đề - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Già-da Sơn Đảnh - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Tượng Đầu Tịnh Xá - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Đại thừa Già-da Sơn Đảnh - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Độc Tử - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Nhũ Quang Phật - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Vô Cấu Hiền Nữ - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Phúc Trung Nữ Thính - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Vị Tằng Hữu - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Thậm Hy Hữu - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Chuyển Nữ Thân - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Vô Thượng Y - hai quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Quyết Định Tổng Trì - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Báng Phật - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Bảo Tích Tam muội - một quyển - Tuệ Lâm.

Bên phải ba mươi lăm kinh bốn mươi bốn quyển đồng âm quyển này.

KINH PHẬT THUYẾT ĐẠI THỪA TẠO TƯỢNG CÔNG ĐỨC QUYỂN THƯỢNG

Tuệ Lâm soạn.

Vẫn trụy: Ngược lại âm trên là quân thuẫn. Ngược lại âm dưới là duy loại. Theo Thanh Loại cho rằng: vẫn là chìm đắm, trụy lạc rơi vào hố sâu. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: rơi vào dòng suối cạn. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ ngạc thanh viên, hoặc viết từ bộ phủ viết thành chữ vẫn không dùng, âm ngạc là âm tàn, chữ trụy. Văn Tự Điển nói rằng: trụy là từ trên cao rơi xuống, chữ viết bộ phủ đến bộ truy thanh tĩnh, âm trụy là âm truy, hoặc là viết chữ trụy này.

Ám như: Ngược lại âm trên là áp lam. Vương Túc chú giải sách Gia Ngữ rằng: ám là tối đen. Sách Thuyết Văn cho rằng: là không trong sáng, nhuộm màu đen. Chữ viết từ bộ hắc thanh ám.

Thuẫn khuynh: Ngược lại âm trên du nhuận. Sách Lã Thị Xuân Thu cho rằng: muôn đời giống như một cái chớp mắt. Sách Thuyết Văn cho rằng: thuấn gọi là chớp mắt nhiều lần, chữ viết từ bộ mục thanh thuấn hoặc là viết từ bộ dần viết thành chữ thuấn.

Húc nhực: Ngược lại âm trên là hu ngọc. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: húc gọi là mặt trời bắt đầu mọc, mặt trời to tròn cũng gọi rạng sáng. Sách Thuyết Văn cho rằng: húc là mặt trời vừa mới mọc. Chữ viết từ bộ nhựt thanh cửu.

Tân phân: Ngược lại âm trên là thất tân. Ngược lại âm dưới phẫn văn. Trước kinh Di Lặc Hạ Sanh Thành Phật đã giải thích rồi.

Vân ế: Ngược lại âm dưới khẩn kế. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: trời âm u mà có gió gọi là ế. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: có mặt trời mà vẫn âm u. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ nhựt thanh ế, âm khẩn ngược lại âm ẩn hề.

KINH PHẬT THUYẾT ĐẠI THỪA TẠO TƯỢNG

CÔNG ĐỨC QUYỂN HẠ

Hội sức: Ngược lại âm trên là hồi ngoại. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: hội đó là gom đủ năm màu sắc mà vẽ thành bức họa. Trịnh Tiển chú giải sách Luận ngữ rằng: hội là vẽ cho có vân đường sọc. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ mịch thanh hội. Kinh văn viết từ bộ quí viết thành chữ hội. Ngược lại âm quì vị, nghĩa sợi tơ nhiều đem dệt, chẳng phải nghĩa kinh. Ngược lại âm dưới là thăng chức. Sách Khảo Thanh cho rằng: trang sức. Văn Tự Điển nói rằng: trang điểm cho đẹp. Chữ viết từ bộ thực hành cân, âm thực là âm tợ.

Manh miễu: Ngược lại âm trên là mạc canh. Sách Thuyết Văn cho rằng: con mắt không có con ngươi, gọi là manh. Chữ viết từ bộ mục thanh vong. Âm mâu là âm mâu, ngược lại âm dưới miên tiểu. Sách Chu Dịch cho rằng: miễu là có thể nhìn thấy, nhưng không đủ sáng. Sách Thuyết Văn cho rằng: con mắt nhỏ, chữ viết trừ bộ mục thanh thiểu.

Lung hội: Ngược lại âm trên là lộc đông. Tả Truyện cho rằng: tai không nghe năm âm thanh hòa là gọi là lung. Thiên Thương Hiệt cho rằng: lung gọi là tai không nghe. Sách Thuyết Văn cũng cho rằng: không nghe. Từ bộ nhĩ thanh long. Ngược lại âm dưới là ngoan quái. Sách Quốc ngữ cho rằng: lung hội là không thể nghe tiếng. Giả quỳ chú giải rằng: khi sanh ra mà đã không nghe gọi là hội. Văn Tự Điển nói rằng: chữ viết từ bộ nhĩ thanh hội.

Oa tà: Ngược lại âm trên khổ quái, lại âm khoa. Sách Khảo Thanh cho rằng: oa là bệnh thiên lệch, méo sệch một bên. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ khẩu thanh oa, âm oa là âm nguyên.

Thuân sáp: Ngược lại âm trên thất tuẫn. Bì Thương cho rằng: thuân là da bị nứt nẻ. Quách Phác chú giải kinh Sơn Hải rằng: bì đó gọi là da bị nhăn lại. Xưa nay Chánh Tự cho rằng: chữ viết từ bộ bì đến chữ tuấn, thanh tĩnh. Ngược lại âm dưới là tham lập. Trước kinh Lạc Anh Lạc Trang Nghiêm đã giải thích rồi.

Lưu Ánh: Ngược lại âm trên là lưu. Cố Dã Vương cho rằng: lưu là khối u sưng liên kết lại không vỡ tan ra được. Sách Liệt nữ truyện cho rằng: nước Tề có một nhà người con gái bị bệnh khối u sưng lên. Ngược lại âm dưới là anh trình. Sách Thuyết Văn cho rằng: bệnh bướu cổ, cổ bị sưng lên; chữ viết đều từ bộ tật đều là thanh lưu anh.

