Tỏa Ánh Từ Quang

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: III. Đức Phật xuất gia

vua bốn điều, nếu vua giải quyết thì Ngài sẽ hoãn sự xuất gia để ở lại lo chăm dân trị nước.

Bốn điều là:

1. Làm sao cho con trẻ mãi không già.

2. Làm sao cho con mạnh mãi không đau.

3. Làm sao cho con sống mãi không chết.

4. Làm sao cho mọi loài hết khổ.

Bốn điều mới lạ này làm vua bối rối, không thể giải quyết một điều nào cả.

Tất cả cố gắng của vua Tịnh Phạn để buộc thái tử khỏi xuất gia đều trở nên bất lực trước ý chí cương quyết của Ngài.

Nhưng Thái tử nuôi dưỡng quyết tâm từ bỏ gia đình, xuất gia cầu đạo. Nhưng, một tin đến, khiến Thái tử không vui: công chua Yasodhara mới hạ sinh một con trai. Thái tử nói: Một trở ngại (Ràhu) đã được sanh, một ràng buộc đã xảy ra". Nhân đó, ông nội, vua cha Suddhodana đặt tên cháu là Ràhula (La-hầu-la).

III. Đức Phật xuất gia

Vào giữa đêm trăng tròn tháng 2, trong lúc mọi người đang yên giấc, thái tử lén vào phòng nhìn vợ, nhìn con lần cuối rồi trở ra đánh thức Xa-nặc (Channa) bảo thắng ngựa Kiền-trắc

(Kanthaka) rồi thầy trò ra đi không ai hay biết. Lúc ấy, thái tử vừa được 29 tuổi. Ra khỏi thành thái tử đi về hướng Đông Nam, thẳng đến bên kia bờ sông A-nô-ma (Anoma) dừng ngựa lấy gươm cắt tóc, cởi hoàng bào trang phục giao cho Xa-nặc, bảo trở về Ca-tỳ-la-vệ tâu lại vua cha để yêu cầu vua cha và công chúa Du-da-đà-la yên tâm để cho Ngài đi tầm đạo. Sau khi Xa-nặc trở về, thái tử đổi áo cho một vị đạo sĩ, rồi lần vào rừng khổ hạnh của các Bà-la-môn Bạt-già-la (Bhrarnana). Khi thấy thái tử các vị ấy vội vàng nghinh tiếp. Thái tử thấy họ tu theo nhiều lối khổ hạnh kỳ lạ, có người lấy vỏ cây làm áo, có người chỉ ăn hoa quả, lá cây, người thì ăn ngày một bữa, người hai ngày một bữa, có mấy người nhịn đói, có người thờ nước, thờ lửa, thờ mặt trời, thờ mặt trăng, người thì co một chân giang một tay lên trời, kẻ lại nằm trên chông gai... Thái tử hỏi họ tu khổ hạnh ép xác như vậy được kết quả gì? Họ muốn làm Thiên vương hoặc Ma vương. Có kẻ muốn thần thông quảng đại. Thái tử nghe liền than: "Trên cõi trời tuy vui sướng thật, nhưng hưởng hết phước lại phải sa đọa, trước sau vẫn chỉ nổi chìm trong bể luân hồi. Các ông nhẫn công kham khổ tu hành như thế mà rốt cục không khỏi quả báo thì vô ích lắm!" Thái tử không thỏa mãn với lối tu ấy, Ngài bèn từ giã ra đi và

theo lời khuyên của họ, Ngài đi đến hai ông Bà-la-môn tên A-la-la (Alla kalaman) và Ưu-đà-ca (Uddaka) ở gần thành Vương Xá nước Ma-kiệt-đà là hai vị nổi danh thuộc phái Số luận để hỏi phép tu. Ông A-la-la bảo Ngài: "Ngài muốn tu hành phải theo cách xuất gia, thề giữ giới hạnh, đi xin ăn đủ sống, áo quần thế nào cũng xong, ăn ngủ thế nào cũng được, tìm chỗ thanh vắng đi một mình, lánh xa lòng tham, lòng dâm, coi mọi cái ở thế gian như tro bụi, không ưa đắm giữ gìn. Phải tắm gội linh hồn bằng kinh kệ và chuyên nhập định. Lần lần được định Sơ thuyền, Nhị Thuyền, Tam thuyền, Tứ thuyền rồi đến định Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ. Như vậy khi đặt định Bất dụng xứ, sinh về cõi trời Vô tưởng là đặng giải thoát. Định Bất dụng xứ tôi đã chứng được. Tu đến như vậy mới là giải thoát".

Thái tử nghe lời tu tập ít lâu đã chứng tới định Bất dụng xứ (Vô sở hữu xứ) rồi hỏi ông Alala dạy lối tu tiếp, nhưng ông không biết gì hơn nữa. Thái tử khen lối tu ông hay nhưng chưa rốt ráo nên Ngài từ giã đi đến nơi khác. Thái tử nghe đồn nhà đạo sĩ Lama là người giỏi nhất Ấn Độ. Sau khi ông chết, giáo đồ chúng lại cho người con trưởng tên Uất-đầu-lam-phất (Udraka-Rama-putra), thái tử vượt sông Hằng, tìm đến ông thầy để thọ giáo.

Được ông dạy rằng: "Phàm người chấp nơi hình tướng sự vật hay nơi không hình tướng, đều là sai lạc cả. Vậy cần phải xem xét cho chín chắn, chỉ lãnh thọ cái thể nhiệm mầu của muôn sự vật, thì mới chắc đặng quả giải thoát cao nhất và sinh về cõi trời Phi tưởng phi tưởng. Tôi hiện đang tu tập phép nhiệm mầu ấy".

Thái tử nhập định một hồi đã chững được định Phi tưởng, phi phi tưởng, nên hỏi ông Uất-đầu-lam-phất dạy thêm cho cái khác, Ông này trả lời" Ngày xưa thân phụ tôi chỉ được chừng nấy". Thái tử lại hỏi "Ở cõi trời Phi phi tưởng còn có ngã hay không ngã? Nếu không ngã thì không nên nói Phi tưởng phi phi tưởng, còn nếu có ngã thì ngã ấy biết hay không biết? Ngã ấy nếu không biết thì đồng cây đá. Ngã nếu có biết thì đồng tâm phan duyên, đã có phan duyên thời có nhiễm trước, làm sao giải thoát được. Các ông chỉ mới dứt được thô kiết, không tự biết kiết sử vi tế đương còn, lại lầm cho là rốt ráo giải thoát. Nên biết phải trừ sạch ngã và ngã tướng mới chơn giải thoát được".

Lại một lần nữa thái tử từ giã ông uất-đầu-lam-phất, mà chỉ đi đến ông Ca-la. Nhưng ông này chỉ dạy những điều như ông trước, nên thái tử lại phải rời xa ông và đến ở tạm núi Bàn-đồ-bà thành Vương Xá.

Một hôm vào thành khất thực, gặp vua Tần-bà-sa-la (Bimbisara) vua thấy thái tử thì kính phục hết sức, khuyên thái tử trở về tục, đặng nhường ngôi báu. Thái tử không chịu, vua thỉnh cầu thái tử khi thành Đạo nhớ độ cho vua thoát khỏi luân hồi. Từ giã vua Tần-bà-sa-la, thái tử tìm đến rừng khổ hạnh, xóm Ưu-lâu-tần-loa (uruvela) ở phía Nam núi Tượng Đầu (Gajasirsa) bên sông Ni-liên-thuyền (Nai ranjana) ngày nay gọi là sông Phalgu. Thái tử ở lại đó cùng tu khổ hạnh với 5 ông:

1. Kondanna (Kiều-trần-như hay Hỏa Khí, Giải không).

2. Bhaddya (Bạc-đề hay Tiểu Hiền)

3. Vappa (Thập Lực hay Khởi Tín)

4. Mahamana (Mahanam hay Đại Sanh)

5. Assaji (Ác-bệ hay Bạc Sư, Mã Thắng, A-thuyết-thị)

Ròng rã tu khổ hạnh giữa rừng núi thâm u thỉnh thoảng bóng tối đêm dài gây nên trong Ngài nỗi niềm lo sợ. Để xua đuổi, thái tử đã tập quán tưởng theo kinh nghiệm của mấy người Bà-la-môn "Ngày là đêm, đêm là ngày". Phương pháp này chỉ là tạm thời bớt lo sợ lúc đầu, thái tử nghĩ rằng đó là một phép quán tưởng chối bỏ sự thật, phải quán tưởng "Ngày là ngày, đêm là đêm" mới khỏi sai lạc sự thật và mới hiệu nghiệm được. Quả vậy, sau

khi Ngài đổi cách, mỗi khi thấy lòng mình nao nao sợ hãi, thì Ngài liền tiếp niệm tưởng ngày là ngày, đêm là đêm, tự nhiên cơn sợ biến tan.

