SỐ 2128 — NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA (tiếp theo)

KINH PHẬT THUYẾT CHƯ PHÁP BỔ VÔ QUYỂN THƯỢNG

- Tuệ Lâm soạn

Tượng hý: Ngược lại âm dưới là dưỡng nghi. Sách Khảo Thanh cho rằng: hý là làm trò đùa. Sách Sử ký cho rằng: Thiên tử không có nói đùa. Sách Luận ngữ cho rằng: trước nói đùa cho vui vậy thôi. Theo Mao Thi truyện cho rằng: an nhàn hưởng thú vui. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: làm trò hài hước cười đùa. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ qua thanh hý.

Giảm tĩnh: Ngược lại âm trên là giáp trảm. Theo Mao Thi truyện cho rằng: giảm thiểu. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: nhẹ, hao tổn. Sách Thuyết Văn cùng cho rằng: hao tổn. Chữ viết từ bộ thủy thanh hàm.

San đế: Ngược lại âm sát mịch. Tiếng Phạn.

Lại đọa: Ngược lại âm trên nhàn đản. Sách Khảo Thanh cho rằng:

lại là không chuyên cần lao động. Sách Thuyết Văn cho rằng: giải đãi, biếng nhác. Chữ viết từ bộ nữ thanh lại, hoặc là viết chữ lại này.

Nã-nhữ: Ngược lại âm trên là thược da, tiếng Phạn.

KINH PHẬT THUYẾT CHƯ PHÁP BỔ VÔ QUYỂN TRUNG

Danh-vi-độ-giả-bể-đà-ca: Ngược lại âm trên là ty mễ, tiếng Phạn. Danh vi tháp phá: Ngược lại âm trên là đàm lạp.

Trừ kiếp tiệm: Ngược lại âm dưới là tiêm diễm.

Bạt tiển thốc: Ngược lại âm dưới là tông lộc. Sắp về trước gọi là độ đó, đo lường. Sắp về sau đầy đủ ba mươi mốt cái tên đều là các nghĩa chư pháp. Nói rằng: gọi tên khác không cầu chữ nghĩa, cho nên không cần giải thích.

Môn khuyết: Ngược lại âm dưới là vu nguyệt. Sách Khảo Thanh cho rằng: khuyết là khúc gỗ ngắn. Quảng Nhã cho rằng: khuyết là cây cột trụ để buộc trâu bò. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: cái chốt cửa, cắm ở giữa cửa hoặc là viết chữ khuyết này. Theo văn Tự Điển nói rằng: chữ viết từ bộ mộc thanh khuyết.

Quyển tương: Ngược lại âm trên là quyên viên. Quyển trước kinh chư pháp vô danh. Quyển thượng đã giải thích đầy đủ rồi.

Vô nhị: Ngược lại âm dưới là ni trí. Sách Khảo Thanh cho rằng: là chất béo, mỡ mịn màng, chất bẩn. Vương Dật chú giải sách Sở Từ rằng: nhị là trơn, nhẵn. Sách Thuyết Văn cho rằng: béo, mập, chữ viết từ bộ nhục thanh nhị.

- QUYỂN HẠ. Không có chữ có thể giải thích âm.

KINH PHẬT THUYẾT VÔ CỰC BẢO TAM MUỘI

Tuệ Lâm soạn

Quyên phi: Ngược lại âm trên là nhất duyên. Theo sách Vận Anh Tập cho rằng: quyên là loài côn trùng lúc nhúc. Theo Mao Thi truyện cho rằng: quyên là con sâu tằm. Sách văn Tự Điển nói rằng: chữ viết từ bộ trùng thanh quyên, âm quyên ngược lại âm quyết duyên.

Nhuyễn động: Ngược lại âm trên là nhuận doãn. Trước trong kinh Mật Nghiêm đã giải thích rồi. Trong kinh viết chữ nhuyễn này là sai vậy.

KINH PHẬT THUYẾT HUỆ ẤN TAM MUỘI

Tuệ Lâm soạn.

Oán diên: Ngược lại âm trên là oán nguyễn. Ngược lại âm dưới là diễn tiến. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: oán diên là cái mũ che trên đầu. Trịnh Huyền chú giải sách Lễ Ký rằng: cũng là cái mũ che ở trên, nói rằng nó rũ xuống trước và sau. Chánh Tự xưa nay đều viết hai chữ từ bộ mịch đều là thanh oán diên.

Bân-nhục-văn-đà: Ngược lại âm trên là duật mân. Âm dưới là nông thúc, tên của vị La hán.

Như tê: Ngược lại âm dưới là tẩy lại. Trong kinh Sơn Hải nói rằng: ở trên núi Đảo qua có rất nhiều con tê tư. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: con tê tư hình dạng nó giống như con trâu nước vậy, đầu giống con heo, bụng nó lớn, chân thấp có ba ngón chân, màu đen, có hai sừng một ở trên đỉnh đầu, một ở trước mũi. Sừng ở trên mũi thì là để ăn nên nhỏ hơn sừng ở đỉnh đầu, cỏ gai không ngon thì nó không ăn. Sách Thuyết Văn Nam Huy chú giải rằng: ngoài cái sừng trên mũi giống như mỏ heo. Chữ viết từ bộ ngưu đến bộ vĩ, thanh tĩnh.

Du siểm: Ngược lại âm trên là dụ tu, lại là khứ thanh, nay không theo âm này. Sách Trang Tử cho rằng: không chọn lựa phải quấy mà nói đó gọi là du. Thiên Thương Hiệt cho rằng: du siểm là nịnh hót theo. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: du siểm là nịnh hót. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ ngôn thanh du. Ngược lại âm dưới là sửu kiểm. Sách Chu Dịch cho rằng: người quân tử kết giao với bậc trên thì không có nịnh hót, kết giao với bậc dưới thì không có coi khinh, xem thường. Hà Hưu chú giải Công Dương truyện rằng: siểm cũng giống như nịnh. Trịnh Huyền chú giải sách Khổng Ký rằng: siểm đó gọi là nghiêng mình lấy làm khiêm hạ. Sách Trang Tử cho rằng: ý hy vọng mong cầu, trong đạo gọi siểm nịnh. Sách Thuyết Văn cho rằng: là nịnh hót, tâng bốc. Chữ viết từ bộ ngôn thanh siểm, hoặc là viết chữ siểm này, âm độc là âm độc.

Vô đễ: Ngược lại âm dưới là đinh lễ. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: đễ là dừng lại trì trệ. Sách Hoài Nam Tử cho rằng: xét trên tận cùng đo lường xuống tận đáy thâm sâu. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ nghiễm thanh đễ, âm nghiễm là âm ngư nhiễm âm đễ ngược lại âm đinh hề. Trong kinh viết chữ đễ này là sai vậy.

KINH PHẬT THUYẾT NHƯ LAI TRÍ ẤN

- Tuệ Lâm soạn.

Khất cái: Ngược lại âm dưới là khác ngãi. Thiên Thương Hiệt cho rằng: cái là đi cầu xin. Sách Thuyết Văn cho rằng: là người ăn xin, người không còn của cải tài sản nên phải đi xin ăn vậy. Trong kinh văn viết cái này là chẳng phải vậy.

Đồng bạt: Ngược lại âm dưới là bàn bát. Sách Khảo Thanh cho rằng: bạt là tên của loại nhạc khí giống như hạt điệp tử, có mũi, miệng, cùng nhau đánh gõ, lấy làm hòa nhạc. Chánh Tự xưa nay viết từ bộ kim, thanh bát. Theo chữ lạc, trong kinh viết từ bộ kim viết thành chữ bạt cũng thông dụng văn thường hay dùng.

Tuẫn sí: Ngược lại âm dưới là tuyệt trí. Sách Thuyết Văn cho rằng: sí là cánh của con chim. Chữ viết từ bộ vũ, thanh chi, hoặc là viết chữ ký này, cũng viết chữ si cũng đồng nghĩa. Trong kinh văn viết chữ sí này là văn thường hay dùng.

Si tiếu: Ngược lại âm trên là xỉ chi. Si là tiếng cười nhạo báng, chữ viết từ bộ khảm, thanh si, si tức là chữ cổ, hoặc là viết chữ si. Trong kinh văn viết chữ si này là sai vậy.

KINH BẢO NHƯ LAI TAM MUỘI QUYỂN THƯỢNG

- Huyền Ứng soạn.

Triệu hoàng: Ngược lại âm dĩ chiêu. Chữ viết là hỗn hoàng. Ngược lại âm hồ bổn, ngược lại âm dưới là hồ quang. Sách Phương Ngôn cho rằng: hỗn là sáng rực. Thiên Thương Hiệt cho rằng: hoàng là ánh sáng rõ ràng. Lại nói rằng: hỗn hỗn là sáng rực rỡ, hoàng hoàng là ánh sáng chói chang, rực sáng. Trong kinh văn viết chữ triệu là ấm (T517)áp, tên của loại khí cụ. Chữ hoàng chẳng phải nghĩa đây dùng.