Ẩu lũ: Ngược lại âm trên là vu vũ, ngược lại âm dưới là lực chủ. Trước kinh Đại Oai Đăng Quang Tiên Nhơn Vấn Nghi đã giải thích rồi.

Ban bác: Ngược lại âm trên bát lạc. Ngược lại âm dưới bang mạc.

Sách Hán Thư cho rằng: trắng đen lại hòa trộn gọi là bác. Sách Thuyết Văn cho rằng: màu sắc không thuần nhất, chữ viết từ bộ mã thanh hào. Ngược lại âm hiệu giao. Kinh văn viết từ bộ giao viết thành chữ giảo văn thường hay dùng.

Tiên bả: Ngược lại âm trên liệt viên. Theo Thanh Loại cho rằng: tiên là bệnh nấm trên da dần dần lan to ra rất ngứa. Sách Khảo Thanh cho rằng: bệnh nấm ở tay chân. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ tật thanh tiên. Ngược lại âm dưới là ba khả. Khảo Thanh cho rằng: bả là bị thọt chân. Sách Thuyết Văn cho rằng: đi không có vững; chữ viết từ bộ túc bộ ba thanh tĩnh.

Dung trường: Ngược lại âm trên ung long. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: dung là đồng nhau, dung hòa. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: dung gọi là đều nhau. Sách Thuyết Văn cho rằng: dung là quân bình, ngay thẳng; chữ viết từ bộ nhơn thanh dung.

Quảng ngược: Ngược lại âm trên hoạch quang: sách Khảo Thanh cho rằng: quảng là bệnh. Ngược lại âm dưới ngưỡng lược. Sách Chu Lễ cho rằng: mùa thu thường hay có bệnh sốt rét. Sách Nguyệt Lịnh cho rằng: bệnh hàn nhiệt, khiến cho con người không có tiết ra nhiều mồ hôi cho nên thành bệnh sốt rét. Văn Tự Điển cho rằng: ngược là bệnh sốt rét. Chữ viết từ bộ tật đến bộ ngược, ngược cũng là thanh ngược.

Phế hà: Ngược lại âm trên bổ phệ. Trịnh Huyền chú giải sách Lễ Ký rằng: phế gọi là trừ bỏ đi người cộng sự, người làm việc cho mình. Sách Thuyết Văn cho rằng: phế là bệnh không thể chữa khỏi; chữ viết từ bộ tật thanh phát. Ngược lại âm dưới là hách da. Trịnh Tiển chú giải Mao Thi Truyện rằng: bệnh gầy ốm. Quách Phác chú giải kinh Sơn Hải rằng: chứng bệnh phổi nên gầy ốm. Sách Thuyết Văn viết từ bộ tật thanh hà.

Nuy tích: Ngược lại âm trên ủy qui. Trịnh Tiển chú giải sách Lễ Ký rằng: nuy là bệnh vàng da. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: nuy là bệnh liệt, gân thịt mềm nhũn không thể đi được. Sách Thuyết Văn cho rằng: bệnh tê bại tê liệt. Chữ viết từ bộ tật thanh ủy, hoặc là viết từ bộ ngạc viết thành chữ nuy, âm ngạc là âm tàn. Ngược lại âm dưới là tinh diệc. Cố Dã Vương cho rằng: tích đó gọi là chân nghiêng khô cứng không thể đi được. Sách Thuyết Văn cho rằng: tích cũng gọi là người không thể đi được. Chữ viết từ bộ túc thanh tích. Sách Khảo Thanh cho rằng: hoặc là viết từ bộ chỉ viết thành chữ tích này cũng thông dụng.

Bính thạch: Ngược lại âm trên là tích mãnh. Bì Thương cho rằng: bính là chạy tán loạn. Sách Thuyết Văn cho rằng: bính là tán loạn, tung tóe. Chữ viết từ bộ xước thanh tinh, âm xước. Ngược lại âm sửu lược. Sách Khảo Thanh cho rằng: chữ viết từ bộ túc viết thành chữ bính này cũng thông dụng.

Ngoan độn: Ngược lại âm trên ngũ quan. Ngược lại âm dưới đồn nộn. Theo Tả Truyện cho rằng: người mà tâm không lường được nghĩa đức kinh gọi là ngoan. Quảng Nhã cho rằng: ngoan cũng gọi là độn. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: độn ngoan là ngu ngốc. Sách Hoài Nam Tử ghi rằng: độn là sự thấy biết tối tăm, ô trọc vẫn đục. Sách Thuyết Văn cho rằng: ngoan viết từ bộ hiệt thanh nguyên chữ độn viết từ bộ kim thanh độn.

KINH LỤC ĐỘ TẬP QUYỂN 1

- Huyền Ứng soạn.

Chúng hựu: Ngược lại âm can cứu. Danh hiệu của Đức Thế Tôn nói rằng: có đức chúng thì tự có sự bảo hộ. Hựu cũng giống như trợ, phò trợ, tiếng Phạn là bà-già-bà, nói cho đúng là bạc-già-phạm.

Sang sưu: Ngược lại âm lặc lưu. Sách Thượng Thư nói rằng: Vũ Vương ngày hôm sau khỏi bệnh, giống như là kém từ từ khỏi bệnh hẳn.

Bần lũ: Ngược lại âm cụ cự. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: nghèo cùng cực thiếu thốn. Theo truyện cho rằng: lũ đó là không có lễ nghĩa. Tự Thư cho rằng: lũ là trống rỗng. Tam Thương cho rằng: không có tài sản dự bị cho lễ nghĩa gọi là lũ.

Chiên ngư: xưa nay viết chữ chiên nay cũng đồng. Ngược lại âm tri liên. Loại cá, vi cứng, thân dài sáu bảy thước đến hai trượng, lưng màu như nước trà hơi vàng tro, thịt tanh, miệng cổ dưới rất lớn, sống gần biển.

Cấu hạng: Ngược lại âm cổ hạng, gọi là tu đà hoàn. Đây nói là bến cảng, cửa bể giao thương buôn bán, người qua lại, hoặc là nói đến bờ sông của cửa biển, nơi có thể đậu thuyền. Nay nói cấu hạng đó là lấy tên của con sông, nơi chỗ đậu thuyền.