Sau khi quyết chí tu khổ hạnh ép xác, thân thể gầy ốm, sức kiệt hơi tàn chỉ còn da bọc xương nhưng tinh thần vẫn không có gì thay đổi mới mẻ, Ngài đứng dậy không nổi nữa. Ngài vừa mới sửa soạn đứng dậy kinh hành thì liền bị ngã xuống đất bất tỉnh. Người chung quanh tưởng Ngài đã chết. Phút chốc Ngài suy nghĩ: "Không thể có một tinh thần minh mẫn trong một thân thể suy tàn, bạc nhược. lối tu ép xác nhịn khát nhịn đói này chỉ đem lại cho Ta một thân thể yếu đuối. Đạo giải thoát ta vẫn chưa tìm được. Ta sẽ thọ thực trở lại và tiếp tục tìm Đạo bằng chính tự tâm Ta, bằng trí tuệ quán tưởng của Ta".

Đương lúc đó tại xóm Tu-na-do-na, gần xóm Ưu-lâu-tần-loa có hai nàng mục nữ tên: Nan-đà (Hỷ) và Bà-la (Lực) thường ngày hâm mộ hạnh đức thái tử, họ vừa nghe thái tử chịu ăn uống, liền đem thức ăn đến dâng cúng cho Ngài.

Nhóm ông Kiều-trần-như thấy thái tử chịu ăn uống, tưởng thái tử đã thối chí nản lòng nên bỏ thái tử qua xứ Ba-la-nại (Bénarès) vào vườn Lộc giã cùng nhau tu khổ hạnh. Thái tử một mình rời xóm Ưu-lâu-tần-loa đi đến Ni-liên-thuyền cởi áo xuống

tắm rồi lên bờ ngồi tại dưới gốc cây, tĩnh tâm nhiếp niệm. Lúc ấy trong xóm Ưu-lâu-tần-loa có nàng Tu-xà-đa (Sujata, Thiện sinh) con ông thôn chủ (thôn trưởng) đựng cháo sữa trong bát vàng đem đến cúng trả lễ vị thổ thần ở đó. Chợt trông thấy thái tử đang ngồi trầm tư mặc tưởng, nàng tưởng là vị thổ thần ứng hiện lên thành tâm cúng dường bát cháo sữa cho Ngài. Sau khi thọ thực, Ngài thấy thân thể khỏe mạnh, tinh thần kiện tráng, sẵn có chiếc bát vàng trong tay. Ngài liền quăng xuống sông Ni-liên-thuyền với lời ước rằng: "Nếu tôi có thể thành Đại giác thì cái bát này sẽ nổi trên sông và trôi ngược giòng".

Quả thực khi cái bát được quăng xuống, thì đúng y như lời ước, khiến thái tử tin chắc mình sẽ thành một ngôi Đại giác.Trọn ngày đó Ngài vẫn tỉnh tọa bên sông Ni-liên-thuyền. Đến chiều Ngài rời chỗ này và nhắm núi Tượng Đầu đi đến, giữa đường Ngài gặp người cắt cỏ tên là Tô-đế-gia (Sothiya) hiến cho Ngài 8 lọn cỏ tốt. Ngài nhận cỏ đem đến trải dưới cây Tất-bát-la (Pippala) trong núi Tượng Đầu, rồi ngồi kiết-già tề chỉnh, xây mặt hướng đông, thề rằng: "Nếu không đắc đạo thì dù thịt nát xương tan quyết không đứng dậy khỏi chỗ này". Thề xong Ngài bắt đầu quán tưởng, đặc biệt chú ý tìm cho ra manh mối của kiếp luân hồi sanh

tử. Suốt 49 ngày Ngài đã phát minh ra định luật 12 nhân duyên là nguồn gốc của sự thống khổ và Ngài phá trừ được nó nhờ một năng lượng trí tuệ cao siêu để trở thành Giác ngộ. Suốt thời gian 49 ngày tu quán, biết bao nhiêu ma chướng trong ngoài xuất hiện quấy phá, quyết liệt nhất là đêm cuối cùng trước khi Ngài thành Đạo, bọn ma vương biết Ngài sắp thành Phật và đem Chánh đạo truyền dạy mọi người, chúng sợ không còn ai theo chúng nên họp nhau tìm đủ mọi cách phá hoại. Trước hết chúng dùng sức mạnh vũ lực, kéo cả đại đội binh mã với đủ cả vũ khí và sĩ tốt mặt mày hung tợn kéo đến cây Bồ-đề, chỗ Bồ-tát ngồi tu. Cùng lúc huơ mâu múa kiếm, chúng còn hô phong hoán vũ sa mưa gió ầm àm nhưng Bồ-tát vẫn ngồi an nhiên bất động. Dùng vũ lực không thành, chúng liền dùng nữ sắc. Ma vương chọn ba nàng ma nữ kiều mỹ tên Ái-dục (tanha), Tình-yêu (Arati), Tham ái (Raga) với hy vọng thế nào cũng lôi cuốn được thái tử. Không dè sau khi chúng bày hết trò trêu chọc vẫn không làm Bồ-tát lung lay, còn bị Ngài quở cho mang bộ mặt xấu xí nhăn nheo chạy về. Bồ-tát đã thắng phục ma vương và thắng phục giặc phiền não trong nội tâm nên đầu canh một, Ngài dứt sạch dục lậu phiền não (kamasava), chứng được Túc mạng minh (Pubbenivasa nusatinana) biết tất cả kiếp quá khứ của mình. Qua canh hai

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: IV. Đức Phật thành đạo

phá sạch hữu lậu phiền não (Tái sinh lậu: Bhavasava), chứng được Thiên-nhãn-minh (Cutusppatanana) thấy tất cả chúng sinh tạo nhơn quả trong thế giới lớn nhỏ trong vũ trụ. Cuối đêm, nhờ trí tuệ kiên cường, thấy rõ pháp Tứ đế dứt sạch phiền não vô minh lậu (Arjjosava), chứng được Lậu tận minh (Asavak-khayanana) diệt sạch nguồn gốc mê lầm.

IV. Đức Phật Thành Đạo:

Đến khi sao mai vừa mọc Ngài hoát nhiên đại ngộ thành bậc Vô thượng giác. Ngài tuyên bố: " Ta lang thang trong vòng luân hồi qua bao kiếp sống, tìm mãi mà chẳng gặp kẻ làm nhà. Đau khổ thay kiếp sống cứ tái diễn mãi! Hỡi kẻ làm nhà! Nay ta đã tìm được ngươi rồi, ngươi không còn làm nhà được nữa. Bao nhiêu rui mè của ngươi đều gãy cả, kèo cột của ngươi tan vụn rồi. Trí ta đã đạt đến vô thượng Niết-bàn, bao nhiêu dục vọng Ta đều dứt sạch hết". Quả đất rung động, trời người hoan ca. Lúc ấy Ngài vừa tròn 35 tuổi, nhằm ngày trăng tròn tháng Vesaka Ấn Độ.

Ngày nay ở phía Nam thành Bát-na (Patna) chừng 110 cây số có rừng Già-gia (Gaya), xa thành ấy 13 cây số có linh địa gọi là Phật-đà-già-gia (Buddhagaya) tức là chỗ đức Thích-ca thành Đạo.

Núi Già-gia tiếng Phạn là Gayasirsa, Trung Hoa dịch là Già-gia, Già-xà, Yết-xà, Khi-lị-xa, dịch nghĩa là Tượng Đầu sơn (chót núi như đầu voi). Từ khi đức Thích-ca thành Đạo tại đó thì chỗ ấy đổi tên là Phật-đà-già-gia. Còn cây Tất-bát-la, đổi tên là cây Bồ-đề (cây Giác ngộ), cây này đến nay vẫn còn.