- QUYỂN HẠ

Chi dạ: Ngược lại âm dĩ thạch. Nói rằng: giống như cái áo lót. Trong kinh văn viết từ bộ ngọc viết thành chữ chi dạ là chẳng phải vậy.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 1

(Huyền Ứng soạn trước,

Tuệ Lâm thêm vào có sửa lại)

Ty-đề: Ngược lại âm trên là phổ mễ, tiếng Phạn, Tây Vực gọi là tên của núi, hoặc viết chủy. Lại cũng viết là cơ.

Đạo-kha: Ngược lại âm dưới là kha ngã, tiếng Phạn.

Hy-lê: Ngược lại âm trên hỷ kỳ, hoặc là viết chữ hy này. Ngược lại âm dưới là lê đế, tiếng Phạn.

Ni-bề: Ngược lại âm trên là ni lễ, tiếng Phạn. Trong kinh viết ngõa là sai.

Hầu-lăng: Ngược lại âm dưới là cẩn đăng, tiếng Phạn.

Cúc-thủy: Ngược lại âm trên là cư lục, tiếng Phạn, hoặc là viết cúc thái là sai vậy.

Kiên-tha: Ngược lại âm trên là kiện ngôn, âm tha là âm đà, tiếng Phạn.

Úc-xí: Ngược lại âm dưới là kiết chí, tiếng Phạn. Trong kinh viết âm tiên, e rằng sai chẳng phải nghĩa đây dùng.

Ca-du: Ngược lại âm dưới là trá lâu, tiếng Phạn. Y-lê: Ngược lại âm trên là khẩn kế, tiếng Phạn.

Bôn-đóa: Ngược lại âm trên là bổn môn, hoặc là viết chữ bôn này, tiếng Phạn. Ngược lại âm dưới là đa khả. Chữ viết từ bộ túc đến bộ đa, kinh văn viết thiếu sót là sai vậy.

Xúc-đề: tiếng Phạn, xưa dịch âm là ứng bại. Chữ viết trong kinh viết khác, vốn viết chữ xúc này.

Đan-trá-la: Ngược lại âm trên là thả, tiếng Phạn.

Ba-đa: Ngược lại âm dưới là đa, tiếng Phạn. Bên phải đều là tiếng Phạn, tên của vị vương thần. Trong văn hàm chứa nhiều ý nghĩa, có chỗ không phiên dịch còn tồn trong bản văn Phạn ngữ.

Phún sái: Ngược lại âm trên là phổ muộn. Quảng Nhã cho rằng: phún là nhổ ra, phun nước, phun vật, nhổ ra gọi là phún. Cố Dã Vương cho rằng: vật ngậm trong miệng mà phun rãi ra. Sách Ngữ văn cho rằng: thổi hơi, chữ viết từ bộ thanh bôn hoặc là viết chữ phún này. Trong kinh văn viết chữ từ bộ thủy viết thành chữ phún. Ngược lại âm phò vân, gọi là phún thủy là chẳng phải nghĩa đây dùng.

Át-chi: Ngược lại âm dưới là cư lê, tiếng Phạn. Trong kinh viết chữ chi này chẳng phải đúng chữ.

Câu-ly: Ngược lại âm trên là cụ câu, tiếng Phạn.

Thấu-lậu: Ngược lại âm trên là sưu trứu, tiếng Phạn. Trong kinh viết thấu là sách viết sai vậy.

Độc sái: Ngược lại âm dưới là sửu giới. Sách Thuyết Văn cho rằng: loại côn trùng hay cắn, chích đốt người, hoặc là viết chữ sái. Theo chữ sái này có nghĩa là con sò, con bò cạp, loại côn trùng đi gieo độc hại. Chữ tượng hình, từ chữ vạn, thanh tĩnh, âm chỉnh ngược lại âm thản đát, âm ly ngược lại âm lan đát. Trong kinh văn viết chữ sái này và văn thông dụng thường hay dùng.

Ngũ quan: chỗ gọi là sanh, lão, bệnh, tử đều hiện lên trong ngũ quan, cũng gọi là ngũ thiên sứ.

Phiên phiên: Ngược lại âm thất miên. Theo Mao Thi truyện cho rằng: là không ngừng nghỉ. Lại gọi là phiên phiên đó là qua lại, tới lui. Cố Dã Vương cho rằng: phiên phiên là lượn vòng nhẹ nhàng bay quanh, vụt bay, vùn vụt. Sách Thuyết Văn cho rằng: là bay. Chữ viết từ bộ vũ thanh biên. Trong kinh văn viết chữ thiên là chẳng phải nghĩa đây dùng vậy.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 2

Mậu-lễ: Ngược lại âm trên mao hậu. Ngược lại âm dưới lê-đễ, tiếng Phạn.

Nghê-đề: Ngược lại âm trên là nghê hệ. Ngược lại âm dưới là đê nỉ, tiếng Phạn. Âm hệ là âm hề lễ.

Tẫn-ca: Ngược lại âm trên tần mẫn, tiếng Phạn, âm mẫn ngược lại âm mật tẫn.

Đồn-đầu: Ngược lại âm trên là độc luận, tiếng Phạn.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 3

Đễ-xỉ: Ngược lại âm trên là kê ni, tiếng Phạn. Đường Huyền Trang gọi là thiện tịch.

Tất-xà: Ngược lại âm trên là tần mật, bổ miệt, hai âm, tiếng Phạn.

Đường Huyền Trang gọi là thiện thuật là khéo noi theo.

Lệ-đế: dưới, xưa là âm đễ đệ. Trong kinh văn viết chữ đế là âm đề-lệ, tiếng Phạn. Đường Huyền Trang nói rằng: thiện bị là hay khéo dự sẵn, phòng sẵn.

Phách trường giả: Ngược lại âm trên là phanh bách. Sách Bát Nhã cho rằng: phách là đánh. Sách Thuyết Văn cho rằng: gần gũi, an ủi, vỗ về. Chữ viết từ bộ thủ thanh bạch, âm phủ. Ngược lại âm phù bổ. Bổn kinh viết có khác, vốn viết chữ phách này là chẳng phải vậy.

Quán khẩu: Ngược lại âm trên là quan hoán. Cố Dã Vương cho rằng: quán cũng giống như tưới nước. Trịnh Huyền chú giải sách Lễ Ký rằng: quán là uống nước. Chánh Tự xưa nay viết từ bộ thủy thanh quán. Trong kinh bổn viết có khác, là viết chữ ốc, nghĩa tưới nước.

Khẩu cấm: Ngược lại âm dưới là cầm tư. Vương Dật chú giải sách Sở Từ rằng: ngậm miệng lại gọi là cấm. Sách Thuyết Văn cho rằng: quíu giọng nói không ra tiếng, chữ viết từ bộ khẩu thanh cấm hoặc là viết chữ cấm này, cũng đồng.

Đơn y: Ngược lại âm trên là thư cúc. Trịnh Huyền chú giải sách Lễ Ký rằng: đơn là có quần áo mà không có bao gói bên ngoài. Quảng Nhã cho rằng: đơn là quần áo mỏng. Sách Thuyết Văn cho rằng: áo không có nhiều lớp, chữ viết từ bộ y thanh đơn.

Bạch giáp: Ngược lại âm dưới là giảm hiệp. Quảng Nhã cho rằng: giáp là áo kép. Sách Thuyết Văn cho rằng: không phải áo bông tơ nhẹ, chữ viết từ bộ y thanh hạp. Trong kinh văn viết chữ giáp, ngược lại âm khẩu hiệp. Giáp là tên của loại mũ thời xưa, chẳng phải nghĩa đây dùng.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 4

Mị-đê: Ngược lại âm dưới là đễ-nỉ, tiếng Phạn.

La-mâu: Ngược lại âm dưới là mạc vưu, tiếng Phạn.

Lô-hoàng: Âm trên là lô, ngược lại âm dưới cổ hoàng. Tiếng Phạn.

Thóa chủy: Âm dưới xưa gọi là tân dật. Văn thông dụng gọi là chật hẹp mà nhổ ra gọi là chủy. Trong kinh văn viết có khác viết chữ tàn. Ngược lại âm tử đán, nay chưa rõ chữ chủy xuất từ đâu.

Giá-sao: Ngược lại âm trên giả-nha, tiếng Phạn. Đàm kỳ: Ngược lại âm trên là đoạn nam, tiếng Phạn.

Hổ nan: Ngược lại âm trên là giang học. Ngược lại âm dưới là trĩ ni, tiếng Phạn.

Hề-la: Ngược lại âm trên là hề lễ, tiếng Phạn. Au-di: Ngược lại âm trên là ô hậu, tiếng Phạn.

