Tỏa Ánh Từ Quang

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 17. Phật đến Tỳ-xá-ly, kinh đô xứ Licchavi

Ma-đồ-la truyền đem nàng ra cắt chân, cắt tay, cắt mũi, cắt tai, rồi vất ra bãi tha ma. Chàng Ưu-ba-cấp-đa biết đầu đuôi chuyện ấy nghĩ bụng rằng: "Khi nàng còn mỹ miều tráng lệ, thời kẻ dốc lòng tu đạo chẳng nên đến gần làm chi. Nhưng nay nàng đã cùng cụt chân tay, trụy lạc như thếm lúc này là lúc ta nên đến thăm nàng". Chàng Ưu-ba-cấp-đa liền cùng đứa đầy tớ cầm dù che, đi từ từ ra bãi tha ma. Đứa thị tỳ của nàng Phệ-sa-phệ-đạt-đa từ khi nàng bị nạn vẫn không bỏ nàng, trông thấy chàng đến, hoảng hốt bảo chủ. Nàng vội vàng thu các mảnh tay lại, lấy miếng vải khoác lên. Khi chàng đã đến nơi, nàng tủi thẹn mà nói rằng: "Thưa chàng, khi người thiếp còn thơm tho như cái hoa sen đầy những lượt là châu báu, đủ làm mê con mắt kẻ hữu tình thì chàng chẳng thèm để ý tới. Ngày nay thân thiếp rụi tàn đầm lầy trong đống bùn máu, chàng đến đây làm gì nữa?" Ưu-ba-cấp-đa lại nói rằng: "Thưa chị, trước kia tôi không đến với chị là tôi không có chút dục tình. Ngày nay tôi đến đây là vì lòng thương xót, là để cho biết rõ cái thảm trạng những sự khoái lạc của người đời". Nói xong, chàng an ủi cho nàng khuây lòng, lại thuyết pháp cho nàng nghe. Sau nàng dốc lòng tu đạo cũng bớt nỗi ưu sầu.

17. Phật đến Tỳ-xá-ly (Vesali), kinh đô xứ Licchavi: Tương truyền rằng trong kiếp chót, tiền

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 18. Phật trở lại Xá Vệ

thân của đức Phật đã sinh trưởng tại Tỳ-xá-ly và Ngại thọ giáo với đạo sĩ Aradakalama. Kiếp này thành Phật, Ngài cũng đến Tỳ-xá-ky tẩy trừ mọi bệnh dịch khí đã giết hại rất nhiều dân chúng. Khi được thỉnh đến Tỳ-xá-ly (Vesali), Ngài sai đại đức A-nan tới trước chọn ba cách đi ba vòng thành tụng ân đức của Phật pháp Tăng cho chư Thiên và dân chúng phát tâm trong sạch hướng về ngôi Tam bảo cải ác tùng thiện, đem lòng từ bi thương xót lẫn nhau. Nhờ oai đức Tam bảo và lòng từ thiện phát sinh trong từng lớp dân chúng mà thành Tỳ-xa-ly trở lại bình an như trước.

Để tỏ lòng sùng kính Phật, các tiểu vương xứ Licchavi dâng cho Ngài một khu rừng nằm về phía Bắc thành Tỳ-xá-ly, chính nơi đây Kiều-đàm-di (Gotami) đã xin xuất gia làm Tỷ-kheo-ni đầu tiên trong Tăng hội và cũng chính tại đây, kỹ nữ trứ danh tên Am-ba-bà-di (Ambapali) đã cảm hóa theo Phật, nàng dâng cho Phật một vườn xoài, trong ấy có một ngọn tháp tốt đẹp nằm về phía Đông Bắc thành Tỳ-xá-ly.

18. Phật trở lại Xá-vệ (Savathi): phật và người đệ tử dũng cảm tên Phú-lâu-na (Purna) là con của một thị tỳ, chủ nhà có lòng thương nên cho làm thiếp mới sinh ra chàng. Chàng có bốn anh em trai cùng được ăn học, riêng chàng thông minh hơn,

song người nhà vẫn có ý rẻ rúng. Tuy vậy khi lớn lên chàng đi buôn biển. Một chuyến đi mành (ghe mành), ngoài biển có một bạn phường buôn người thành Xá-vệ, cứ mỗi ngày hai lần sớm và tối đồng thanh tụng những câu kinh câu kệ dạy người ta về đường giải thoát. Hỏi ra mới biết là lời dạy của đấng Cồ-đàm (Gotama), Phú-lâu-na cảm phục lắm, khi trở về nhà hầu thăm Phật, xin Phật độ cho, rồi mỗi ngày thấm dần mùi đạo, sau xin thọ giáo xuất gia, Phật thấy người thông tuệ, thân hành thuyết pháp cho và dạy rằng: "Phép tu hành cốt ở thân vong kỷ". Từ đó Phú-lâu-na mỗi ngày một dốc chí tu hành, không có ý nghĩa gì với sự đời nữa. Một hôm Phú-lâu-na phát nguyện xin sang truyền giáo cho một xứ mọi rợ gần đấy, rợ này có tiếng là dữ tợn lắm, hay hại người. Phật muốn can ngăn, nói rằng: "Người rợ Tô-na-bà-lan-đà (Sronaparanta) hung tợn độc ác lắm. Ngươi đến nơi mà chúng nói độc nói ác, chưởi rủa ngươi thì ngươi nghĩ sao?" - Phú-lâu-na đáp rằng: "Nếu người rợ nói độc nói ác, chưởi rủa con, thời con nghĩ rằng, chắc họ là người lành người tốt, vì họ không đánh con bằng tay, ném con bằng đá". "Nhưng nếu người Tô-na-bà-lan-đá đánh con bằng tay, ném con bằng đá thì con nghĩ sao?" - "con nghĩ rằng họ cũng là người lành người tốt vì họ không đánh con bằng gậy, đâm con bằng gươm". "Nhưng nếu người

ta đánh con bằng gậy đâm con bằng gươm thì con nghĩ sao?" - "Con nghĩ rằng họ vẫn là người lành người tốt vì họ không đánh con đến chết" - "Nhưng nếu họ đánh con đến chết thì con nghĩ sao?" "Con nghĩ rằng họ vẫn còn tốt vì nhờ họ con khỏi phải đau khổ lắm mà thoát được cái bọc thịt thối, là tấm thân ô uế này". Phật bây giờ nói rằng: "Được, Phú-lâu-na, con có tánh nhẫn nhục như vậy, thời con sang đến xứ rợ Tô-na-ba-lan-đà được. Ta cho phép con đi. Con đã được giải thoát nên giải thoát cho người; con đã được tới bờ bên kia, nên dắt người sang cùng, con đã được bình an trong lòng nên giúp cho lòng người sự an bình; con đã đi tới cõi Niết-bàn, nên giúp người cùng tới".

Phú-lâu-na đến rợ Tô-na-ba-lan-đà để truyền giáo không bao lâu người dân thuần lại cả và qui y theo Phật hết.

Tóm lại cứ theo tôn chỉ, tùy cơ thuyết pháp bình đẳng giáo hóa, đức Phật đã không bỏ lỡ cơ hội nào mà không tiếp độ kẻ hữu duyên quay đầu và Chánh đạo. Căn cơ dẫu có sai khác, song ai đã được gặp, thấm nhuần giáo pháp, họ đều hưởng được sự an lành và đem lại an lành cho kẻ khác.

Đức Phật là Đấng đạo sư của Chúng Tăng, nhưng ở giữa chúng Tăng, Phật vẫn tự coi mình

như một Tăng chúng. Sáng dậy sớm, súc miệng, rửa mặt, tới giờ khất thực Ngài khoác áo Cà-sa (Kashaya) tay cầm bình bát cùng các đệ tử chia đi vào các xóm, trải qua từng nhà một khất xin đồ ăn, ai cho gì nhận nấy,đi hành khất xong về tinh xá, đến ngọ mới ăn cơm, mỗi ngày chỉ một bữa. Từ trưa trở đi thì Phật tỉnh tọa và thuyết pháp. Sinh hoạt đều đặn của Phật như thế, Ngài không từ nan một việc gì cho đến làm những việc thông thường của Tăng chúng làm. Một buổi sớm nọ, Phật cầm chổi quét vườn Kỳ Thọ, các đệ tử thấy vậy cũng xóm lại quét. Sau khi quét xong Phật nhóm chúng giảng cho nghe năm công đức của sự quét tước:

1. Tự mình được hoan lạc.

2. làm cho người khác được hoan lạc.