Đức Thích-ca thành Đạo rồi, Ngài lặng im suốt bảy tuần lễ (có chỗ nói bốn tuần) để hưởng thọ Pháp lạc tối thượng của Đạo quả Niết-bàn mà Ngài vừa chứng ngộ. Trong lúc đó có hằng hà sa số vị Bồ-tát ở mười phương thế giới và chư Thiên đến chúc tụng cúng dường. Phật rất thương xót than rằng: "Lạ thay mọi loài chúng sinh đều có trí tuệ đức tướng Như Lai, chỉ vì bị vọng tưởng vô minh che lấp không Giác ngộ được", và ý tưởng sau đây đã hiện lên nơi Ngài:

"Giáo pháp Ta vừa chứng ngộ được rất cao siêu huyền diệu, thuần một tánh bình đẳng từ bi, vô ngã vô tướng, còn chúng sanh thì tánh vốn hẹp hòi ích kỷ, chấp ngã chấp pháp, dục vọng đầy dẫy, nghiệp chướng sâu nặng làm sao hiểu nổi. Nếu cứ đem Giáo pháp này ra truyền dạy thì chắc chúng sinh sẽ mơ màng không hiểu, không tin, không lãnh hội được, rồi trở lại hủy báng khinh rẻ, mang lấy

tội lỗi đáng thương". Phật nghĩ như vậy nên do dự chưa muốn đi thuyết pháp.

Bấy giờ Ma vương đã không quyến rũ được Phật trước khi đắc Đạo, lần này thấy Phật đang do dự việc hoằng dương Chánh pháp, nó chen vào yêu cầu Phật sớm nhập Niết-bàn an nghỉ bằng những lời lẽ giả trá: "Bạch Ngài, Ngài đã biết đường thoát thân sao Ngài còn chậm trễ ở cõi này?Ngài thổi đèn đi, làm cho ngọn lửa tắt đi, đã đến lúc rồi sao Ngài chưa nhập Niết-bàn? Chúng sinh ngu muội lắm không thể cứu độ được đâu".

Nhưng đức Phật trả lời: "Không, Ta chưa tắt ngọn đèn, Ta chưa nhập Niết-bàn đâu. Ta còn kiếm các đệ tử truyền đạo, để cho họ tiếp tục truyền cho người khác. Này Ma vương, ta quyết dùng lời nói và hành động làm cho những kẻ can cường trở nên thuần hậu. Bao giờ người trần thế chưa gặp Phật, bao giờ Phật chưa phổ cập sự lợi ích ra đều, thời Ta chưa nhập Niết-bàn".

Ma vương nghe nói hổ thẹn quay đi. Đức Phật đang ngồi dưới cây Bồ-đề thình lình có luồng gió mạnh thổi tới, kế đến một đám mưa đổ xuống lạnh lẽo thấu xương. Vua loài rắn Naga tên Mục-chân-lân-đà (Mucalinda) liền rời khỏi động lấy lốt mình quấn chung quanh Phật bảy vòng và giương cao

bảy chiếc đầu che lên trên Ngài, nên trọn bảy hôm ấy Ngài không bị ướt lạnh gì cả.

Tiếp đó có đoàn xe năm trăm cổ từ xứ Ukala (có chỗ ghi là Hastinpour) thuộc miền Nam chở hàng hóa lên miền Bắc vừa đến địa phận làng Ưu-lâu-tần-loa thì có nhiều xe trục trặc không đi được. Hai người lái buôn chủ đoàn xe tên Đề-lê-phú và Bạc-lê-ka (Tripussa và Bhallika) xuống xe rảo bước đi tìm nguyên do, bỗng trông thấy Phật đang tĩnh tọa dưới gốc cây Bồ-đề, hào quang tỏa sáng như mặt trời ban mai.

Hai người đem lòng cung kính dâng Phật món ăn. Phật đang do dự tự hỏi phải làm thế nào để nhậu món ăn cúng dường, thì bốn đại Thiên vương liền hiện đến dâng cho Ngài một cái bình bát bằng đá. Hai người liền để đồ ăn vào bình bát dâng Phật. Phật ban ít lời khích lệ và ban phúc lành cho họ bằng câu: "Ai bố thí đều được thu hoạch lợi ích. Nếu vì vui bố thí, chắc sẽ được an vui". Họ liền xin qui y Phật, Pháp. Phật thâu nhận họ làm đệ tử đầu tiên và cho họ ít sợi tóc và móng tay để làm kỷ niệm. Vua trời Phạm thiên (Brahma-Sahampati) thấy Phật đang do dự trong việc đi truyền đạo, hiện xuống cầu Phật mở rộng cửa chân trích cho chúng sinh nhờ.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 1. Phật thuyết pháp lần đầu tiên

Phật quán thấy căn cơ chúng sinh có kẻ hiểu đặng Pháp của Ngài liền, kẻ phải chờ một thời gian...

Như ánh sáng mặt trời chiếu vào đầm sen. Có những nụ sen đã vượt khỏi mặt nước để tiếp đón ánh kim quang, có những tược sen còn ngâm mình trong nước, còn ngó sen thì trầm dưới sình lầy tận đáy hồ. Chúng sinh có nhiều hạng giống như vậy. Đức Phật mĩm cười: "Ta sẽ nói Pháp, ai có tai hãy lắng nghe".

V. Trên đường du hóa

1. Phật thuyết pháp lần đầu tiên: Phật quyết định đi truyền Đạo. Ngài liền nghĩ đến ông A-la-la và ông Uất-dầu-lam-phất là bực thông minh mau hiểu. Nhưng hai ông này đã qua đời rồi. Bây giờ chỉ có 5 người là các ông Kiều-trần-như... từng cùng tu khổ hạnh với Ngài trong mấy năm trước có thể căn trí thọ lãnh Giáo pháp của Ngài thôi. Phật liền thân hành đến xứ Ba-la-nại tìm năm ông ấy trong vườn Lộc dã (hiện nay là xứ Sarnats). Trên quãng đường độ 10 km từ Bồ-đề đạo-tràng đến thành Gaya, đức Phật găp một thầy Ba-la-môn tên Ưu-ba-ca (Upaka). Ông này thấy dung mạo của Phật trầm tĩnh phong nhã liền đứng dậy kêu hỏi: "Thầy của ông là ai?" Đức Phật trả lời: "Ta

không có thầy và cũng không có ai bằng Ta. Ta là một vị Phật". Ông Upaka ngạc nhiên nói lớn: "Không lẽ ông quá quắt đến nỗi tự xưng là một bậc Thánh nhân nữa sao?" Đức Phật đáp: "Chính ta là bậc Thánh nhân, bậc thầy tối thượng của thế gian". Ông Upaka càng ngạc nhiên hỏi rằng: "Không lẽ ông quá quắt tự xưng là một bậc Toàn thắng?". Phật đáp: "Thật vậy, Ta là đấng Toàn thắng, thắng tất cả những dục vọng trần tục". Tới đây ông Upaka trở giọng trầm: "Thầy đi đâu mà vội vã vậy?" Phật đáp: "ta đi đến Ba-la-nại, đem giáo pháp mới ra truyền giảng để thức tỉnh người đời". Tốt lắm! Tốt lắm! Thầy cứ đi đi.

Nói rồi đạo sĩ Ưu-ba-ca đi thẳng về hướng Nam, đức Phật trực chỉ về hướng Bắc tới Ba-la-nại. Khi đến tại Chư Tiên Đọa Xứ (Isipatana) vườn Lộc dã, Phật thấy năm người đang tu khổ hạnh, liền dạy rằng: "Hình mà khổ lắm thì tâm dễ rối loạn, thân mà vui lắm thì ý buông lung. Chạy theo dục lạc hay ép xác khổ hạnh đều chưa phải là lối tu chân chánh". Rồi ngài giảng tiếp pháp Tứ đế và pháp Vô ngã tướng cho họ nghe và cả năm người đều lần lượt chứng được quả A-la-hán, trở thành đệ tử xuất gia đầu tiên. Bấy giờ trong thế gian mới có đủ ba ngôi báu: Phật là Phật bảo, Pháp Tứ đế là Pháp bảo, năm vị Tỷ-kheo(1) là Tăng bảo. Lần khai đạo này gọi là Sơ chyển pháp luân.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 2. Phật độ ông Da-xá

2. Phật độ ông Da-xá (Yasa) Thanh niên Da-xá, con duy nhất của một nhà triệu phú tại Ba-la-nại, gã đang sống một cuộc đời đầy hạnh phúc như một vị hoàng tử trong một tòa lâu đài cực kỳ sang trọng với một người vợ đẹp và một nhóm hầu thiếp. Bống đêm nọ thức giấc, chàng nhìn thấy người yêu của mình đang say mê trong giấc điệp, nằm sống sượt như thây ma ghê gớm nhờn nhã rồi chàng nghĩ đến cuộc đời mà lâu nay chàng chỉ có dạng bề ngoài mê hoặc, mà chàng quên tìm một lẽ sống cao thượng thích hợp với phẩm cách của người thiện trí thức. Nghĩ tới đó như có một sức mạnh vô hình thúc đẩy chàng mau mau tẩu thoát. Chàng liền mở cửa ra đi trên bước đường vô định. Chàng đến bờ sông Vanara, thấy nước cạn, cát phơi, chàng bỏ dép và xăn quần lội qua sông đến xóm Baranasi thuộc về ngoại ô thành Bénarès ở giữa hai ngọn rạch Banara và Asi, rất thanh vắng. Chàng gặp đức Phật và 5 vị A-la-hán đang tĩnh tọa dưới gốc cây cổ thụ hào quang rực rỡ. Chàng mừng gặp được thánh nhân, liền đến quì lạy và xin thọ giáo. Đức Phật biết chàng đủ duyên lành, dạy bảo

(1) Năm vị này là bạn đồng tu khổ hạnh với Phật lúc trước (xem trang 59 trước).

cho nghe và cho xuất gia làm Thiện lai Tỷ-kheo (Ehibhikkha). Sáng ngày thấy mất chàng, cả nhà tuôn ra đi tìm kiếm và gặp chàng đã xuất gia tại nơi chỗ Phật. Cha mẹ chàng nghe Phật thuyết pháp được tỉnh ngộ bèn xin qui y Phật, Pháp, Tăng và thọ năm giới làm người cận sự nam và cận sự nữ chính thức đầu tiên của Phật giáo.

