Tỏa Ánh Từ Quang

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 59. Nói dối có tội lớn

ngọc đặt lên trên". Bồ-tát, khi ấy lập thệ nguyện rằng: "Nếu tôi sẽ thành Phật đạo, độ thoát hết thảy thì ngọc sẽ như ý nguyện của tôi, xuất sanh hết thảy bảo vật, tùy ai cần gì đều được đầy đủ". Bấy giờ, mây im trải khắp, mưa các vật báu; y phục ẩm thực, ngọa cụ thuốc thang, đầy đủ tất cả điều cần thiết cho mọi người; cho đến khi mạng chung, thường như vậy không dứt.

59. Nói dối có tội lớn: Có người tuy không san tham sân nhuế, mà dối làm chứng tội người, tâm cứ bảo là thật, chết bị đọa địa ngục, như đệ tử của Đề-bà-đạt-đa là Câu-già-ly, thường tìm tòi lỗi lầm của Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên. Lúc ấy hai ngài đã kiết hạ an cư xong, du hành qua các nước, gặp lúc trời mưa lớn, đến nhà người thợ gốm, nghỉ lại trong nhà chứa đầy đồ gốm. Trong nhà ấy, trước đã có một người nữ ngủ ở chỗ tối, hai ngài không biết. Đêm đó người nữ nằm mộng xuất bất tịnh, sáng sớm đi đến chỗ có nước để rửa. Bấy giờ Câu-già-ly ngẫu nhiên đi ngang trông thấy. Câu-già-ly có khả năng xem tướng, biết tình trạng của người có giao hội, mà không biết được có mộng hay không mộng. Câu-già-ly quay nói với đệ tử: "Người nữ này đêm qua đã thông tình với người khác". Liền hỏi người nữ: "Cô nằm ở chỗ nào?" Đáp: "Tôi ngủ nhờ trong nhà người thợ gốm". Lại hỏi: "Cùng với ai?" Đáp: "Hai Tỳ-kheo". Lúc ấy hai ngài từ trong nhà đi ra,

Câu-già-ly thấy rồi, lại xem tướng xét nghiệm, trong ý cho rằng hai ngài chắc chắn đã làm điều bất tịnh. Trước đã ôm sẵn tâm tật đố, nay thấy việc này, đem rêu rao khắp các thành ấp xóm làng, sau đi đến Kỳ Hoàn, xướng lên tiếng xấu ấy.

Giữa lúc ấy, Phạm thiên vương đi đến muốn hầu Phật, Phật đã tịnh thất, yên lặng trong tam-muội. Chúng các Tỳ-kheo cũng đều đóng phòng vào tam-muội, không thể đáng thức được, liền tự suy nghĩ: "Ta cố đến hầu Phật, Phật vào tam muội", và muốn trở lui, lại nghĩ rằng: "Phật từ định dậy, chắc sẽ không lâu", nên ngừng lại chuốc lát và đi đến trước phòng Câu-già-ly, gõ cửa nói rằng: " Câu-già-ly! Câu-già-ly! Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên tâm thanh tịnh như nhuyến, thầy chớ hủy báng mà phải chịu khổ suốt đời". Câu-già-ly hỏi: "Ông là người nào?" Đáp: "Tôi là phạm thiên vương". Hỏi: "Phật nói ông đã được đạo quả A-na-hàm, vì cớ sao đến đây?" Phạm thiên vương tâm suy nghĩ mà nói kệ:

"Muốn lường pháp vô lượng,

Không nên thủ lấy tướng,

Muốn lường pháp vô lượng,

Người ấy bị che mất".

Nói kệ ấy xong, Phạm thiên vương đi đến chỗ Phật, trình bày đầy đủ ý đó. Phật nói: "Lành

thay! Lành thay! Khéo nói kệ ấy". Bấy giờ Thế Tôn lại nói kệ ấy:

"Muốn lường pháp vô lượng,

Không nên thủ lấy tướng,

Muốn lường pháp vô lượng,

Người ấy bị che mất".

Phạm thiên vương nghe Phật nói xong bỗng nhiên không hiện, liền trở lại cõi Trời. Bấy giờ Câu-già-ly đi đến chỗ Phật, đầu mặt lễ chân Phật, lui ngồi một bên. Phật nói với Câu-già-ly: "Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên tâm thanh tịnh nhu nhuyến, ngươi chớ hủy báng mà phải chịu khổ suốt đời". Câu-già-ly thưa Phật: "Con đối với lời Phật dạy không dám không tin, chỉ vì tự mắt thấy rõ ràng, biết chắc hai Tôn giả thật sự đã hành bất tịnh". Phật mắng như vậy ba lần, Câu-già-ly cũng ba lần không chịu, liền từ chỗ ngồi đứng dậy và đi trở về trong phòng, toàn thân sanh mụt nhọt, mới đầu như hạt cải, lớn dần như hạt đậu, quả táo, quả nại, càng lớn như quả dưa, đông lại tiêu hoại, như lửa lớn đốt cháy, kêu la rên siết, chết ngay trong đêm ấy, sa vào địa ngục Đại Liên Hoa.

Bấy giờ có một Phạm thiên ban đêm đi đến bạch Phật: " Câu-già-ly đã chết". Lại có một Phạm thiên nói: "Bị đọa vào địa ngục Đại Liên Hoa".

Đêm ấy đã qua, Phật bảo chúng Tăng tập họp mà dạy rằng:"Các ông có muốn biết thọ mạng của Câu-già-ly ở địa ngục dài ngắn chăng?" Các Tỳ-kheo thưa: "Nguyện muốn được nghe". Phật dạy:"Có sáu mươi hộc mè, có một người qua 100 năm lấy đi một hột mè. Cứ như vậy đến hết mà thọ số trong địa ngục A-phù-đà vẫn chưa hết. Thọ số trong hai mươi địa ngục A-phù-đà là thọ số trong một địa ngục Ni-la-phù-đà. Thọ số trong hai mươi địa ngục Ni-la-phù-đà là thọ số trong một địa ngục A-a-la. Thọ số trong hai mươi địa ngục A-a-la là thọ số trong một địa ngục A-bà-bà. Thọ số trong hai mươi địa ngục A-bà-bà là thọ số trong một địa ngục Hưu-hưu. Thọ số trong hai mươi địa ngục Hưu-hưu là thọ số trong một địa ngục Âu-ba-la. Thọ số trong hai mươi địa ngục Âu-ba-la là thọ số trong một địa ngục Phân-đà-lê-ca. Thọ số trong hai mươi địa ngục Phân-đà-lê-ca là thọ số trong một địa ngục Ma-ha Ba-đầu-ma. Câu-già-ly đọa vào trong địa ngục Ma-ha Ba-đầu-ma ấy, lưỡi ông bị kéo ra thật lớn, lấy năm trăm cái đinh đâm vào năm trăm cái lưỡi cày cày lên". Bấy giờ Thế Tôn nói kệ:

"Người sanh ở đời

Búa ở trong miệng

Sở dĩ chém thân,

Do lời nói ác.

Đáng mắng lại khen,

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 60. La-hầu-la bị Phật quở

Đáng khen lại mắng,

Miệng chứa điều ác,

Trọn chẳng được vui.

Tâm khẩu nghiệp sanh ác,

Địa ngục Ni-a-phù,

Đầy đủ trăm ngàn đời,

Chịu khổ đau cay độc.

Nếu sanh A-phù-đà,

Đầy đủ ba mươi sáu

Lại riêng có năm đời,

Chịu đủ các khổ độc.

Tâm nương tà kiến,

Phá lời Hiền Thánh,

Như tre nở hoa,

Tự hủy thân mình".

Như vậy, tâm sanh nghi ngờ phỉ báng bèn đi tới quyết định cũng là nói dối. Người nói dối, thậm chí lời Phật cũng chẳng tín thọ. Vì chịu tội như vậy, nên không nên nói dối.

60. La-hầu-la bị Phật quở: La-hầu-la là con Phật khi Ngài còn là Thái tử, thuở còn ấu thơ, chưa biết dè miệng, có người đến hỏi: "Thế Tôn có ở nhà chăng?" Nói dối là: "Không có ở nhà". Nếu khi Phật không ở nhà, có người hỏi: "La-hầu-la, Phật ở nhà chăng?" Nói dối là: "Phật ở nhà". Có người kể lại với Phật, Phật bảo La-hầu-la: "Cầm chậu lấy nước

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 61. Lợi ích của sự xuất gia

cho Ta rửa chân". Phật rửa chân xong bảo: "Úp chậu lại". Theo lời dạy, La-hầu-la liền úp lại. Phật bảo La-hầu-la: "Lấy nước rót lên". Rót xong, Phật hỏi: "Nước có vào trong chậu chăng?" Thưa: "Bạch Thế Tôn, không vào". Phật bảo La-hầu-la:"Cũng như vậy, người không biết tàm quý, sự nói dối che tâm, đạo pháp không vào được". Như Phật dạy: Nói dối có 10 tội: 1-Hơi miệng hôi. 2- Thiên thần xa lánh, kẻ phi nhân được tiện lợi. 3- Tuy có nói thật không ai tin thọ. 4-Người trí mưu nghị, thường không được tham dự. 5- Thường bị phỉ báng, bị tiếng xấu ác đồn khắp thiên hạ. 6- Không được người cung kính, tuy có dạy bảo, người ta không thừa nhận ứng dụng. 7-Thường nhiều ưu sầu. 8-Gieo nghiệp nhân duyên cho sự phỉ báng. 9-Thân hoại mạng chung sẽ sa vào địa ngục. 10-Nếu được ra làm người, thì thường bị phỉ báng. Các thứ như vậy không làm, ấy là không nói dối, gọi là thiện luật nghi của miệng.