3. Thành hiền hoan lạc.

4. Công đức cũng nảy sinh dễ dàng.

5. Lâm chung sanh vào đường lành.

Có lần gặp bà già muốn xâu kim mà không thấy đường, Ngài thân hành cầm kim xâu giúp. Lần khác Phật và A-nan rảo bước trong tinh xá Cấp Cô Độc, Ngài gặp Tỷ-kheo Girinananda đau nặng bị té nằm trên phân. Ngài vội vã đến đỡ ông dậy và hối A-nan đi xách nước, rồi hai thầy trò xúm nhau tắm rửa cho sạch sẽ, khiêng để trên giường, thay y áo và an ủi hỏi: "Thầy đau bịnh gì?

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ

Không ai chăm sóc thầy sao? Tại sao các thầy Tỷ-kheo khong chăm nom giúp đỡ thầy?"

"Bạch đức Thế tôn, con đau cả tạng phủ, thăm bệnh kiết lỵ, chẳng có người bạn nào săn sóc con".

Thế tôn liền triệu tập Tăng chúng lại quở trách và dặn rằng: "Này các thầy, nơi đây các thầy là người không cha không mẹ, không bà con để săn sóc các thầy. Nếu các thầy không trợ giúp lẫn nhau thì lấy ai nương tựa trong lúc đau ốm. Từ nay thầy nào muốn ân cần săc sóc Như Lai, hãy để tâm ân cần săn sóc bạn mình trong cơn bịnh hoạn".

VI. Những chặng đường hóa độ

Tuy đã có nhiều tinh xá được dâng cúng cho Phật, song Phật không định cư một chỗ nào, và cũng không có chỗ nào Phật ở trọn cả năm, mà phần nhiều ngài chỉ ở An cư về mùa mưa, còn những tháng khác thì thường cùng đệ tử đi khất thực, gặp đâu ở đó, gặp ai đủ cơ duyên thì thuyết pháp hóa độ cho họ ở đó.

Lúc Phật thuyết pháp, số người nghe kể có hàng ngàn, hàng vạn người, không những đệ tử cùng thiện nam tín nữ, lại có cả thập phương Bồ-tát, Đế Thích, chư Thiên... lại để có một số đệ tử xuất gia thường theo Phật là 1.250 người ít khi thay

đổi. Thính chúng gồm có 4 hạng gọi là tứ chúng, Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ni, Ưu-bà-di.

Lúc Phật thuyết pháp, thời chốn tinh xá ai ra vào cũng được, ai muốn nghe giảng hay chất vấn về đạo, Phật đều sẵn lòng đối đáp không từ chối bao giờ.

Khi nào Phật không tiếp thời phái một người trong hàng đệ tử thân tín (thường là A-nan) ra tiếp khách rồi vào thuật lại cho Phật hay; nếu gặp vấn đề gì khó, đệ tử phải vô thỉnh giáo trước. Ai nói phải, làm phải thời Phật khen, ai nói sai làm trái thời Phật chê, có khi quở trách. Như Phật đã dạy: "Ta không sách tấn các thầy như thợ gốm đối với các đồ gốm chưa nung, hoặc nung chưa chín. Ta sẽ nói, hết lời chỉ trích này đến lời chỉ trích khác, hết lời tán thán này đến lời tán thán khác. Cái gì là lõi cây, cái đó sẽ đứng vững tồn tại".

Phật thường lo lắng cho các thầy Tỷ-kheo từ việc tu hành cho đến việc no ấm hàng ngày. Ngài hằng khuyến khích tín đồ cúng dường đến các bậc giới đức. Tại Vương Xá, vua Bình-sa (Tần-bà-sa-la) giao cho ông ngự y Kỳ-đà (Jivaka) nhiệm vụ săn sóc sức khỏe cho Phật và chúng Tăng. Tại Xá-vệ (Savathi) có ông Cấp Cô Độc và bà Visakha thường xuyên cúng dường mọi sự cho Tăng chúng.

Phật lo nhất là sự hòa hợp của Tăng chúng. Thế mà lúc Phật ở tại Kiều-thượng-di (Kosambi) giữa hàng Tỷ-kheo vẫn xảy ra sự xích mích lẫn nhau, Phật còn không can ngăn được, phải tách rời Tăng chúng một mình lên rừng sống. Ở đó có con khỉ đột và con voi già cũng bị bọn khỉ trẻ và voi con quậy phá. Con khỉ đột và con voi chúa phải tách đàn để đến chỗ trống vắng sống yên thân thì gặp Phật. Hai con này vui vẻ sống bên Phật, thường kiếm hoa trái dâng cúng Ngài suốt một mùa Hạ.

Các thầy Tỷ-kheo gây chia rẽ, sau đó bị tín đồ bức áp phải cùng nhau lên núi thỉnh Phật về và cầu xin sám hối. Hai thế kỷ sau, vua A-dục (Asoka) đến chiêm bái chỗ đức Phật đã sống với voi và khỉ, ông có dựng một trụ đá kỷ niệm, trên ấy có khắc chiếu chỉ ngăn cấm sự chia rẽ trong Tăng-già. Song Phật không chỉ có những người quyền quí bảo hộ, những kẻ đệ tử trung thành, những thiện tín dốc lòng mộ đạo mà cũng có kẻ thù hằng, người phản đối, đứa ghen ghét, kẻ không dung.

Trước tiên là các thầy cả của ngoại đạo (kẻ cừu địch ở ngoài). Phật thường gặp bọn lục sư ngoại đạo phá hoại đủ cách, khi thì chúng đem các lý lẽ nọ kia chất vấn, khi thì dùng mưu kế vu cho Phật những tội sát hại, gian dâm, thậm chí chúng còn dùng tới những điều vụn vặt tầm thường.

Như có hôm nọ, một tên ngoại đạo cầm một con chim sẻ trong tay và đố Phật chim chết hay sống, cốt để bêu rếu Phật không phải là bậc trí, nếu Ngài nói ra. Phật bèn đến đứng ở giữa ngưỡng cửa, hỏi:"Ông thử nói xem tôi đang ra hay vào?" Ngoại đạo không nói được. Chung qui chúng không thể hạ được mà chỉ làm cho uy danh của Phật ngày càng lan rộng.

Phật không những phải đối phó với cừu địch ở ngoài, lại còn phải cảnh giác kẻ phản gián ở trong. Vì chính trong Tăng hội cũng có kẻ phản đối Phật mà đứng đầu là Đề-bà-đạt-đa, em thúc bá với Phật. Đề-bà-đạt-đa là người rất thâm độc, nhiều tham vọng. Sau khi đi tu chứng được một ít thần thông đâm ra ghen ghét Phật, muốn phá hoại uy tín của Phật, thường đòi Phật giao cho y quản lý Tăng hội; Phật không cho, ông bèn lập phe nhóm để thừa cơ lập Giáo hội khác hầu lên làm Giáo chủ với một kỷ luật khắc khe hơn. Ông cầm đầu một nhóm Tăng sĩ, đưa ra 5 điều luật khắc khổ biệt lập với Phật là: ẩn dật nơi thanh vắng, đi xin ăn mỗi ngày (không nhận người mời ăn hoặc cúng), mặc y bằng giẻ rách vá lại (không nhận y của người khác cúng), ở giữa chỗ trống (không ở nhà hoặc gốc cây), kiêng ăn thịt cá.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 1. Phật độ ngoại đạo Saccaka

Không được mấy ai theo, ông tức lắm, thông đồng và cậy thế A-xà-thế để chiếm đoạt ngôi Phật. Lúc này ông cho voi Hộ Tài (Nalagiri) uống rượu say và thả ra đón đường hại Phật, lần khác ông rình trên núi Kỳ-xà-vật, chờ khi Phật đi ngang lăn một tảng đá lớn vào Phật nhưng chỉ làm chân Ngài rườm máu chút thôi. Thất bại thế này, Đề-bà-đạt-đa lập mưu khác. Khi Phật ngự tại tinh xá Cấp Cô Độc, ông và người bạn là thầy Kolotika giả bộ đến xin Phật sám hối ăn năn, trong lúc sụp lạy dưới chân Phật, ông lấy ngón tay đã tẩm thuốc độc sẵn cào lên chân Phật, song Phật không hề hấn gì cả mà ông ta bị đất sụp chôn xác dưới vực thẳm.Hai mươi lăm thế kỷ sau di tích này vẫn còn.