Gia cụ: Ngược lại âm trên là giả nha. Quảng Nhã cho rằng: gia là con heo nọc. Sách Thuyết Văn cho rằng: con heo đực. Chữ viết từ bộ trĩ thanh gia. Trong kinh văn viết từ bộ khuyển viết thành chữ gia cũng thông dụng. Ngược lại âm dưới là câu hộ. Sách Khảo Thanh cho rằng: cụ cũng giống như con khỉ mà tay chân của nó dài hơn. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: loài khỉ mà thân nó lớn hơn con khỉ, lông nó có màu sắc xanh đen, nó hay nắm chụp bắt người và liếc ngó con người. Sách Thuyết Văn cho rằng: con khỉ cái lớn. Chữ viết từ bộ khuyển thanh cụ. Bổn kinh viết có khác hà mạc là chẳng phải nghĩa đây dùng vậy.

Tiến trân: Ngược lại âm trên là tiền tiến. Theo Mao Thi truyện cho rằng: tiến là lặp lại nhiều lần. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: tụ hội nhiều lần như vậy. Chánh Tự xưa nay viết từ bộ thảo thanh tồn. Ngược lại âm dưới là tiết chu. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: trân là đến vậy.

Theo Mao Thi Truyện cho rằng: động từ ấy là đến. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ chí, thanh trân.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 5

Ưu-sa: Ngược lại âm dưới là sở da, tiếng Phạn. Khẩn-câu: Ngược lại âm khổ nhàn, tiếng Phạn.

Yểm trở: Ngược lại âm trên là yểm giáp. Quảng Nhã cho rằng: yểm cũng giống như trở. Nghĩa nhàm chán hoặc là viết chữ yểm này. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ hán thanh yểm. Ngược lại âm dưới là trắc cách. Cố Dã Vương cho rằng: trở cũng giống như yểm. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ trúc, thanh trở. Trong kinh văn viết từ bộ thảo viết thành chữ trở là sai vậy.

Đa-đà: Ngược lại âm trên là kỳ ca, tiếng Phạn.

Yểm-xoa: Ngược lại âm trên là cư ngọc, tiếng Phạn. Trong kinh văn viết có khác, vốn cũng viết chữ yểm.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 6

Chấn đản: Ngược lại âm trên là Chân Nhẫn, tên của một nước. Bưu-bà: Ngược lại âm trên là hữu cầu, tiếng Phạn.

Bể-bể: Ngược lại âm bổ mễ, tiếng Phạn.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 7

Ngưu quyển: Ngược lại âm dưới là cư viện. Bì Thương cho rằng: quyển ngưu là câu thúc lại. Sách Thuyết Văn cho rằng: mũi con trâu tròn. Chữ viết từ bộ thủy đến bộ tất thanh diệc. Trong kinh văn viết quyển là sai.

Giáp-lô: Ngược lại âm trên là ô giáp, tiếng Phạn. Ủy-đa: Ngược lại âm trên là huy vật, tiếng Phạn.

Đà-nhương: Ngược lại âm dưới là hoại chương, tiếng Phạn.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 8

Thềm biên: Ngược lại âm trên là diễm chức. Lưu Triệu chú giải rằng: loại ngũ cốc lương thực. Theo Tả Truyện cho rằng: mái hiên nhà. Sách Thuyết Văn cho rằng: sửa đổi mái hiên nhà. Chữ viết từ bộ mộc thanh thiềm.

Uông trì: Ngược lại âm trên là ô nghiệt. Văn thông dung cho rằng: nước ngừng chảy gọi là uông. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: uông cũng giống như trì. Sách Sở Từ cho rằng: ao nước rộng lớn mênh mông. Quảng Nhã cho rằng: uông uông là mênh mông bao la rộng lớn bao la. Sách Thuyết Văn cho rằng: hồ sâu mà rộng, chữ viết từ bộ thủy thanh vương.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 9

Mi chủ: Ngược lại âm trên là mỹ bi. Quyển trước, trong kinh Mật Nghiêm đã giải thích rồi. Ngược lại âm dưới là chu nhũ. Quách Phác chú giải kinh Sơn Hải rằng: chủ, giống như con nai mà lớn hơn. Theo Thanh loại cho rằng: cái đuôi của nó có thể làm chổi quét được. Sách Thuyết Văn cho rằng: thuộc loại nai mà lại lớn hơn, có một cái sừng, chữ viết từ bộ lộc thanh chủ.

Sa-lương-địch: Ngược lại âm dưới là đình lịch, tiếng Phạn. Đa-môi: Ngược lại âm dưới là mẫu bôi, tiếng Phạn.

Ngu xuẩn: Ngược lại âm dưới là sữu phong. Trịnh Huyền chú giải sách Chu Lễ rằng: đứa bé mới sinh ra đã ngu ngốc rồi. Sách Thuyết Văn cho rằng: xuẩn là ngu. Chữ viết từ bộ tâm thanh xuân.

Sách dương: Ngược lại âm trên là sĩ trách: sách Thuyết Văn cho rằng: sách là cắn. Chữ viết từ bộ xỉ thanh trách. Trong kinh văn viết chữ trách thanh trách chẳng phải nghĩa đây dùng vậy.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 10

Thế hưởng: Ngược lại âm dưới là hương ngưỡng. Theo Mao Thi truyện cho rằng: hưởng là hiến dâng, dâng lên cúng. Lưu Triệu chú giải Công Dương truyện rằng: dùng thức ăn. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: hưởng, thọ nhận. Giả quỳ chú giải sách Quốc ngữ rằng: lễ vật. Cố Dã Vương cho rằng: cúng tế cho quỉ thần đến hưởng. Sách Thuyết Văn viết chữ phu đến bộ cao thanh tĩnh.

Đồng đồng: Ngược lại âm đồ đông. Theo Hàn Thi Truyện cho rằng: đồng là nóng nhiệt. Chánh Tự xưa nay viết từ bộ hỏa thanh đồng. Trong kinh văn viết đồng, chữ đồng này chẳng phải nghĩa đây dùng, cũng có viết chữ hoàng vi, nghĩa là sáng rực.

Lão sưu: Ngược lại âm dưới là sưu hậu. Sách Phương Ngôn cho rằng: sưu là ông già. Quảng Nhã cho rằng: ông cha. Lại giữa Đông Tề và Lỗ vi cho rằng: phàm là tôn kính người già gọi là sưu. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ hựu thanh tai. Chữ lại viết sưu này văn thường hay dùng, hoặc là viết chữ sưu. Trong kinh văn viết chữ sưu này là chẳng phải nghĩa đây dùng.

Huyên hoa: Ngược lại âm trên là hư nguyên. Ngược lại âm dưới là hồ qua. Theo Thanh loại cho rằng: huyên hoa đều là thanh. Sách Khảo Thanh cho rằng: huyên là nói nhiều. Chánh Tự xưa nay hai chữ đều từ bộ ngôn, thanh huyên hoa. Trong kinh văn viết chữ huyên này là sai vậy.

Bình bạc: Ngược lại âm trên là bạc minh. Trịnh Huyền chú giải sách Chu Lễ rằng: bình là loại cỏ không có rễ mà nổi lên mặt nước, lấy tên là không chìm, tức là bèo nổi trên mặt nước. Sách Thuyết Văn viết từ bộ thảo thanh bình, kinh văn viết chữ tinh này là sai vậy.

Hoan ngu: Ngược lại âm dưới ngộ câu. Trong quyển kinh trước Thủ Lăng Nghiêm Tam muội đã giải thích rồi.

Nhân câu: Ngược lại âm trên là nhất dần. Bạch Hổ Thông cho rằng: nhà trai và nhà gái kết thông gia với nhau mà thành hôn gọi là nhân. Độ Dự chú giải sách Tả Truyện rằng: nhân là thân thích. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ nữ thanh nhân. Ngược lại âm dưới là cổ hầu. Giả quỳ chú giải sách Quốc ngữ rằng: trọng hôn gọi là cấu. Mao Thi Truyện cho rằng: cấu là dày. Sách Thuyết Văn viết từ bộ nữ thanh cấu, âm cấu ngược lại âm cổ hạ.

Oán hận: Ngược lại âm trên là ư nguyện. Cố Dã Vương cho rằng:

oán cũng là hận. Thiên Thương Hiệt cho rằng: hận là trách cứ. Sách Văn tự Tập Lược cho rằng: oán hận sâu. Sách Thuyết Văn cho rằng: nỗi giận. Chữ viết từ bộ tâm thanh oán. Bổn kinh vốn viết có khác. Cũng gọi là oán hận. Ngược lại âm hoàn hoán. Chữ oán hận này nghĩa có khác là tiếc thương kinh sợ. Chẳng phải nghĩa ở đây dùng vậy.

Khảm kha: Ngược lại âm trên kham cảm. Ngược lại âm dưới là kha ngã. Sách Sở Từ cho rằng: Khảm kha đó là nói trắc trở không thuận lợi, trì trệ. Cố Dã Vương cho rằng: khảm kha đó là không may mắn. Chánh Tự xưa nay cho rằng: tiếp cái trục xe. Hai chữ đều từ bộ xa đều là thanh cảm kha.

