Tỏa Ánh Từ Quang

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 25. Gia chủ hỏi Pháp

an toàn. Và ta hãy đội chiếc bè trên đầu hay vác nó lên vai đi đến chỗ nào ta muốn". Này các Tỷ-kheo, người ấy làm như vậy, thì có làm đúng với sở dụng của chiếc bè chăng?"

"Bạch Thế Tôn, không?"

"Vậy người ấy phải làm thế nào cho đúng sở dụng của chiếc bè?"

ở đây người ấy phải kéo chiếc bè lên bờ hoặc nhận chìm xuống nước và đi đến chỗ nào đó muốn, là làm đúng sở dụng của chiếc bè. Cũng vậy này các Tỷ-kheo, Ta thuyết pháp như chiếc bè để vượt qua, chứ không phải để nắm giữ lấy. Các người cần hiểu ví dụ chiếc bè. Chánh pháp (phép tu chỉ quán) còn phải bỏ huống nữa là phi pháp (tà kiến, chấp thủ).

25. Gia chủ hỏi pháp: Một thời đức Thế Tôn đi đến một làng tên Veludvana của dân chúng Câu-tát-la. Các Bà-la-môn gia chủ ở đây đi đến Thế Tôn, một số đảnh lễ rồi ngồi xuống, một số vái chào hỏi thăm rồi ngồi xuống, một số xưng tên họ rồi ngồi xuống, một số im lặng ngồi xuống.

Rồi các Bà-la-môn bạch Thế Tôn: "Thưa Tôn giả Cồ-đàm, chúng tôi ước muốn như thế này, chủ tâm như thế này: Mong cho chúng tôi được sống trong nhà chật đầy trẻ con, được sử dụng các

hương chiên đàn, được trang sức bằng vòng hoa và phấn sáp, được sử dụng vàng bạc sau khi thân hoại mạng chung được sanh lên cõi trời. Vậy mong tôn giả Cồ-đàm hãy thuyết pháp cho chúng tôi, những người có dục vọng như vậy được toại nguyện.

Đức Thế Tôn dạy: Này các gia chủ, Ta sẽ thuyết cho các thầy một số pháp môn đưa đến lợi ích như sau: Các đệ tử bậc Thánh suy nghĩ như vầy: Ta muốn sống không muốn chết, muốn vui không muốn khổ, nếu có ai đến đoạt mạng sống của ta, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý đối với ta, nhưng nếu ta đoạt mạng sống của người khác, như vậy là một việc không khả ái, không khả ý đối với người ấy. Như vậy một việc đã không khả ái, không khả ý đối với ta, cũng không khả ái, không khả ý đối với người. Vậy tại sao ta lại đem việc ấy cột cho người khác? Do suy nghĩ như vậy, vị ấy từ bỏ sát sanh, lại khuyến khích người khác từ bỏ sát sanh. Như vậy về thân hành được hoàn toàn thanh tịnh, không bị cấu uế vì nghiệp sát.

Lại suy nghĩ: Nếu có ai lấy của ta mà không được ta đồng ý cho thì gọi là ăn trộm. Nếu có ai tà hạnh bất chánh với vợ con của ta, nếu có ai làm tổn hại ta với lời nói láo, nếu có ai chia rẽ bạn bè thân thuộc với lời nói hai lưỡi, nếu có ai đối xử với ta bằng lời nói thô ác, nếu có ai đối xử với ta

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 26. Phạm-chí có móng tay dài

bằng lời phù phiếm thêu dệt. Đó là những việc không khả ái, không khả ý đối với ta và nếu ta đem những việc ấy đến cho những người khác thì cũng là những việc không khả ái, không khả ý đối với người khác. Vậy tại sao ta lại đem những việc ấy cột vào người khác. Do suy nghĩ như vậy, vị ấy từ bỏ và khuyến khích người khác từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh, từ bỏ nói láo, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói thô ác, từ bỏ nói thêu dệt và thành tựu vững chắc lòng tin đối với Phật, Pháp, Tăng và thánh giới luật. Khi ấy, nếu vị ấy muốn thì vị ấy có thể tuyên bố về mình rằng: Ta đã đoạn tận địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ, các ác thú, và biết chắc rằng giải thoát luân hồi sanh tử không còn xa xăm vô hạn nữa.