1. Phật ngoại đạo Saccaka: Ông này thuộc đạo Ni-kiền thành Tỳ-xá-ly, người có biện tài vô địch nên kiêu ngạo, tự đặt tên là Đại Trí Thức, sợ sự hiểu biết mỗi ngày đầy bụng nổ tung nên làm niềng sắt bịt bụng lại. Ai cũng bàn tán xôn xao và phải kính nể. Ngày nọ ông gặp lại đại đức Assaji liền đến hỏi, được đại đức Assaji trả lời: Thầy Ta dạy Ta nhiều, nhưng có thể tóm tắt lại là: "Sắc không thường, thọ, tưởng, hành, thức không thường. Vì vậy không phải ta và của ta". Ông định dẫn 500 đồ đệ đến vấn nạn Phật. Trong khi đó Phật quán biết ông kiếp sau sẽ là người đại trí, làm đệ tử của

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 2. Bà Magadiya oán ghét Phật

Mục-liên-tử-đế-tu (Moggalliputta) đem đạo truyền vào Tích Lan, nên đến Tỳ-xá-ly tìm độ.

Gặp Phật ông hỏi, được Phật dạy: "Sắc không thường v.v...là vô ngã. Như Lai thường dạy đệ tử như thế".

Ông nạn lại: "Các thứ giống nhờ đất mới mọc, vậy nhờ có sắc là của ta..., nhờ ta ở trong sắc v.v... mới có sự hưởng thụ được mọi khoái lạc".

Phật dạy: "Nếu thật có sắc, thọ, tưởng, hành, thức là của ta thì sử dụng nó, bảo nó đừng già nó phải không già v.v... nhưng dù ngươi van xin cho mấy nó cũng vẫn già theo thời gian... Thế sắc ấy có phải của ta không?" Ông không đáp được sau va câu hỏi, liền xin làm đệ tử Phật.

2. Bà Magadiya oán ghét trả thù Phật: Magadiya là thứ hậu vua Udena xứ Kiều-thượng-di (Kosambi) oán ghét Phật, vì ông chú bà nhận thấy Phật trong rừng không hiểu là đấng Đại giác, nên nghĩ bụng về đem bà đến gả cho Phật. khi bà đến Phật thuyết về thể bất tịnh, bà ta giận Phật nói chê bà nên sinh oán, ước sau làm Hoàng hậu thì trả oán. Bà là người đẹp tuyệt, sau được tuyển làm thứ hậu, vua rất sủng ái. Ngày nọ Phật đến Kiều-thượng-di để độ cho bà Chánh hậu đắc quả Tu-đà-hoàn khiến bà oán thêm nên thuê người chưởi mắng Phật với

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 3. Nguyên nhân chia rẽ giữa Tăng chúng

những lời tiếng thậm tệ. A-nan nghe mắng thô bỉ chịu không nổi, bạch Phật đi nơi khác. Phật hỏi: Đi đâu? - Tới phương Nam - đến đó họ mắng nữa thì sao? - Tới phương Bắc v.v... Cuối cùng hết chỗ đi, A-nan không trả lời được. Phật dạy: Đi như thế là thất sách, vì chuyện gì phát sinh nơi nào thì tất lặng nơi ấy, không nên đi. Và toàn là bụng hạ lưu xã hội chưởi thôi, huống gì người tu hành vào đời như voi vào trận, phải gánh trách nhiệm, không sợ gươm giáo mới thắng trận được.

3. Nguyên nhân chia rẽ giữa Tăng chúng: Sự chia rẽ giữa Tăng chúng tại Kiều-thượng-di (Kosamdi) là vị một ngày nọ, vị Pháp sư giỏi về Kinh, đi vệ sinh quên để nước dơ trong chậu, sau đó vị luật sư giỏi về Luật vào thấy vậy liền hỏi: Có phải Đại đức để dư nước trong phòng vệ sinh? Phải - Ngài có biết nếu làm thế thì phạm vào điều học không? Thật tôi không biết. - Nếu ngài không biết thì Ngài đã phạm vào điều học. -Nếu vậy cho tôi xin sám hối. - Điều này ngài không có tác ý để làm thì vô tội. Thế nhưng sau đó vị luật sư đem nói với đệ tử mình rằng ông Pháp sư kia phạm Điều học. Đệ tử truyền ra, học trò của vị Pháp sư nghe được học lại với thầy mình. Ông Pháp sư lại nói: Ông Luật sư kia nói dối. Khi đó nói Ta vô tội, bây giờ lại nói Ta phạm tội. Học trò hai bên học

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 4. Phật cấm dùng thần thông thâu bát

qua học lại gây thành hai phe bất hòa, Phật lấy chuyện Trường Thọ vương ra can mấy lần không được, Ngài bèn bỏ vào rừng một mình, lại gặp một voi chúa Matanga không chịu nổi sự ồn ào của voi con đi ở riêng và một von khỉ đột cũng thế. Cả hai con hầu Phật, voi lấy ống tre múc nước, khỉ dâng mật ông và Phật kiết hạ tại đây ba tháng. Các tín đồ nghe chuyện ấy liền cô lập Tăng chúng đó, không cúng dường, ông Cấp Cô Độc ra lịnh không được cho bất cứ ai vào tinh xá. Đói quá mấy ông phải hòa lại với nhau và lên rừng thỉnh Phât về. Phật dạy: Người khác không biết rằng mình và mọi người sẽ bị hủy diệt nên mới tranh cãi nhau... rồi Ngài dạy sáu phép hòa kính tạo thành tương ái tương kính, đưa đến hòa đồng, đưa đến vô tranh luận, hòa hợp nhất trí đó là: Thân hòa đồng trú, khẩu hòa vô tránh, ý hòa đồng duyệt, lợi hòa đồng quân, giới hòa đồng tu, kiến hòa đồng giải".

4. Phật cầm dùng thần thông thâu lấy Bát: thời Phật có nhiều ngoại đạo (lớn nhất là lục sư) đều tự xưng là A-la-hán. Lúc ấy có ông trưởng giả chưa tin đạo nào, nhân được khúc trầm, tiện làm cái bát cột trên ngọn tre cao 60 hắc tay và nói: vị nào bay lên lấy được thì ta tin là A-la-hán và xin làm đệ tử". Lục sư đến nhưng không ai lấy được, có kẻ giả bay nhưng dặn đệ tử níu lại, khuyên

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 5. Phật thuyết pháp cho mẹ tại Đao-lợi. 6. Tiền thân Bồ-tát Di-lặc

không nên vì chiếc bát nhỏ mọn. Sau đó Mục-liên và Rindolabha bay lấy, về bị Phật quở cấm. Ngoại đạo nghe được, thách đòi đấu với Phật. Phật hứa và Ngài đã ngồi tại gốc cây xoài Ganda tại thành Thất-la-phiệt, hóa nhiều phép lạ, có Đế Thích làm gió, lửa, ngoại đạo trốn chạy mất.

5. Phật lên Đao-lợi độ Nhũ mẫu: Sau khi thắng ngoại đạo, Phật muốn lên cõi trời Đao-lợi thì núi Ty-di hạ thấp và hai vị thần nguyện làm thang cho Phật lên. Tại đây, đức Phật đã đền ơn cao dày của Phật Mẫu bằng pháp xứng đáng là: Vi diệu pháp, (Abhidhamma) chia làm 7 phần, Phật thuyết trong ba tháng hạ, bà đắc quả Tu-đà-hoàn. Phật dạy ngài Mục-kiền-liên thay ngài thuyết pháp tại nhân gian (7 bộ luận).