Họa xuất: Ngược lại âm dưới tuy thúy. Theo Tả Truyện cho rằng: đoán trước nước dưới sông dâng lên gọi là xuất. Sách Thuyết Văn cho rằng: thần họa cũng gọi quỉ thần gieo tai họa. Chữ viết từ bộ thị thanh xuất.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 11

Khẩn trắc: Ngược lại âm trên là khẩu hận. Văn thông dụng cho rằng: chí thành gọi là khẩn. Trịnh Tiển chú giải sách Khảo công ký rằng: khẩn là kiên nhẫn, vững lòng chịu đựng. Văn Tự Điển nói rằng: chữ viết từ bộ tâm thanh khẩn. Trong kinh văn viết chữ khẩn này là sai. Ngược lại âm dưới là sở lực. Sách Mạnh Tử nói rằng: không có lòng thương xót là chẳng phải con người. Quảng Nhã cho rằng: xót thương. Sách Thuyết Văn cho rằng: đến để chia xẻ lòng đau xót, chữ viết từ bộ tâm thanh tắc.

Như hướng: Ngược lại âm dưới là thương nhượng. Quảng Nhã cho rằng: hướng là để lại. Khảo Thanh cho rằng: hướng là dâng thức ăn cho người trên. Sách Thuyết Văn viết từ bộ thực thanh hướng, âm di ngược lại âm duy quí.

Áo não: Ngược lại âm trên là ô hạo. Ngược lại âm dưới là nhu lão. Sách Khảo Thanh cho rằng: áo não là đau khổ hận. Chánh Tự xưa nay cho rằng: hai chữ đều viết từ bộ tâm đều là thanh áo não, âm nhu ngược lại âm não đao.

KINH ĐẠI QUÁN ĐẢNH QUYỂN 12

Duy-tà: Ngược lại âm trên là duật tuy. Ngược lại âm dưới là dã sai, tiếng Phạn. Âm xưa gọi là tỳ-tà-ly, hoặc gọi là tỳ-xá-ly, đều sai. Nói cho đúng gọi là bể xa địch dạ thành. Ở phía Đông Ấn Độ, phía Bắc sông Ngạc già, hoặc nói là ở trung tâm Ấn Độ.

Mộng hội: Ngược lại âm trên là mặc băng. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: mộng là loạn, mơ hồ. Sách Chu Lễ cho rằng: không sáng suốt, lại buồn bã. Giả quỳ chú giải sách Quốc ngữ rằng: xấu hổ. Quảng Nhã cho rằng: tối tăm. Sách Thuyết Văn cho rằng: không sáng, chữ viết từ bộ tâm thanh mộng, cũng viết mộng. Lại cũng viết chữ mộng này. Trong kinh văn viết chữ mộng này là sai. Ngược lại âm dưới là hồi tội, kinh Thủ Lăng Nghiêm quyển trung đã giải thích rồi.

Yếm đảo: Ngược lại âm trên là ư diễm. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: yếm là trong lòng cảm thấy đầy đủ, nên chán nhàm chán. Thiên Thương Hiệt cho rằng: kính phục hợp với lòng người gọi là yếm. Sách Thuyết Văn viết từ bộ hán thanh yếm. Ngược lại âm dưới là lực lão. Trước kinh Mật Nghiêm quyển trung đã giải thích đầy đủ rồi.

Phỉ thi: Ngược lại âm trên là phỉ vi. Xưa nay là phi, âm xưa cũng gọi là phi dương. Theo Tả Thị truyện cho rằng: có con phi tức con gián xuất hiện thì không có tai nạn tật dịch. Chánh Tự xưa nay viết từ bộ trùng thanh phi.

Tà ngỗ: Ngược lại âm dưới là ngũ cố. Sách Thanh loại cho rằng: ngỗ là ngang bướng ngỗ nghịch. Sách Khảo Thanh cho rằng: phạm tội bất hiếu. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ tâm thanh ngỗ hoặc là viết chữ ngỗ.

Tật lê: Ngược lại âm trên là tần tất. Ngược lại âm dưới là lực tri. Quách Phác chú giải sách Nhĩ Nhã rằng: là loại côn trùng như con giòi, con dế, con nhện, cũng giống như con châu chấu, mà bụng lớn dài, có sừng, có thể làm thức ăn cho rắn. Văn Tự Điển cho rằng: từ bộ trùng đều thanh tật lê. Trong kinh viết chữ tật lê có bộ thảo đây chẳng phải nghĩa của kinh.

Ủy hoàng: Ngược lại âm trên ủy vi. Cố Dã Vương cho rằng: ủy là loại cỏ cho thú vật ăn. Sách Văn Tự Điển nói rằng: ủy là cỏ khô, héo úa; chữ viết từ bộ thảo thanh ủy. Trong kinh văn viết chữ ủy này, ủy tức là bệnh tê liệt, nghĩa cũng thông dụng.

Uông luy: Ngược lại âm trên là hộ quang. Thiên Thương Hiệt giải thích rằng: uông là ngắn, nhỏ, ốm gầy cũng gọi là bệnh. Sách Thuyết Văn cho rằng: cái chân bị cong lại, tức là thọt chân, chữ viết từ bộ uông thanh vương.

Yêu nghiệt: Ngược lại âm trên là ư kiêu. Âm dưới là nhan liệt. Sách Khảo Thanh cho rằng: yêu nghiệt là quỉ quái. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: tai họa. Sách Thuyết Văn cho rằng: y phục quái lạ của loài nhảm nhí thảo mộc. Loài côn trùng yêu quái, cầm thú côn trùng, cũng gọi là yêu nghiệt hoặc viết là yêu nghiệt. Chữ yêu từ bộ nữ thanh yêu. Chữ nghiệt từ bộ trùng thanh nghiệt văn thường hay dùng viết chữ nghiệt này.

NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA

Phiên dịch kinh Sa môn Tuệ Lâm soạn.

QUYỂN 32

Kinh Dược sư Như Lai Bổn Nguyện - một quyển - không.

Kinh Dược sư Lưu Ly Công Đức - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Dược sư Thất Phật - hai quyển - Tuệ Lâm.

Kinh A-xà Thế Vương - hai quyển - Huyền Ứng.

Kinh Phổ Siêu Tam muội - ba quyển - Huyền Ứng.

Kinh Phóng Bát - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Nguyệt Đăng Tam muội - mười một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Đại tịnh pháp môn - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Đại Trang Nghiêm Pháp Môn - một quyển - không.

Kinh Bồ tát Tu Hạnh - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Vô Sở Hy Vọng - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Tượng Dịch - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Như Lai Trang Nghiêm Cảnh Giới - hai quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Độ Nhứt Thiết Phật Trí Nghiêm - một quyển - Tuệ Lâm.

Tân dịch kinh Văn Thù Tán Phật Pháp Thân Tứ Thập Lễ - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Quán Dược Vương, Dược Thượng - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh A-di-đà - một quyển - Tuệ Lâm.

Hậu xuất A-di-đà kệ - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Xưng Tán Tịnh độ - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Bạc Pha Bồ tát - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Chư Phật Sái Tập - ba quyển - Huyền Ứng.

Kinh Vị Tằng Hữu Nhân Duyên - hai quyển - Huyền Ứng.

(T519) Kinh Tu Lại - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Bảo Võng - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Di Lặc Thành Phật - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh quán Di Lặc Thượng Sanh - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Di Lặc Lai Thời - một quyển - Huyền Ứng.

Kinh Di Lặc Hạ Sanh - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Di Lặc Hạ Sanh Thành Phật - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Chư pháp Dũng Vương - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Tất cả Pháp Cao Vương - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Đệ Nhất Nghĩa Pháp thắng - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Đại Oai Đăng Quang Tiên Nhơn Vấn Nghi - một quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Thuận Quyền Phương Tiện - hai quyển - Tuệ Lâm.

Kinh Lạc Anh Lạc Trang Nghiêm - một quyển - Tuệ Lâm.

Bên phải là ba mươi bảy kinh năm mươi bảy quyển đồng âm quyển này.

KINH PHẬT THUYẾT DƯỢC SƯ NHƯ LAI BỔN NGUYỆN

(Tam Tạng Lấp Đa dịch - chỗ có chữ khó đều ở sau quyển âm dịch).

KINH DƯỢC SƯ LƯU LY QUANG NHƯ LAI BỔN NGUYỆN CÔNG ĐỨC

- Tuệ Lâm soạn.

Mạn-thù-thất-lợi: Ngược lại âm trên là mạt-bàn, tiếng Phạn.

Đường Huyền Trang dịch là diệu kiết tường.

Thiên đản: Ngược lại âm trên thất miên. Ngược lại âm dưới là hoại phú, quyển hạ đã giải thích rồi.