61. Lợi ích của sự xuất gia: Khi Phật ở tại Kỳ Hoàn, có một Bà-la-môn say đi đến chỗ Phật, xin làm Tỳ-kheo. Phật sai A-nan cạo đầu, cho mặc áo pháp. Khi tỉnh rượu, kinh quái thân mình sao bỗng nhiên thành Tỳ-kheo, liền bỏ chạy. Các Tỳ-kheo hỏi Phật: "Sao cho người Bà-la-môn say ấy làm Tỳ-kheo?" Phật dạy: "Bà-la-môn ấy, trong vô lượng kiếp, lúc đầu không hề có tâm xuất gia, nay

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 62. Con nhà họ Thích xuất gia

nhân say rượu nên mới tạm thời phát tâm chút ít. Nhờ nhân duyên ấy, sau sẽ xuất gia đắc Đạo". Do các thứ nhân duyên như vậy, cái lợi có sự xuất gia là có công đức vô lượng. Thế nên hàng cư sĩ tuy có thọ năm giới mà không bằng xuất gia.

62. Con nhà họ Thích xuất gia: Như Phật khi mới đi về nước Ca-tỳ-la-bà với 2500 Tỳ-kheo đông đủ, đều mang thân hình Phạm chí. Vì là những người thờ lửa nên hình dung tiều tụy, vì khổ hạnh bỏ ăn, da dẻ héo hắt đen điu.

Vua Tịnh Phạn trông thấy trong tâm nghĩ rằng: "Kẻ theo hầu con ta, tuy tâm thanh tịnh tinh khiết, nhưng đều không có dung mạo. Ta nên chọn lấy con cháu trong nhà nào đông đảo quý trọng, cho xuất gia một người làm đệ tử Phật". Suy nghĩ như vậy xong, hạ lệnh trong nước lựa chọn trong hàng con em quý tộc dòng họ Thích, cỡ tuổi học trò khiến cho xuất gia. Lúc ấy, Đề-bà-đạt-đa con của Hộc phạn vương, xuất gia học đạo, tụng sáu vạn pháp tụ, tu hành tinh tấn đủ mười hai năm. Sau đó vì lợi dưỡng cúng dường, Đề-bà-đạt-đa đi đến chỗ Phật xin học thần thông. Phật dạy ông hãy quán năm uẩn vô thường, có thể được Đạo, cũng được thần thông, nhưng không nói rõ cách thức lấy được thần thông, ông mới đền cầu Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên cho đến năm trăm A-la-hán mà không ai dạy cho cả, chỉ nói ông hãy quán năm uẩn vô

thường là có thể được đạo, cũng có thể được thần thông. Cầu không được, khóc lóc không vui, đi đến chỗ A-nan xin học phép thần thông, Lúc ấy A-nan chưa được tha tâm trí, nghĩ vì ông là anh thúc bá, nên trao dạy cho ông như Phật đã dạy.

Đề-bà-đạt-đa thọ học phép thần thông, vào núi tu không bao lâu liền được ngũ thông. Được ngũ thông rồi tự nghĩ: "Ai sẽ làm kẻ Đàn-việt cho ta?" Như Vương A-xà-thế, có tướng đạivương. Đề-bà-đạt-đa muốn cùng Vương tử làm kẻ thân hậu, mới đến cõi trời lấy đồ ăn của trời, trở lại cõi Uất-đát-la-việt lấy lúa gạo mọc tự nhiên, đến trong rừng Diêm-phù lấy quả Diêm-phù, đem tặng cho Vương tử A-xà-thế. Có khi ông biến thân làm voi báu, ngựa báu để mê hoặc tâm Vương tử. Có khi biến làm hài đồng ngồi trên đầu gối Vương tử, Vương tử ôm bế, kêu rên phịp nhỗ. Có khi ông tự nói tên mình cho Thái tử biết. Ông làm đủ cách biến thái để làm lay động tâm Vương tử. Tâm Vương tử đã lầm, ông lập đại tinh xá ở trong vườn Xoài, cúng dường tứ sự và các thứ cúng khác không thiếu vật gì để cấp cho Đề-bà-đạt-đa. Ngày ngày ông sai các đại thần đưa đến năm trăm giỏ cơm canh. Đề-bà-đạt-đa được cúng dường nhiều mà đồ chúng thì được chút ít. Đề-bà-đạt-đa tự nghĩ: "Ta có ba mươi hai tướng, thua Phật không mấy, chỉ vì đệ tử chưa tập hợp mà thôi. Nếu có đại

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 63. Cúng dường vì danh

chúng vây quanh thì có khác gì Phật". Suy nghĩ như vậy xong, sanh tâm phá Tăng, rủ được năm trăm đệ tử, nhưng Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên thuyết pháp giáo hóa, Tăng trở lại hòa hợp.

Bấy giờ Đề-bà-đạt-đa lại sanh ác tâm, xô núi đè Phật, nhưng lực sĩ Kim Cang thấy chày Kim-cang từ xa ném đến, đá vụn bay lại, chỉ làm bị thương ngón chân Phật. Tỳ-kheo-ni Hoa Sắc mắng, Đề-bà lại lấy nắm tay đánh cô, cô liền bị lòi mắt mà chết. Đề-bà đã gây ba tội nghịch, lại kết làm thân hậu với ác tà sư ngoại đạo Phú-lan-na v.v..., dứt hết thiện căn, tâm không biết hổ thẹn.

Đề-bà-đạt-đa lại lấy thuốc đọc tẩm trong móng tay, muốn nhân trong khi lễ Phật để làm trúng thương Phật. Muốn đi, song khi chưa đến trong thành Vương Xá, thì đất tự nhiên nẻ ra, xe có lửa chạy đến đón, Đề-bà đang sống mà đọa vào địa ngục.

Đề-bà-đạt-đa thân có ba mươi hai tướng mà không nhân phục tâm mình, chỉ vì ham được lợi dưỡng cúng dường mà gây tội lớn, nên phải sa vào địa ngục trong khi đang sống.

63. Cúng dường vì danh: Tam tạng Tỳ-kheo ở nước Kế-tân (Kasmira)hành pháp A-lan-nhã, đi đến một chùa vua. Chùa đang thiết đại hội, người giữ cửa thấy Tỳ-kheo y phục thô xấu, chặn cửa không

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 64. Ma vương quấy Phật

cho vào. Như vậy mấy lần, Tỳ-kheo chỉ vì y phục xấu mà không được vào. Tỳ-kheo bèn phương tiện mượn áo đẹp mặc mà đi đến, người giữ cửa trông thấy cho vào không cấm. Khi đã đến tại Đại hội, Tỳ-kheo ngồi, được các đồ ăn ngon, trước hết lấy cho áo ăn. Mọi người hỏi: "Vì sao như vậy?" Đáp:" Tôi mấy lần đi đến, đều không vào được, nay nhờ chiếc áo này mà được ngồi ở đây. Được các đồ ăn ngon thật là nhờ áo mà có được, cho nên lấy đồ ăn đưa mời áo". Hành giả do công đức tu hành, trì giới, trí tuệ mà được cúng dường, tự suy nghĩ đó là do công đức chứ chẳng phải do ta.

64. Ma vương quấy Phật: Khi đức Phật Thích-ca Mâu-ni thành Đạo tại cội cây Bồ-đề, Ma vương lo sầu, sai ba ngọc nữ, một tên là Ưa Thấy, hai tên là Vua Kia, ba tên là Khát Ái, đi đến hiện thân hình, làm đủ thứ bộ điệu, muốn phá hoại Bồ-tát. Bồ-tát lúc ấy tâm không lay động, mắt không hề ngó. Ba người nữ nghĩ rằng:"Lòng người không đồng, ưa thích khác nhau; hoặc ưa trẻ, hoặc ưa trung niên, hoặc ưa dài ưa ngắn, ưa trắng ưa đen. Các sự ưa như vậy, đều có sở thích riêng".

Bấy giờ ba người nữ mỗi mỗi hóa làm 500 gái đẹp, mỗi mỗi gái đẹp ấy hiện ra vô lượng biến thái, từ trong rừng đi ra. Giống như mây đen, điểm chớp sáng chốc chốc hiện ra, hoặc nhướng mày nhíu mi, hàng dâu trẻ chăm nhìn, làm trò múa hát,

dáng dấp tươi đẹp, đến rước Bồ-tát, muốn lấy trạng thái thân hình chạm bức Bồ-tát. Bấy giờ lực sĩ Kim cang Mật Tích trợn mắt quát lớn: "Đây là người nào, mà các ngươi yêu mị dám đến xúc nhiễu?". Khi ấy Mật Tích nói kệ mắng:

"Ngươi không biết Thiên đế,

Mất đẹp mà râu vàng,

Nước biển lớn trong xinh,

Ngày nay toàn mặn đắng.