Tần lai: đây là nói sai, viết đúng là đốn lai.

Duyệt ức: Ngược lại âm tha hoạt. Quảng Thất cho rằng: duyệt là có thể vừa lòng.

Khoa tẩu: Theo Thanh loại viết chữ quá cũng đồng. Ngược lại âm khẩu hòa Tự Thư cho rằng: khoa là các hóc trong hang, cái tổ chim. Kinh văn viết chữ khoa này là sai vậy.

Đức thao: Ngược lại âm thổ lao, gọi là cái bao, vỏ đồ cất chứa.

Sách Thuyết Văn cho rằng: cái bao kiến.

Độc chậm: Ngược lại âm trừ cấm. Loại chim lớn như chim điêu màu sắc tím xanh, cổ dài, mỏ đỏ hay ăn thịt rắn. Lông của chim này lấy ngâm trong rượu uống vào là chết tức thì.

Phiên bình: Ngược lại âm phủ viên. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: phiên là che đậy, bình là bức tường ngăn, phiên là che chắn cách ngăn. Sách Chu Lễ nói rằng: ngoài Cữu châu là nước Phiên.

Chước nhiệt: Ngược lại âm chi nhược. Quảng Thất cho rằng: đốt lửa cháy bừng lên, cũng gọi là sáng rực rỡ.

KINH LỤC ĐỘ TẬP QUYỂN 2

Độn mại: Lại viết chữ độn này cũng đồng. Ngược lại âm đồ đốn. Quảng Nhã cho rằng: độn là trốn tránh, bỏ trốn nơi xa, bỏ đi. sách Thuyết Văn cho rằng: dời chuyển đi, cũng gọi là thối lui trở về, ẩn trốn. Ngược lại âm dưới là mạc giới. Quảng Nhã cho rằng: mại qua lại. Sách Thuyết Văn cho rằng: đi rất xa.

Vô dạng: Ngược lại âm dư hướng. Nhĩ Nhã cho rằng: dạng là lo buồn. Quách Phác cho rằng: nay người ta gọi là vô dạng là không lo buồn, không việc gì hết.

Áo y: Ngược lại âm ư lục, ngược lại âm dưới là ư kỳ. Bì Thương cho rằng: trong lòng bi thương, cũng là tiếng thở than đau khổ. Kinh văn viết chữ hựu úc hai chữ tượng hình này là chẳng phải.

Giới ngôn: Ngược lại âm hồ giới. Sách Vận Tập cho rằng: tỏ ý kinh ngạc. Thiên Thương Hiệt cho rằng: lời trách mắng tiếng nỗi giận la hét. Văn thông dụng viết chữ hy nói lớn, giống như mắng vì giận, mắng mỏ, tiếng kêu gọi, trách giận đều là vậy.

Tể quỉ: Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ tệ này cũng đồng. Ngược lại âm bể thế. Té ngã phốc xuống, ngã nghĩa đốn ngang chặt ngang, đoạn (T527) lìa, nghĩa là ngã chết giữa đường.

Phi chích: Ngược lại âm Chi thạch. Sách Thuyết Văn cho rằng: bàn chân, nay đều viết chữ chích này.

Quát nhĩ: Ngược lại âm công hoạt gọi là la hét inh ỏi. Thiên Thương Hiệt cho rằng: nhiễu loạn, inh ỏi ồn ào, bên tai. Quảng Nhã cho rằng: la hét làm giựt mình kinh động.

Ương dưỡng: Ngược lại âm ư lượng. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: công việc bận rộn của vua. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: mất đi sự dung hòa. Trịnh Tiển lại cho rằng: ương là gánh vác trên vai, dời đổi chuyển giao, lấy làm điều hành công việc gọi là bận rộn.

Quyết từ: Ngược lại âm cổ huyệt. Văn thông dụng ghi rằng: nói lời chia tay với người sắp chết gọi là quyết. Theo Văn Tự Lập cho rằng: chia tay mãi mãi.

Đức huy: Ngược lại âm hư quy. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: huy là khéo léo. Sách Thượng Thư cho rằng: xưa nói huy là thông suốt ngũ điển. Vương Túc cho rằng: huy là tốt đẹp, huy hiệu tốt đẹp.

Xung xung: Ngược lại âm xướng cang. Sách Thuyết Văn cho rằng: xung là ý không định. Quảng Nhã cho rằng: xung xung là qua lại, tới lui. Chữ viết từ bộ đồng. Kinh văn viết từ bộ tâm đến bộ trọng, viết thành chữ trung, chữ này cùng với chữ xung không đồng. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ trung là nghĩa chậm chạp, chẳng phải nghĩa của kinh văn.

Trọng lưu: Ngược lại âm trúc dung, văn thông dụng cho rằng: nhiều sữa gọi là trọng. Nay người Giang nam cũng gọi sữa là trọng.

Phanh nhiên: Lại viết chữ tinh cũng đồng. Ngược lại âm phi manh.

Tự Thư cho rằng: Âm thanh nước vỗ vào đá ầm ầm.

Thọ đạm: Lại viết chữ cảm cũng đồng. Ngược lại âm đạt lam, đạt cảm, hai âm. Quảng Thất cho rằng: đạm là cho ăn. Sách Thuyết Văn cho rằng: đạm là nhai, cũng gọi là cùng ăn với nhau.

Sàm nham: Ngược lại âm sĩ lam. Quảng Thất cho rằng: sàm nham là núi cao, cũng gọi là giữa vách núi cao mà hiểm trở. Kinh văn viết chữ sầm. Ngược lại âm thập kim, sầm sầm là núi cao.

Tôn tiểu: Sách Thuyết Văn viết nhiễu cũng đồng. Ngược lại âm sĩ giao, gọi là rất nhanh. Quảng Thất cho rằng: vượt qua rất nhanh, đánh thắng trận. Theo Thanh Loại cho rằng: nhanh chân lên phía trước. Kinh văn viết chữ tiểu này là chẳng phải.