Tiêu trừ: Ngược lại âm trên là tiêu. Sách Lễ Ký cho rằng: tiêu cũng giống như tán ra. Sách Sở Từ cho rằng: tiêu là nung cho chảy ra mà hàm tiêu hủy, bỏ đi. sách Thuyết Văn cho rằng: nung cho chảy chất kim loại ra. Chữ viết từ bộ kim thanh tiêu, hoặc là viết chữ tiêu này cũng đồng.

Hà uế: Ngược lại âm trên là hà da. Sách Lễ Ký cho rằng: hà là viên ngọc có tỳ vết. Quảng Nhã cho rằng: là viên ngọc bị nứt, dơ uế dính bùn. Sách Thuyết Văn cho rằng: viên ngọc nhỏ có màu sắc đỏ, chữ viết từ bộ ngọc thanh hà. Ngược lại âm dưới là uế. Cố Dã Vương cho rằng: uế gọi không thanh khiết sạch sẽ. Vương Dật chú giải sách Sở Từ rằng: xấu ác. Quảng Nhã cho rằng: lộn xộn, bừa bãi. Sách Thuyết Văn viết từ bộ thảo thanh tuế. Trong kinh văn viết từ bộ hòa viết thành chữ uế này cũng thông dụng.

Khuyết giới: Ngược lại âm trên là khuyển duyệt, hoặc là viết chữ khuyết này. Trước tựa kinh Mật Nghiêm đã giải thích rồi.

Xú lậu: Ngược lại âm trên là sung trữu. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: xấu ác, lại cũng gọi là đông nhiều. Trịnh Huyền chú giải sách Lễ Ký rằng: chủng loại. Sách Thuyết Văn viết từ bộ quỉ thanh dậu. Ngược lại âm dưới là lâu đậu. Sách Khảo Thanh cho rằng: lậu là quê mùa thấp kém, lại cũng gọi là xấu tệ, thô ác. Cố Dã Vương cho rằng: tạp loạn, hèn, bĩ lậu, tồi tệ. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: ẩn che. Sách Thuyết Văn viết từ bộ phủ thanh lậu.

Ngoan ngu: Ngược lại âm trên là ngũ quan. Sách Khảo Thanh cho rằng: ngoan là ngu. Quảng Nhã cho rằng: đần độn. Sách Thuyết Văn viết từ bộ hiệt thanh nguyên.

Luyến tích: Ngược lại âm trên là liệt truyền. Theo Thanh Loại cho rằng: luyến là bệnh. Lại nữa Cố Dã Vương cho rằng: gọi là bệnh thân thể co quắp lại. Theo Thanh Loại cho rằng: tay chơn bị bệnh. Cũng viết chữ luyến. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ tật thanh luyến. Kinh văn viết chữ luyến cũng thông dụng. Ngược lại âm dưới là tinh tích. Sách Khảo Thanh cho rằng: tích là cái chân bị què không có đi được. Sách Thuyết Văn cho rằng: chân không thể đi được. Chữ viết từ bộ chỉ thanh tích. Trong kinh văn viết từ bộ túc cũng thông dụng.

Bối lũ: Ngược lại âm trên là bôi muội. Sách Thuyết Văn cho rằng: bối là xương sống, chữ viết từ bộ nhục đến bộ bắc. Ngược lại âm dưới là lực chủ. Sách Khảo Thanh cho rằng: lưng bị cong lại, gọi là gù lưng, thân khum xuống, cong lại. Đỗ Dư chú giải Tả Truyện rằng: lũ là trên lưng có khối u lên. Quảng Nhã cho rằng: cong lại. Hà Hưu chú giải Công Dương truyện rằng: là bệnh tật. Sách Thuyết Văn cho rằng: gầy yếu. Chữ viết từ bộ thanh lũ.

Bạch lai: Ngược lại âm dưới là lai đái. Sách Văn tự Tập Lược cho rằng: lại là bệnh hủi. Sách Thuyết Văn cho rằng: là bệnh nhọt độc, bệnh truyền nhiễm. Văn Tự Điển viết từ bộ tật thanh lại.

Điên cuồng: Ngược lại âm trên là điển niên. Sách Khảo Thanh cho rằng: bệnh điên. Quảng Nhã cho rằng: cuồng loạn. Sách Thanh Loại cho rằng: bệnh phong. Sách Thuyết Văn viết từ bộ tật thanh điên. Kinh văn viết chữ điên này là văn thông dụng thường hay dùng.

Hiệt huệ: Ngược lại âm trên là nhàn yết. Sách Thanh cho rằng: hiệt là lanh lợi. Sách Phương Ngôn cho rằng: cũng gọi là huệ. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ hắc thanh kiết.

Hoàn cụ: Ngược lại âm trên là hoạt quan. Theo Tả Truyện cho rằng: hoàn là dự bị hoàn tất. Sách Thuyết Văn cho rằng: bao gồm, chữ viết từ bộ miên thanh nguyên, âm miên là âm miên.

Quyến võng: Ngược lại âm trên là quyết cổn. Sách Khảo Thanh cho rằng: lấy sợi dây giăng ra mà bắt lấy vật. Văn Tự Điển viết từ bộ võng thanh quyến. Kinh văn viết quyến cũng đồng nghĩa. Ngược lại âm dưới là vong phảng. Trịnh Tiển chú giải sách Lễ Ký rằng: giăng lưới ra để bắt chim gọi là võng. Cố Dã Vương cho rằng: võng đó gọi chung là lưới giăng bắt. Gọi khác nữa là thời xưa Phục Hy Thị kết dây làm lưới bắt các loài vật như là chim cá, người đi săn bắn thường dùng lưới, ngư phủ cũng dùng lưới bắt cá. Văn Tự Điển nói rằng chữ viết từ bộ quynh dưới giống như võng đang vào nhau có vân, đường nét.

Trù lâm: Ngược lại âm trên là trục lưu. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: trù là dày đặc, đông đúc. Sách Thuyết Văn cho rằng: trù là nhiều. Chữ viết từ bộ hòa thanh chu.

Tiên thác: long miên. Sách Khảo Thanh cho rằng: tiên là đánh bằng roi da. Sách Thượng Thư cho rằng: tiên là cây roi dành cho các người làm quan ngày xưa đánh, quất những người phạm tội gọi là hình phạt, cũng gọi là ở trong các quan không cung kính cũng dùng roi này để trị tội gia hình. Cố Dã Vương cho rằng: dùng cỏ kết làm dây hoặc dùng vỏ cây làm roi để đánh trị tội nhơn, chữ viết từ bộ cách thanh tiện. Ngược lại âm dưới là thản đát. Sách Khảo Thanh cho rằng: thác cũng là tiên. Khổng An Quốc chú giải sách Thượng Thư rằng: thác là hình phạt đánh bằng roi. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ thủ thanh thác.

Văn manh: Ngược lại âm trên vật phân. Thống Tự cho rằng: văn là loài côn trùng biết bay hay cắn đốt người, đợi đến khi trời tối mới xuất hiện. Sách Thuyết Văn cho rằng: cũng là loài côn trùng biết bay hay cắn đốt người. Cũng viết chữ mân này từ bộ côn đến thanh dân. Kinh văn viết chữ văn này văn thông dụng thường hay dùng. Ngược lại âm dưới là mãnh bành. Theo Thanh Loại cho rằng: manh giống như con ruồi, ruồi nhặng mà lại lớn hơn. Sách Thuyết Văn cho rằng: cũng là loài côn trùng biết bay hay cắn đốt người, chữ viết từ bộ côn thanh manh, âm côn là âm côn này vậy.

Sở ngoạn: Ngược lại âm dưới là ngô quán. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: quen nhờn. Sách Tập Huấn cho rằng: quen nhờn nơi công việc mà sanh ra khinh thường, gọi là ngoạn. Sách Thuyết Văn cho rằng: nhàm chán lại trêu đùa, chữ viết từ bộ tập thanh nguyên.

Hiên dũ: Ngược lại âm trên là hiến ngôn. Sách Khảo Thanh cho

rằng: hiên là mái che ra phía trước nhà. Sách Sở Từ cho rằng: phần nhà nằm chính giữa điện làm cái mái hiên che ra, hiên giống như trên lầu cao có bản mái che ra. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ xa thanh vu. Ngược lại âm dưới là dũ song, âm xỉ là âm dũ thúc. Sách Thuyết Văn cho rằng: cửa sổ trên vách tường gọi là dũ, cửa trong nhà gọi là dũ. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ tường thanh dũ.

Phú tế: Ngược lại âm trên là phương vụ. Giả quỳ chú giải sách Quốc ngữ rằng: phú là che đậy, bóng râm. Sách Thuyết Văn cho rằng: phú viết từ bộ á đến chữ phủc âm phú. Âm phú ngược lại âm phong thới.