Người không biết trắng giảm,

Bà-tẩu chư thiên đọa.

Lửa vốn là miệng trời,

Mà nay ăn hết thảy".

Ngươi không biết việc ấy, mà dám khinh bậc Thành này?" Khi ấy, các Ma nữ rón rén lùi lại, nói với Bồ-tát rằng: "Nay chúng nữ này đoan nghiêm không ai sánh bằng, có thể tự làm vui lòng, chứ ngồi ngay thẳng làm chi?" Bồ-tát nói: "Các ngươi bất tịnh, xú uế đáng gớm, hãy đi đi, chớ nói dối!" Bồ-tát liền nói kệ:

"Thân ấy là ở nhơ,

Chứa đồ nhơ thối nát,

Nó thật là cầu tiểu,

Đâu đủ để vui lòng!".

Các nữ nghe kệ ấy, tự nghĩ: "Người này không biết chúng ta có thân Trời thanh tịnh, nên nói kệ

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 65. Vấn nạn Phật

ấy". Liền tự biến thân trở lại hình cũ, sáng chói rực rỡ, chiếu giữa rừng cây, múa ca nhạc trời, nói với Bồ-tát rằng:" Thân tôi như vầy, có chi đáng mắng?" Bồ-tát đáp rằng: "Thời đến tự biết". Hỏi: "Lời nói ấy là thế nào?" Nói kệ đáp rằng:

"Trong vườn rừng chư thiên,

Ao hoa sen bảy báu,

Chư thiên cùng vui chơi,

Khi mất, người tự biết.

Lúc ấy thấy vô thường,

Vui trên trời đều khổ,

Ngươi nên chán dục lạc,

Ưa vui đạo chánh chơn".

Các nữ nghe kệ xong, tâm nghĩ rằng: "Người này trí lớn vô thượng, sự vui của trời thanh tịnh à còn biết nó xấu, thì ta đây không thể đương nổi", liền biến mất.

65.Vấn nạn Phật: Có một Tỳ-kheo tên Malunkyà đối với mười bốn nạn vấn ấy, tư duy quán sát, không thể thông đạt được nên tâm không nhẫn được, mới ôm y bát đi đến chỗ Phật, bạch Phật rằng: "Phật nếu có thể giải mười bốn nạn vấn này cho con, khiến cho con được hiểu rõ, thì con làm đệ tử, nếu không thể hiểu rõ, thì con sẽ đi tìm đạo khác". Phật dạy: "Người ngu! Ông có từng ước hẹn với Ta, nếu Ta đáp mười bốn nạn vấn thì ông làm

đệ tử Ta chăng?" Tỳ-kheo nói: "Bạch Thế Tôn, không!" Phật nói":Ông là người ngu, sao nay lại nói nếu không đáp cho con, con sẽ không làm đệ tử? Ta vì người bị già, bệnh, chết mà thuyết pháp tế độ cho họ. Mười bốn vấn nạn ấy là pháp đấu tranh, không ích chi đến Chánh pháp, chỉ là hý luận, hỏi để làm chi? Nếu đáp cho ông, tâm ông không rõ, đến chết vẫn không hiểu, vẫn không thoát được sanh, già, bệnh, chết. Ví như có người thân bị tên độc, bà con mời thầy thuốc để rút mũi tên, xức thuốc, người ấy bèn nói:"Chưa được rút mũi tên, trước tiên phải nói cho tôi biết họ tên, thân lý, cha mẹ, tuổi tác người bắn; tôi lại muốn biết mũi tên xuất từ núi nào, cây gì, lông gì, bịt nhọn mũi tên là người nào, làm bằng sắt gì, lại muốn biết chiếc cung làm bằng cây ở núi nào, sừng con chi, rồi lại muốn biết cây thuốc sanh ở chỗ nào, tên chủng loại gì? Những việc như vậy tôi cần biết rõ tất cả, sau tôi mới cho người rút mũi tên và xức thuốc". Phật hỏi Tỳ-kheo:"Người kia có thể biết hết mọi việc ấy, sau mới cho rút mũi tên ư?" Tỳ-kheo thưa: "Không thể biết được. Nếu chờ biết hết, thời đã chết mất rồi". Phật dạy: "Ông cũng như vậy, bị mũi tên tà kiến, bôi thứ thuốc độc ái, đã thấm vào tâm ông, trước vì muốn nhổ mũi tên ấy nên làm đệ tử Ta, nhưng nay lại không muốn nhổ mũi tên, chỉ muốn tìm biết hết thế gian là thường hay vô thường, hữu biên hay vô biên... (xem 14 kiến

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 66. Tiền thân Phật độ

chấp trong 62 tà kiến của ngoại đạo trang 12 phía trước) tìm kiếm chưa được thì đã mất tuệ mạng, chết như súc sanh, tự rơi vào tối tăm!” Tỳ-kheo hổ thẹn, biết sâu lời Phật, liền chứng được đạo quả A-la-hán.

66. Tiền thân Phật độ: Đức Thích-ca Mâu-ni Phật kiếp trước từng làm chủ khách buôn, đi các ngừơi buôn đi vào chỗ hiểm nạn, ở đó có quỷ La-sát đưa tay ngăn lại nói rằng: “Ngươi đứng yên đừng nhúc nhích, không cho ngươi đi”. Chủ khách buôn liền lấy nắm tay phải đánh nó, nắm tay liền dính không kéo ra được, lại lấy nắm tay trái đánh nó, cũng không kéo ra được, lại lấy chân phải đạp nó, chân bị dính luôn, lại lấy chân trái đạp nó, cũng dính như thế, lại lấy đầu húc tới, đầu cũng dính luôn. Quỷ hỏi: “Ngươi nay đã như vậy, còn muốn làm gì nữa, tâm ngươi đã chịu ngừng chưa?” Tuy cả năm vóc bị trói dính, nhưng tâm ta không bao giờ để cho ngươi dẹp, ta sẽ dùng sức tinh tấn đánh lộn với ngươi, quýêt định không giải đãi thối lui”. Quỷ liền hoan hỷ nghĩ rằng: “Ngừơi này đởm lực rất lớn”. Liền nói với người ấy rằng: “Sức tinh tấn của ngươi rất lớn, quyết chắc không ngừng nghỉ, ta để cho ngươi đi”. Người tu hành như vậy, đối với thiện pháp, đầu đêm, giữa đêm, cuối đêm tụng kinh, toạ thiền, cầu chứng thật tướng các pháp, không để bị các kiết sử che lấp, thân tâm không giải đãi. Ấy là tướng của tinh tấn.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 67. Bồ-tát cứu nạn

67. Bồ-tát cứu nạn: Vua Phạm-ma-đạt nước Ba-la-nại đi dạo săn trong rừng thấy hai bầy nai, mỗi bầy đều có chủ, mỗi chủ có bầy nai năm trăm con. Một chủ có thân sắc bảy báu, ấy là Thích-ca Văn Bồ-tát, một chủ là Đề-bà-đạt-đa. Bồ-tát Chúa nai thấy đại chúng của vua người giết hại đồ đảng nai, mới khởi tâm đại bi đi thẳng đến trước vua người, vua người đua nhau bắn, tên bay như mưa. Vua người thấy nai ấy cứ đi thẳng đến mình không chút sợ sệt, húy kỵ, liền ra lệnh cho kẻ tuỳ tùng thu nhiếp cung tên lại, không được làm dứt mất ý muốn đi đến của chúa nai kia.

Chúa nai khi đã đến, quỳ xuống thưa với vua người rằng: “Vua chỉ vì dục lạc du hý là việc nhỏ mà bầy nai trong một lúc đều phải chịu chết khổ. Nếu vì cung cấp cổ ăn ngon thì chúng tôi sẽ tự chia phiên mỗi ngày đưa đến một con nai để cung cấp vào nhà bếp vua”. Vua khen lời ấy, chấp thuận theo ý Nai.