26. Phạm-chí có móng tay dài (từ đây trở xuống là trích từ Trí Độ luận tập 1): Phạm-chí tên Trường Trão là một trong những vị nổi tiếng thời Phật chủ trương:"Hết thảy luận đều có thể phá, hết thảy lời nói đều có thể hoại, hết thảy lối chấp đều có thể lay chuyển, không có pháp chơn thật nào đáng tin đáng cung kính". Trường Trão là cậu của Xá-lợi-phất cũng có tên khác là Đại Câu-hy-la cũng với chị là Xá-lợi, luận nghị mà không hơn chị. Đại Câu-hy-la suy nghĩ: "Đây không phải sức của chị ta, chắc là bậc Trí giả trong bào thai gởi lời nơi miệng mẹ. Người này chưa sanh mà đã vậy,

lớn lên thì sẽ ra sao?" Suy nghĩ xong, ông sanh tâm kiêu mạn; vì muốn học rộng các thứ luận nghị nên xuất gia làm kẻ Phạm-chí, đi vào nước Nam Thiên Trúc, bắt đầu đọc kinh thơ. Mọi người hỏi: "Chí ông cầu muốn gì, học tập kinh gì?" Trường Trão đáp: "Cả mười tám thứ kinh lớn đều muốn đọc hết". Mọi người nói: "Trọn cả đời ông còn không hiểu một thứ, huống chi hiểu hết?" Trường Trão tự nghĩ:" Trước kia vì kiêu mạn nên thua chị, nay lại bị các người này khinh nhục". Vì hai chuyện này nên ông tự thề rằng: "Ta không muốn cắt móng tay, cần phải đọc hết mười tám thứ đại kinh". Mọi người nhân thấy móng tay dài mà gọi ông là Phạm-chí Trường Trão. Ông dùng trí tuệ của đủ thứ kinh sách, đủ thứ lời châm chích rằng: "Đây là pháp, đây là phi pháp, đây là phải, đây là không phải, đây là thật, đây là không thật, đây là có, đây là không để phá luận nghị của người khác. Ví như Voi cuồng, sức lớn đường đột dày xéo, không ai chế ngự được.

Sau khi Trường Trão Phạm- chí dùng sức luận nghị như vậy dẹp phá các luận sư xong, trở về nơi sinh quán là thôn Na-la trong thành Vương-xá nước Ma-già-đà, hỏi người rằng: "Đứa con của chị tôi sanh ra nay nó ở đâu?". Có người trả lời: "Con của chị ông sanh ra, vừa được 8 tuổi đã học hết các thứ kinh sách, đến 16 tuổi thì luận nghị hơn

cả mọi người. Có đạo nhân Thích chủng họ Cù-đàm, con của chị ông theo làm đệ tử của vị ấy". Trưởng Trão nghe thế liền khởi kiêu mạn, sanh lòng không tin, nói rằng: "Đứa con của chị ta thông minh như thế, ông kia dùng thuật gì mà có thể đối hoặc để nó cạo tóc làm đệ tử được!". Nói thế rồi, đi ngay đến chỗ Phật.