6. Tiền thân Bồ-tát Di-lặc: Bồ-tát Di-lặc xin làm con bà Hoàng hậu Kancana và vua A-xà-thế thành Vương Xá. Ngài lớn lên nhằm lúc vua đã bỏ Đề-bà-đạt-đa, qui y Phật. Vua đặt tên ngài là Ajita. Nhân thường theo vua đến Phật mà phát tâm xuất gia, làm vị Tỷ-kheo nhỏ nhất. Lúc nọ Phật ở tại chùa Nigrodha thành Ca-tì-la-vệ, bà Gotami đã tự tay trồng bông, dệt sẵn hai tấm vải vàng đem dâng Phật. Phật không nhận mà bảo đem cúng chúng Tăng (một lẽ, để lưu ý bố thí không khởi tâm cá nhân tuyển thí, thì phước lớn lao; hai lẽ, của chúng Tăng là có Phật trong đó; ba lẽ, sau khi

Phật nhập diệt, giáo pháp tồn tại 5.000 năm, chúng Tăng có người cúng dường). Buộc lòng bà phải đem cúng từ Ngài Xá-lợi-phất đến Mục-kiền-liên, khắp cả 80 vị mà không ai nhận, chót đến hết Tỷ-kheo Ajita, Ngài nhận, làm bà rất buồn vì phải cúng vị Tỷ-kheo nhỏ nhất. Phật biết bà buồn, Phật liền thuyết pháp, Ngài dạy: Bố thí mà người thí thanh tịnh, người thọ thanh tịnh, của thí thanh tịnh, bố thí mà cắt đứt phiền não thì phước vô lượng v.v... Sợ bà còn chưa hiểu, Phật mới dạy A-nan đưa cái bát cho Phật, Phật liền thảy bát lên không, biến mất, bảo cả 80 vị Tỷ-kheo lớn mà không ai tìm ra, đến lượt Ajita tìm ra, ai nấy đều ngạc nhiên, Ajita cũng rất vui mừng, đem 2 tấm vải cắt làm 5 tấm làm màn che quanh chỗ Phật và phát nguyện thành Chánh giác, được Phật thọ ký tương lai làm Phật hiệu Di-lặc (Métreya) trong đại kiếp (quả đất) này khi con người tuổi thọ đã giảm xuống còn mưởi tuổi rồi tăng lên tám vạn tuổi; giáng sinh làm con ông bà Quốc sư Subrahm, đời vua Sankha xứ Branasi đổi tên là Ketumati-mahanagara; xuất gia thành đạo bảy ngày dưới Long-hoa-thọ (Nagarukha - có lẽ là cây mù u) thì thành Đạo và thuyết pháp độ sinh.

Cái bát chỉ đến với Ajita vì ý rằng bát này là bát của Phật, chỉ có Phật mới dùng được thôi, chứ không phải bát của chư Tăng dùng.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 7. Phật cũng Tự tứ. 8. Phật cũng gieo mạ

7. Phật cũng Tự tứ: Đức thế Tôn cùng với đại chúng ở tại Lộc Mẫu giảng đường trong Đông viên nước Xá-vệ. Bấy giờ nhân ngay rằm trăng tròn Bố-tát Tự tứ. Ngài ngồi giữa trời, chung quanh chúng Tỷ-kheo doanh vây. Đức Thế Tôn nhìn quanh chúng Tỷ-kheo im lặng, liền bảo: " Này các Tỷ-kheo , nay Ta mời các thầy nói lên, các thầy có điều gì chỉ trích ta về thân hay về lời nói không?"

Tôn giả Xá-lợi-phất đứng dậy thưa: "Bạch Thế Tôn, chúng con không có chỉ trích gì Thế Tôn về thân hay về lời nói. Con đường chưa sanh khởi, Thế Tôn làm cho sanh khởi. Con đường chưa được rõ biết, Thế Tôn làm cho rõ biết. Con đường chưa được thuyết giảng, Thế tôn thuyết giảng. Thế Tôn chỉ đạo, hiểu đạo, thiện xảo về đạo, còn đệ tử chúng con là những người hành đạo và sẽ thành tựu những ngày về sau.

8. Phật cũng gieo mạ: Đức Thế Tôn ở tại làng Bà-la-môn tên Ekanalà. Lúc ấy là thời gieo mạ. Bà-la-môn Bhàradvaja đang phân phát đồ ăn cho nông phu tại nông trường. Vào buổi sáng đức Thế Tôn mang y cầm bát đi đến đó và đứng một bên. Thấy vậy Bà-la-môn Bhàradvaja nói với Thế Tôn: "Chúng tôi cày và gieo, chúng tôi ăn, còn người có cấy và gieo không mà người ăn?" - Thế Tôn đáp: "Ta cũng cấy và gieo mạ, và Ta ăn". -

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 9. Ngược gió tung bụi

Bà-la-môn hỏi: "Sa-môn nói Sa-môn cũng cày và gieo mạ, sao chúng tôi không thấy cái ách, lưỡi cày, gậy đâm, và con bò đâu cả?". - Thế Tôn đáp: "Đối với Ta, lòng tin là hạt giống, khổ hạnh là mưa móc, trí tuệ là lưỡi cày, ý căn là dây cột, chánh niệm là gậy đâm. Ta nhổ sạch tà vạy với chân lý sự thật. Tinh tấn đưa Ta đến an ổn khỏi ách nạn, chõ Ta đi không sầu. Như vậy, cày ruộng này đưa Ta đến bất tử, thoát khỏi mọi khổ đau".

9. Ngược gió tung bụi: Bà-la-môn Bhàradvaja nghe có người trong thân tộc mình xuất gia theo Phật, phẫn nộ, tìm đến Thế Tôn nói những lời không tốt đẹp, ác ngữ, phỉ báng và nhiếc mắng Thế Tôn.

Được nghe nói vậy, Thế Tôn nói với Bà-la-môn ấy rằng: "Ông nghĩ thế nào? Bà con thân thuộc, thân hữu, khách khứa có đến thăm ông không?" Bà-la-môn đáp: "Thỉnh thoảng bà con thân hữu, khách khứa có đến thăm tôi. - Ông có sửa soạn đãi chúng các món ăn. - Nếu chúng không thâu nhận thì các món ăn ấy về ai? - Nếu chúng không thâu nhận thì các món ăn ấy sẽ về lại chúng tôi.

Như vậy đó, này Bà-la-môn, nếu Ông phỉ báng chúng tôi, và chúng tôi không phỉ báng lại, nhiếc mắng chúng tôi và chúng tôi không nhiếc mắng lại, gây lộn với chúng tôi và chúng tôi không gây lộn

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 10. Thần Dạ-xoa vấn Phật

lại, chúng tôi không thâu nhận sự việc ấy từ Ông thời sự việc ấy tất hẳn về lại nguoi. Này Bà-la-môn ai phỉ báng lại khi bị phỉ báng, nhiếc mắng lại khi bị nhiếc mắng, gây lộn lại khi bị gây lộn, thời ấy được xem là đã hưởng thọ, san sẻ với Ông. Còn chúng tôi không cùng hưởng thọ, không cùng san sẻ sự việc ấy với Ông, sự việc ấy tất hẳn về Ông, Này Bà-la-môn những ai bị phỉ báng, liền phỉ báng lại, kẻ ấy làm ác mình, cũng làm ác cho người. Những ai bị phỉ báng, không phỉ báng chống lại, kẻ ấy đủ thắng trận, thắng cho mình, cho người. Vị ấy tìm lợi ích cho cả mình và người. Quần chúng nghĩ đó là ngu vì không hiểu Chánh pháp.

10. Thần Dạ-xoa vấn Phật: Đức Thế Tôn đang ngồi một mình trong rừng Anjana tại vườn Nai. Thần Dạ-xoa đi đến đảnh lễ rồi đứng một bên và hỏi:

- Thưa Sa-môn, Ngài có hoan hỷ không?

Thế Tôn đáp:

Ta được cái gì mà Ta hoan hỷ.

- Nếu vậy Ta có phải Ngài đang sầu muộn?

Ta mất cái gì mà Ta sầu muộn.

- Ngài không hoan hỷ cũng không sầu muộn, tại sao Ngài ngồi cô độc một mình?

- Hoan hỷ chỉ có đến với người có tâm sầu muộn, sầu muộn chỉ đến với người có tâm hoan hỷ. Ta

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 11. Ai thấy Pháp người ấy thấy Như Lai

đã dứt sạch nguồn gốc sầu muộn nên Ta không có sầu muộn và cũng không có hoan hỷ, dù ngồi cô độc một mình nhưng tâm Ta không bị dao động.