Quyến thuộc của Da-xá là người thiện nam tín nữ đầu tiên chính thức qui y Tam bảo và thọ trì ngũ giới làm kẻ Ưu-bà-tắc (Upasaka) và Ưu-bà-di (Upasika).

Tin đồn Da-xá đi tu theo đạo Phật, 54 người bạn thanh niên trí thức của ông trong hàng Bà-la-môn, công khanh, vương tôn, và 4 trưởng giả thành Bénarès như Tỳ-ba-la, Tu-ba-hậu, Phú-lan-ra-ka, Già-đà-đạc-đề rủ nhau đến ra mắt Phật.

Nhờ Phật thuyết pháp đều được tỏ ngộ xin xuất gia theo Phật, tinh tấn tu hành, lần lượt kẻ trước người sau đều được đắc quả A-la-hán.

Sau 5 tháng khai đạo (gồm ba tháng kiết Hạ) tại Bénarès tính ra đức Phật độ được 61 đại đệ tử xuất gia.

Mùa mưa vừa chấm dứt, đức Phật nhóm các đệ tử bảo phải tách ra đi riêng từng vị, cùng khắp mọi nơi. Đem đạo giải thoát phổ cập cho nhân gian. Ngài dạy:" Nầy chư môn đệ, các thầy đã hoàn toàn giải thoát khỏi vòng sanh tử luân hồi, các thầy

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 3. Phật độ 30 thanh niên nhạc sư

nên khởi hành chu du từ xứ này sang xứ khác, đem đạo giải thoát truyền bá cho tất cả chúng sinh. Vì lòng từ bi đối với đời, mỗi thầy tách ra một nơi, ban bố an lành hạnh, cứu độ chư thiên và nhân loại. Nhiều người sẵn có đạo tâm, nếu họ không nghe được giáo lý giải thoát của Như Lai, họ sẽ sa đọa, bằng nghe được, họ sẽ thọ giáo với các thầy và sẽ liễu ngộ được chân lý".

3. Phật độ 30 thanh niên nhạc sư: Sau khi giáo phó nhiệm vụ hoằng pháp cho các vị đại đệ tử, Phật lên đường trở về Ưu-lâu-tần-loa. Chưa ra khỏi địa phận Bénarès. Ngài gặp một nhóm độ 30 thanh niên hớt hải chạy đến hỏi rằng: "Ngài có thấy một người đàn bà đi qua đây không?" Phật đáp: "Không thấy, các ông là ai?" Họ trả lời: "Chúng tôi là những nhạc sư đi từ thành này qua thành khác, thường biểu diễn những khúc nguyệt cầm cho các vua chúa nghe.Bữa này chúng tôi có dắt theo một người đàn bà, đặng giúp vui cho chúng tôi. Trong lúc chúng tôi nghỉ bên lề đường ở đằng kia, người đàn bà đó ăn cắp đồ đoàn và trốn đi mất. Chính chúng tôi đang kiếm người đó". Phật bèn hỏi: "Các anh đi kiếm một người đàn bà hay là các anh đi kiếm các anh, điều nào hay hơn hết?" Mấy vị nhạc sư nghe Phật hỏi lạ lùng như vậy thì ngó nhau mà cười vang.

Phật nói với người lớn hơn hết rằng: "Anh lấy

nguyệt cầm biểu diễn một khúc nghe coi". Vị nhạc sư lấy đờn khảy một khúc nhạc rất hay. Vừa dứt bản, Phật bảo: "Thôi các anh đưa cây đàn cho tôi". Phật đàn một bản rất thâm trầm, tuyệt diệu, gió dường như ngừng lại để nghe, còn các vị thần ở trong rừng đều ra khỏi động.

Mấy vị nhạc sư rất kinh ngạc. Không dè trong nguyệt cầm sinh ra những tiếng lảnh lót như vậy. Khi Phật đàn xong họ thưa rằng: "Bạch Ngài chúng tôi tưởng chúng tôi là tay thiện nghệ, bây giờ chúng tôi mới hiểu chúng tôi chưa hiểu những yếu tố đầu tiên của nghệ thuật. Vậy cầu xin Ngài dạy cho chúng tôi những điều Ngài biết" Phật nói: "Bây giờ các anh mới biết và các anh hiểu rằng các anh chỉ biết âm nhạc một cách sơ sài, nhưng mà các anh không chịu tìm học cái học thuật chân chính. Cũng thế các anh tưởng rằng các anh chỉ biết các anh một cách mơ hồ. Các anh cầu xin Ta dạy những điều các anh chưa biết thế mà khi ta bảo các anh đi tìm các anh thì các anh lại cười ầm lên".

Các nhạc sư không dám cười nữa và thưa: "Bạch Tôn sư, chúng tôi đã hiểu rồi, chúng tôi sẽ đi tìm chúng" Phật gật đầu nói: "Được các ngươi hãy theo Ta, Ta sẽ dạy cho các ngươi đạo lý. Rồi cũng như vua Bát-ma-ca (Padmaka) hy sinh xác thân đặng cứu an bá tánh trong nước Ngài, các con sẽ

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 4. Phật độ anh em ông Ca-diếp

dùng trí tuệ các con đặng cứu vớt quần sanh ra khỏi chốn trầm luân khổ ải".

Các nhạc sư lẳng lặng nghe lời Phật thuật chuyện vua Bát-ma-ca và hoan hỷ đồng xin xuất gia theo Phật. Thầy trò vây đoàn trực chỉ đến rừng Ưu-lâu-tần-loa.

4. Phật độ anh em ông Ca-diếp (Kasspa): đức Phật biết trong rừng Ưu-lâu-tần-loa có nhóm Bà-la-môn quan trọng, thuộc phái Jatila thờ thần lửa do 3 anh em ruột ông Ca-diếp cầm đầu. Ba ông chiếm cứ một vùng dọc theo bờ sông Ni-liên, ẩn dật dưới những chùa tranh với rất nhiều đệ tử và súc vật, chuyên tu khổ hạnh và thờ cúng thần lửa, đã nổi tiếng thông suốt các khoa thần học, giỏi cả triết học văn chương, lại có nhiều thần thông phép lạ, nên được dân chúng cảm mộ rất nhiều.

Muốn cảm hóa ba nhóm này không phải là chuyện dễ, bởi vì thuyết Vô ngã của Phật trái ngược chủ thuyết hữu thần của họ. Vả lại 3 ông này là người rất tự tín tự cao, thấy không ai hơn mình được, đức Phật khôn khéo đến xin tá túc với người anh cả, được ông nhận lời. Nhưng trong lúc ở chung ông biết Phật là một Sa-môn trẻ tuổi được dân chúng ở vùng lân cận sùng tín, ông đem lòng ngờ vực đức Phật là một đối thủ nguy hiểm. Thấy không dùng lý trí để thắng phục một người đầy lòng tự tín và kiêu mạng, Phật dùng đến phép thần

thông. Sau khi đã chuyển nhiều phép lạ, vẫn chưa thắng phục được lòng sùng kính của ông Ca-diếp, Phật lại xin ông cho vào ngủ trong ngôi nhà thờ cúng thần lửa, ông thành thật khuyên Ngài chớ dễ ngươi, vì nơi ấy có rồng dữ tợn nguy hiểm, Đức Phật cố nài nỉ xin được, cho vào đến nơi, quả thật con quái vật hiện ra phun lửa, Phật liền phóng hỏa quang tam-muội đối lại, làm con ác long phải quy phục. Phật bắt nhốt vào bình bát đem ra cho thầy trò ông Ca-diếp xem. Chừng ấy ông mới nhìn nhận tài năng siêu việt của Phật và xin theo làm đệ tử.