Bấy giờ chúa của hai bầy nai họp lại chia phiên cứ tuần tự mỗi bầy ngày nộp một con. Trong bầy nai của Đề-bà-đạt-đa có con đang mang thai, đến phiên phải tống nộp, đến thưa với chúa nó rằng: “Ngày nay thân tôi phải nộp vào chỗ chết, nhưng tôi đang mang đứa con trong bụng, không phải đến phiên nó, xin rũ lòng liệu lý, để cho kẻ chết được đúng phiên, kẻ sống không bị xâm lạm”. Chúa nai nổi giận nói:

“ Ai không tiếc mạng, đến phiên chị phải đi, đâu được từ khác!” Nai mẹ suy nghĩ: “Chúa ta bất nhân, không lấy lẽ tha thứ, không chịu xét lời ta, nóng giận ngang trái, không để ta thưa nói gì nữa”. Liền đi đến chỗ Bồ-tát Chúa nai, đem tình thật thưa đủ. Chúa nai hỏi nai rằng: “Chúa ngươi nói thế nào?” Nai đáp: “Chúa tôi bất nhân, không thấy liệu lý mà chỉ thấy nóng giận.Đại nhân là nhân từ khắp hết thảy, cho nên tôi đến quy mạng. Như tôi ngày nay, trời đất tuy rộng mà không biết nơi nào để cáo mách”. Bồ-tát suy nghĩ: “Đây rất đáng thương, nếu ta không liệu lý thì đứa con kia sẽ bị giết oan uổng! Nếu chẳng phải phiên mà lại sai khiến thì chưa đến phiên làm sao sai khiến được, chỉ có ta phải thay thế đó thôi”. Suy nghĩ đã chắc chắn, liền tự đi nộp mình, bảo nai mẹ trở lui: “Ta nay thay thế cho ngươi, chớ có lo buồn”. Nai chúa đi thẳng tới cửa vua, mọi người trông thấy, lấy làm lạ: “Sao nó tự đi đến!” Đem chuyện thưa lại với vua, vua cũng lấy làm lạ, bảo đi đến trước mặt hỏi rằng: “Các con nai đã tiệt hết cả hay sao mà ngươi đến?” Chúa nai đáp: “Đại vương nhân từ phổ cập bầy nai, không cho ai xâm phạm, nên chỉ có đông đúc, đâu có tiệt hết được! Tôi vì trong bầy nai khác có một con nai đang mang thai, sắp sanh con mà đến phiên phải thân đưa đến dao thớt thì đứa con kia phải mất mạng luôn. Con nai này cáo bày với tôi, tôi nghĩ nếu sai các con nai

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 68. Cầu pháp

chưa đến phiên đi thế cũng không được, nếu để nó trở về mà không cứu thì có khác gì cây đá! Thân này không bao lâu chắc không khỏi chết, nếu thương xót cứu vớt khổ ách thì công đức vô lượng. Nếu ngươi không có từ tâm thì đâu khác hổ lang”. Vua nghe lời ấy liền từ chỗ ngồi đứng dậy mà nói kệ rằng:

“Ta thật là súc sanh

Gọi là nai đầu người.

Ngươi tuy là thân nai,

Gọi là người đầu nai.

Lấy lý để mà nói,

Không lấy hình làm người.

Nếu có tâm từ huệ,

Tuy thú, thật là người.

Ta bắt đầu từ nay,

Không ăn mọi thứ thịt.

Ta thí đều không sợ,

Và để an ý người”.

Các con nai được ở yên, vua được tiếng nhân từ tin tưởng.

68. Cầu Pháp: Phạm chí Ái Pháp, mười hai tuổi đi khắp cõi Diêm-phù-đề cầu biết Thánh pháp mà không được, vì gặp lúc không có Phật, Phật pháp cũng tận hết. Có một Bà-la-môn nói: “Ta có một bài kệ Thánh pháp, nếu thật yêu pháp ta sẽ

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 69. Cầu danh

cho ngươi”. Đáp: “Thật yêu pháp!” Bà-la-môn nói: “Nếu thật yêu pháp, hãy lấy da ngươi làm giấy, xương ngươi làm bút, lấy máu để chép thì ta sẽ cho ngươi”. Liền đúng như lời ấy, phá xương lột da, lấy máu để chép kệ:

“Như pháp nên tu hành,

Phi pháp không nên thọ.

Đời này và đời sau,

Người hành pháp an ổn”.

69. Cầu danh: Bồ-tát Thích-ca Mâu-ni kiếp trước làm Thái tử của đại Quốc Vương, Vương phụ, có người thầy Phạm chí đến dối gạt là không ăn ngũ cốc, mọi người tin theo cung kính cho là kỳ lạ. Thái tử suy nghĩ: “Con người có tứ chi, phải nhờ ăn ngũ cốc nuôi sống, mà người này không ăn, chắc là quanh co để lấy lòng người chứ không phải thật”. Cha mẹ bảo con: “Người này tinh tấn nên không ăn, đó là điều hiếm có trong đời, con sao quá ngu mà không cung kính?”. Thái tử đáp: “Xin tế nhị lựu ý người này, không bao lâu chứng cứ sẽ tự bại lộ ra”. Bấy giờ Thái tử tìm đến chỗ người ấy ở trong rừng, hỏi kẻ chăn trâu trong rừng: “Người ấy ăn những thứ gì?”. Kẻ chăn trâu đáp: “Người ấy nửa đêm ăn ít nhiều ván sữa để toàn mạng”. Thái tử biết thế rồi trở về cung muốn đưa ra sự chứng cứ ấy, liền lấy các thứ thuốc xổ ướp vào Hoa sen xanh, sáng ngày

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 70. Đắm hương

Phạm Chí đi vào cung ngồi bên vua, Thái tử tay cầm hoa sen ấy đến cúng dường, vái chào xong trao hoa cho Phạm chí. Phạm chí vui mừng nghĩ rằng: “Vua và phu nhân lớn nhỏ trong ngoài đều phục sự ta, chỉ có Thái tử không tin tưởng cung kính, mà nay đem hoa đẹp cúng dường thật quá tốt khôn lường. Phạm chí được hoa đẹp ấy rồi, vì kính người đã cúng cho mình nên đưa hoa lên mũi ngửi, hơi thuốc trong hoa đi vào bụng, giây lát thuốc hành trong bụng, muốn tìm chỗ đi xổ. Thái tử nói: “Phạm chí không ăn, vì sao đến nhà xí?” Bắt gấp đi, giây lát mửa ở bên vua, trong đó thấy toàn là ván sữa, chứng nghiệm đã rõ ràng, vua và phu nhân mới biết nó dối trá. Thái tử nói: “Người này là giặc thật. Vì cầu danh mà dối gạt cả một nước”.

70. Đắm hương: Nhưng vị A-la-hán thường vào Long cung ăn cơm xong đưa bát cho Sa-di rửa, trong bát còn thừa vài hạt đồ ăn, Sa-di ngửi thấy rất thơm, ăn rất ngon, mới tìm cách vào núp dưới giường dây của Thầy, hai tay nắm chặt chân giường, khi Thầy đi thì cả cái giường cùng vào Long cung, Rồng nói: “Người này chưa đắt đạo, vì sao đem đến?” Thầy nói: “Vì tôi không biết…”.

Sa-di đã được ăn cơm lại thấy Long nữ thân thể đoan chánh, thơm đẹp không ai bằng, tâm rất nhiễm trước, liền ước nguyện rằng: “Ta sẽ tạo

phước, chiếm lấy chỗ Rồng ở, vào cung điện Rồng”. Rồng nói: “Lần sau chớ đem Sa-di ấy đến”.

Sa-di khi trở về rồi, nhất tâm lo bố thí, trì giới, chuyên cầu sở nguyện, nguyện sớm được làm Rồng. Khi ấy đi nhiễu quanh chùa, dưới chân có nước trồi lên, tự biết chắc được làm Rồng. Liền đi thẳng đến bên ao lớn, chỗ trước kia Thầy đi vào, lấy Cà-sa trùm đầu mà vào, liền chết, biến làm Rồng lớn, do phước đức lớn, nên giết Rồng kia, cả ao đều đỏ. Trước khi xảy ra sự việc ấy, Thầy và chúng Tăng quở trách, Sa-di nói: "Tâm tôi đã định, tướng của tâm đã xuất hiện". Bấy giờ Thầy đưa chúng Tăng đi đến ao xem. Các nhân duyên như vậy là vì mê đắm mùi thơm.

Lại nữa, có một Tỳ-kheo đi kinh hành bên ao sen ở trong rừng, nghe mùi sen thơm, mũi ngửi tâm đắm, vị Thần ao nói: "Sao ông bỏ chỗ ngồi thiền định ở trong rừng kia, mà trộm hương của ta?" Vì đắm hương nên các kiết sử trước kia đã nằm xuống nay đều tỉnh dậy. Khi ấy lại có một người đi vào ao bẻ lấy nhiều hoa đào, kéo gốc rễ, bỏ bậy bạ mà đi, thần ao lặng lẽ không nói gì. Tỳ-kheo thấy vậy nói: "Người này phá ao ông, lấy hoa ông, ông không nói gì cả; còn tôi chỉ đi bên bờ ao, lại bị ông quở mắng cho là tôi ăn trộm hương?" Thần ao nói: "Người thế gian xấu ác thường ở trong phân nhơ tội cấu, bất tịnh, ngập đầu, nên không nói tới. Còn ông là người

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 71. Đắm vị

tốt thành thiền, mà đắm hương ấy, phá mất việc tốt của ông, cho nên ta quở ông. Ví như lụa trắng tinh khiết mà bị dính một điểm đen thì ai cũng thấy, còn người ác kia ví như áo đen có thêm chấm đen, người ta cũng không thấy, ai hỏi làm chi". Các nhân duyên như vậy là mắn trách hương dục.

71. Đắm vị: Có một quốc thổ, vua tên là Nguyệt Phần, vua có Thái tử ưa đắm vị ngon, người giữ vườn của ông một ngày đưa đến một quả ngon. Trong vườn có một cây lớn, trên cây có chim mẹ đang nuôi con, chim mẹ thường ngày bay đến trong núi hương lấy trái thơm ngon để nuôi con, bầy con dành nhau, một quả rơi xuống đất, người giữ vườn sáng sớm trông thấy cho là phi thường kỳ lạ, liền nhặt đem cho vua, vua quý quả ấy thơm đẹp khác thường, Thái tử thấy đòi xin, vua thương con liền cho. Thái tử ăn quả được mùi vị đó, tâm nhiễm đắm sâu xa, muốn được quả mỗi ngày. Vua liền gọi người giữ vườn đến hỏi lý do của quả ấy. Người giữ vườn quả ấy không có trồng, từ đất lượm được, chẳng biết do từ đâu đến.