Tập tàng: Ngược lại âm hạt lập. Sách Thuyết Văn cho rằng: cất chứa binh khí, cấm cất chứa đao kiếm, tập tụ.

KINH LỤC ĐỘ TẬP QUYỂN 3

Chủy chủy: Ngược lại âm chi thùy. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: lo nơm nớp. Quách Phác chú giải rằng: lo sợ, gọi là lo sợ nguy hiểm.

Kháp kháp: Ngược lại âm khổ hạp gọi là kháp kháp là dụng tâm vừa đúng vừa vặn.

Hành bế: Ngược lại âm bổ nghệ. Quảng Nhã cho rằng: bế là thân thích yêu chiều, cũng gọi là được sủng ái, yêu mến. Sách Ích Pháp ghi rằng: người thấp hèn mà được yêu mến gọi là bế. Giải thích tên gọi là bế đó tức là thấp hèn, hạ tiện, lấy nhan sắc để lừa dối người, mà được yêu chiều, sủng ái, yêu mến đó gọi là bế.

Vẫn hạ: Ngược lại âm vu mẫn. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: vẫn là từ trên cao rơi xuống, gọi là người đọa lạc, bại hoại, hư hỏng.

KINH LỤC ĐỘ TẬP QUYỂN 4

Trở hãi: Ngược lại âm trên trắc lữ. Sách Tự Thư cho rằng: thịt có bắp. Ngược lại âm dưới hồ cải. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: gọi là thịt băm nhuyễn. Quách Phác chú giải rằng: tức là thịt làm tương là vậy.

Thao san: Văn cổ viết hao thao hai chữ này cũng đồng. Ngược lại âm thảo cao. Âm dưới lại viết san cũng đồng, ngược lại âm thiên kiết. Sách Thuyết Văn cho rằng: tham lại gọi là tham tài của cải gọi là thao tham ăn gọi là san.

Bế thiếp: trước quyển thứ ba đã giải thích rồi. Kinh văn viết từ bộ thảo viết thành chữ bế là chẳng phải vậy.

Nhu độc: Văn cổ viết sưu sửu hai chữ cũng đồng. Ngược lại âm nhi cứu. Văn thông dụng cho rằng: món ăn pha trộn gọi là nhu, tức là tạp loạn, lẫn lộn.

Cao tức: Ngược lại âm hứa khốc. Bì Thương giải thích rằng: nóng nhiệt, lửa cháy đỏ rực, cháy dữ dội.

Cừu hám: văn cổ viết truật cũng đồng. Ngược lại âm cựu ngưu. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: cừu là thù hận, oán hận gặp nhau gọi là cừu. Ngược lại âm dưới là hồ ám. Sách Tiểu Nhĩ Nhã cho rằng: hám là không hài lòng chất chứa oán hận trong lòng.

Chúng táo: Ngược lại âm tiên đáo. Sách Thuyết Văn cho rằng: bầy chim kêu hót.

Sâm nhiên: ngược lại âm sở kim. Sách Thuyết Văn cho rằng: rừng nhiều cây mọc dài.

Bộ thương: Ngược lại âm bại giai. Sách Phương Ngôn cho rằng: bộ là cái bè tre. Người phương Nam gọi bộ, bè tre, người phương Bắc gọi là phiệt.

Chơn ngạn: Ngược lại âm nghi tiển. Sách Thuyết Văn cho rằng: lời nói được lưu truyền, gọi là tục ngữ. Chân cũng giống như thật vậy. Lời nói câu tục ngữ liễu đạt chân thật. Kinh văn viết từ bộ khẩu viết thành chữ ngạn này là sai vậy.

Nhiếp kinh: Theo Thanh loại viết chữ nhiếp này cũng đồng. Ngược lại âm chỉ diệp. Quảng Nhã cho rằng: nhiếp là sợ hãi. Tự Thư cho rằng: nhiếp là thất thường. Sách Thuyết Văn cho rằng: trong lòng kính phục, khiếp phục.

Trừ bộ: Ngược lại âm trực ư. Sách Thuyết Văn cho rằng: trù trừ, do dự.

Tí côn: Âm dưới viết côn. Lại viết quán cũng đồng. Ngược lại âm qua hồn.

Ngao ngao: Lại viết chữ ngao này cũng đồng. Ngược lại âm ngũ cao. Sách Thuyết Văn cho rằng: nhiều tiếng khóc than buồn bã. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: tiếng chim kêu ảo não. Theo truyện cũng cho rằng: đến được an ổn tập hợp lại than thở.

Trách trước: Văn cổ viết chữ thác cũng đồng. Ngược lại âm trúc cách. Quảng Nhã cho rằng: trách là căng ra, mở ra. Hán Thư cho rằng: trong cảnh kỷ là mỗi hai năm sửa đổi hình phạt một lần đó gọi là khí là bỏ đi, trừ bỏ, ồn ào náo nhiệt.

Chỉ hoắc: Ngược lại âm khổ học. Sách Thuyết Văn cho rằng: hoắc là đánh gõ. Kinh văn viết chữ giác này là chẳng phải, chữ xác này dùng nghĩa là kiên cố bền chắc. Ngược lại âm hồ giác, giác này nghĩa là đất mỏng, đất không có phù sa mầu mỡ.

Tử giác: Âm nam. Sách Nhĩ Thất cho rằng: giác là cây mai. Sở Quang chú giải rằng: ở Kinh châu gọi là cây mai, ở Dương châu gọi là cây giác, ở Ích châu gọi là cây xích biền, lá nó giống cây dương, không có trái hột.

KINH LỤC ĐỘ TẬP QUYỂN 5

Xung xung: Lại viết chữ xung này cũng đồng. Ngược lại âm chúc dung. Sách Phương Ngôn cho rằng: lay động, lắc lư.

Đồng hoa ảm đạm liễu trinh xung. Trì đối khinh ba liễu đối phong. (Nguyên Chẩn).

Ngô đồng ảm đạm liễu phất phơ Mặt ao gợn sóng, gió vờn dương.