Tật đố: Ngược lại âm trên là tần tất, văn thường hay dùng. Ngược lại âm dưới là đô cố, chữ đúng là viết từ bộ hộ viết thành chữ đố. Vương Dật chú giải sách Sở Từ rằng: hai người hiền gọi là tật, hại đến sắc gọi là đố. Sách Thuyết Văn đều viết từ bộ nữ, chữ hình thanh.

Kịch khổ: Ngược lại âm trên là tư nghịch. Cố Dã Vương cho rằng: kịch là rất, quá lắm, trầm trọng ở phía trước. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: bệnh nặng, lại gọi là tăng thêm rất trầm trọng. Xưa nay Chánh Tự viết từ bộ đao thanh kịch.

Vô minh xác: Ngược lại âm dưới là khống giác. Sách Khảo Thanh cho rằng: cái vỏ ngoài bọc cái trứng. Tự Thư cho rằng: trứng đã lột vỏ ngoài. Giai Uyển Chu Tòng cho rằng: da bên ngoài vỏ trứng chim. Văn Tự Điển viết từ bộ noãn thanh xác.

La-sát-sa: Ngược lại âm trên là la-hạ, tiếng Phạn, gọi là chữ ác ăn thịt người. Kinh văn viết chữ hoàn là sách viết sai vậy.

Chú trở: Ngược lại âm trên là châu phù. Văn thường hay dùng viết đúng từ bộ ngôn viết thành chữ châu. Sách Thuyết Văn cho rằng: châu cũng là trở, chữ viết từ bộ ngôn thanh châu. Ngược lại âm dưới là trở trợ. Trịnh Huyền chú giải sách Chu Lễ rằng: việc lớn cần phải thề thốt với người gọi là minh, việc nhỏ thề thốt gọi là trở. Sách Thượng Thư cho rằng: trở là lời nguyền rủa. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ ngôn thanh trở. Kinh văn viết từ bộ khẩu viết thành chữ trở, văn thông dụng thường hay dùng, chuyên dùng lâu đời cho nên vẫn tồn tại vậy.

Cổ đạo: Âm cổ. Theo Tả Truyện cho rằng: loài côn trùng từ chỗ tối tăm sinh ra. Sách Thuyết Văn cho rằng: trong bụng nó có chất độc. Chữ viết từ bộ trùng đến bộ mãnh thanh diệc.

Huyền hiểm: Ngược lại âm trên là huyệt quyến. Ngược lại âm dưới là hy liểm. Cố Dã Vương cho rằng: hiểm là khó, la gọi là hiểm trở ngăn cách. Giả quỳ chú giải sách Quốc ngữ rằng: nguy hiểm. Sách

Phương Ngôn cho rằng: cao xa. Quảng Nhã cho rằng: nghiêng. Sách Thuyết Văn viết từ bộ phủ thanh liễm. Kinh văn viết chữ hiểm này là chẳng phải.

Hùng bi: Ngược lại âm trên là hư cùng. Ngược lại âm dưới là bỉ bì.

Trước kinh Mật Nghiêm, quyển hạ đã giải thích rồi.

Da diên: Ngược lại âm trên dậu châu. Ngược lại âm dưới là dần tiên. Sách Khảo Thanh cho rằng: da diên là tên của loài côn trùng. Sách Phương Ngôn cho rằng: từ cửa Đông gọi là con chuồn chuồn. Cửa Tây gọi là con cuốn chiếu. Bắc yến gọi là con vật cúng tế. Văn Tự Điển nói hai chữ đều từ bộ trùng đều thanh do diên.

Luy sưu: Ngược lại âm trên lụy nguy. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: luy là gầy yếu. Giả quỳ chú giải sách Quốc ngữ rằng: bệnh. Sách Hoài Nam Tử cho rằng: kém thiếu. Tự thư cho rằng: mỏi mệt. Sách Thuyết Văn cho rằng: cũng là gầy yếu. Chữ viết từ bộ dương thanh luy, âm luy ngược lại âm lực ngọa.

Càn táo: Ngược lại âm trên là hác tảo. Sách Chu Dịch cho rằng: nước chảy làm ẩm ướt đốt lửa hơ cho khô ráo là vậy. Lại sách Thuyết Văn ghi rằng: cũng là làm cho khô. Chữ viết từ bộ hỏa thanh táo, âm táo Ngược lại là âm tảo tháo.

Trách thư: Ngược lại âm trên là trương cách. Quảng Nhã cho rằng: trách là trương ra căng, mở ra. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ kiệt thanh thạch, âm kiệt ngược lại âm càn liệt. Kinh văn viết từ bộ thủ viết thành chữ trách này là dùng chữ sai vậy.

Bạc thực: Ngược lại âm dưới là thằng chức. Sách Khảo Thanh cho rằng: xâm vào phạm vào mặt trăng và mặt trời gặm nhấm, ăn mòn dần dần, tổn thương. Sách Xuân Thu cho rằng: mặt trời bị che khuất. Sách Thuyết Văn viết từ bộ trùng thanh thực âm thực là âm tự.

Y dược: Ngược lại âm trên là ư kỳ. Quảng Nhã cho rằng: y là ông thầy cúng. Lã Thị Xuân Thu cho rằng: làm thầy cúng trị bệnh cho đám đông. Sách Lễ Ký cho rằng: thầy thuốc nắm trong tay các y thuật trị bệnh, công lệnh. Lại gọi là người thầy thuốc nắm trong tay trị bệnh chữa bệnh nuôi dưỡng vạn người. Sách Khảo Thanh cho rằng: chữa trị bệnh nhân, ý nói rằng người thầy thuốc chữa trị bệnh nhân phải dùng đến rượu, cho nên chữ viết từ bộ dậu. Sách Thuyết Văn cho rằng: người thầy thuốc chữa bệnh. Chữ viết từ bộ dậu thanh y, âm y ngược lại âm ô kế.

Yêu nghiệt: Ngược lại âm trên là ư kiêu. Ngược lại âm dưới là nhan liệt. Trước kinh Đại Quán Đảnh quyển thứ mười hai đã giải thích rồi.

Điền lạp: Âm trên là điền. Sách Chu Lễ giải thích rằng: điền cũng giống như lạp vậy. Sách Thuyết Văn cho rằng: đồng ruộng bằng phẳng. Chữ viết từ bộ phộc thanh điền hoặc là viết chữ điền âm phộc. Ngược lại âm phổ bốc. Ngược lại âm dưới là liêm triếp. Sách Khảo Thanh cho rằng: lạp là con chó săn đuổi theo con thú. Nay gọi người thợ săn là lạp. Trịnh Tiển chú giải Mao Thi Truyện rằng: túc điền là người thợ săn. Lại chú giải sách Nghi lễ rằng: trong mũi tên bắn ra gọi là xạ, từ một bên gọi là lạp. Sách Phương Ngôn cho rằng: lạp là xâm phạm, lấn hiếp, bạo ngược. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ khuyển thanh liệp, âm liệp đồng với âm trên.

Hy hý: Ngược lại âm trên là hỷ kỳ. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: hỷ là cười đùa. Sách Khảo Thanh cho rằng: vui chơi, dạo cảnh nhàn nhã. Sách Thuyết Văn cho rằng: vui vẻ. Chữ viết từ bộ nữ thanh hỷ. Ngược lại âm dưới là hy nghị. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: hý là phóng dật nhàn nhã phóng túng. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: làm trò hài hước, cười đùa. Sách Sử ký cho rằng: vua không có nói đùa. Sách Thuyết Văn cho rằng: chữ viết từ bộ qua, thanh hý, âm hý là âm hy, chữ chánh thể. Kinh văn viết từ chữ hư viết thành hý là văn thường hay dùng.

Sơ nhai: Ngược lại âm dưới là ngũ giai. Sách Khảo Thanh cho rằng: nhai là ven đường biên giữa vách núi, bên bờ hiểm trở. Sách Thuyết Uyển cho rằng: núi cao có vách núi. Sách Thuyết Văn cho rằng: ven bờ núi cao. Chữ viết từ bộ thi đến gia thanh tĩnh, âm thi ngược lại âm ngũ hạc.

KINH DƯỢC SƯ LƯU LY QUANG THẤT PHẬT BỔN NGUYỆN CÔNG ĐỨC QUYỂN THƯỢNG

Nghĩa Tịnh Tam Tạng dịch - Tuệ Lâm soạn.

Lược-già-hà-sa: Ngược lại âm trên là cường đẳng, tiếng Phạn.

Tên của con sông ở Tây Vức.

Du-thiện-na: Ngược lại âm trên là du chu, tiếng Phạn. Kinh văn viết chữ du này là sai.