Thái tử khóc lóc không chịu ăn, vua thúc dục quở trách người giữ vườn: "Ngươi hãy kiếm cho được". Người giữ vườn đi đến chỗ lượm được quả, thấy có ổ chim, biết chim ngậm quả đem đến, dấu thân trên cây, rình để lấy, khi chim mẹ bay đến, liền cướp được quả đem vua, cứ mỗi ngày như vậy, chim

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VII. Mấy năm đức Phật về già

mẹ nổi giận, bay đến trong nũi Hương lấy quả độc, hương vị sắc toàn giống như quả trước, người giữ vườn cướp được đem nộp cho vua, vua cho Thái tử ăn, trong chốc lát thân thịt bị rã nát mà chết.

VII. Mấy năm đức Phật về già

Xưa nay những người sống lâu thường hay gặp phải cảnh mắt trông thấy ngươi thân yêu, kẻ tin cậy chết trước mình. Đức Phật cũng vậy. Trong hàng đệ tử có hai vị thân tính nhất là Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên đều viên tịch trước Phật.

Một hôm trên đường du hóa trở về, hai Ngài bị bọn đồ đệ ông Bảo-lạc-nọa thuộc giáo phái ngoại đạo Ni-kiền-tử, cầm gậy chận đường gây sự rồi đánh chết. Bọn này khi thấy Tôn giả Xá-lợi-phất đi tới, đứng chận lại hỏi: "Trong chúng Chánh mạng có Sa-môn không?"

Ngài Xá-lợi-phất vốn là bậc trí tuệ đệ nhất đoán biết ý chúng, nên trả lời: "Trong chúng Chánh mạng Sa môn không, trong chúng Thích ca Sa-môn có, nếu A-la-hán còn tham ái là không có kẻ ngu si". Chúng không hiểu nghĩa, tưởng Ngài khen mình nên để cho Ngài đi. Đến lượt Ngài Mục-kiền-liên đi tới, chúng lại hỏi câu ấy. Ngài Mục-kiền-liên liền đáp: "Trong chúng cho là nhục mạ chúng, vây đánh nhừ tử rồi bỏ đi. Ngài Xá-lợi-phất quay lại, trông thấy Ngài Mục-kiền-liên mình

mẩy bầm nát, xương thịt rời từng mảnh trên đất, liền lấy áo Cà-sa bọc đem về tinh xá. Được hỏi tại sao Ngài là bậc thần thông đệ nhất lại để bị như thế, Ngài Mục-kiền-liên trả lời: "Khi mãn nguyện rồi, chỉ một chữ "Thần" tôi cũng chưa nhớ rõ huống hồ là phát "thông". Rồi Ngài nhắc lại lời Phật: "Giả sử kinh bách kiếp, sở tác nghiệp bất vong, nhân duyên hội ngộ thời, quả báo hoàn tự thọ" (Dù trải qua mấy trăm kiếp, nghiệp đã tạo không mất, khi nhân duyên hội tụ, phải thọ nhận quả báo). Kế đó Ngài viên tịch.

Ngài Xá-lợi-phất thấy bạn mình như thế, liền đến xin Phật để vào Niết-bàn. Ngài nói: "Ngã ư sinh bất ái, ư tử diệc vô ưu, thị cố ngã Niết-bàn, cánh vô quá thử lạc" (Con đối với sinh không ham, đối với tử không sợ, cho nên con Niết-bàn, vui này hơn tất cả).

Phật hỏi tiếp hai phen, Ngài trả lời: "Con muốn vào Niết-bàn". Phật liền dạy: "Chư hành vô thường, thị sanh diệt pháp, sanh diệt dĩ diệt, tịch diệt vi lạc". Nếu Ngươi thấy việc gì đúng thời, đúng chỗ, đúng pháp thì tùy ý Ngươi chứ Ta còn nói gì nữa". Tôn giả Xá-lợi-phất lạy sám hối Phật 3 lạy và cầu xin Phật từ bi chỉ cho những điều Phật thấy, nghe, nghi điều gì tội không? Phật dạy: "Thầy là bậc trí tuệ trong Pháp của Ta, lâu nay thầy đã sống không những đối với Thế Tôn mà cả đại

chúng hòa hợp thanh tịnh như nước hòa với sữa. Nay công hạnh độ sanh của Thầy đã mãn, trước khi đi hãy đến chào từ biệt chúng Tăng... Ngài y theo lời Phật dạy và từ tạ Phật đi đến thăm và sách tấn Tăng chúng. Sau đó, Ngài đến thôn Na-la-đà và Niết-bàn tại đó.

Lại nói với ông vua có công lớn giúp Phật là vua Tần-bà-sa-la nước Ma-kiệt-đà và vua Ba-tư-nặc nước Kiều-tất-la, đều kế nhau gặp nạn mà chết. Vua Tần-bà-sa-la có người con là A-xà-thế (Ajatasatu) giết vua cướp lấy ngôi lên làm vua nước Ma-kiệt-đà. Sở dĩ A-xà-thế gây nên tội ác này cũng bởi nghe lầm lời xui khiến của Đề-bà-đạt-đa. Ông này khi đắc thế xui vua chống báng Phật, hạ lịnh cấm nhân dân trong nước không ai được đi lại với Phật. Thậm chí có một tín nữ trong hoàng cung tên Erimati vì mạn phép thắp hương ở bàn thờ Phật mà phải bị tội chém. Nhưng sau nhờ lời cảnh giác của mẫu hậu, ông đem lòng ăn năn hối hận, liền hạ lịnh trục xuất Đề-bà-đạt-đa và không chống báng Phật nữa. Một hôm, giữa đêm ông tìm tới trước Phật tỏ lòng qui kính, và thú tội rằng: "Tôi xin thành tâm quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng. Ngày nay tôi khổ não trong lòng, đem thân đến đây nương náu cửa Phật, xin Thế Tôn rộng lượng dung tôi. Tôi là đứa ngu, tôi là thằng dại, tôi là kẻ ác, tôi đã phạm tội nặng, bởi phép

mầu cha tôi là người trung chính, trung trực. Tôi đã giết cha tôi để cướp lấy ngôi vua, xin Thế Tôn cho tôi thú tội, từ nay cho tôi thụ giáo". Vua nói giữa trước mặt cả Tăng hội, Phật nghe rồi, an ủi cho vua rằng: "Tôi là thú là tội hết".

Giáo hội đã trải qua một lúc khó khăn vì sự chống báng của vua A-xà-thế, nhưng từ nay lại được ông hết lòng ủng hộ, cung kính. Mỗi khi triều đình có việc quan trọng phải giải quyết, vua thường đến thỉnh giáo đức Thế Tôn.

Một ngày nọ, vua muốn đem binh đi xâm chiếm đất đai của dân Bạt-kỳ giàu có, bèn phái đại thần Vũ-xá đến Phật thưa hỏi về ý định xâm lăng của A-xà-thế. Đức Phật liền bắt qua nói chuyện với đại đức A-nan để gián tiếp trả lời cho vị khách của Ngài:

- Này A-nan, thầy có nghe dân Bạt-kỳ đối xử với nhau bằng cách nào mà xứ sở họ được giàu có hùng mạnh?

- Bạch đức Thế Tôn, đệ tử thường nghe người Bạt-kỳ từ bậc vua chúa đến hàng thứ dân đều áp dụng chính sách rất khôn ngoan để bảo tồn vĩnh viễn bờ cõi và sự phồn vinh của họ.

- Thật vậy A-nan! Dân Bạt-kỳ thường trên dưới thuận hòa, thi hành bảy điều căn bản để duy trì đất đai và sự giàu có xứ sở họ mà xưa nay chẳng có một cuộc ngoại xâm nào thắng được họ.

1. Thường họp nhau giải quyết vấn đề chung của quốc gia.

2. Đoàn kết thuận hòa với nhau.

3. Thi hành đúng theo Pháp luật chế định.

4. Tôn kính bậc trưởng lượng.

5. Kính nể hàng phụ nữ.

6. Bảo tồn các đền thờ trong xứ.

7. Sùng bái các bậc Thánh nhân.

Sứ giả Vũ-xá nghe Phật kể xong liền thưa: Nếu quả thực như vậy thì chẳng nên mạo hiểm xâm chiếm xứ Bạt-kỳ và ông xá Phật lui về.

Sau khi rời khỏi, Phật liền hội chư Tăng lại dạy 7 điều cần thiết để duy trì Giáo hội được lâu bền.

1. Các thầy Tỷ-kheo phải sống tập đoàn và thường hội họp để học hỏi lẫn nhau.

2. Các thầy Tỷ-kheo phải luôn luôn hòa hiếu trong đời sống hằng ngày, lúc hội họp, lúc giải tán, lúc hành Tăng sự.

3. Các thầy Tỷ-kheo thông hiểu những điều ngăn cấm, chẳng nên sửa đổi hay chế bỏ các điều luật, mà phải nghiêm trì đầy đủ.