Trong khi nhiệt tâm theo làm đệ tử Phật, cả ông và 500 đệ tử của ông khuân liệng tất cả y phục và đồ thờ thần lửa xuống sông Ni-liên. Hai em ông Ca-diếp ở phía hạ lưu trông thấy đồ đạc thường dùng của anh mình trôi bềnh bồng giữa dòng, hốt hoảng cùng nhau kéo 500 đồ đệ đến tiếp cứu, giữa đường gặp anh mình và bọn đệ tử đã xuất gia theo Phật, hai ông Ca-diếp em và 500 đệ tử cũng đồng xin thọ giáo làm Tỷ-kheo luôn. Phật họp cả nghìn người lên trên núi Già-đồ thuyết pháp cho họ nghe, nói về tham dục mà Ngài ví nó là ngọn lửa đốt cháy tâm can, người nào tu đạo cũng dập tắt cho hết mọi thứ lửa tham dục. Lần thuyết pháp này là lần thứ 3 từ khi đắc Đạo, gọi tên là thuyết pháp về lửa cháy (Aditta payâya). Các nhà bác học Tây phương có khi gọi là bài kinh thuyết pháp trên núi

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 5. Phật độ vua Tần-bà-sa-la (Bình-sa Vương). 6.Phật độ ông Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên

[trong Tăng Chi Bộ Kinh] (có ý nghĩa so sánh với chuyện Cơ-đốc cũng có một lần thuyết pháp trên núi vậy).

5. Phật độ vua Tần-bà-sa-la (Bimbisara- Bình Sa Vương): Rời khỏi Ưu-lâu-tần-loa, Phật cùng với chúng đệ tử trên 1000 người đi thẳng tới thành Vương Xá kinh đô nước Ma-kiệt-đà là nơi phong phú, dân cư đông đảo. Tin Phật vào thành, nhân dân trong thành hoan nghênh nhiệt liệt, cả các trời Đế Thích (Indra) từ trên trời xuống hiện hình ở đó. Vua Bình-sa nghe tin Phật đến tự xuất quan quân ra tận ngoài thành nghinh tiếp. Vua thỉnh Phật và chúng Tăng vào kinh cúng dường. Phật giảng đạo cho vua nghe, nghe xong vua phát nguyện quy y theo Phật và xin thọ 5 giới. Sau đó vua dâng cúng Phật vườn Trúc (Veluvana) rất rộng rãi để làm tinh xá (Vihara). Từ khi nơi này biến thành tinh xá, Phật và đồ chúng đã có nơi cư trú hẳn hoi nên thường về đây luôn, nhà vua hết sức bảo hộ và tín đồ đến xin thọ giáo mỗi ngày một đông.

6. Phật độ ông Xá-lợi-phất và ông Mục-kiền-liên: Trong số người mới được Phật độ tại Vương-xá (Rajagaha) có hai ông Xá-lợi-phất (Sari puta Oupatisa) và ông Mục-kiền-liên (Mog-galyana Kolita) là hai đệ tử trứ danh về sau này gọi là hữu thủ (cánh tay mặt) và tả thủ (cánh tay trái) trong việc trợ giúp đức Phật để thuyết pháp độ sanh, phá tà hiển chánh.

Xá-lợi-phất có tiếng là trí huệ đệ nhất và Mục-kiền-liên có tiếng là thần thông đệ nhất. Cả hai ông đều thuộc dòng Bà-la-môn, nhà giàu có tài trí hơn người và kết bạn thân với nhau. Một hôm nọ, hai ông rủ nhau đi dự một cuộc lễ vui nhộn như chợ phiên. Giữa lúc thiên hạ vui mừng ăn lễ, ông Xá-lợi-phất lại nảy sinh trong trí óc một ý tưởng lạ thường " Trong vòng 100 năm nữa, đám đông có mặt tại đây lại hóa ra người thiên cổ. Không nhận thức là mình đang đi đến chỗ chết, nhóm người này thản nhiên vui say theo trò chơi thế sự; thật đáng thương, đáng buồn cho họ". Ông Xá-lợi-phất liền tỏ ý ấy cho bạn mình nghe, ông Mục-kiền-liên cho biết rằng ông cũng đang suy nghĩ như thế và đang bối rối trước cảnh phù phiếm nhân sinh.

Hai ông liền rủ nhau đi học đạo và tìm đến thụ giáo với đạo sĩ Sằn-dạ-da (Sanjaya) thuộc nhóm lục sư danh tiếng đang tu luyện ở kế cạnh với 250 đệ tử. Khi nhận biết học thuyết của đạo sĩ này không thích hợp với trình độ mình, hai ông quyết chí đi tìm vị minh sư chính đáng. Họ cam kết với nhau hễ ai gặp được minh sư trước thì mau mau đến báo tin lại cho người kia biết.

Vào một sáng sớm trong lúc ông Xá-lợi-phất đang bước theo chí nguyện tầm sư học đạo, bỗng gặp Ngài Tỷ-kheo A-va-ri (Ajvaji: Ác-bệ, Mã

Thắng, A-thuyết-thị) đang đi khất thực tại thành Vương Xá, ông tiến lại gần chào hỏi:

"Bạch Ngài! Chẳng hay Ngài nương nơi sự hướng dẫn của ai mà được một tinh thần tự tại biểu lộ ra ở dáng điệu ung dương như thế? Tôn sư của Ngài là ai? Ngài theo giáo pháp của ai?

Ngài A-va-ri đáp, này ông bạn, Thầy của tôi là vị đại Sa-môn thuộc dòng Thích-ca, là người đã hoàn toàn giải thoát. Chính nhờ sự hướng dẫn của Ngài mà tôi được xuất gia thoát tục. tôn sư của tôi chính là đức Phật Gotama.

"Bạch đại đức, tôn sư của Ngài nói những gì? Dạy điều gì?

"Này bạn tôi chỉ là một đệ tử sơ cơ, xuất gia chưa được bao lâu, tôi không thể trình bày trọn cả giáo pháp của Thầy tôi cho bạn được, chỉ xin tóm tắt những điều cốt yếu như sau:

"Các pháp nhân duyên sanh,

Pháp ấy là nhân duyên,

Pháp ấy nhân duyên diệt,

Đại sư nói vậy"

(Ye dhamma he tup pabhava

Tesam hetum Tathagato aha

Tesanca ya nirodho

Evamvadi Mahasamano).

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 7. Phật độ ông Cấp-cô-độc và vua Ba-tư-nặc.

Ông Xá-lợi-phất vừa nghe dứt lời, tâm liền mở ngộ, lật đật về báo tin cho Ngài Mục-kiền-liên hay. Hai vị liền từ giã thầy Sằn-dạ-da và kéo theo hết cả số đệ tử đến Trúc Lâm tinh xá ra mắt Phật, được Phật độ cho xuất gia và sau đều chứng quả A-la-hán.

7. Phật độ ông Cấp-cô-độc và vua Ba-tư-nặc: Trong khi Phật còn ở thành Vương Xá có một nhà trưởng giả ở nước Kiều-tất-la (Kosala) tên là Tu-đạt-la (Sudhatta) người giàu có nhân đức, hay chuẩn cấp cho kẻ nghèo nàn, nên dân chúng thường gọi là Cấp-cô-độc (Anatha-pindika) nghe tiếng Phật bèn đến mời Phật về thành Xá-vệ (Savatthi) là kinh đô nước Kiều-tất-la để hóa đạo, được Phật nhận lời. Ông liền về nước cùng thái tử trong nước tên là Kỳ-đà (Jeta) kiến tạo một tinh xá (Vihara) đẹp đẽ dâng Phật, gọi là Kỳ viên tinh xá (Jetavana).

Kỳ viên tinh xá là nơi Phật thường ở, dù đi thuyết pháp đâu rồi cũng hay về đây. Song Phật bình sinh vẫn không ở nơi nào nhất định. Chính ngay ở Xá-vệ, Phật cũng còn ở một nơi nữa gọi là Đông viên (Purvarama) của một tín nữ tên là Visakha dâng cúng. Phật đến Xá-vệ thiên hạ xem đông lắm. Vua Ba-tư-nặc cũng như vua Tần-bà-sa-la cùng sinh một ngày với Phật, nghe nói có Phật đến cũng chưa tin, vì nghi ngờ rằng người còn trẻ

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 8. Phật độ ông Đại Ca-diếp. 9. Phật độ gia đình

thế mà đắc Đạo, bèn thân hành đến xem và chất vấn đề đạo. Phật thuyết pháp cho vua nghe, giải bày cho vua rõ, bài thuyết pháp ấy gọi là Thiếu niên kinh hay là Gương thiếu niên (Dhara sutrakumar drienatantasutra). Hai vị này cảm kích thấy Ngài cũng là dòng họ vua lại dám hy sinh ngôi báu xuất gia và đắc Đạo, còn sống một cuộc đời thanh đạm, theo đuổi công việc tế độ quần sinh, nên hết sức kính phục và nhiệt thành ủng hộ trong việc hoằng hóa.