Thương cổ: Ngược lại âm trên là thường dương. Trịnh Huyền chú giải sách Lễ Ký rằng: đi khắp nơi gọi là thương, ngồi một chỗ gọi là cổ. Trịnh Huyền lại chú giải sách Khảo công lý rằng: thương là người khách mua bán đổi chác các vật. Sách Khảo Thanh cho rằng: mua bán các vật gọi là thương. Sách Thuyết Văn cho rằng: nhà buôn, buôn bán hàng hóa, chữ viết từ bộ bối đến chữ thương thanh tĩnh. Ngược lại âm dưới là cô hộ. Trịnh Huyền chú giải sách Chu Lễ rằng: thông các vật gọi là thương. Ở một chỗ bán gọi là cổ. Theo Tả Truyện cho rằng: buôn bán. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: nơi chợ búa. Sách Thuyết Văn cho rằng: ngồi một chỗ mà buôn bán, chữ viết từ bộ bối thành á. Kinh văn viết chữ cổ này là chẳng (T520)phải vậy.

Bố chấn: Ngược lại âm dưới là chân nhẫn. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: chấn động. Trịnh Tiển chú giải rằng: động đó là hoài thai. Sách Khảo Thanh cho rằng: mang thai trong người máy động, gọi là thai động là vừa muốn sinh sản ra vậy. Sách Thuyết Văn cho rằng: người phụ nữ mang thai trong mình máy động. Chữ viết từ bộ nữ thanh chấn, hoặc là viết chữ chấn này. Trong kinh văn viết chữ thân là văn thông dụng thường hay dùng.

Thù khích: Ngược lại âm trên là thọ chu. Theo Mao Thi Truyện ghi rằng: thù là theo sự oán ghét của ta. Cố Dã Vương cho rằng: thù oán giận không hài lòng. Lại gọi là thù cừu địch, đối địch với nhau. Sách Thượng Thư cho rằng: lúc ban đầu an ủi vỗ về ta, sau đó lại ngược đãi, bạo ngược ta thì gọi là thù. Sách Lễ Ký cho rằng: cha mẹ thù vì không thương yêu nhau, anh em vì thù không chuyển đổi đem binh giao chiến với nhau. Thù vì không đồng một quốc gia, một nước với nhau. Sách Thuyết Văn ghi rằng: chữ viết từ bộ ngôn thanh thù, âm thù đồng với âm trên. Ngược lại âm dưới là hưởng nghịch. Cố Dã Vương cho rằng: khích là chỗ oán giận không hài lòng. Giả quỳ chú giải sách Quốc ngữ rằng: hiềm khích với nhau. Sách Thuyết Văn viết từ bộ phụ thanh khích, âm khích đồng với âm trên.

Nhiễu loạn: Ngược lại âm trên nịch điểu. Sách Thuyết Văn ghi rằng: nhiễu là phiền phức, phiền nhiễu, rắc rối. Một gọi là gây não loạn, làm trò đùa nghịch chữ viết từ bộ nữ thanh nhiêu hoặc là viết chữ niễu hà, âm hà, nghĩa là chọc ghẹo, đùa bỡn.

Phân phúc: Ngược lại âm trên là phẫn vân. Trịnh Tiển chú giải Mao Thi Truyện rằng: phân là hương thơm ngào ngạt. Quách Phác chú giải sách Phương Ngôn rằng: hòa điệu theo hương thơm. Sách Thuyết Văn viết từ bộ thảo thanh phân. Ngược lại âm dưới là bằng phúc. Theo Mao Thi Truyện ghi rằng: phúc là hương thơm. Sách Thuyết Văn viết từ bộ hương thanh phúc âm phúc đồng với âm trên.

Phi manh: Ngược lại âm dưới là mạc canh. Đỗ Dự chú giải Tả Truyện rằng: manh là cái mèn đóng trên rui nhà để móc ngói. Sách Thuyết Văn viết từ bộ ngõa đến chữ ngõa đến chữ mộng thanh tĩnh.

Hộ dữ: Ngược lại âm dầu tửu. Sách Thuyết Văn ghi rằng: dũ là cửa sổ khoét xuyên qua vách tường, lấy gỗ làm chấn song giao nhau gọi là cửa sổ, chữ viết từ bộ tường đến bộ hộ thanh bổ.

Tân phân: Ngược lại âm trên là thất tân. Ngược lại âm dưới là phẫn văn. Quảng Nhã cho rằng: tân phân là nhiều, đầy dẫy, rối loạn. Theo Hàn Thi truyện ghi rằng: qua lại lộn xộn. Vương Dật chú giải sách Sở Từ rằng: quá nhiều, tràn đầy. Sách văn Tự Điển nói chữ viết từ bộ mịch, thanh tân phân.

KINH DƯỢC SƯ LƯU LY QUANG THẤT PHẬT

BỔN NGUYỆN CÔNG ĐỨC QUYỂN HẠ

Đà lô: Ngược lại âm trên là đạt hà. Trước kinh Mật Nghiêm - quyển hạ đã giải thích rồi.

Tước xỉ: Ngược lại âm trên là tương tước. Cố Dã Vương cho rằng: tước tức là nhai nghiến. Sách Tự Thư cho rằng: nhai trong miệng. Sách Thuyết Văn cho rằng: nhai tiêu nghiền nát trong miệng, chữ viết từ bộ khẩu thanh tước, âm tiêu ngược lại âm tiều tiếu, âm tự ngược lại âm tài chữ.

Át-nhĩ-la: Ngược lại âm trên là an át, tiếng Phạn gọi là tên của mười hai vị Dược Xoa Đại tướng.

Tài nhập: Ngược lại âm trên là tại lai. Sách Khảo Thanh cho rằng: tài là tạm thời. Sách Đông Quán Hán Kỷ cho rằng: tài năng. Chữ viết từ bộ mịch thanh sàm, âm sàm ngược lại âm sĩ hàm.

KINH A XÀ THẾ VƯƠNG QUYỂN THƯỢNG

- Huyền Ứng soạn.

A-du: Ngược lại âm dực chu.

Cưu-thấu: Ngược lại âm tô cốc đều là tên của vị Tỳ-kheo.

Yểm tháp: Ngược lại âm ô cảm, ngược lại âm tha đáp.

Tỷ đê: Ngược lại âm thất thị, tên là Tam muội. Dựa theo chữ là có khác biệt, tỷ là duy trì, giữ lại mặt xấu, kém, thấp kém.

KINH A XÀ THẾ VƯƠNG QUYỂN HẠ

Chi đóa: Ngược lại âm đồ quả, gọi là nơi trủng thấp, đất hẹp, chỗ xa thành thị. Sách toán văn cho rằng: người nước Ngô gom góp làm mô đất gọi là đóa. Xưa nay Chánh Tự cho rằng: nơi gò đất cao, chữ viết từ bộ thổ, thanh đóa âm đóa ngược lại âm đinh quả.

Bổn tẩu: văn cổ viết chữ bôn, nay viết chữ bôn này cũng đồng nghĩa. Ngược lại âm bổ môn, gọi là chạy mau, giải thích tên gọi là bôn đó nghĩa biến mất, quá vội vàng chạy biến mất.

Kim tỷ: Lại viết bi tiền hai chữ tượng hình cũng đồng. Ngược lại âm phổ đế, tên của loài ngoan xoa.

KINH PHỔ SIÊU TAM MUỘI QUYỂN THƯỢNG

- Huyền Ứng soạn.

Vô kỳ: Ngược lại âm ngư cân, cự ky, hai âm, tên của vị Bồ tát.

Kinh văn viết từ bộ thủy viết thành chữ kỳ, ngược lại âm ngư y.

Hâm mộ: Ngược lại âm hứa kim. Theo Mao Thi Truyện cho rằng: không nên ham thích mến chuộng, yêu chuộng, tham đắm vào. Sách Quốc ngữ cho rằng: người dân ham thích làm nghề buôn bán được nhiều lợi lạc, Giả quỳ cho rằng: hâm là ham thích tức là tham.

Chí nhi: lại viết chữ chí này cũng đồng ngược lại âm khẩu quái khẩu quý hai âm. Sách Thuyết Văn cho rằng: chí là tiếng thở dài tiếng than thở.

Khanh nhiên: Lại viết khanh khanh hai chữ tượng hình cũng đồng. Ngược lại âm khẩu canh. Quảng Nhã cho rằng: tiếng kim loại leng keng, cong cong nghe chát chúa.

Đại bạt: Ngược lại âm bổ mạt.

Tu hốt: Lại viết tu thốt, hai chữ tượng hình cũng đồng. Ngược lại âm thư dục, gọi là thời gian quá gấp, dáng điệu vội vàng hấp tấp.

KINH PHỔ SIÊU TAM MUỘI QUYỂN TRUNG

Thuật thích: Ngược lại âm lặc luật. Âm dưới lại viết địch cũng đồng. Ngược lại âm tha địch. Thuật thích là sợ hãi, hoảng sợ, lo sợ không yên.

Bất hâm: Ngược lại âm dưới là hứa kim. Tự Lâm cho rằng: ham thích ăn uống, cúng tế quỉ thần.