4. Các thầy Tỷ-kheo phải tôn kính và vâng lời các bậc Trưởng lão nhiều kinh nghiệm.

5. Các thầy Tỷ-kheo trước vì người sau vì mình, không nên để cho lòng tham muốn chi phối.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VIII. Đức Phật nhập Niết-bàn

6. Các thầy Tỷ-kheo phải biết tự chủ, biết dắt dìu đàn em có tài đức đến nơi an lạc.

7. Các thầy Tỷ-kheo lo phòng hộ tâm ý, lấy hiếu kính làm đầu.

Kế đến vua Ba-tư-nặc nước Kiều-tất-la vì con là Lưu Ly vương (Vurudhaka cũng gọi là Ác Sinh vương) nhờ tay quan chưởng binh trong nước tên là Trường Hành cổ động để đoạt ngôi mà lên làm vua. Vua Ba-tư-nặc phải trốn tránh, bị đói khát mà chết tại phần đất của thành Vương Xá.

Sau khi Ác Sinh vương lên ngôi, nghe theo người bạn ác là Khổ Mẫu xúi dục, kéo quân đến nước Ca-tỳ-la-vệ tàn sát nhân dân dòng họ Thích để báo trả một mối thù từ khi Ác Sinh còn nhỏ. Phật biết trước việc thảm sát này cố hết sức can thiệp nhưng không sao ngăn được. Ngài trông thấy quê cha đất tổ bị quân ngoại bang chinh phục tán phá nước diệt dân mà không biết làm sao được. Nhân đó Phật dạy về nghiệp nhân đã chín muồi đến lúc trả quả thì không thể nào thay đổi được.

VIII. Đức Phật nhập diệt

Khi Phật đến Tỳ-xá-ly thì mùa mưa sắp đến. Phật dạy các Tỳ-kheo lựa nơi nhập hạ ở các làng kế cận. Riêng Ngài nhập hạ tại làng Beluva và đã nhuốm bịnh nặng hình như sắp vào Niết bàn, cảnh giới giải thoát tối hậu, nhưng Ngài dùng sức tinh tấn, nhiếp phục cơn bịnh để thân thể khỏe lại.

Nhân lúc Phật ngồi nghỉ mát ngoài tinh xá, Đại đức A-nan đến bên thưa rằng: "Bạch đức Thế Tôn, con thấy đức Thế Tôn khỏe mạnh kham nhẫn, con mừng. Trước đây thấy đức Thế Tôn lâm bịnh, con tự thấy thân con yếu ớt như lau sậy, mắt con lòe đi dù con còn một chút an ủi rằng: "Đức thế Tôn sẽ không diệt độ nếu Ngài chưa có lời di giáo lại cho chúng Tỷ-kheo". Phật dạy:"Này A-nan, chúng Tỷ-kheo còn chưa mong mỏi gì nữa ở nơi Ta! Ta đã giảng dạy Chánh pháp không phân biệt trong ngoài. Như Lai không bao giờ là vị Đại sư còn nắm tay lại. Nhưng ai nghĩ rằng Ta cầm đầu chúng Tỷ-kheo hay chúng Tỷ-kheo chịu sự giáo huấn của Ta thì người ấy sẽ có lời giáo huấn cho chúng Tỷ-kheo, còn Như Lau không nghĩ như thế, làm sao Như Lai có lời giáo huấn cho chúng Tỷ-kheo.

Này A-nan, Ta nay đã già rồi, như cỗ xe mòn chạy được là nhờ dây thằng chằng chịt, chỉ trong khi Như Lai không suy nghiệm đến các tướng, diệt trừ mọi cảm thọ, an trú vô tướng tâm định, thì thân Như Lai được thoải mái. Vậy nên A-nan! Hãy tự mình là ngọn đèn cho chính mình, chớ nương tựa vào gì khác. Hãy dùng Chánh pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp làm chỗ nương tựa, chứ đừng nương tựa vào một cái gì khác".

Đức Phật lần lượt đôi ba phen gợi ý định vào Niết-bàn với Đại đức A-nan, song Đại đức giả A-

nan chỉ làm thinh, không hiểu để yêu cầu đức Phật sống lâu hơn nữa.

Lúc Ngài A-nan lui ra thì ác ma đến cầu xin, thúc giục Phật sớm vào Niết-bàn (Nirvana). Nó nhắc lại lời Phật đã hứa với nó lúc mới thành Đạo. Phật cho nó biết Ngài sẽ sớm vào Niết-bàn sau 3 tháng nữa.

Bấy giờ quả đất rung ring ghê rợn. Tôn giả A-nan mới biết, nhưng sự đã muộn rồi! Phật họp chúng lại khuyên nhủ rằng: "Các hành là vô thường, hãy tinh tấn lên để tự giải thoát".

Không bao lâu nữa, từ nay đến 3 tháng, Như Lai sẽ diệt độ. Trong 3 tháng còn lại này, đức Phật vẫn đi đến các nơi để làm trọn đại nguyện hóa độ chúng sinh.

Mỗi cuối đêm Phật đều dùng tuệ nhãn quán sát ai có đủ cơ duyên đắc độ để sáng ra Ngài tìm đến hóa độ. Trong giờ phút cuối cùng, Ngài vẫn thuyết độ cho ông Tu-bạt-đà-la.

Tóm lại cứ nghe theo tôn chỉ tùy cơ thuyết pháp bình đẳng giáo hóa, đức Phật đã không bỏ lỡ một cơ hội nào mà không tiếp độ kẻ hữu duyên quay đầu về Chánh đạo. Căn cơ dù có sai khác, song ai đã được gặp, thấm nhuần Giáo pháp, họ đến hưởng được sự an lành và đem lại an lành cho kẻ khác như mình vậy.

5. Lý Duyên khởi trong giáo lý đức Phật

NGUYÊN LÝ DUYÊN KHỞI

TRONG GIÁO PHÁP ĐỨC PHẬT *

Hễ nói đến giáo pháp của đức Phật, chúng ta không thể không nói đến pháp Duyên khởi hay nguyên lý Duyên khởi (Pratìtyasamutpàsa). Vì pháp Duyên khởi là nguyên lý cơ bản và thiết yếu của sự giác ngộ.

Và Đức Phật thành Phật là do Ngài chiêm nghiệm hai mặt lưu chuyển mà hoàn diệt của nguyên lý 12 Duyên khởi mà thành tựu.

Trong kinh A-hàm đức Phật nói: "Thế nào là nguyên lý Duyên khởi? Nghĩa là do duyên với Vô mình mà Hành khởi sinh, dù Phật có ra đời hay không ra đời, nguyên lý ấy vẫn thường trú, vẫn an trú trong pháp giới. Như lai tự mình chiêm nghiệm nguyên lý ấy để giác tri, để thành tựu Vô thượng Bồ-đề, rồi tuyên thuyết, rồi khai thị, rồi hiển phát cho mọi người". (Tạp A-hàm vol 12 tr. 84b ĐTK2).

Do giác ngộ nguyên lý Duyên khởi, đức Phật hiển nhiên trở thành Phật. Nên khi dạy dỗ, giáo hóa chúng sinh, đức Phật đã khai thị nguyên lý này qua nhiều dạng thức, qua nhiều cấp độ và qua nhiều phương tiện sâu cạn khác nhau.

*Bài này trích trong sổ tay của Hòa thượng.

Kinh Pháp Hoa nói: "Chư Phật là đấng tôn kính: đầy đủ trí tuệ và từ bi, biết tất cả pháp luôn luôn là không có tự tánh. Phật chủng cũng chỉ từ duyên mà khởi, vì vậy mà tuyên bố Nhất thừa. Sự an trú, sự định vị của tất cả pháp là vốn như thế. Nó vốn là hình thái thường trú của thế gian, từ đạo tràng biết một cách chân xác như thế rồi, đấng Đạo sư mới tùy phương tiện mà tuyên nói". (Kinh Pháp Hoa tr.9b ĐTK9).

Giác ngộ một cách chân xác về nguyên lý Duyên khởi là Giác ngộ rằng, tất cả các pháp không bao giờ sanh khởi cô độc, mà nó sinh khởi trong nguyên tắc tất yếu: "Nếu cái này thiện hữu, thì cái kia hiện hữu; nếu cái này không hiện hữu, thì cái kia không hiện hữu. Nếu cái này sinh khởi, thì cái kia sinh khởi. Nếu cái này không sinh khởi, thì cái kia không sinh khởi".

Toàn bộ Giáo pháp của đức Phật thuyết giảng chỉ trụ vào điểm này. Và cũng chính ở điểm này làm nguyên lý phổ biến chung cho sự sinh khởi của tất cả khí thế gian và tình thế gian.

Khí thế gian là mọi sự hiện hữu và tồn tại hoàn toàn về vật lý. Tình thế gian là mọi sự kiện hiện hữu và tồn tại gồm đủ cả tâm lý và vật lý, cũng có khi tồn tại thuần về tâm lý.

Tính Duyên khởi đối với tình thế gian, hay nói gọn nơi con người là Mười hai Duyên khởi, gồm cso Vô minh duyên Hành, Hành duyên Thức, Thức duyên Danh sắc, Danh sắc duyên Sáu xứ, Sáu xứ duyên Xúc, Xúc duyên Thọ, Thọ duyên Ái, Ái duyên Thủ, Thủ duyên Hữu, Hữu duyên Sanh, Sanh duyên Lão tử.