Khi ấy, Tôn giả Xá-lợi-phất vừa thọ giới được nửa tháng, đang đứng hầu bên Phật, cầm quạt quạt Phật. Trường Trão phạm-chí gặp Phật hỏi han xong, ngồi xuống một bên, suy nghĩ rằng: "Mọi thứ luận nghị đều có thể bị phá, mọi lời nói đều có thể bị hoại, mọi thứ chấp thủ đều có thể lay chuyển. Vậy trong đó cái gì là thật tướng của các pháp? Cái gì là đệ nhất nghĩa? Cái gì là tánh? Cái gì là tướng? Không điên đảo?" Suy nghĩ như vậy: "Như nước biển lớn, mà muốn đến tận đáy nó, tìm cầu đã lâu mà chẳng được một pháp nào thật có thể nhập tâm. Vậy thì ông ấy dùng luận nghị gì mà lôi được con của chị ta?" Suy nghĩ xong, Trường Trão liền nói với Phật rằng: "này ông Cù-đàm! Hết thảy pháp ta đều không thọ nhận". Phật hỏi Trường Trão:"Hết thảy pháp ông đều không thọ nhận, vậy cái kiến chấp (hết thảy đều không thọ nhận) ấy, ông có thọ nhận không?" Phật gạn hỏi câu đó có nghĩa: "Ông đã uống vào độc tà kiến, nay tuôn ra độc khí, nói rằng: Hết thảy pháp ta đều không thọ

nhận, vậy cái kiến chấp (quan điểm) đó ông có thọ nhận không?"

Trường Trão Phạm-chí như ngựa hay vừa thấy bóng roi và biết sợ và chạy theo đường chánh. Trường Trão Phạm-chí cũng thế, nghe lời nói của Phật như bóng roi đi vào tâm, liền vứt bỏ cống cao, hổ thẹn cúi đầu, suy nghĩ như vầy: "Phật đặt ta vào hai cửa thua. Nếu ta nói là ta thọ nhận, thì đây là cửa thua rõ rệt, nên nhiều người biết, họ sẽ nói: Tại sao tự nói Hết thảy pháp ta đều không thọ nhận, nay lại nói kiến chấp đó ta thọ nhận?Rõ ràng là nói dối, đó là cửa thua rõ rệt bị nhiều người biết. Cửa thua thứ hai tế nhị hơn, vì nói ta đều không thọ nhận thì không mấy người biết". Trường Trão suy nghĩ vậy rồi, đáp lại Phật: "Cù-đàm! Hết thảy pháp ta không thọ nhận, kiến chấp ấy cũng không thọ nhận". Phật bảo: "Phạm-chí ông không thọ nhận hết thảy pháp, kiến chấp ấy cũng không thọ nhận. Không thọ nhận gì cả thì có gì khác với mọi người đâu, cần gì cống cao mà sanh kiêu mạn?" Hỏi như vậy, Trường Trão Phạm-chí không thể đáp được, tự mình biết mình đã rơi vào chỗ thua, liền sanh khởi tín tâm, cung kính đối với Nhất thiết trí của Phật, tự nghĩ rằng: "Ta bị thua mà Thế Tôn không nêu bày chỗ thua của ta, không nói phải quấy, không để ý. Tâm Phật nhu nhuyến thanh tịnh bậc nhất. Tất cả ngôn ngữ luận nghị đã dứt, được

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 27. Y chỉ Pháp...

đại pháp thậm thâm. Ngài là bậc đáng cung kính, tâm thanh tịnh bậc nhất, không ai hơn Phật". Vì Phật thuyết pháp dứt tà kiến của ông, ông liền ngay tại chỗ ngồi xa lìa trần cấu, đối với các pháp được con mắt Pháp thanh tịnh.

Xá-lợi-phất nghe những lời ấy, chứng được A-la-hán. Trường Trão Phạm-chí bèn xuất gia làm Sa-môn, chứng được A-la-hán có đại oai lực.