Giai hưởng: Ngược lại âm hư chưởng, hưởng là thọ nhận, cũng là lúc đương thời.

Chấn nhiếp: Theo Thanh loại viết chữ nhiếp này cũng đồng.

Ngược lại âm chỉ diệp, Quảng Nhã cho rằng: nhiếp là sợ sệt.

Hoang diệt: Ngược lại âm mạc hoang, hoang là xa xôi diệu vợi, xa tít. Trong kinh văn cũng có viết hoang, ngược lại âm hồ loảng.

Tinh hạch: Lại viết chữ hạch này. Nay lại viết chữ hạch cũng đồng, ngược lại âm hồ cách. Sách Thuyết Văn cho rằng: tra xét xem sự thật, cũng gọi là kiểm tra, thẩm xét tường tận sự việc.

Tam khiếp: Ngược lại âm khổ hiếp, gọi là ba bậc: Thanh văn, Duyên giác, và Bồ tát.

Vị phu: Ngược lại âm phửu vu. Sách Tự Lâm cho rằng: phu là niềm tin, tin tưởng, sanh ra ý tin tưởng nơi mọi người.

Đường đường: Sách Hán Thư cho rằng: trên đảnh núi cao gọi là đường, đường đường là cao mà to lớn.

Vô phân: Ngược lại âm phò vân, tên của Long vương. Dựa theo chữ phân nghĩa là rui nhà.

KINH PHỔ SIÊU TAM MUỘI QUYỂN HẠ

Tứ thực: Ngược lại âm trực sử, gọi là cây cột. Tam Thương cho rằng: cây cột bên cửa nhà gọi là thực. Thực cũng gọi là cây trụ cột mỏng treo trên xà nhà.

KINH PHÓNG BÁT

- Huyền Ứng soạn.

Nhược đầu: Ngược lại âm trên là nhi giả nhưng dưới hai âm, tiếng Phạn, tên của cõi Phật hoặc là viết chữ nhược. Kinh văn viết nặc văn thông dụng thường hay dùng.

KINH NGUYỆT ĐĂNG TAM MUỘI QUYỂN 1

- Huyền Ứng soạn.

Vo sảng: Ngược lại âm sở lưỡng. Sách Vệ Nhã cho rằng: sảng là sai, cũng gọi là không đồng, không bằng nhau.

Nhu dĩ: Văn cổ viết thô nữu, hai thể hình cũng đồng. Ngược lại âm nữ cứu. Sách Thuyết Văn cho rằng: cơm trộn lẫn lộn, gọi là nhu, nhu là lộn xộn, lung tung.

KINH NGUYỆT ĐĂNG TAM MUỘI QUYỂN 2

Như bàng: Ngược lại âm bắc mang. Tấm biển treo để yết thị. Cũng gọi tấm bảng, biển yết thị, viết lên bảng những điều tốt xấu của người. Trong kinh văn viết từ bộ mộc viết thành chữ bảng. Ngược lại âm bổ manh nghĩa cung nỏ lắp vào thêm vào, gọi là bảng, chẳng phải nghĩa đây dùng. Âm bài ngược lại âm bổ giai.

KINH NGUYỆT ĐĂNG TAM MUỘI QUYỂN 3

Uyển thân: Ngược lại âm ô đát. Bì thương cho rằng: dùng dao khoét thịt lột da, gọi là nắm lấy thịt cắt xẻo ra.

Cữu cổ: Ngược lại âm công lao. Cữu là cái trống lớn. Sách Khảo Công ký ghi rằng: cữu là cái trống sáu thước bốn tấc. Lại chú giải rằng: lấy cái trống lớn làm hiệu lịnh sai khiến công việc, âm dưới lại viết dục, cũng đồng ngược lại âm phò vân. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: cái trống lớn gọi là chỉ. Quách Phác cho rằng: dài tám thước.

Lôi đình: Âm định đình đình ba âm. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: nhanh như sấm chớp gọi là đình nghê. Thiên Thương Hiệt ghi rằng: tiếng nổ lớn. Sách Thuyết Văn cho rằng: tiếng sấm chớp, chỗ gọi là vạn vật đều dựng đứng lên. Đình cũng là dòng điện âm dương chạm nhau thành có tiếng nổ sấm sét. Sách Thuyết Văn cho rằng: tiếng khua của loại chuông nhỏ, giống như cái linh mà không có lưỡi, có cán cầm, trên dưới chập vào nhau phát ra tiếng, đây cũng là thông dụng. Các nơi có lễ nhạc thường hay dùng.

Chư bể: Ngược lại âm bổ kê, cái trông nhỏ, cũng gọi là trống kỳ.

Túc trúc: Ngược lại âm tri lục, hình như có khắc trên đầu cây trúc mà người ta cầm nắm trên đầu cho người ta gọi là một loại đan bằng tre thời xưa.

Nhu đức: Ngược lại âm nhi câu sách Thuyết Văn cho rằng: nhu là mềm mại, là danh xưng của các Thuật sĩ.

- QUYỂN 4, 5, 6. Ba quyển trên đều không có âm giải thích.

KINH NGUYỆT ĐĂNG TAM MUỘI QUYỂN 7

Nhập hạp: Nay viết chữ giáp này cũng đồng. Ngược lại âm hồ giáp. Sách Thuyết Văn cho rằng: hạp là cái rương, cái hòm, chứa đựng rất nhiều đao kiếm.

Lâu bạc: Ngược lại âm bổ các bạc là dừng, đậu lại. Nay gọi là dừng thuyền, đậu thuyền lại gọi là lâu bạc.

Kích thiết: Ngược lại âm công đích kích là phát ra, phát động ra.

Sách Thuyết Văn cho rằng: nước chảy xiết mau gọi là kích.

Giảo hoạt: Ngược lại âm cổ noãn, ngược lại âm dưới là hồ quát. Sách Phương Ngôn cho rằng: đứa trẻ có nhiều dối trá gọi là giảo hoạt.

KINH NGUYỆT ĐĂNG TAM MUỘI QUYỂN 8

Đài tạ: Ngược lại âm từ dạ. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: nhà có gác gỗ trên gọi là tạ. Quách Phác cho rằng: trong nhà có tầng cao, đài cao.

Lang vũ: Sách Trụ Văn viết chữ vũ này cũng đồng nghĩa âm vũ, gọi là nhà trọ. Sách Thuyết Văn cho rằng: vũ là nhà nhỏ hơn bao quanh nhà lớn. Giải thích tên gọi là nhà lớn gọi là vũ, dành cho khách tới nghỉ nhờ, ở trọ qua đêm, cũng gọi là nha, ngược lại âm ngũ hạ.

Chiêm-ba: Ngược lại âm chi quán, hoặc là viết chiêm ba, hoặc là viết chiêm bà. Tức là chiêm bặc hoa, hoa chiêm bặc. Dịch là hoa (T521) kim sắc, hoa có màu sắc vàng. Đại luận gọi là hoa thọ hoàng.

KINH NGUYỆT ĐĂNG TAM MUỘI QUYỂN 9

Sưu dũ: Ngược lại âm lặc lưu. Sưu là kém. Sách Thượng Thư cho rằng: ngày mai là kém dần, nghĩa là bệnh dần dần lành bệnh vậy.

Trữ lập: hoặc là viết chữ trữ này, cũng đồng nghĩa. Ngược lại âm trừ lữ. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: trữ là lâu, gọi là đứng lâu.

Động kiểm: Ngược lại âm cư nghiễm. Sách Văn tự Tập Lược cho rằng: da mí mắt ngoài.

Trân tụy: Ngược lại âm tần túy. Sách Phương Ngôn cho rằng: biển Đông Tề có núi cao gọi là tụy, là nơi tụ tập đám đông.

Đam trước: văn cổ viết chữ đam này cũng đồng. Ngược lại là âm đô hàm. Sách Thuyết Văn cho rằng: đam là ham vui, mê đắm. Nay đều viết chữ đam này.

KINH NGUYỆT ĐĂNG TAM MUỘI QUYỂN 10

Sĩ dụng: Văn cổ viết ba chữ sĩ tượng hình, cũng đồng. Ngược lại âm sự kỷ. Sách Nhĩ Nhã cho rằng: sĩ là chờ đợi.

Long não: Theo sách Tây Vực ghi rằng: cây yết bố la hương, thân cây khác, lá hoa, quả cũng khác. Ban đầu mới hái xuống còn ướt chưa có mùi thơm. Sau khi cây khô rồi đục đẽo, chặt chẻ ra, mà trong thân cây mới có mùi thơm, hình trạng giống như mây ngũ sắc cũng giống như băng tuyết. Đây gọi là mùi thơm của long não.

Như lệ: Ngược lại âm lực chế, gọi là đá mài dao, mài cho nhỏ lại gọi là lệ.

- QUYỂN 11: Huyền Ứng trước không có âm soạn.