Kinh văn viết chữ dung này là chẳng phải.

Để các: Ngược lại âm đinh lễ. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: để là nhà. Sách Thuyết Văn cho rằng: Thuộc nhà của triều đình ( Quốc xá), thuộc nhà của quốc gia.

Cổ quảng: lại viết chữ cổ này cũng đồng. Ngược lại âm công hộ, âm dưới lại viết trúc hoằng. Văn cổ lại viết hoằng. Sách Thuyết Văn ghi rằng: cổ là xương đùi, bổn kinh gọi là cổ. Quảng Nhã cho rằng: cánh tay gọi là quăng.

Phó địa: Ngược lại âm bổ bắc. Sách Thuyết Văn cho rằng: phó là đốn té ngã ngửa, gọi là che chắn phía trước, chẳng thấy nên vấp té ngã. Hú mạt: Ngược lại âm vu của vu câu hai âm, gọi là hà hơi; tâng bốc người lên gọi là xuy hư. Sách Lễ Ký cho rằng: hú là chỉ cho trời đất sinh dưỡng vạn vật. Trịnh Huyền cho rằng: dùng khí gọi là hú, dùng thân thể

gọi là khu âm hu, ngược lại âm hủ câu.

Thí hồ: Ngược lại âm cổ hồ. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: giăng lưới bắt cá gọi là hồ. Quách Phác chú giải rằng: hồ là cái lưới lớn rộng.

Thóa chi: Ngược lại âm thiên ngọa, thóa cũng giống như là chém chặt. Sách Thuyết Văn cho rằng: chém bị thương. Kinh văn viết từ bộ thủ, viết thành chữ tỏa, này nghĩa là làm nhục, chẳng phải nghĩa kinh.

Quyên ấp: Ngược lại âm ư duyên. Theo Thanh loại cho rằng: quyên là buồn rầu, ưu sầu. Sách Thuyết Văn cho rằng: quyên là tức giận, nói lời đau thương, sầu khổ, phẫn uất.

Mã tích: Lại viết chữ hai chữ tích này cũng đồng. Ngược lại âm tử diệc, chữ tích này cũng giống như dấu tích vết chân còn lưu lại, cũng như chiếc xe lăn bánh còn đề lại dấu tích của bánh xe.

Trách tuyệt: Nay viết chữ trách này cũng đồng. Ngược lại âm trắc cách, trách cũng giống như đè nén ép xuống. Nay gọi là chật hẹp chèn ép nên xuất mồ hôi.

KINH LỤC ĐỘ TẬP QUYỂN 6

Thiết đôi: Ngược lại âm đồ đối. Sách Thuyết Văn cho rằng: đôi là cây vòng sắt tán ở đầu cán để siết chặt cái đuôi của cây mâu kích. Kinh văn viết chữ thuần, ngược lại âm thị quân, thuần tên một loại nhạc khí cổ, hình như cái cối trên lớn dưới nhỏ, dùng để hòa với trống, âm bi ngược lại âm phủ bị, là chuôi của cây kích.

Yển đình: Ngược lại âm ô dữ, ngược lại âm dưới là đồ điển. Sách Thuyết Văn cho rằng: cũng gọi là thủ cung là con thằn lằn ở vách tường, hoặc gọi bích, tức con thằn lằn thường trong cỏ, gọi tích dịch tức là con rắn mối. Kinh văn viết chữ yến chân, chẳng phải thể chữ vậy.

Ngoa bệnh: Lại viết chữ ngụy hóa cũng đồng nghĩa. Ngược lại âm ngũ hòa. Theo Mao Thi Truyện chẳng: nói lời lừa dối dân chúng. Trịnh Tiển cho rằng: ngoa là giả dối lừa bịp cũng gọi là lừa bịp, dối trá không chơn thật.

Khiển tụy: Ngược lại âm suy chiến. Quảng Nhã cho rằng: khiển là quở trách. Sách Thuyết Văn cho rằng: tra hỏi phạt tội, chỉ trích. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: khiển trách, la mắng. Âm tụy ngược lại âm tư túy. Tụy tức là quỉ thần gây họa.

Mộ tập: Ngược lại âm tầm lập, gọi là thói quen làm nhiều lần. Kinh văn viết chữ siểm. Ngược lại âm thương hiệp sữu hiệp hai âm. Sách Thuyết Văn cho rằng: siểm là nói mãi. Theo Thanh Loại cho rằng: nói mãi không dừng nghỉ.

Dĩ lộ: Ngược lại âm lực cố. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: đưa tặng nhiều vàng bạc phương Nam. Theo truyện cho rằng: lộ là đưa tặng quà, đút lót, để nhờ vả một việc gì. Cũng gọi là vật nói rõ việc cầu xin, báo cáo lên.

Sắc đồng: Lại viết đại hội đằng ba chữ tượng hình cũng đồng. Ngược lại âm đồ đắc. Sách Nhĩ thất cho rằng: loài sâu bọ ăn lá cây, gọi là sắc. Kinh văn viết chữ viên ngược lại âm cư viện. Sách Phương Ngôn cho rằng: ấu trùng loại bọ cam ở Từ Quan Đông cho rằng: ấu trùng trứng của con châu chấu là chẳng phải nghĩa đây dùng.

Phiên cổ: Lại viết chiêu đào cổ ba chữ tượng hình cũng đồng, ngược lại âm đồ cao, bắc giống như cái trống mà nhỏ hơn, cầm giữ có cái cán ngoài lắc lư, một bên gọi là tự động đánh. Sơn Đông gọi là cái trống ở nhà lao.

KINH LỤC ĐỘ TẬP QUYỂN 7

Túc chích: Ngược lại âm chi thạch. Sách Thuyết Văn cho rằng: chích là bàn chân dưới. Nay cũng viết chữ chích nay. Kinh văn viết chữ chích này chẳng phải chánh thể.

Niết tiếp: Ngược lại âm nô hiệp. Ngược lại âm dưới hiệp, gọi là niết tức nặn, nắn tượng tiếp từ bộ hỏa đến bộ diêm viết thành chữ tiếp, nghĩa là điều hòa, nhiệt độ điều hòa.