11. Ai thấy Pháp người ấy thấy Như Lai: đức thế Tôn ở lại rừng Trúc. Lúc bấy giờ Tôn giả Vakkali trú nhà một thợ gốm, đang bị bịnh, đau đớn trầm trọng. Tôn giả gọi người thị giả đến bảo: "Ngươi hãy đi đến Thế Tôn, nhan danh ta cúi đầu đảnh lễ chân Ngài và cầu xin đức thế Tôn vì lòng lân mẫn hãy đi đến Tôn giả Vakkali".

Người thị giả vâng lời đến đảnh lễ Thế Tôn và thưa rõ ước nguyện của Tôn giả Vakkali.

Đức Thế Tôn im lặng nhận lời rồi đắp y cầm bát đi đến Vakkali.

Tôn giả Vakkali thấy Thế Tôn từ xa đi đến cố gắng từ giường ngồi dậy. Thế Tôn nói với Tôn giả: "thôi, thầy chớ cố gắng ngồi dậy. Có chỗ ngồi đã dọn sẵn, Ta sẽ ngồi trên chỗ ấy.

Sau khi Thế Tôn ngồi xong liền hỏi Tôn giả:

- Thầy có chịu đựng được không? Bệnh tình có thuyên giảm hay tăng trưởng?

- Con không thể chịu đựng nổi, bệnh tình cứ tăng trưởng hoài.

- Thầy có băn khoăn hối hận không?

- Bạch Thế Tôn, thật có nhiều ăn năn hối hận.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 12. Phật sống là vì hạnh phúc cho mọi người

- Thầy có gì tự trách mình về Giới luật không?

- Bạch Thế Tôn, con không có gì tự trách mình về Giới luật.

- Nếu thầy không có gì tự trách mình về Giới luật, vậy ngươi có gì phân vân hối hận?

- Bạch Thế Tôn, đã từ lâu con muốn đến để được thấy Thế Tôn, nhưng thân con không đủ sức mạnh để được đến thấy Thế Tôn!

- Thôi, vừa rồi, có gì đáng thấy cái thân hình hôi hám này. Này Vakkali! Ai thấy Pháp, người ấy thấy Ta. Ai thấy Ta, người ấy thấy Pháp, thầy đang thấy Pháp, tức là thấy Ta, đang thấy Ta, là thấy Pháp.

12. Như Lai sống vì hạnh phúc mọi người: đức Thế Tôn trú tại Na-lan-đà. Thủ trưởng Asiblandha đi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên và hỏi rằng:

- Bạch Thế Tôn, có phải Ngài sống vì hạnh phúc, vì lòng thương tưởng đối với tất cả chúng sinh và loài hữu tình?

- Đúng vậy, này thủ trường, Như Lai sống vì hạnh phúc, vì lòng thương tưởng đối với tất cả chúng sinh và loài hữu tình.

- Bạch Thế Tôn, thế thì vì sao đối với một số người, Ngài thuyết pháp một cách hoàn toàn trọn vẹn, còn đối với một số người khác, Ngài thuyết pháp không hoàn toàn trọn vẹn?

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 13. Đức Phật thuyết pháp có mục đích

- Này thủ trưởng, ông nghĩ thế nào, một người cày có 3 thửa ruộng, loại tốt, loại bậc trung, loại cằn cỗi. Khi người ấy muốn gieo hạt giống thì gieo ở thửa ruộng nào trước, ruộng tốt hay ruộng bậc trung hay ruộng xấu cằn cỗi?

- Chắc chắn người ấy gieo hạt giống vào thửa ruộng tốt rồi mới đến ruộng bậc trung và sau cùng mới gieo vào ruộng xấu cằn cỗi. Vì tối thiểu cũng có thể làm món ăn cho các loài trâu, bò.

- Này thủ trưởng, Ta thuyết pháp cho ba hạng căn cơ cũng như thếm trước hết cho hạng căn cơ bậc thượng, rồi tới bậc trung rồi sau tới bậc hạ, như vậy mới đem lại lợi ích thiết thực.

13. Đức Phật thuyết pháp có mục đích: Đức thế Tôn trú ở Kiều- diệm-di, tại rừng Simsapa. Ngài nhặt lên một ít lá Simsapa bảo các Tỷ-kheo: Các thầy nghĩ thế nào? Cái gì nhiều hơn, một số ít lá Simsapa mà Ta nắm trong tay hay lá trong rừng Simsapa ở giữa rừng.

- Bạch Thế Tôn, thật là quá ít, một ít lá Simsapa mà Thế Tôn nắm trong tay và thật là quá nhiều lá Simsapa ở giữa rừng.

- Này tỷ-kheo, cũng vậy, thật là quá nhiều đối với pháp mà Ta đã chứng ngộ nhưng mà không nói cho các thầy, và thật là quá ít những gì mà Ta

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 14. Truyện về Tôn giả A-na-luật

đã nói ra cho các thầy. Tại sao vậy? Tại sao ta không nói những điều ấy? - Vì những điều ấy không liên hệ đến mục đích, không phải là căn bản cho phạm hạnh, đưa đến an tịnh, giác ngộ, Niết-bàn. - Và những gì Ta nói ra? Đấy là khổ, đấy là nguyên nhân của khổ, đấy là sự diệt hết khổ và đấy là con đường đưa đến sự diệt khổ. Vì những điều này liên hệ đến mục đích, là căn bản cho phạm hạnh, đưa đến an tịnh, giác ngộ, Niết-bàn.

14. Truyện về Tôn giả A-na-luật: Tôn giả A-na-luật có bịnh hay ngủ lúc đức Thế Tôn đang thuyết pháp. Bị Thế Tôn quở, Tôn giả liền phát nguyện không ngủ, lâu ngày đôi mắt bị hư. Ngày nọ Tôn giả vá lại y cũ nhưng cũng không thấy đường xâu kim, Tôn giả nói thầm: Mong các vị A-la-hán đắc đạo xâu kim giúp tôi. Đức Thế Tôn nghe được, Ngài đến chỗ A-na-luật và bảo:" Ngài hãy đưa kim đây Ta xâu giúp cho". Tôn giả liền thưa: "Trước đây con chỉ nói nhờ những người cầu phước trong thế gian xâu kim giúp". Đức Thế Tôn bảo: "Trong thế gian những người cầu phước không ai hơn Ta. Như Lai không bao giờ ngừng làm đối với pháp này: một là bố thí, hai là giáo hóa, ba là nhẫn nhục, bốn là nói pháp nói nghĩa, năm là bảo hộ chúng sinh, sáu là cầu đạo chơn chánh vô thượng".

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 15. Thế Tôn giúp Tôn giả A-na-luật may y

A-na-luật thưa:" Thân Như Lai là thân chân háp lại muốn cầu pháp gì nữa? Như Lai đã vượt khỏi biển sanh tử, thoát khỏi vòng ái trước, nhưng nay còn cầu làm gì nữa?"

Đức Thế Tôn bảo: "Thật vậy A-na-luật, Như Lai không bao giờ ngừng làm với sau pháp ấy. Trong tương lai chúng sinh nếu biết nguồn gốc tội ác từ nơi thân miệng gây ra thì không còn bị đọa vào ba đường dữ, nhưng vì chúng sinh không biết nguồn gốc tội ấc nên phải đọa vào ba đường dữ.

Vậy nên A-na-luật, hãy cầu phương tiện tu hành cho được sáu pháp ấy. Các tỷ-kheo tiện tu hành cho được sáu pháp ấy. Các tỷ-kheo nên học bài học này".

15. Thế Tôn giúp A-na-luật may y: Tôn giả A-na-luật gặp Tôn giả A-nan cũng đi khất thực, liền nói:

Này hiền giả A-nan, nên biết ba y vải thô của tôi đã rách hết. Nay đây cso thể nhờ các thầy Tỷ-kheo may hộ y cho tôi không?

Tôn giả A-nan im lặng nhận lời. Sau khi về tinh xá, Tôn giả A-nan tay cầm chìa khóa đến khắp các phòng gặp các thầy Tỷ-kheo liền nói rằng: "Thưa các thầy, hôm nay qua núi Ta-la-la-nham may y cho Tôn giả A-na-luật. Các Tỷ-kheo đều nhận lời".