27. Y chỉ pháp ... KHi Phật nhập Niết-bàn, Ngài ở tại xứ Câu-thi-na-kiệt, giữa rừng cây Sa-la song thọ, nằm quay đầu về hướng Bắc mà sắp nhập Niết-bàn. Bấy giờ, A-nan tình ái luyến thân thuộc chưa trừ, vì chưa ly dục, tâm chìm trong biển ái, không thể tự ra được. Trưởng lão A-nê-lô-đậu (Anurudha) nói với A-nan: "Thầy là người giữ Phật pháp tạng, không nên giống như người phàm tự chìm trong biển ái! Hết thảy pháp hữu vi đều là tướng vô thường, Thầy chớ ưu sầu. Lại nữa, tự tay Phật đã trao pháp cho Thầy, Thầy nay ưu sầu thì sẽ làm mất việc đã thọ nhận. Thầy nên thưa Phật: Sau khi Phật Niết-bàn, chúng con hành đạo như thế nào? Ai sẽ là Thầy? Bọn Xa-nặc ác khẩu làm sao cùng ở chung? Kinh Phật bắt đầu nên để lời gì? Những việc vị lai như thế, Thầy nên hỏi Phật".

A-nan nghe việc ấy, tâm sầu muộn hơn tỉnh, được sức ghi nhớ đạo hỗ trợ, đến bên cuối giường

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 28. Hiện tượng xảy ra khi Phật nhập Niết-bàn

Phật nằm, đem các việc ấy hỏi Phật. Phật dạy A-nan: "Hoặc bây giờ, hoặc sau khi Ta diệt độ, nên tự y chỉ và y chỉ Pháp, không y chỉ nơi nào khác! Thế nào là Tỳ-kheo tự y chỉ và y chỉ Pháp, không y chỉ nơi nào khác? Là Tỳ-kheo quán ở trong thân, thường niệm nhất tâm trí tuệ, siêng tu tinh tấn, trừ tâm tham ưu thế gian, quán ngoài thân, quán trong ngoài thân cũng như thế; quán thọ, tâm, pháp niệm xứ cũng lại như thế. Đó gọi là Tỳ-kheo tự y chỉ và y chỉ Pháp, không y chỉ nơi nào khác. Từ nay, giới kinh giải thoát là Đại sư của các Thầy. Như kinh Giải Thoát Giới dạy: "Thân nghiệp, khẩu nghiệp, nên như thế nào mà làm. Tỳ-kheo Xa-nặc, sau khi ta Niết-bàn thì như Pháp Phạm-đàn (mặc tẩn) mà trị. Nếu người có tâm nhu nhuận thì dạy họ Kinh San-đà Ca-chiên-diên, tức có thể Đắc Đạo. Ta trải qua ba A-tăng-kỳ-kiếp, chứa nhóm tạng Pháp bảo; tạng ấy bắt đầu nên lời: "Như vậy, tôi nghe, một thời Phật ở tại địa phương ấy, quốc độ ấy, trong rừng câu xứ ấy", vì sao? Vì các kinh Phật đời quá khứ bắt đầu cũng xưng lời ấy, các kinh Phật đời vị lai bắt đầu cũng xưng lời ấy, các kinh Phật đời vị lai, bắt đầu cũng xưng lời ấy, các Phật đời hiện tại, cuối cùng khi Bát Niết-bàn cũng dạy xưng lời ấy. Nay Ta, sau khi Niết-bàn, bắt đầu kinh cũng nên xưng: "Như vậy, tôi nghe, một thời".

28. Hiện tượng xảy ra khi Phật nhập Niết-bàn: Trong Kinh Tập Pháp (Dharamasamyrahà-

sutra) nói:"Lúc Phật vào Niết-bàn, quả đất sáu cách rung động, các dòng sông chảy ngược, gió mạnh bộc phát, bốn phía nổi mây đen, sấm sét dữ dội, mưa đá đổ xuống, sao băng khắp nơi; Sư tử, ác thú kêu thét rống; Chư Thiên, Người đời đều cất tiếng la hét. Chư Thiên, Người đời đều phát ra lời rằng: "Phật vào Niết-bàn sao mà mau quá. Con mắt của thế gian đã mất".