Khô giải: Ngược lại âm khẩu hồ. Khô gọi là mổ phanh, moi móc trong bụng. Sách Thuyết Văn cho rằng: tách ra. Sách Phương Ngôn cho rằng: khô là giết mổ con thú. Thiên Thương Hiệt cho rằng: khô giết mổ, âm thú là âm thích.

Kiện triệu: Ngược lại âm trị nhiễu. Tỏa Quảng Sung tìm bức triệu dài đốt sáng lên. Sách Lễ Ký cho rằng: loại cờ dùng lụa màu đen trên có hình rùa, rắn, treo lên làm lá cờ cán cong, treo nơi vùng hẻo lánh. Vùng biên giới. Trịnh Huyền cho rằng: giống như treo lá cờ này để tránh tai nạn.

Khiêu tuần: Lại viết chữ diêu nay cũng đồng. Ngược lại âm cổ nhiễu cổ điếu, hai âm, âm dưới lại viết tuần cũng đồng. Ngược lại âm tợ tuân. Tuần hành nơi biên giới che chắn giặc. Âm nghĩa sách Hán Thư cho rằng: gọi là đi du tuần nơi biên giới ngăn kẻ trộm, giặc cướp.

Mộc cảnh: Ngược lại âm da hạnh. Sách Trang Tử cho rằng: cành cây, cuống lá. Thổ cảnh Nhĩ, Tư Mã Bưu cho rằng: thổ cảnh, thổ nhơn, mộc cảnh cũng gọi là mộc nhơn nhĩ, cây thổ mộc. Loại cây mộc tương ngẫu, gọi là loại thực vật cây giống như hình người đều gọi là ngẫu.

Kiên đức: Hoặc nói là kiên trắc tha ca, dịch là nạp. A-đàm: Ngược lại âm đồ nam.

KINH LỤC ĐỘ TẬP QUYỂN 8

Đầu mạc: Trước không có âm, giải thích văn còn thiếu.

Sấn xỉ: Ngược lại âm sơ phẩu. Hủy cái răng sữa gọi là sấn. Sách Thuyết Văn cho rằng: đứa bé trai tám tháng mọc răng, đến tám tuổi là thay răng, đứa bé gái bảy tháng mọc răng, đến bảy tuổi hủy bỏ cái răng

sữa gọi là xỉ, chữ từ bộ xỉ thanh sấn.

Phao bát: Ngược lại âm phổ giao, phao là ném, vất bỏ. Bì Thương cho rằng: là đánh gõ, cũng gọi vất bỏ tài sản.

Chí nhiên: Lại viết vị cũng đồng. Ngược lại âm khẩu quí, khẩu quái, hai âm. Sách Thuyết Văn cho rằng: tiếng thở mạnh. Sách Luận ngữ cho rằng: vị nhiên, tiếng Phạn của Hà Yến, tiếng than thở bùi ngùi.

Lệ trùng: Ngược lại âm lực chế. Sách Thuyết Văn cho rằng: thuộc (T528) loài trai ở trong biển giống như con sò người ta có thể ăn được.

Viết-nam: tiếng Phạn, tên của vua Chuyển Luân Thánh Vương.

Hàng dưỡng: Ngược lại âm trên hà lãng. Âm dưới là dưỡng, đều là chữ tượng thanh. Sách Sở Từ cho rằng: kháng dưỡng mà không thể trì trệ trễ nải. Vương Dật chú giải rằng: hàng dưỡng cũng giống như gió to sóng lớn dâng rất cao. Kinh văn viết quang dương. Ngược lại âm quang dương đều là chữ bình thanh. Chẳng phải nghĩa đây dùng vậy.

Chích ông: Ngược lại âm chi thạch, gọi là thêm vào, thêm vào đôi giày cho Lão ông.

Hài yên: Ngược lại âm hồ đại văn thông dụng cho rằng: tai nạn sầu lo, buồn bã gọi là hài, hài cũng gọi là khổ, hài cũng gọi là oán hận.

Quyên thống: Ngược lại âm ô huyền, gọi là tay chân đau nhức. Sách Trương Tập Tạp Tự cho rằng: thống là bệnh ngứa, quyên là bệnh đau nhức, chân mỏi. Trong kinh viết chữ quyên này cũng đồng.

KINH THÁI TỬ TU ĐẠI NOA

- Huyền Ứng soạn.

Đàn-đặc sơn: hoặc nói Đan-đa-la-ca sơn, hoặc gọi là Đàn-đà sơn.

Đây dịch là núi âm.

Tu-đại-noa: Ngược lại âm nữ da, hoặc nói là tu-đạt-noa, hoặc nói là Tô-đà-sa-noa, đây dịch là thiện, cũng gọi thiện thí hay ban cho.

Thương thiên: Ngược lại âm thố lãng. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: Quan Tâm là ông trời. Lại chú giải rằng: vạn vật sanh đều do ông trời, tự thiện thương nhiên.

Ngạc nhiên: Tự Thư cho rằng: hoặc là viết ngạc cũng đồng, ngược lại âm ngũ các, gọi là kinh ngạc.

Vi xí: văn cổ viết chữ chí cũng đồng. Ngược lại âm xích chí. Lá cờ phất phơ, văn thông dụng Tự Ký ghi rằng: cờ xí. Quảng Nhã cho rằng:

cái phướn, cái phan. Sách Mặc Tử ghi rằng: đó là lá cờ dài một trượng năm thước rộng nửa bức.

Quyên phi: Ngược lại âm nhất tuyền. Tự Lâm cho rằng: quyên phi là loài côn trùng bò lúc nhúc. Dưới sách cổ viết chữ phi nay đều viết chữ phi này cũng đồng. Ngược lại âm bổ vi phi cũng gọi là phi dương tức là con gián.

Hâm ngâm: Ngược lại âm khứ hàm khứ ngâm, hai âm. Ngược lại âm dưới là ngữ hàm nghi kim. Quảng Nhã cho rằng: hâm ngâm là cao ngất, cũng gọi là thế lực cao vùng đất núi cao hiểm trở.