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 16. Ngoại đạo chỉ trích Phật

Lúc ấy đức Thế Tôn gặp tôn giả A-nan hay cầm chìa khóa đến khắp các phòng. Ngài hỏi: "Ông có việc gì tay cầm chìa khóa đến khắp các phòng?" Tôn giả A-nan thưa: "Bạch đức Thế Tôn, còn nhờ các thầy Tỷ-kheo may y cho Tôn giả A-na-luật-đà". Đức Thế Tôn bảo rằng: "Sao ông không thỉnh Như Lai may y cho A-na-luật-đà?".

Tôn giả A-nan liền chắp tay hướng về đức Phật bạch rằng: "Cúi mong Thế Tôn qua núi Ta-la-la-nham may y cho A-na-đà-luật, Đức Thế Tôn im lặng nhận lời".

Lúc ấy trong núi Ta-la-la-nham có tám trăm Tỷ-kheo và cùng ngồi chung may y cho Tôn giả A-na-luật-đà.

16. Đệ tử ngoại đạo khen Phật, Thầy chỉ trích Phật: đức Thế Tôn đi trên con đường giữa Vương Xá và Nalanda cùng với đại chúng Tỷ-kheo. Lúc bấy giờ có Thiện Niệm (Suppiyo) du sĩ ngoại đạo với đệ tử thanh niên tên Phạm-ma-đạt (Brahma-datta) đi cùng đường. Thiện Niệm dùng vô số phương tiện hủy báng Phật, hủy báng Pháp, hủy báng Tăng, còn đệ tử Phạm-ma-đạt lại dùng vô số phương tiện tán thán Phật, tán thán Pháp, tán thán Tăng. Như vậy cả hai thầy trò nói những lời hoàn toàn tương phản nhau trong khi cùng đi sau lưng đức Phật và chúng Tỷ-kheo.

Sau khi về tinh xá, vào buổi chiều, các tỷ-kheo họp nhau vào một gian nhà hình tròn bàn tán: "Này chư hiền, thật kỳ diệu thay, thật hy hữu thay, đức Thế Tôn toàn tri toàn kiến, bậc Chánh đẳng Chánh giác, thấu hiểu mọi xu hướng khác nhau của chúng sinh, như vậy tại sao thầy trò Thiện Niệm hủy báng và tán thán Tam Bảo trong khi cùng đi sau lưng đức Thế Tôn và chúng Tỷ-kheo mà không nghe đức Thế Tôn nói gì cả?"

Đức Thế Tôn biết chuyện đi đến hỏi và bảo các Tỷ-kheo rằng:

"Này các Tỷ-kheo, nếu có người hủy báng Ta, hủy báng Pháp, hủy báng Tăng, các thầy chớ có vì vậy mà sinh lòng công nhẫn, tức tối, phiền muộn. Nếu nghe phỉ báng mà các thầy sinh lòng công phẫn, tức tối, phiền muộn thời sẽ có hại cho các thầy. Các thầy không thể biết được lời nói của những kẻ ấy là đúng hay sai lạc. Như vậy khi nghe hủy báng, các thầy bình tĩnh nói rõ những điểm không đúng sự thật là không đúng sự thật, việc này không có giữa chúng tôi, việc này không xảy ra giữa chúng tôi.

Trái lại khi nghe có người tán thán Ta, tán thán Pháp, tán thán Tăng thời các thầy không nên hoan hỷ, khoái trá, thích thú. Nếu nghe tán thán mà các thầy sinh lòng hoan hỷ, khoái trá, thích thú

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 17. Bà-la-môn Do-na vấn Phật

thời sẽ có hại cho các thầy. Như vậy, khi nghe tán thán các ngươi hãy bình tĩnh nêu rõ những gì đúng sự thật là đúng sự thật, việc này có giữa chúng tôi, việc này xảy ra giữa chúng tôi.

17. Bà-la-môn Do-na vấn Phật: Đức Thế Tôn đang đi trên con đường Ukkattha. Bà-la-môn Do-na cũng đi trên con đường ấy. Bà-la-môn Do-na thấy trên dấu chân của Thế Tôn có dấu hình bánh xe một ngàn cọng, đầy đủ tất cả các tướng khác lạ, ông suy nghĩ:

"Thật hy hữu thay, dấu chân này không phải của loài người". Ông liền đi đến Thế Tôn thưa hỏi:

- Ngài có phải là Tiên không?

Thế Tôn trả lời:

- Quả thật Ta không phải là Tiên.

- Vậy Ngài có phải là thần Càn-thát-bà không?

- Quả thật Ta không phải là Càn-thát-bà.

- Như vậy Ngài có phải là quỷ Dạ-xoa không?

- Quả thật Ta không phải là quỷ Dạ-xoa.

- Vậy chắc hẳn Ngài là loài người?

- Quả thật Ta không phải là loài người.

- Vậy sở hành của Ngài là gì và Ngài sẽ là gì?

Đức Thế Tôn đáp:

- Đối với các lậu hoặc, nguyên nhân đưa đến các loài Tiên, Càn-thát-bà, Dạ-xoa, Người, Ta đã

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ 18. Phật dạy các thiếu nữ trước khi lấy chồng

đoạn tận không còn dính mắc. Ví như bông sen xanh, hồng, trắng, sinh ra trong nước, lớn lên trong nước, vươn lên khỏi nước và đứng lên không bị nước thấm ướt. Cũng như vậy, Ta sinh ra ở đời, lớn lên trong đời, Ta sống chinh phục đời không bị đời thấm ướt, như vậy Ta là Phật.

18. Phật dạy cho các thiếu nữ trước khi về nhà chống: Đức Thế Tôn nhận lời đến dùng bữa ăn tại Uggaha. Sau khi Ngài dùng bữa xong, Uggaha dẫn mấy đứa con gái đến và thưa với đức thế Tôn rằng: "Bạch Thế Tôn, những đứa con gái này của con sẽ về nhà chông, xin Thế Tôn hãy giáo giới chúng, khuyên dạy chúng, để chúng được hạnh phúc an lạc lâu dài".

Đức Thế Tôn nói với các người con gái ấy:

" Này các thiếu nữ, các con cần phải học tập như sau: đối với chồng nào, cha mẹ vì muốn lợi ích, vì tìm hạnh phúc, vì lòng thương tưởng các con, thì đối với vị ấy, các con hãy thức dậy trước, sẽ đi ngủ sau, vui lòng nhận làm mọi công việc, xử sự đẹp lòng, lời nói dễ thương, các con cần phải học tập. Những ai mà chồng ta kính trọng như cha, mẹ, Sa-môn, Bà-la-môn, chính ta cũng sẽ kính trọng, cúng dường, các con cần phải học tập. Phàm có những công việc trong nhà, không được biếng nhác, tìm hiểu phương pháp làm, vừa đủ để tự mình làm, vừa đủ để sắp

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ 19. Phật giảng hòa

đặt người làm, các con cần phải học tập. Trong nhà người chồng, phàm có nô tỳ nào hay người đưa tin, người công thợ, các con hãy biết công việc của chúng đã làm, sẽ làm hoặc thiếu sót không làm, hãy biết sức mạnh hay sức không mạnh của những người đau bịnh, sẽ chia các đồ ăn mỗi người tùy theo từng phần, các con cần phải học tập. Phàm có tiền bạc lúa gạo người chồng đem về, con cần phải bảo vệ chúng, giữ gìn để khỏi ăn trộm, ăn cắp, kẻ uống rượu, kẻ phá hoại làm tiêu tán".

Thành tựu năm pháp này, các con sẽ là người vợ, người dâu tốt, sau khi thân hoại mạng chung được sinh cộng trú tại chư thiên.

19. Phật giảng hòa: Đức Phật giảng hòa hai dòng Thích Ca và Koliya (họ ngoại của Thế Tôn). Khi hai dòng họ này vì tranh nhau con sông Rohini để lấy nước vào ruộng mà bày binh bố trận định hại nhau. Đức Phật đi đến và hỏi họ:

- Mạng người quí hơn hay ruộng lúa quí hơn?

Họ đáp:

- Mạng người quí hơn.