Uy danh của Phật càng lan rộng, bao nhiêu thanh niên giàu có phát tâm xuất gia theo Ngài khiến trong dân chúng có sự đố kỵ phiền trách, cho rằng đức Phật đã quyến rũ người đi tu làm tổn thương đến gia đình sự nghiệp họ, nên Ngài đặt ra một điều kiện để hạn chế sự thâu nhận kẻ xuất gia, bảo toàn uy tín của giáo đoàn Tăng lữ: Như những người có bệnh nan y, truyền nhiễm, kẻ sát nhân, kẻ có tiền án và những người có sự xuất gia của họ làm tổn thương đến quyền lợi kẻ khác như: người đầy tớ, những quân nhân quan chức, kẻ trốn nợ đều không được thâu nhận vào hàng Tỷ-kheo. Các thanh thiếu niên muốn xuất gia phải có cha mẹ cho phép và bảo đảm tánh hạnh.

Khi những điều kiện này được Phật ban ra thì mọi người đều thỏa mãn.

8. Phật độ ông Đại Ca-diếp (Mahakassaga):

Ông Đại Ca-diếp là người đại thông minh lại giàu có, sự nghiệp chẳng thua gì vua Tần-bà-sa-la. Song vốn có lòng cao thượng, chẳng ưa chuyện ái tình lục dục, ông xin đến thọ giáo và xuất gia theo Phật, về sau trở thành một vị đệ tử có uy tín lớn trong Giáo hội. Chính Ngài là người được Phật đối đãi như bạn thân, chia nửa chỗ ngồi cho Ngài (kinh số 1142 Tạp A-hàm) và được phú chúc y cà sa, truyền tâm ấn để làm vị Sơ tổ tại đại hội Linh sơn. Vì vậy, sau khi đức Phật nhập Niết-bàn, Ngài đảm nhận nhiều trọng trách: Chủ tọa lễ Trà-tỳ đức Phật và chủ tọa đại hội kiết tập kinh điển lần đầu tiên tại thành Vương Xá.

9. Phật độ gia đình: thanh danh của đức Phật vang dội từ nước Ma-kiệt-đà đến thành Ca-tỳ-la-vệ. Vua Tịnh Phạn (Suddhodana) hay tin con mình đắc Đạo và hiện đang ở gần thành Vương Xá (Rajagaha) trong vườn Trúc Lâm. Vua liền phái sứ giả đi thỉnh Phật về. Chín lần phái sứ giả đến là chín lần mất dạng. Họ đến nhằm lúc Phật đang giảng đạo cho đệ tử, Ngài dạy: "Có một rừng kia ở bên triền núi, phía dưới có một các hồ rộng và sâu, gần mé hồ có nhiều thú rừng ở nối nhau từng đoàn. Một người nọ đến đó muốn hại và trừ tuyệt các con thú ấy bằng cách lấp đường mòn và trổ một ngõ khác, dẫn tới một cái hồ thối tha ghê rợn, cố ý không cho đàn thú sống quanh quẩn bên hồ.

Nhưng có một người khác đi lại, người này muốn săn sóc cứu giúp các thú, bèn phá cái hầm thông đến hầm nước thối và làm một con đường khác chắc chắn đưa đến đỉnh núi cao. Bầy thú không còn bị hại, lần lượt lên núi sống yên lành.

Này các Tỷ-kheo! Các thầy hiểu ý Ta chăng? Cũng như đàn thú ở gần hồ rộng và sâu kia, nó quên mọi sự nguy hiểm, con người cũng vậy, chỉ quanh quẩn bên sự dục lạc vui sướng, kẻ toan làm hại, làm tổn, làm nguy cho họ là Ma vương. Cái hầm thối tha nơi ấy các thú sẽ nhào xuống chết là bị sự mê dục, tham muốn và vô minh của loài người. Còn người kia muốn làm cho mọi vật được an vui là đấng từ bi, là Phật vậy.

"Này các thầy Tỷ-kheo, Ta đã mở ra con đường chắc chắn, Ta đã phá mất con đường tà bậy. Các thầy theo Ta sẽ không lạc xuống hố sâu, các thầy sẽ đi lên đỉnh núi sáng rực".

Các sứ giả lần lượt nghe Phật giảng sinh lòng hân hoan, đều xin Phật xuất gia nhập hàng đệ tử. Đức Phật gọi họ: "Lại đây, hỡi thầy Tỷ-kheo, Chánh pháp đã truyền dạy, thầy hãy sống theo Chánh pháp đã truyền dạy để diệt tận nguồn khổ". Vừa dứt lời râu tóc họ sạch trọi, y phục trở thành y phục Sa-môn màu vàng. Họ đã quả thực thành thầy Thiện lai Tỷ-kheo (Ehi Bhikkhu) trong Tăng đoàn,

quên mất nhiệm vụ của họ là đến mời Phật về.

Vua Tịnh Phạn nóng lòng trông đợi bọn sứ giả, nhưng đều mất tích. Lần thứ mười, vua phái Ưu-đà-di (Udayi) một vị trung thành của triều đình và là bạn thân của Phật khi Ngài chưa xuất gia đến mời Phật về. Khi đến Trúc Lâm, Ưu-đà-di dầu đã ngã lòng theo đạo lý, song vẫn còn nhớ thỉnh Phật về. Được Phật nhận lời, Ưu-đà-di về trước báo tin, thành Ca-tỳ-la tưng bừng chờ đón. Đức Phật cùng Tăng chúng lên đường, từ thành Vương Xá đến thành Ca-tỳ-la-vệ trải qua 60 ngày ròng rã.

Khi đến nơi Phật và chư Tăng dừng chân nơi vườn thượng uyển của vua cha, tên vườn là Cây Đa (Nigrodha) thuộc ngoại ô hoàng thành.

Vua Tịnh Phạn nghe tin vội vàng xe giá đến đón. Vừa đến nơi, Vua thấy Phật đầu để trọc, mặc áo Cà-sa, tay cầm bình bát để xin những thức ăn của bọn cùng dân hạ tiện thì nổi giận đùng đùng: "Này Siddhatta, có đời nào một vị thái tử như con, sắp nối ngôi ta trị vì một đại quốc lại ăn mặc tầm thường và sống nhờ vào đám cùng dân Palia như thế?Ta tưởng sau chín mười năm bỏ cung điện ra đi, chịu mọi điều gian lao khổ cực, lần này con sẽ trở về một cách oai phong lẫm liệt cho xứng với lòng mong đợi ta, của triều đình,của muôn dân mới phải, có ngờ đâu, con lại trở về một cách

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: IV. Đức Phật thành đạo: 4. Truyện đức Phật Thích-ca B. Thời kỳ hiện tại V. Trên đường du hóa: 10. La-hầu-la xuất gia

tầm thường như một kẻ đói cơm rách áo, làm ô nhục dòng họ của nhà ta đến thế?"

Đức Phật hiền từ giảng giải cho vua rõ: "Đây không phải con làm nhục giòng giống nhà vua, được truyền nối theo khí huyết thế gian, nhưng con làm theo tục lệ giòng giống của các bậc Đại giác xuất thế gian, được truyền nối bằng Giác ngộ và Từ bi. Xưa và sau này chư Phật làm thế nào, bây giờ con làm thế ấy". Vua Tịnh Phạn sửng sốt nghe lời Phật giảng vừa cao xa vừa lạ lùng thì dịu dần cơn giận, vui vẻ rước Phật về cung.

Sau những ngày lưu lại hoàng thành, Phật đã lần lượt độ cho cả hàng ngàn người trong hoàng tộc vừa tại gia vừa xuất gia. Trong số tại gia cư sĩ có ba vị hoàng thúc, bà dưỡng mẫu Kiều-đàm-di (Gotama), công chúa Gia-du-đà-la, trong số xuất gia có hoàng tử La-hầu-la (Rahula), hoàng đệ Nan-đà (Nanda), ba người anh con chú là A-nan-đa (Ananda), Đề-bà-đạt-đa (Devadatta), A-nậu-lâu-đà (Anurudha) và Ưu-ba-li (Upali), một người thuộc giai cấp hạ tiện.