Tha nga: Ngược lại âm tài hà. Ngược lại âm dưới ngã đa. Quảng Nhã cho rằng: tha nga là núi cao mà lởm chởm. Sách Sở Từ chú giải rằng: núi cao chót vót lởm chởm che khuất gọi là tha nga.

Tam truy: Ngược lại âm trực truy. Sách Thuyết Văn nói rằng: xuất ra trên trán. Nay người Giang nam nói truy là da đầu trên trán, lấy làm gối kê lên phía sau gáy cho cao lên, tên là chẩm. Kinh văn viết chữ truy này chưa thấy chữ xuất ra từ sách nào.

Thần xỉ: Ngược lại âm đinh khả. Quảng Nhã cho rằng: di là xấu xí. Dáng mạo xấu xí, kinh văn viết chữ xỉ, ngược lại âm sung nhĩ sữu á, hai âm chẳng phải nay dùng.

Đột kham: Ngược lại âm đồ kiết. Bao Phác Tử viết chữ đột nghĩa đột là nổi lên. Thiên Thương Hiệt viết chữ đột này nghĩa là không bình thường. Kinh văn viết chữ đột này chẳng phải thể. Âm dưới là khoang. Bì Thương cho rằng: khoan là xương khu. Sách Thuyết Văn cho rằng: xương bắp đùi trên.

Hạ dương: Ngược lại âm dư dưỡng. Sách Thuyết Văn cho rằng: con bọ chét, chữ viết từ bộ trùng. Nay đều viết chữ dưỡng chữ âm gần giống. Lại cũng viết chữ dương này, lại âm tợ dương, dương tên của một bệnh ngứa chẳng phải chữ của nghĩa kinh.

Thị Tĩnh: Ngược lại âm tử trình. Sách Chu Lễ cho rằng: chín nhà làm tĩnh vuông là một dặm. Bạch Hổ Thông cho rằng: bởi vì tĩnh là chợ cho nên gọi là thị tĩnh. Sách Thuyết Văn cho rằng: tám nhà làm một tĩnh, giống như cấu trúc tượng hình ngày xưa không có chợ, lợi dụng lúc sáng sớm đến giếng ( tĩnh) múc nước, mọi người đem đồ vật ra bán trao đổi, người sau gọi chợ là thị tĩnh ().

KINH PHẬT THUYẾT CỮU SẮC LỘC

- Tuệ Lâm soạn.

Phất bính: Ngược lại âm trên phân vật. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: phất là phủi bỏ. Trịnh Huyền chú giải sách Nghi lễ rằng: phất là lau chùi. Lại chú giải sách Lễ Ký rằng: phất trừ bỏ phủi bỏ bụi trần. Quảng Nhã cho rằng: phất cũng là trừ bỏ đi. Sách Thuyết Văn cho rằng: phất là vỗ nhẹ, gõ, đập đập xuống cho bụi bay đi; chữ viết từ bộ thủ thanh phất. Ngược lại âm dưới là binh mạng. Tự Thư cho rằng: bính là cầm nắm cái cán, nắm cầm cán đao, thao luyện binh, điều khiển binh tướng. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ mộc thanh bính.

Lại sang: Ngược lại âm trên cư ngụ. Sách Thuyết Văn cho rằng: cư là ngồi xổm; chữ viết từ bộ túc thanh cứ.

Trách số: Ngược lại âm tranh cách. Quảng Nhã cho rằng: trách là nỗi giận, chỉ trích. Sách Thuyết Văn cho rằng: trách là la hét lớn, từ bộ khẩu thanh trách, hoặc viết từ bộ viết thành chữ trách.

Sát đề: Ngược lại âm xác hạn tiếng Phạn.

KINH BỒ ĐỀ SIỂM TỬ

- Huyền Ứng soạn.

Mi lộc: Ngược lại âm mỹ bi. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: đến mùa đông là cởi bỏ cái sừng đó. Sách Thuyết Văn cho rằng: thuộc loại nai.

Bàng hoàng: Ngược lại âm bổ quang. Ngược lại âm dưới là hồ quang, nghĩa bàng hoàng hồi hợp.

Nghiệp nghiệp: Ngược lại âm ngũ hợp ngũ hạp, hai âm. Bì Thương cho rằng: đá chất chồng lên cao vút. Âm diệp ngược lại âm tài hợp. Kinh văn viết chữ nghiễm là chẳng phải.

KINH PHẬT THUYẾT SIỂM TỬ

- Tuệ Lâm soạn.

Cấu khanh: Ngược lại âm trên cẩu hầu: Sách Thuyết Văn cho rằng: nước trong ngòi rảnh, rộng bốn thước, sâu bốn thước gọi là cấu. Chữ viết từ bộ thủy thanh cấu, ngược lại âm dưới là khách canh. Thiên Thương Hiệt cho rằng: khanh gọi là cấu, hang cốc, hố sâu. Chánh Tự xưa nay cho rằng: khanh là gò đất cao, có hào bao quanh; chữ viết từ bộ thổ thanh khanh, âm kháng ngược lại âm khang lãng.

Hùng bi: Ngược lại âm trên hứa cung. Sách Thuyết Văn cho rằng: giống như con heo ở trên núi, đến mùa đông ẩn mình trong hang đến kiếm mồi, chân của nó giống như tay người nắm lại. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ năng đến bộ hỏa. Ngược lại âm dưới là bỉ tiết. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: giống như con gấu mà đầu nó dài hơn, chân cao hơn, có sức mạnh dũng cảm nhiều hơn có thể nhổ cây lớn. Sách Thuyết Văn cho rằng: giống như con gấu mà có màu sắc trắng vàng, chữ viết từ bộ võng đến chữ hùng, âm ngược lại âm hồ cam.

Đạo địa: Ngược lại âm đào đáo. Lưu Triệu chú giải sách Cốc hương rằng: đạo là chân mang giày đạp lên. Quảng Nhã cho rằng: đạp lên mà đi. Sách Thuyết Văn cho rằng: đạp, giẫm lên; chữ viết từ bộ túc thanh thao, âm thao ngược lại âm diêu tiểu.