Đức Phật liền dạy:

- Như vậy các ông không nên bảo vệ ruộng lúa mà sát hại mạng người.

Nghe lọt lỗ tai, họ liền giải tán không hại nhau nữa.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 20. Phật dạy pháp lục hòa

20. Phật dạy pháp lục hòa: Lúc ấy đức Thế Tôn ở Kiều-diệm-di, tinh xá Gosita. Bấy giờ có một nhóm Tỷ-kheo sống ở đây hay cạnh tranh, tranh luận, đấu tranh, đả thương nhau bằng những binh khí miệng lưỡi, chúng không tự thông cảm nhau, không chấp nhận thông cảm, không tự hòa giải, không chấp nhận hòa giải. Rồi một số Tỷ-kheo đi đến Thế Tôn và bạch cho Ngài biết việc ấy. Sau khi biết sự việc ấy, Ngài dạy như sau:

Này các Tỷ-kheo, có sáu pháp này cần phải ghi nhớ, để tạo thành sự tương ái, tương kính, đưa đến hòa đồng, đưa đến không tranh luận, hòa hợp nhất trí. Thế nào là sáu?

1. Tỷ-kheo phải sống thân từ hòa đối với các vị đồng phạm hạnh cả trước mặt lẫn sau lưng.

2. Tỷ-kheo phải dùng lời nói từ hòa đối với các vị đồng phạm hạnh cả trước mặt lẫn sau lưng.

3. Tỷ-kheo phải đem tâm lý từ hòa đối với các vị đồng phạm hạnh cả trước mặt lẫn sau lưng.

4. Tỷ-kheo đối với các tài vật nhận được đúng pháp, hợp pháp, cho đến tài vật thâu nhận dù chỉ trong bình bát cũng phải san sẻ dùng chung với các vị đồng phạm hạnh có giới đức.

5. Tỷ-kheo đối với các giới luật không cso vi phạm, không vẫn đục, không uế tạp, được giải thoát, khiến người trí tán thán, không bị chấp trước

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 21. Phật độ Pukkusati tại nhà thợ gốm

đưa đến thiền định. Tỷ-kheo sống thành tựu các giới luật ấy đối với các vị đồng phạm hạnh cả trước mặt lẫn sau lưng.

6. Tỷ-kheo đối với các tri kiến thuộc về bậc thánh, có khả năng hướng thượng, khiến người thực hành diệt tận khổ đau. Tỷ-kheo sống thành tựu trí kiến như vậy cùng với các vị đồng phạm hạnh cả trước mặt lẫn sau lưng.

Này các Tỷ-kheo, trong sáu pháp cần phải ghi nhớ này, có một pháp tối thượng thâu nhiếp tất cả, làm giềng mối cho tất cả, chính là tri kiến này. Ví như một căn nhà có mái nhọn như ngọn tháp thì chính mái nhọn là tối thượng, thâu nhiếp tất cả, làm giềng mối tất cả. Các vị cần phải học tập và ghi nhớ như vậy.

21. Phật độ Pukkusati tại nhà thợ gốm Ba-ga-va: Một thời đức Thế Tôn du hành ở nước Ma-kiệt-đà. Ngài đi đến nhà thợ gốm Ba-ga-va, nói với thợ gốm rằng: "Nếu không có gì phiền phức cho ngươi, Ta muốn lưu lại đây một đêm?". Thợ gốm đáp: "Bạch Thế Tôn, không có gì phiền phức cho con cả. Có điều ở đây đã có một vị xuất gia đến xin ở trước, nếu vị ấy thỏa thuận thì Ngài lưu lại theo sở thích".

Lúc ấy, thiện nam tử Pukkusati đã xuất gia làm Tỷ-kheo và đã đến ở trước tại nhà thợ gốm.

Rồi đức Thế Tôn đi đến nói với Pukkusati: "Này Tỷ-kheo, nếu không có gì phiền phức cho thầy, Ta muốn lưu lại đây một đêm".

Tỷ-kheo Pukkusati đáp:"Thưa hiền giả, chỗ này rộng rãi, chúng ta đều là người đi lỡ đường xin trọn, không có gì phiền phức cả".

Rồi đức Thế Tôn, sau khi đi vào nhà thợ gốm, trải thảm có ngồi kiết già an trú chánh niệm, qua đến canh tư, Ngài thấy tỷ-kheo Pukkusati cũng trải tọa ngồi kiết già an trú chánh niệm gần suốt đêm như vậy. Ngài suy nghĩ:"Cử chỉ của Tỷ-kheo thanh niên này có vẻ tín thành, Ta hỏi thử xem. Rồi đức Thế Tôn hỏi: "Này Tỷ-kheo, ngươi xuất gia như vậy y cứ vào ai? Ai là đạo sư của người?".

- "Thưa hiền giả, có Sa-môn Cồ-đàm, tiếng đồn tốt đẹp, Ngài là bậc Thế Tôn, A-la-hán, chánh đẳng chánh giác, Phật. Tôi y cứ theo Ngài xuất gia và Ngài là Đạo sư của tôi.

"Này Tỷ-kheo, nau bậc Thế Tôn ấy ở đâu?"

"Thưa hiền giả,, hiện Ngài đang ở tại thành Xá-vệ, giữa các quốc độ phía Bắc".

"Này Tỷ-kheo, trước đây thầy đã thấy bậc thế Tôn ấy chưa? Nếu thấy thầy có nhận ra được không?

"Thưa hiền giả, trước đây tôi chưa từng thấy. Nếu thấy chắc tôi không nhận ra".

Đức Thế Tôn suy nghĩ: "Thiện nam tử này xuất gia y cứ nơi Ta, vậy Ta hãy thuyết pháp cho thiện nam tử này" Rồi Ngài nói với Tỷ-kheo Pukkusati rằng: "Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng cho thầy". Tỷ-kheo Pukkusati vâng đáp xin nghe.

Đức Thế Tôn giảng: "Này Tỷ-kheo, cái gì đưa đến hư vọng thuộc về hư vọng. Cái gì không đưa đến hư vọng thuộc về chân đế, Niết-bàn. Như vậy. này Tỷ-kheo, chớ có buông lung trí tuệ, hãy hộ trì chân đế, hãy làm cho sung mãn huệ trí, hãy tu học tịch tịnh."

Này Tỷ-kheo, khi được an trú, vọng tưởng không có chuyển động. Khi vọng tưởng không chuyển động, vị ấy được gọi là một ẩn sĩ tịch tịnh. Này Tỷ-kheo "Tôi là" một vọng tưởng. "Tôi là cái này" là một vọng tưởng. "Tôi sẽ không là" là một vọng tưởng. "Tôi sẽ có sắc" là một vọng tưởng. "Tôi sẽ không có sắc" là một vọng tưởng. "Tôi sẽ có tưởng" là một vọng tưởng. "Tôi sẽ có không có tưởn, tôi sẽ không không có tưởng" là một vọng tưởng. Vọng tưởng là bệnh, là cục bướu, là mũi tên. Khi vượt khỏi vọng tưởng, vị ẩn sĩ được gọi là tịch tịnh. Vị ẩn sĩ tịch tịnh thì không sanh, không già, không có giao động, không có hy cầu. Vì không có cái gì để có thể sanh, không sanh làm

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 22. Phật giảng cho Aggika

sao có già, không già làm sao có chết, không chết làm sao cso giao động, hy cầu.

Nghe xong, Tỷ-kheo Pukkusati suy nghĩ:"Thật sự bậc Đạo sư đã đến với Ta! Thật sự bậc Thiện Thệ đã đến với Ta! Rồi Tỷ-kheo đứng dậy đắp y cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và thưa rằng: "Con đã rơi vào một lỗi lầm, vì ngu đần đã xưng hô Thế Tôn với danh hiền giả, mong Thế Tôn chấp nhận cho con lỗi lầm ấy, để con có thể ngăn ngừa cho tương lai".

Đức thế Tôn dạy: "Nếu thầy thấy được lỗi lầm và đúng như Pháp phát lộ sám hối thời Ta chấp nhận cho thầy, vì đây là sự tăng ích trong giới luật của bậc Thánh, khi nào một ai thấy được lỗi lầm và đúng như Pháp phát lộ sám hối".