Mười hai Duyên khởi này làm nhân làm duyên cho nhau, sinh khởi liên tục trong vòng nhân quả, khiến con người bị đắm chìm trong sinh tử luân hồi. Và nhân quả của 12 Duyên khởi này cứ tiếp tục sinh khởi khắp cả ba thời gian tạo thành cả một dòng sống vô tận.

Chẳng hạn, Vô minh và Hành là nhân của quá khứ. Thức, Danh sắc, Lục nhập, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hữu là nhân của hiện tại. Sanh, Lão tử là quả của vị lai.

Nhân quả ba đời trong 12 Duyên khởi, cứ cái này làm duyên cho cái kia, cái kia làm nhân cái cái này, cứ như thế sinh khởi cho đến vô cùng vô tận.

Trong 12 Duyên khởi này, mỗi yếu tố có thể là nhân, có thể là duyên, và không có yếu tố nào là nhân hoàn toàn hay duyên hoàn toàn.

Chính 12 yếu tố Duyên khởi này đã làm nhân làm duyên cho nhau, để sinh khởi và chi phối hoàn toàn bộ sinh mệnh, cũng như đời sống của con người.

Khi nào con người hiểu được 12 yếu tố Duyên khởi này và quán chiếu thường trực về chúng, thì khi ấy, tùy theo mức độ sâu cạn của quán chiếu mà tầm cỡ giác ngộ được khẳng định.

Kinh Đại Niết-bàn nói: "Có bốn hạng giác ngộ về nguyên lý Duyên khởi: Bậc hạ trí quán chiếu mà không thấy được Phật tính, và do vì đạo quả Thanh văn mà thôi.

Bậc trung trí quán chiếu mà không thấy Phật tính, và do vì không thấy nên chỉ thành tựu được Duyên giác mà thôi.

Bậc thượng trí quán chiếu thật tính có sự thấy hiểu, nhưng không thấu triệt, và do vì thấy hiểu nhưng không thấu triệt, nên chỉ an trú vào địa vị Thập trú của Bồ-tát mà thôi.

Bậc thượng thượng trí, quán chiếu thật tính, do vì thấy rõ và quán triệt, nên chứng đắc đạo quả Vô thượng" (Đại Bát Niết-bàn Kinh - vol 27, tr.524b. ĐTK 12).

Nguyên lý Duyên khởi là một thực tại tính (Tathata) là chơn như tính hay còn gọi là Phật tính (Buddhata). Phật tính của giác ngộ. Phật do giác ngộ 12 Duyên khởi mà thành Phật. Vậy, 12 Duyên khởi là tính ngộ của Phật.

Bất cứ ở đâu và bất cứ lúc nào, con người giác ngộ được tính ấy, thì lúc đó và ngay đó, con người

có thể tự trả lời được câu hỏi, ta là ai? Do đâu mà có? Và tại sao ta bị khổ đau? Cũng chính lúc đó, ngay đó, con người có thể tự giải cứu những khổ đau đang trói buộc lấy chính mình.

Tùy thuận theo 12 Duyên khởi, đây là điều kiện ắt có và đủ, để con người luân lưu trong sanh tử luân hồi (Samsàra). Hoàn diệt và đỉnh chỉ 12 Duyên khởi, đây cũng là điều kiện ắt có và đủ, để con người dứt bỏ khổ đau, đi đến Niết-bàn (Nirvana).

Điều kiện ắt có và đủ hay còn gọi là mệnh đề điều kiện (clause condition) của "nếu và thì"; "thì" luôn luôn phản ánh rất trung thực đối với "nếu". "Nếu" tác nhân như thế này, "thì", hậu quả sẽ xảy ra như thế này; "nếu" tác nhân như thế kia, "thì" hậu quả sẽ xảy ra như thế kia...

Nhân (heru) và quả (phala) gắn liền và sinh khởi do duyên (pràtitya). Nếu thiếu duyên nhân không thể nào phát sinh ra quả được.

Trong quá trình sinh diệt để biến thái từ nhân đến quả và biến thái từ quả trở thành nhân, thì duyên đã đóng vai trò khá tích cực trong sự quan hệ này.

Duyên, tiếng Phạn gọi là Pratitya và chữ Pratitya đã được Ngài Long Thọ (Nàgàrjuna) giải thích ở trong Màdhyamika như sau: "Utpadyate

pratityèman itime pratyayah kìla" (Màdhyamika pratyaya parìksa gàtha). Nghĩa là, do làm điều kiện cho cái kia sinh khởi, nhưng cái này người ta gọi nó là những duyên.

Duyên hay là pratitya ở trong văn học Abhidharma, các luận sư Phật giáo đã phân chia thành nhiều loại, nhưng sự phân chia có tính thống nhất giữa các luận sư, thì duyên (pratitya) gồm có 4 loại như sau:

a. Nhân duyên (Pratyàyàhetu): Tất cả các pháp sinh khởi và tồn tại đều do quan hệ giữa nhân và duyên. Nhân (hetu) là năng lực động chính; duyên (pratitya) là điều kiện hỗ tương phụ, để cho năng lực tác động ấy được sinh khởi và hình thành.

b. Đẳng vô gián duyên (Anantara pratitya). Đẳng vô gián duyên hay còn gọi là Thứ đệ duyên. Nghĩa là tất cả các pháp làm nhân làm duyên cho nhau một cách liên tục, không bị gián cách.

Hay nói cách khác, pháp trước làm nhân cho pháp sau, pháp sau làm nhân cho pháp trước, các pháp cứ tuần tự làm nhân làm duyên cho nhau mà sanh khởi liên tục, nếu bị cách trở gián đoạn tức là thiếu cái duyên này, pháp không sanh ra được.

c. Sở duyên duyên (Alambana pratìtya): Sở duyên tiếng Phạn gọi là Alambana: Alambana đi từ động từ gốc Lam, có nghĩa là leo, vin vào, dựa

vào, nương vào, vướng vào... Như vậy, Alambana là đối tượng để cho cái khác vin vào, dựa vào...

Alambana hay Sở duyên có thể là thế giới khách quan, Pratitya hay duyên có thể là thế giới nội tại, thế giới khách quan là đối tượng (sở duyên) để cho thế giới nội tại khởi sinh sự nhận thức.

Bất cứ cái gì hàm đủ cả chủ thể năng phân biệt (Pratitya) lẫn đối tượng được phân biệt (Alambana), thì cái ấy gọi là Sở duyên duyên (Alambana pratitya).

d. Tăng thượng duyên (Adhipateyam pratitya). Tăng thượng duyên gồm có thuận duyên và nghịch duyên.

Thuận duyên: là duyên thuận chiều để cho các pháp sanh khởi một cách nhanh chóng từ nhân đến quả.

Nghịch duyên: là duyên đối kháng làm trở ngại sự sinh trưởng của nhân.

Tất cả các pháp có thể sinh khởi, tồn tại hay hủy diệt, đều lệ thuộc vào bốn duyên này.

Trong bốn duyên, thì Đẳng vô gián duyên, Sở duyên duyên, Tăng thượng duyên là biệt tướng,

còn Nhân duyên là tổng tướng. Nên khi chúng ta nói nhân duyên, thì có thể hàm đủ cả ba duyên kia.

Tất cả pháp là Duyên khởi, thì nhất định không có tự tính (Asvabhava), do không có tự tính nên chúng mới sinh động vô thường (Anitya). Vô thường là tính thường trực của các pháp Duyên khởi, tính thường trực của các pháp Duyên khởi là tính không có tự tính, do tính không có tự tính nên các pháp luôn luôn sinh thành và luôn luôn hủy diệt.

Bởi vậy, 12 Duyên khởi nó cũng không có tự tính cho chính nó, nên nó có thể trở thành bất cứ tính nào. Nếu duyên xấu, nó có thể trở thành tính xấu; nếu duyên tốt, nó có thể trở thành tính tốt. Tính ấy là bất định tính hay còn gọi là Vô tự tính, tính duyên khởi.

Do đó, trong 12 Duyên khởi, chúng ta có thể thay thế Vô minh bằng chánh kiến, Thức bằng Chánh trí, Hành bằng chánh nghiệp v.v... để đi đến đời sống cao thượng.

Sở dĩ chúng ta có thể thay thế được như vậy, vì tự thân của chúng ta là duyên khởi.

Đứng ở mặt nhận thức chung mà nói, nếu chúng ta chiêm nghiệm về nguyên lý Duyên khởi, thì chúng ta có thể thấy được toàn bộ cơ hợp của vũ trụ và chúng ta có thể chuyển đổi vũ trụ tùy theo ý chí cá nhân và ý chí cộng đồng.

Đứng ở mặt nhân sinh mà nói, nếu chúng ta chiêm nghiệm nguyên lý 12 Duyên khởi, chúng ta có thể thấy được chính chúng ta, và chúng ta có thể sửa soạn cho chúng ta một cách sống hợp lý.

Và đứng vào lập trường giác ngộ mà nói, nếu chúng ta quán sát về nguyên lý Duyên khởi, chúng ta có thể thấy được Phật, vì chúng là phẩm tính giác ngộ của Phật, chúng ta có thể thấy được pháp thân của Phật, vì Phật lấy pháp làm bản thân và bản thân của pháp là Duyên khởi.