Ngay lúc bấy giờ tất cả cỏ cây, cây thuốc, hoa lá cùng lúc rã tan; núi chúa Tu-di đều lay động, nước biển dậy sóng, đất rung động mạnh, núi non băng vỡ sụp, cây cối gãy đổ, bốn phía khói ùn rất là dễ sợ; vũng, ao, sông, ngòi đều quấy nhớp, sao chổi mọc ban ngày. Loài người đều kêu khóc, chư thiên âu sầu, thiên nữ nghẹn ngào khóc than, nước mắt đầm đìa. Các hàng Hữu học lặng lẽ không vui, các hàng Vô học nghĩ tới Pháp hữu vi hết thảy vô thường. Như vậy, Trời, Người, Dạ-xoa, La-sát, Càn-thát-bà, Chân-đà-la, Ma-hầu-la-già và loài Rồng đều rất buồn rầu; còn các vị A-la-hán đã đắc quả, khỏi biển lão bệnh tử, tâm niệm rằng:

"Đã qua sông ái của phàm nhân,

Đã xé giấy hợp đồng già chết,

Thấy bốn Rắn lớn trong hòm thân,

Nay vào Niết-bàn diệt vô dư".

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 29. Trưởng lão Ca-diếp kết tập kinh điển

Các vị Đại A-la-hán, ai nấy tùy ý ở trong núi rừng, khe suối, hang động xả thân mà nhập Niết-bàn. Lại có các A-la-hán đi giữa hư không, ví như Nhạn chúa hiện các thứ thần lực, khiến mọi người khởi lòng tin thanh tịnh, vậy sau mới vào Niết-bàn. Trời Lục dục cho đến trời Biến tịnh v.v... thấy các A-la-hán đều vào diệt độ, ai nấy nghĩ: "Mặt trời Phật đã lặn, các đệ tử đầy đủ thiền định, trí tuệ giải thoát trước đó cũng đã diệt độ. Các chúng sanh nay đủ các bệnh dâm, nộ, si mà các vị Thầy Pháp được gấp diệt độ, thì ai sẽ chữa trị cho? Các đệ tử như Hoa sen nở trong biển vô lượng trí tuệ, nay đã khô héo, cây Pháp gãy đổ, mây Pháp tan diệt, Bậc đại trí như Voi chúa đã mất, đàn Voi con cũng đi theo, người gieo Chánh pháp đã mất rồi, Pháp bảo sẽ tìm cầu ở nơi đâu?" như kệ nói:

"Phật đã vĩnh tịch vào Niết-bàn,

Chúng diệt kiết sử cũng qua đi,

Thế giới trống không, không bậc trí,

Ngu tối thêm lên, đèn trí tắt".

29. Trưởng lão Ca-diếp kiết tập kinh điển: Bấy giờ chư Thiên lễ dưới chân Đại Ca-diếp và nói kệ:

"Bậc kỳ lão, ba độc đã trừ,

Thân Ngài như cây trụ tử kim,

Đoan nghiêm vi diệu không thể sánh,

Mắt sáng trong sạch như Hoa sen".

Tán thán như vậy rồi, chư Thiên thưa Ca-diếp: "Đại đức Ca-diếp! Nhân giả biết không? Con thuyền Phật pháp như muốn vỡ, thành Phật pháp như muốn đổ, biển Phật pháp như muốn khô, cờ Chánh pháp như muốn ngã, đèn Phật pháp như muốn tắt, người thuyết pháp như muốn hết, người hành đạo ít dần, kẻ làm ác thêm lên. Xin Ngài đem tâm đại từ mà kiến lập Phật pháp".

Bấy giờ Đại Ca-diếp, tâm như biển cả, đứng lặng không lay động, giây lâu mới đáp: "Các ông khéo nói, thật đúng như lời, thế gian không lâu rồi sẽ vô trí, tối mù". Rồi lúc đó Đại Ca-diếp im lặng nhận lời. Bấy giờ chư thiên lễ dưới chân Đại Ca-diếp rồi bỗng nhiên không hiện, ai nấy về chỗ cũ.