22. Phật giảng cho Aggika thế nào là người hạ tiện...: Một thời đức Thế Tôn trú tại Xá-vệ, vào buổi sáng Ngài đắp y cầm bát đi vào thành, khất thực. Lúc ấy Bà-la-môn Aggika đang đốt lửa dâng đồ tế lễ tại chỗ mình. Thấy đức Thế Tôn từ xa đi đến, Bà-la-môn Aggika bèn nói với Thế Tôn: "Hãy dừng lại, kẻ trọc đầu. Hãy dừng lại, Sa-môn hạ tiện!" Được nghe nói vậy, đưc thế Tôn nói với Bà-la-môn: "Ngươi có biết người hạ tiện hay những pháp tạo ra những kẻ hạ tiện không?"

Bà-la-môn đáp: "Này Tôn giả Gotama, tôi không biết kẻ hạ tiện hay những pháp tạo ra kẻ hạ tiện. Vậy xin đức ông hãy nói cho tôi biết". Đức Thế Tôn liền dạy:

"1. Người hay phẫn nộ, hiềm khích, gièm pha, man trá, tà kiến. Đó là người hạ tiện.

2. Người làm hại chúng sinh, một kiếp hoặc hai kiếp, không có tâm thương xót hữu tình. Đó là người hạ tiện.

3. Người hay vây hãm xóm làng, cướp đoạt có tiếng. Đó là người hạ tiện.

4. Người hay lấy của kẻ khác mà người chủ không cho hoặc lấy ở nhà hay ở rừng vắng. Đó là người hạ tiện.

5. Người hay vay nợ không chịu trả lại chối nói không vay, rồi trốn nhà bỏ đi. Đó là người hạ tiện.

6. Vì ham vật mọn, chận đường cướp giật. Đó là người hạ tiện.

7. Người làm chứng láo để thâu lợi. Đó là người hạ tiện.

8. Người tư thông với vợ con kẻ khác vì tình yêu hay vì cưởng bách. Đó là người hạ tiện.

9. Tuy có khả năng nhưng không phụng dưỡng cha mẹ già. Đó là người hạ tiện.

10. Người đánh đập mắng nhiếc ông, bà, cha, mẹ, anh, chị, em, cha mẹ chồng, cha mẹ vợ. Đó là người hạ tiện.

11. Người mà có người đến hỏi việc có ích, từ thiện, lại che đậy bằng câu chuyện vô ích, hoặc nói tránh chuyện khác. Đó là người hạ tiện.

12. Kẻ dùng lời nói gạt các bậc Sa-môn, Bà-la-môn và những người nghèo khác. Đó là người hạ tiện.

13. Khi đang ăn uống chửi rủa các bậc Sa-môn, Bà-la-môn dẫu chẳng có cúng dường họ chút gì. Đó là người hạ tiện.

14. Bị si mê che đậy, nói lời không thật để tham cầu thậm chí một chút lợi không đáng giá. Đó là người hạ tiện.

15. Vì lòng ngã mạn, chỉ biết tân bốc mình và khinh khi kẻ khác. Đó là người hạ tiện.

16. Người ương ngạnh hay gây gổ, xảo quyệt, ham muốn nhiều nhưng lại keo kiệt, không biết tàm quý. Đó là người hạ tiện.

17. Tự mình không phải A-la-hán mà tự cho mình là A-la-hán. Đó là người hạ tiện.

Như vậy theo chỗ Ta vừa trình bày, những người hạ tiện hay cao sang không phải vì nơi giòng

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 23. Phật dạy thế nào là Cư sĩ

giống họ sanh ra, mà chính là nơi hành động lành hay dữ, tốt hay xấu của họ".

khi được nói như vậy, Bà-la-môn Bràradvaja bạch Thế Tôn: "Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Cồ-đàm. Ví như người dựng lại những gì bị quăng ngã xuống, mở toang ra những gì che kín, chỉ đường cho kẻ bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong chỗ tối, để những ai có mắt có thể thấy sắc. Pháp được tôn giả dùng nhiều phương tiện trình bày cũng như vậy. Con nay xin quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng. Mong Tôn giả nhận con làm đệ tử cư sĩ từ nay cho đến mạng chung, con xin trọn đời quy ngưỡng".

23. Phật dạy thế nào là Cư sĩ: Một thời đức Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Sakka, họ Thích Mahanama đi đến đảnh lễ Thế Tôn rồi xuống một bên thưa:" Bạch đức Thế Tôn, cho đến như thế nào là người cư sĩ?

Đức Thế Tôn đáp" Ai quy y Phật,quy y Pháp, quy y Tăng. Như thế là người cư sĩ.

Cho đến như thế nào là người cư sĩ đầy đủ giới đức?

Người cư sĩ từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh, từ bỏ nói láo, từ bỏ đắm say, rượu men, rượu nấu. Như vậy là người cư sĩ đầy đủ giới đức.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ 24. Tỷ-kheo Arittha bị Phật quở

Cho đến như thế nào là người cư sĩ đầy đủ lòng tin?

Người cư sĩ có lòng tin vào sự giác ngộ của Như Lai. Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán... Phật, Thế Tôn. Như vậy là người cư sĩ đầy đủ lòng tin.

Cho đến như thế nào là người cư sĩ đầy đủ lòng bố thí?

Người cư sĩ trú ở gia đình, tâm thoát khỏi cấu uế xan tham, biết bố thí dễ dàng, bàn tay rộng mở, thích thú từ bỏ, đáp ứng yêu cầu, thích thú chia sẻ vật bố thí. Như vậy là cư sĩ đầy đủ lòng bố thí.

Cho đến như thế nào là người cư sĩ đầy đủ trí tuệ?

Người cư sĩ có trí tuệ, thành tựu trí tuệ của bậc Thánh, đưa đến chân chánh đoạn tận khổ đau. Như vậy là người cư sĩ đầy đủ trí tuệ."

24. Tỷ-kheo Arittha khởi ác tà kiến bị Phật quở: Một thời đức Thế Tôn trú ở tại rừng Kỳ-đà thành Xá-vệ. Nhân Tỷ-kheo Arittha trước khi đi tu làm nghề huấn luyện chim ưng. Ông khởi lên ác tà kiến nói rằng: "Theo như ta hiểu những điều ái dục, tham dục đức Thế Tôn bảo đó là pháp chướng đạo, thật sự ta thấy không có chướng ngại gì". Các Tỷ-kheo khác biết được Tỷ-kheo Arittha đã xuyên tạc lời dạy của đức Thế Tôn, mới bạch lại với Thế

Tôn. Đức Thế Tôn cho gọi Tỷ-kheo Arittha đến, rồi Ngài dạy: "Này các Tỷ-kheo, ở đây có một số người ngu si học Pháp, như kinh, ứng tụng, giải thuyết, kệ tụng... Họ không quán sát pháp ấy với trí tuệ, họ học chỉ vì lợi ích muốn chỉ trích người khác, muốn thoát khỏi biện luận, nên họ không đạt được mục tiêu mà sự học pháp hướng đến. Ví như một người ưa muốn rắn nước, đi khắp chỗ để tìm rắn nước. Khi thấy được rắn nước, người ấy bắt con rắn ấy ở lưng hay ở đuôi. Con rắn quay lại cắn người ấy, người ấy có thể chết hay đau khổ gần như chết, vì nó bắt con rắn một cách sai lạc. Một số người ngu si học pháp, chấp thủ pháp một cách sai lạc cũng bị hại như vậy.

Vậy này các Tỷ-kheo, Pháp mà Ta giảng cho các thầy, cũng ví như chiếc bè để đưa qua sông chớ không phải để nắm giữ lấy. Các thầy hãy nghe và khéo suy nghĩ ý nghĩa của vụ này. Như có người đang đi trên con đường lớn dài đến một vùng nước rộng, bờ bên này thì nguy hiểm hãi hùng, bờ bên kia thì an ổn không kinh hãi, nhưng không có cầu, cũng không có thuyền bè để qua, nó bèn thâu góp cỏ cây, cột thành chiếc bè dùng tay chân gắng sức bơi qua. Khi qua bờ bên kia rồi, người ấy suy nghĩ: "Chiếc bè này thật lợi ích cho ta, nhờ chiếc bè này mà ta qua được bờ bên kia một cách