10. La-hầu-la (Rahula) xuất gia: Công chúa Gia-du-đà-la biết Phật không còn nghĩ tới ngai vàng của thành Ca-tỳ-la-vệ nữa mới thầm giục La-hầu-la đến trước Phật xin truyền lại sự nghiệp.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 11. Nan-đà xuất gia

Thừa lúc Phật vừa đến thọ thực xong, La-hầu-la lại gần Phật thỏ thẻ xin Phật truyền lại sự nghiệp. Phật hoan hỷ nhận lời và vỗ về bảo: "này con La-hầu-la, con hãy đi theo Như Lai đến vườn Cây-đa, Như Lai sẽ truyền cho con một sự nghiệp vĩ đại mà Như Lai đã dành sẵn cho con". Nghe Phật dạy, La-hầu-la hớn hở chạy theo.Khi về tới nơi tạm trú, Phật liền giao phó cho Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên làm lễ tế phát cho xuất gia làm Sa-di (Samanera). La-hầu-la vui vẻ sống đời xuất gia bên Phật, còn công chúa Gia-du-đà-la cũng thuận theo chí nguyện của con mình.

11. Nan-đà (Nanda) xuất gia: Hoàng tử trẻ trung tuấn tú Nan-đà là em cùng cha khác mẹ với Phật, người duy nhất còn lại để nối nghiệp cho hoàng triều.

Ngày nọ, nhằm ngày Nan-đà làm lễ sánh duyên cùng công nương mỹ miều Tôn-đà-lị (Janapada kalyana) và tôn phong làm đông cung thái tử. Hôm đó Phật khước từ không vào đền thọ thực, đợi lúc vừa rước dâu về, Ngài mang bát đi ngang qua trước hoàng thành. Nan-đà trông thấy vội đến thỉnh vào, Phật không vào, Nan-đà rước lấy bát đem đựng thức ăn, trở lại dâng bát cho Phật, Phật không thâu bát, chậm rãi quay bước về vườn Cây-đa. Nan-đà đi theo năn nỉ, bất chợt nghe

Phật về đến vườn. Đến nơi Phật đem những lợi ích tối thượng của đời sống xuất gia giảng cho Nan-đà nghe, so sánh hạnh phúc chắc chắn của bậc ly trần với hạnh phúc giả tạm của kẻ bị cột trói trong gia đình chật hẹp, khuyên em nên noi gương mình để tìm đạo giải thoát, Niết-bàn. Nan-đà xiêu lòng, chiều theo xuất gia. Nhưng khi đã mang lốt thầy tu vào mình, lại cứ đêm ngày nhớ tới người vợ đẹp mới cưới, cố tìm đủ cách trốn về mà không được. Phật dùng thần thông đưa Nan-đà đi lên Thiên cung, đi xuống địa ngục chỉ cho thấy cảnh giới vui khổ khác nhau của định nhân quả, để khuyên chuyên tâm tu hành. Cuối cùng Nan-đà đã dứt được lòng ân ái, quyết chí tu hành và chứng thành A-la-hán.

Dòng Thích-ca toàn là những võ tướng vô địch, khi hấp thụ được giáo huấn của Phật đã trở nên hiền từ đạo đức, thà chịu thiệt hơn dùng bạo lực, để tránh gây nghiệp báo oán khiên. Sau 4 tháng ở quê nhà, đức Phật đã từ giã vua cha và quyến thuộc sang kinh thành Xá-vệ (Savathi) xứ Kiều-tất-la (Kosala) của vua Pasénadi (Ba-tư-nặc).

Tại Xá-vệ có một đại phú gia tên là Cấp Cô Độc (Anathapindika) trước đó đã có đến thành Vương Xá (Rajagaha) buôn bán nhiều lượt và đã may mắn nghe Phật thuyết pháp, ông trở nên một

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 12. Phật độ bà Vísakha

tín đồ mộ đạo, ông quyết tâm thỉnh Phật đến Xá-vệ giáo hóa. Phật nhận lời nhưng ở đó không có chỗ đủ dung Tăng chúng, ông nguyện về lập tinh xá và thỉnh ngài Xa-lợi-phất cùng đi để chọn chỗ. Tại thành Xá-vệ ông đã đem vàng để mua số đất của thái tử Kỳ-đà (Jeta) mà không tỏ vẻ luyến tiếc, làm cho thái tử này cũng phát tâm cúng dường luôn những cây cối còn lại, cùng ông tạo nên tinh xá đẹp đẽ gọi là Kỳ Hoàn tinh xá (Jetavana) hoặc Cấp Cô Độc tinh xá (Anatha-pindikavihara) là một nơi thắng cảnh đẹp nhất, thuận tiện cho sự tu hành và hóa đạo, vì vậy dù đi thuyết pháp ở đâu rồi Phật cũng thường về lưu trú và thường kiết hạ tại đó.

12. Phật độ bà Visakha: cũng như ông Tu-đạt (Cấp Cô Độc), bà Visakha một người giàu có phúc hậu đã phát tâm theo Phật và tận lực ủng hộ Ngài suốt thời gian Ngài giáo hóa tại đây. Chính bà đã cúng Phật nơi Đông viên để tạm trú.

Tiếng đồn của Phật đi khắp xứ, thiên hạ đến xin quy y thọ giáo mỗi ngày mỗi đông làm cho bọn ngoại đạo tà sư đâm ra ganh tỵ, họ mưu sự mượn một người con gái nhan sắc mặn nồng tên là Cinca đến phá Phật. Cứ mỗi lúc giữa thiện tín đi nghe Phật thuyết pháp tại Kỳ Viên thì cô nàng xiêm áo lòe loẹt, tay cầm hoa thơm đi ngược chiều hướng

tới Kỳ Viên, rồi cứ tản sáng khi thiện tín đi đến tinh xá yết kiến Phật thì cô ta lại ngược chiều trở về. Liên tiếp mấy tháng cô ta cứ thi thố một cử chỉ khả nghi như vậy. Một buổi chiều nọ, lúc đức Phật đang ngồi trên bảo tọa thuyết pháp, cô Cinca vào đứng trước Phật kêu to:"Này ông Đại Sa-môn, ông giảng đạo lý cho mọi người thật là ngọt ngào dễ thương, nhưng đối với tôi vì ông mà phải mang thai, nay gần ngày sanh nở mà không thấy ông để ý sắp sửa cho tôi một nơi ăn nằm cần thiết".

Đức Phật ngưng cuộc thuyết pháp trông ngay nàng Cinca và nói rằng:" Này cô em, những lời cô em vừa thổ lộ đó, thật hay giả, chỉ có cô em và Như Lai biết thôi". Nàng Cinca cũng bình tĩnh trả lời: "Thật vậy Sa-môn, chỉ có đôi ta mới thấu rõ sự tình này". Nàng vừa dứt lời thì một khúc gỗ hình bán cầu từ nơi bụng nàng thình lình rớt xuống đè dập cẳng nàng. Mưu gian bại lộ, mọi người xúm lại trách mắng. Phật liền khuyên ngăn hãy dung thứ và thương hại cho kẻ tội lỗi. Nàng Cinca hổ thẹn chạy khỏi tin xá, bỗng sẩy chân rớt sập xuống hố sâu rồi chết vùi lại tại đó. (Mười ba thế kỷ sau Ngài Huyền Trang đến Xá-vệ còn thầy cái hố chôn nàng Cinca).

Bọn tà sư chưa chịu bỏ ý định hại Phật, họ mướn kẻ côn đồ bóp họng một cô gái tên là

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 13. Phật độ chàng Vô Não (Angulimala)

"Người Đẹp" (Sundari) rồi lén đem thây vùi dưới đống hoa héo gần biệt thất của Phật. Mặt khác họ đi khai báo với nhà chức trách là cô Sundari đã bị mất tích và phụ lực với nhà chức trách đi tìm. Họ đến đống hoa tươi lấy xác cô Sundari và tri hô vu cáo cho Phật vào tội dâm và sát nhân để phi tang. Trong lúc nhà chức trách đang điều tra, bọn côn đồ dành chia nhau số phần thưởng, cãi cọ rồi tự tố cáo thủ phạm. Kết cuộc cả bọn đều phải đền tội trước công lý. Dùng kế mỹ nhân bị thất bại, bọn tà sư lại phô thương pháp luật, nhưng rốt cuộc đều phải hàng phục trước oai thần của Phật. Tâm tiểu nhân vẫn trở lại với tiểu nhân, tâm Đại giác thì luôn luôn trở về với bậc Đại giác.