Khi ấy Đại Ca-diếp tư duy rằng: "Ta nay làm sao để cho Phật pháp trong ba vô số kiếp khó tìm gặp ấy được trụ lâu?" Tư duy như vậy xong, lại suy nghĩ tiếp: "Ta biết pháp ấy có thể làm cho trụ được lâu dài, phải nên kết hợp Kinh (Tu-đa-la), Luật (Tỳ-ni), Luận (A-tỳ-đàm) thành Ba tạng Pháp, như vậy Phật pháp có thể trụ lâu; người đời sau có thể lãnh thọ hành trì, vì sao? Vì Phật thương xót chúng sanh, phải chịu khổ trong nhiều đời, mới học được pháp ấy mà diễn nói cho người.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 30. A-nan sám hối

Bọn ta cũng nên nghe theo Phật pháp mà tuyên dương khai hóa".

Lúc ấy Đại Ca-diếp nói lời ấy xong, Ngài đi đến trên đỉnh núi Tu-di đánh kiền chùy, rồi thuyết:

"Các đệ tử Phật,

Muốn nghĩ đến Phật,

Muốn báo ân Phật,

Chớ vào Niết-bàn".

Âm thanh kiền chùy và tiếng nói của Đại Ca-diếp vang đến khắp cả ba ngàn Đại thiên thế giới, ở đâu cũng nghe, thời bấy giờ các đệ tử đã được thần lực, đều đến hội họp ở chỗ Đại Ca-diếp.

Bấy giờ Đại Ca-diếp cáo với chúng hội: "Phật pháp sắp muốn diệt! Phật vì thương xót chúng sanh nên chịu cần khổ đủ thứ trong ba vô số kiếp mới học được pháp ấy! Nay Phật đã vào Niết-bàn, các đệ tử biết Pháp, thọ trì Pháp, tụng đọc Pháp cũng theo Phật mà diệt độ. Pháp nay sắp muốn diệt, chúng sanh đời vị lai thật đáng thương thay, đã bị mất con mắt trí tuệ, ngu si mù tối. Đức Phật đại từ bi thương xót chúng sanh, bọn Ta hãy vâng theo lời Phật, phải đợi đến khi kiết tập Kinh tạng xong, rồi tùy ý diệt độ".

30. A-nan sám hối: Bấy giờ Đại Ca-diếp chọn được ngàn người, chỉ trừ A-nan, còn hết thảy đã chứng A-la-hán, được sáu thứ thần thông, được cọng giải thoát, vô ngại giải thoát, được ba minh,

thiền định tự tại, có thể thuận hành và nghịch hành các tam muội, thảy đều vô ngại, cũng đọc biết cả mười tám thứ đại kinh của ngoại đạo. Ai nấy đều giỏi luận nghị, hàng phục các dị học.

Bấy giờ có vô số A-la-hán như thế, cớ gì chỉ chọn lấy ngàn người, mà không chọn lấy nhiều hơn?

Vua Tần-bà-ta-la đắc Đạo, tám vạn bốn ngàn quan thuộc cũng đều đắc Đạo. Lúc ấy vua sắc trong cung thường dọn bữa cúng dường cho một ngàn người. Vua A-xà-thế vẫn không bỏ pháp ấy. Bấy giờ Đại Ca-diếp tư duy: "Nếu chúng ta thường đi khất thực sẽ có ngoại đạo cưỡng đến nạn vấn mà bê trễ pháp sự. Nay trong thành Vương Xá thường dọn thức ăn cung cấp cho một ngàn người, chúng ta có thể ở trong đó, kiết tập Kinh tạng"; vì lẽ chỉ chọn một ngàn người, không chọn nhiều hơn.