Bố cứ: Ngược lại âm cự ngự. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: cứ là sợ hãi. Sách Khảo Thanh cho rằng: cứ cũng là sợ, lo sợ. Sách Thuyết Văn viết từ bộ xước thanh cứ. Kinh văn viết từ bộ tâm viết thành chữ cứ là chẳng phải, âm xước ngược lại âm sữu lược.

Bàng dương: Ngược lại âm trên bạc mang. Ngược lại âm dưới là dư chương. Sách Quốc ngữ cho rằng: Bình doanh dạo chơi trong núi rừng, ngao du sơn thủy. Cố Dã Vương cho rằng: bàng dương cũng giống như bồi hồi, đi đi, lại lại loanh quanh đi quanh quẫn. Xưa nay Chánh Tự đều viết hai chữ từ bộ xích đều thanh dương phương, bàng cũng là âm xích ngược lại âm sữu xích.

Quả lõa: Ngược lại âm dưới loa quả. Trịnh Huyền chú giải sách Chu Lễ rằng: thuộc quả đào quả lý. Ứng Thiệu chú giải sách Hán Thư rằng: trái của cây thật gọi là quả. Trái của loại dây leo cỏ gọi là lõa. Sách Khảo Thanh cho rằng: lõa là loài dây leo như là dây dưa hấu, dưa Tây có hột. Sách văn Tự Điển nói rằng: quả trái thật chưa chín không thể đem vào chợ mà bán được, tượng hình giống như trái còn ở trong nước. Kinh văn viết từ bộ thảo viết thành chữ quả, văn thường hay dùng viết chữ lõa. Sách Thuyết Văn viết từ bộ thảo thanh oa, âm oa là âm canh.

Môn mạc: ngược lại âm trên mạc bôn. Ngược lại âm dưới là môn bác. Theo Thanh Loại cho rằng: môn cũng giống như mạc. Quách Phác chú giải sách Phương Ngôn rằng: mạc gọi là an ủi vỗ về. Cố Dã Vương cho rằng: mạc là lấy tay sờ mó, kéo ra, lôi ra. Sách Thuyết Văn cho rằng: môn tức là vũ, tức là vỗ về, nắm giữ tuân theo, cũng tức là chà sát. Hai chữ đều từ bộ thủ đều thanh môn mạc âm tuần là âm tuần, âm sách ngược lại âm thừa tác.

KINH THÁI TỬ MỘ PHÁCH

- Huyền Ứng soạn.

Tập độc: Văn cổ viết chữ tập này cũng đồng. Ngược lại âm từ lập, tập là nhận chịu. Quảng Nhã cho rằng: tập là kế thừa, cũng gọi là hợp, như cũ, nhiều lần không thay đổi.

Cố chất: Ngược lại âm chi dật. Kinh Thái Huyền nói rằng: thọ nhận tư chất còn nghi ngờ. Tống Trung cho rằng: chất vấn. Quảng Nhã cho rằng: chất cũng gọi là hỏi vặn hơi, ân cần, xác định.

Mong hội: Ngược lại âm mạc công, gọi là có con mắt mà không có con ngươi nên không thấy gọi là mong, ngược lại âm dưới là ngũ quái. Mới sinh ra mà không nghe được gọi là hội. Hội cũng gọi là không biết gì hết.

Không ngoan: Lại viết chữ nhân cũng đồng, ngược lại âm ngũ hoàn. Quảng Nhã cho rằng: ngoan là đoạn ra. Sách Sở Từ cho rằng: ngoan là vật vuông, gọt vót cho tròn. Vương Dật cho rằng: ngoan tướt ra lột ra.

Áo y: Ngược lại âm ư lục. Âm dưới là ư kỳ. Bì Thương cho rằng: bên trong đau khổ bi thương. Lại gọi là tiếng thở than đau khổ. Kinh văn viết hựu út út, ba chữ tượng hình đều chẳng phải chánh thể.

Tham giá: Ngược lại âm thông hàm. Sách Thuyết Văn cho rằng: giá là chiếc xe đóng ba ngựa, hai ngựa đóng ngoài cửa xe tứ mã. Hai ngựa đi trong gọi là phúc, hai ngựa đi ngoài gọi là tham, có sức. Người đi cùng xe, phép đi xe ngày xưa, ở trước ba người, người dẫn đường ngồi bên trái, người đánh xe ở giữa gọi là phi, âm phi là âm phi.

Tham đầu: Ngược lại âm ngưu cảm. Sách Thuyết Văn cho rằng: cúi đầu. Quảng Nhã cho rằng: lắc đầu, gọi là người làm trò hề lắc đầu qua lại. Nay người Giang nam gọi là nắm lấy đầu lắc lắc là tham tham, cũng gọi là tiếu nhơn là người say rượu, âm tham, ngược lại âm tô cảm.

Tuyển nhuyễn: Ngược lại âm diện cổn. Theo chữ tuyển nhuyễn giống như tu du, trong giây lát, chỉ một chút thời gian. Sách Lã Thị Xuân Thu cho rằng: chỉ trong chốc lát. Văn thường hay dùng gọi là tuyển nhuyễn, nói rằng đưa đẩy phó thác không chịu không bằng lòng khẳng định là vậy. Trong văn hoặc là viết tuyển nhuyễn, hoặc viết tuyển nhu là chẳng phải nghĩa đây dùng.

Nục mi: Lại viết chữ nục này cũng đồng. Ngược lại âm nữ trúc, ngược lại âm dưới nữ để, văn thông dụng cho rằng: hổ thẹn, xấu hổ, gọi là nục ni.

Tài hữu: Ngược lại âm tại tai. Quảng Nhã cho rằng: Tài là tạm thời. Sách Đông Quán Hán ghi rằng: chẳng qua trong giây lát, không lâu.

Hà tử: Lại viết chữ tử cũng đồng, ngược lại âm tử di, tử là đo lường, suy nghĩa. Kinh văn viết chữ tử này nghĩa chữ tử là tài của vật báu, chẳng phải thể.