Chúng ta quán sát lý Duyên khởi, chúng ta có thể thấy được thực trạng đau khổ của cuộc đời và nguyên nhân phát sinh những đau khổ ấy, có thể nhìn thấy con đường đi đến Niết-bàn và cảm nhận được sự tịch tịnh của Niết-bàn.

Ngài Long Thọ (Nàgàrjuna) ở trong Trung quán luận, đã mượn một thành ngữ nổi tiếng của Trung A-hàm để nói lên ý nghĩa này.

" Thị cố kinh trung thuyết,

Nhược kiến nhân duyên pháp,

Tốc vi năng kiến Phật,

Kiến khổ, tập, diệt, đạo".

(Trung quán luận, tr.334c, ĐTK30)

Tạm dịch:

"Vì thế trong kinh nói,

Nếu thấy pháp Duyên khởi.

Có thể là thấy Phật,

Thấy khổ, tập, diệt, đạo".

Đức Phật đã thấy pháp Duyên khởi bằng hai cách quán chiếu. Đó là cách quán chiếu lưu chuyển và quán chiếu hoàn diệt.

Cách quán chiếu lưu chuyển là cách quán chiếu mà đức Phật đã giác ngộ nó theo chiều thuận - nghĩa là cái này sinh nên cái kia sinh - vì Vô minh sinh khởi nên Hành sinh khởi...

Cách quán chiếu hoàn diệt là cách quán chiếu mà đức Phật đã giác ngộ được duyên khởi theo cách đình chỉ và diệt tận - nghĩa là do cái này diệt nên cái kia diệt. Vì do Vô minh diệt nên Hành cũng diệt...

Do giác ngộ duyên khởi đủ cả hai mặt lưu chuyển và hoàn diệt mà đức Phật thành Phật.

Bất cứ ai, thấy được pháp Duyên khởi cả hai mặt, người đó có thể thấy Phật, có thể thấy được pháp thân của Phật và ngay trong Duyên khởi có thể thấy được khổ, tập, diệt, đạo.

Chẳng hạn, quán chiếu 12 Duyên khởi theo lưu chuyển, đó là cách quán chiếu về khổ và tập, cách quán chiếu 12 Duyên khởi theo hoàn diệt, đó là quán chiếu về diệt vào đạo.

Hay nói theo ngài Uất-lăng-ca, thấy Vô minh, Hành, Ái, Thủ, Hữu là thấy Tập đế; thấy Thức, Danh sắc, Lục nhập, Thọ, Sanh, Lão tử là thấy Khổ đế; hủy diệt 12 chi phần của Duyên khởi ấy, là Diệt đế; hiểu biết tính chật như thật của 12 Duyên khởi ấy, là Đạo đế (Duyên sanh luận tr.468a ĐTK32).

Như vậy, chúng ta có thể nói, chủ yếu của giáo pháp đức Phật chính là pháp Duyên khởi và pháp Tứ đế cũng chỉ được trình bày qua những giác khác, dễ hiểu hơn của pháp Duyên khởi mà thôi.

Đối với tất cả loài hữu tình, tính Duyên khởi là Phật tính (Buddhata), đối với tất cả loài vô tình, tính Duyên khởi là Pháp tính (Dharmata).

Phật tính hay Pháp tính đối với tình (Sattva) hay phi tình (Asattva) đều là tính thường trú, tính quyết định và tính y tha.

a. Tính thường trú: Nguyên lý Duyên khởi là nguyên lý có tính thường trú - Nghĩa là tất cả pháp trong quá khứ cũng do duyên mà khởi, hiện tại cũng do duyên mà khởi, vị lai cũng do duyên mà khởi, nơi này cũng do duyên mà khởi, nơi kia cũng do duyên mà khởi. Bất cứ ở đâu mà bất cứ lúc nào, pháp vốn là như thế, pháp vốn là duyên khởi, nên tính duyên khởi là tính thường trú của tất cả pháp.

Lại nữa, tính ấy, nếu đứng ở mặt thuần giác ngộ mà nói, thì chư Phật trong quá khứ, như đức Phật Tỳ-bà-thi (Vipasi), Phật Thi-khí (Sikhi), Phật Tỳ-xá-phù (Vessàbhù), Phật Câu-lưu-tôn (Kaku-sandha), Phật Câu-na-hàm (Konàgamana), Phật Ca-diếp (Kassapa), tất cả chư Phật đều do quan sát chiêm nghiệm về lý Duyên khởi mà thành tựu Vô thượng Bồ-đề (Anuttara Samyaksambodhi).

Ngay trong hiện tại, đức Phật Thích-ca Mâu-ni (Sakyamuni) cũng do quán sát, chiêm nghiệm lý duyên khởi mà thành Phật. Và vị lai chư Phật cũng không thể không quán sát nguyên lý Duyên khởi. Vì thế nguyên lý Duyên khởi ở quá khứ nó đã xảy ra và hiện hữu như thế ở nơi này, hoặc nơi kia; nó đã, đang và sẽ xảy ra; và nó cũng đã, đang và sẽ hiện hữu như thế.

Vì do bất cứ ở nơi đâu và bất cứ lúc nào, chính Duyên khởi cũng xảy ra như vậy cả, nên gọi chúng là pháp có tính thường trú, siêu việt và bất tư nghị.

b. Tính chất quyết định: Pháp Duyên khởi hay nguyên lý Duyên khởi, là nguyên lý có tính cách quyết định sự hiện hữu và không hiện hữu của tất cả pháp hay tất cả sự vật - Nếu đủ duyên thì các pháp sinh khởi, không đủ duyên thì các pháp tán loạn. Nói cách khác, nếu không có duyên thì

không có một pháp nào tự thân nó duyên khởi được.

Bởi vậy, Kinh nói: "Tất cả pháp tự nhân duyên sinh khởi, nếu không có nhân duyên thì không có sự sinh khởi của tất cả pháp". (Quán Thế Âm Bồ-tát thọ ký kinh , tr.353c, ĐTK12).

Do đó, nguyên lý Duyên khởi có tính cách quyết định sự tồn tại hay không tồn tại của tất cả pháp hay của tất cả sự vật.

c. Tính y tha: Pháp Duyên khởi là pháp có tính nương tựa lẫn nhau để sinh khởi. Do tính này, nên các pháp không bao giờ có sự tồn tại độc lập nếu có chăng là có ở cách nói, chứ không bao giờ thực sự cso bản chất.

Vì tự bản chất của chúng là hỗ tương, là nương tựa, là tác động qua lại lẫn nhau để sinh thành và hủy diệt. Nên một sự cố hủy diệt có thể kéo theo muôn ngàn sự hủy; một sự sinh có thể kéo theo muôn ngàn sự sinh. Và nếu chúng ta biết lắng nghe, thì chỉ cần một cánh bướm vỗ nhẹ, cũng nghe theo chao động cả ba ngàn đại thiên thế giới. Và nếu chúng ta biết ngắm nhìn, thì chỉ cần nhìn thẳng vào một hạt cát, cũng đủ để thấy rõ bản chất của thể giới mười phương.

Nói tắt, tính của các pháp là tính luôn luôn nương tựa, luôn luôn tác động lẫn nhau để sinh khởi. Vì vậy, tính y tha là tính của pháp.

Ba tính vừa nêu, có thể nói đó là ba tính hệ trọng của pháp Duyên khởi hay nguyên lý Duyên khởi.

Pháp Duyên khởi có thể nói là giáo pháp chủ yếu của Phật giáo, vì pháp ấy ba hàm đủ cả các pháp ấn Vô thường (Abitiya), Khổ (Dukkha), Không (Sùnya), Vô ngã (Anàtma). Các pháp ấy, không có trường phái nào trong Phật giáo không xem chúng là giáo lý cso tính cách căn bản.

Đành rằng, các pháp ấy được các trường phái Phật giáo xem chúng là giáo lý có tính cách căn bản, nhưng tại sao Duyên khởi lại là giáo lý nội hàm các pháp ấn ấy? Giáo lý Duyên khởi nội hàm các pháp ấy, vì tất cả pháp là duyên khởi, cái gì do duyên khởi, thì cái ấy là vô thường, cái gì vô thường, thì cái ấy phải có thành, trụ, hoại, không. Nếu chấp chặt và cảm thọ vào những thành, trụ, hoại, không ấy, thì nhất định phải khổ đau.

Tất cả pháp là duyên khởi nên không cơ tự tính, vì không có tự tính cho nên các pháp vô ngã, do vô ngã nên không có thần ngã nào gọi là bất biến và vĩnh cữu. Do không có một thần ngã nào

gọi là bất biến và vĩnh cữu, nên con người có thể tu tập, có thể cải tạo, có thể chuyển đổi từ ngu dốt đến trí tuệ, từ khổ đau đến hạnh phúc, từ ác thành thiện, từ ích kỷ đến vị tha, từ phàm tục đến thánh giả.

Dựa vào chừng ấy lý do, cũng đủ để cho chúng ta có thể kết luận rằng, nguyên lý Duyên khởi là giáo pháp chủ yếu của đạo Phật. Chúng ta thường trực quán chiếu và thường trực thấu triệt nguyên lý ấy, thì nhất định chúng ta sẽ là Phật như chư Phật.