Lúc ấy Đại Ca-diếp cùng với một ngàn người đi đến trong núi Kỳ-xà-quật, thành Vương Xá, nói với vua A-xà-thế: "Thưa Đại vương, hằng ngày ngài hãy sai người đem thức ăn đến cung cấp cho chúng tôi, nay chúng tôi ở đây kiết tập Kinh tạng, không được đi đâu". Chư vị an cư ở đó trong ba tháng hạ. Trong ngày mười lăm đầu thuyết giới, vân tập hòa hợp Tăng, Đại Ca-diếp vào thiền định, rồi dùng

Thiên nhãn quán trong chúng này đâu ai người chưa dứt sạch phiền não, phải nên mời ra. Thấy chỉ có một mình A-nan chưa dứt hết phiền não, còn chín trăm chín mười chín người kia đều đã sạch hết các lậu, thanh tịnh, không nhơ bẩn. Đại Ca-diếp từ thiền định dậy, lấy tay dắt A-nan ra khỏi chúng, nói: "Nay ở trong chúng thanh tịnh kiết tập Kinh tạng, Thầy chưa sạch hết kiết sử, không nên ở đây".

Bấy giờ A-nan hổ thẹn buồn khóc, tự nghĩ: "Ta hai mươi lăm năm theo hầu hạ Thế Tôn, gần gũi chăm sóc Ngài, chưa bao giờ bị khổ não như thế nào; Phật là Đại đức từ bi, hay ẩn nhẫn". Suy nghĩ xong, A-nan thưa Đại Ca-diếp: "Tôi có đủ sức để đắc Đạo từ lâu, song theo pháp của các đức Phật, vị A-la-hán không thể bị sai khiến hầu hạ hai bên; vì thế tôi giữ lại một phần kiết sử nhỏ nhặt mà không dứt hết đó thôi". Đại Ca-diếp nói: "Thầy còn có tội là: ý Phật không muốn cho người nữ xuất gia, vì Thầy ân cần khuyến thỉnh, Phật mới cho họ xuất gia, vì lẽ đó mà Chánh pháp của Phật chỉ năm trăm năm là suy giảm. Đó là tội Đột-kiết-la (Dumkrta) của Thầy". A-nan đáp: "Tôi thương xót bà Cù-đàm-di. Lại nữa, theo pháp của chư Phật ba đời đều có bốn bộ chúng, sao riêng Phật Thích-ca Văn của ta lại không có!", Đại Ca-diếp nói: "Khi Phật sắp nhập Niết-bàn gần thành Câu-thi-na-kiệt, Ngài đau lưng, trải bốn lớp y Âu-đa-la-

tăng để nằm và nói với Thầy: "Ta cần nước", mà Thầy không cung cấp. Đó là tội Đột-kiết-la của Thầy". A-nan đáp:"Khi đó cả năm trăm cỗ xe băng dòng lội qua làm nước vẩn đục, vì thế nên tôi không lấy". Đại Ca-diếp nói: "Dẫu nước bị đục, thần lực của Phật có thể làm cho nước đục biến thành trong sạch, sao Thầy không lấy? Đó là tội Đột-kiết-la của Thầy. Thầy hãy sám hối đi!" Đại Ca-diếp lại nói: "Phật đã dạy: Nếu người khéo tu tập bốn thần túc, thì có thể sống một kiếp hoặc non một kiếp. Phật khéo tu tập Bốn thần túc, muốn sống một kiếp hoặc non một kiếp đều được, mà sao Thầy làm thinh không thưa lại. Phật hỏi đến ba lần, Thầy vẫn làm thinh không cầu xin Phật trụ thế, đừng vội Niết-bàn. Nếu Thầy thưa với Phật là: Phật khéo tu tập Bốn thần túc, Ngài nên sống một kiếp hoặc non một kiếp! Do vì Thầy, mà Thế Tôn sớm vào Niết-bàn. Đó là tội Đột-kiết-la của Thầy!" A-nan đáp: "Ma che lấp tâm tôi, nên không nói được, chứ không phải tôi có ác tâm mà không thưa Phật". Đại Ca-diếp nói: "Thầy xếp y Tăng-già-lê của Phật mà lấy chân đạp lên. Đó là tội Đột-kiết-la của Thầy!" A-nan đáp: "Khi ấy có gió lớn nổi lên mà không ai giúp tôi cầm y, gió thổi làm y rớt xuống chân tôi, chứ không phải do tôi không cung kính mà giẫm lên y của Phật!" Đại Ca-diếp nói: "Sau khi Phật Niết-bàn, Thầy bày tướng Mã âm tàng của Phật cho người nữ xem, sao