13. Phật độ chàng Vô Não (Angulimala: Ương-quật-ma-la): Tại Xá-vệ có chàng Vô Não, sau khi cuồng tín theo tà giáo, chàng trở nên một kẻ sát nhân, gây khủng khiếp cho dân bản xứ. Vì nghe lời dèm xiễm của vợ và các bạn chàng, thầy chàng bảo tìm giết 100 người cắt lấy ngón tay mang vào cổ đem về cho ông sẽ truyền phép nhiệm mầu cho. Theo lời thầy dạy, chàng đến rình một nơi hẻo lánh hoặc ở mé rừng, hễ ai đi lẻ loi đều bị chàng giết chết. Chàng đã giết được 99 người rồi, còn thiếu một người nữa để giết thì gặp mẹ chàng đi tới.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 14. Phật thuyết pháp cho Thánh Mẫu Mada

Chàng xông xáo chạy tới định giết, thì thình lình đức Phật ở đâu hiện tới, chàng liền đổi ý không giết mẹ để chạy theo Phật hạ sát Ngài. Chàng chạy như tên bay mà không kịp. Tức mình chàng kêu to: "Kìa ông Sa-môn, sao ông không dừng chân lại?" Đức Phật ngoái lại đáp: "Này Vô Não, Như Lai dừng bước đó thôi". Vô Não lại hỏi:"Ông nói ông đã dừng bước , sao tôi chạy theo mãi vẫn không kịp. Ông là người nói dối". Phật đáp: "Như Lai đã dừng bước trên con đường tội lỗi, Như Lai đã bỏ hết gươm giáo từ lâu rồi". Vừa nghe được bấy nhiêu lời, Vô Não chợt tỉnh mộng điên cuồng, hối ngộ ăn năn, liệng dao quỳ lạy trước Phật, xin Phật ra tay tế độ. Phật liền vỗ về an ủi, giải thích cho Vô Não rằng: "Kiếp trước đã dày công tu hành và có duyên lành gặp Phật pháp. Nếu Như Lai không đén sớm cứu ngươi, thì ngươi đã phạm tội giết mẹ. Với cái đại tội ngỗ nghịch đó, ngươi phải sa vào vô gián địa ngục, biết đời nào chuộc cho xong. Phật giảng xong, dắt Vô Não về tinh xá Cấp Cô Độc cho xuất gia làm tỷ-kheo.

14. Phật thuyết pháp cho thành mẫu Ma Da tại cung trời Đao-lợi: Sau khi thắng bọn lục sư ngoại đạo thì mùa mưa lại đến, Phật lên kiết Hạ tại cung trời Đao-lợi, thuyết phẩm vi diệu pháp cho thân mẫu Ma-da và Chư thiên nghe. Ba tháng

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 15. Phật độ gia đình Cấp-cô-độc

sau, Ngài trở lại nhân gian tại thành Sankasya Ấn Độ, một nơi xa xăm về hướng Tây Xá-vệ, hoàn toàn thuộc ảnh hưởng Bà-la-môn giáo. Trên 200 năm sau vua A-dục có đến thăm tận nơi và chiêm bái, xây tháp kỷ niệm đặt tên là Sankissa, hiện nay vẫn còn di tích.

Trở lại nhân gian, Phật lần lượt đem pháp mà Ngài đã thuyết tại cung trời Đao-lợi giảng lại cho chư Thanh văn, La-hán nghe. Pháp ấy dạy về tâm lý, danh sắc và Niết-bàn, rất cao siêu vi diệu nên gọi là Vi diệu pháp (Abhidhamma, A-tỳ-đạt-ma, Vô tỷ pháp, Đối pháp). Sau lại đuợc chép trong Tạng thứ ba gọi là Vi diệu pháp hay Tạng luận (có chỗ ghi đức Phật lên Cung trời trong hạ thứ 7, có chỗ nói hạ thứ 6).

15. Phật độ gia đình Cấp-cô-độc: Từ Kankasya trở về Xá-vệ, tại đây Ngài có dịp tế độ gia đình ông Cấp-cô-độc. Nguyên nhân này có một người dâu tên Sujatà (Charasumhà) vốn theo tà giáo hay gây gổ với gia đình, hỗn đấu với chồng con. Ngày nọ ông thỉnh Phật về thọ trai. Sau khi thọ trai xong, Phật kêu nàng Sujatà đem đạo lý khuyên giảng, nêu 7 hạng người vợ để dạy nàng hiểu về tư cách làm dâu, làm vợ, để tìm cội phúc hiện tại và tương lai. Nhờ vậy nàng trở thành một người dâu thảo, vợ hiền và tín nữ nhiệt thành.

Mặt khác ông Cấp Cô Độc lại có người con gái tên Ngọc Gia Nữ rất đổi khổ tâm trong việc làm dâu trong một gia đình tà kiến. Mỗi ngaỳ nàng phải lo đủ lễ phẩm cho cha mẹ chồng dâng cúng đến các đạo sĩ loã thể. Tuy vậy mà lòng tin Phật của nàng không thay đổi. Ngày nọ các đạo sĩ được mời về nhà thọ thực, cha mẹ chồng bắt nàng phải lễ bái chào mừng họ. Vừa bước ra cửa thấy các đạo sĩ trần truồng dơ dáy, nàng bụm mặt trở vào và tỏ ý khinh bỉ. Cha chồng nổi giận, quở mắng nàng thậm tệ. Nàng trả lời: “Thưa cha con chưa từng gặp hạng người loã lồ như vậy con chỉ biết lễ bái cúng dường ông cha lành duy nhất của con là đức Phật Cồ-àm cùng hàng Thánh Tăng mà thôi. Các Ngài rất xứng đáng cho người kính lễ”.

Ông cha chồng hỏi lại: “Mày nói thực chăng? Nếu quả vậy, mày thỉnh quý vị ấy đến đây thọ thực vào ngày mai. Nếu nói dối tao sẽ tống mày ra khỏi nhà này”. Trong lúc bối rối nàng trả lời: “Dạ xin vâng”. Trọn ngày ấy nàng đem hết tâm trọn thành hướng về tinh xá Cấp Cô Độc (Anathapindika-vihara) cầu thỉnh Phật và Chúng Tăng ngày mai đến thọ thực tại nhà cha mẹ chồng. Lời nguyện cuả nàng được Phật chấp nhận, ngày mai đúng ngọ, Phật và Chúng Tăng đến đông đủ trước trai phòng một cách uy nghi cao cả. Cả nhà rất ngạc

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: V. Trên đường du hóa: 16. Ông Ưu-ba-cấp-đa

nhiên, đem hết lòng cung kính thỉnh Phật và Chúng Tăng thọ trai. Nhân đó Phật giáo hoá cả gia đình bỏ tà quy chánh, làm những người thiện nam tín nữ thuần lương.

16. Ông Ưu-ba-cấp-đa (Upagupta): Một tấm gương sáng trong hàng cư sĩ. Ở thành Ma-đồ-la (Mathura) có một người kỹ nữ, nhan sắc tuyệt trần tên là Phệ-sa-phệ-đạt-đa (Vasavadatta). Một hôm đứa thị tỳ đi mua phấn sáp ở nhà một người lái buôn trẻ tuổi đẹp trai ở gần đấy tên là Ưu-ba-cấp-đa (Upagupta). Khi về nàng hỏi rằng: "Mi ưa chàng ấy lắm sao mà mỗi lần mua gì cứ đến đấy?" Thị tỳ nói: "Thưa cô, Ưu-ba-cấp-đa người đẹp đẽ, tánh nhu mì lại dốc lòng tu đạo Phật". Nàng Phệ-sa-phệ-đạt-đa nghe nói thế thấy động tình, sai thị tỳ đến bảo nhỏ chàng rằng: "Ý tôi muốn đến chơi với chàng". Thị tỳ đến nói, chàng trai bảo về trả lời rằng: "Bây giờ chưa phải lúc gặp tôi". Nàng nghĩ rằng chàng sợ đi lại với nàng chàng sẽ mất tiền chăng, nên lại sai thị tỳ đến bảo lại: "Chàng không phải mất đồng tiền nhỏ, tôi chỉ nguyện được giao hoan với chàng thôi". Nhưng Ưu-ba-cấp-đa vẫn trả lời rằng: "Thưa chị bây giờ chưa tới lúc phải gặp tôi".

Cách đây ít lâu nàng Phệ-sa-phệ-đạt đa muốn bán mình cho một gã phú thương, bèn giết người nhân ngãi cũ cho khỏi ghen. Tội ấy tiết lộ ra, vua