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 31. Kiều-phạm-ba-đề nhập diệt

không biết xấu? Đó là tội Đột-kiết-la của Thầy!" A-nan đáp: "Khi ấy tôi suy nghĩ: Nếu các người nữ thấy tướng Mã âm tàng của Phật, chắc họ tự xấu hổ thân hình nữ nhân, mong muốn được thân nam tử, tu hành Phật tướng, gieo gốc phước đức"; vì thế mà tôi cho người nữ xem, chớ không phải không biết xấu mà cố tâm phạm". Đại Ca-diếp nói: "Thầy có sáu tội Đột-kiết-la như vậy nên phải sám hối giữa Tăng". A-nan nói: "Vâng, xin theo lời dạy của Trưởng lão Đại Ca-diếp và chúng Tăng". Khi ấy A-nan quỳ thẳng chắp tay, bày vai áo bên phải, cởi dép, sám hối sáu tội Đột-kiết-la. Đại Ca-diếp ở giữa Tăng, cầm tay dắt A-nan ra ngoài, nói với A-nan:"Thầy hãy dứt hết lậu hoặc của Thầy, vậy sau hãy vào, kiết sử tàng dư chưa hết, thì Thầy chớ vào". Nói xong, liền tự đóng cửa lại.

31. Kiều-phạm-ba-đề nhập diệt: Bấy giờ, các A-la-hán nghị rằng: "Ai có thể kiết tập Tỳ-ni Pháp tạng?" Trưởng lão A-nê-lô-đậu (A-nậu-lâu-đà) nói: "Xá-lợi-phất như là Phật thứ hai, có người đệ tử giỏi, tên là Kiều-phạm-ba-đề là người nhu nhuyến hòa nhã, thường ở chỗ vắng, trú tâm tịch tịnh, có thể biết rành Tỳ-ni tạng, nay đang ở trong vườn cây Thi-lợi-sa trên trời, nên sai cứ thỉnh về" Đại Ca-diếp nói với hạ tọa Tỳ-kheo: "Thầy hãy nghe Tăng sai". Hạ tọa Tỳ-kheo thưa: "Tăng có việc gì sai khiến?" Đại Ca-diếp nói: "Tăng sai

thầy đến trong vườn Thi-lợi-sa ở trên trời, nơi A-la-há Kiều-phạm-ba-đề đang ở". Tỳ-kheo ấy vui mừng hăng hái vâng lời Tăng sai, và bạch Đại Ca-diếp: "Tôi đến chỗ A-la-há Kiều-phạm-ba-đề, trình thuyết việc gì?" Đại Ca-diếp nói: "Đến đó rồi, thưa với Kiều-phạm-ba-đề: Các vị lậu tận A-la-hán Đại Ca-diếp v.v... đều hội tại Diêm-phù-đề, Tăng có Pháp sự lớn, thỉnh Ngài mau đi đến'.

Hạ tọa Tỳ-kheo ấy lễ Tăng rồi đi quanh ba vòng, liền như chim Kim sí bay lên hư không, đến chỗ Kiều-phạm-ba-đề, cúi đầu tác lễ, thưa Kiều-phạm-ba-đề: "Thưa Đại đức, vị nhu nhuyến, hiền thiện, thiển dục, tri túc, thường ở trong Thiền định, Đại Ca-diếp có lời thăm hỏi và nói với Ngài: Nay Tăng có đại Pháp sự, xin Ngài mau đến đó xem hàng Tăng bảo tụ họp". Khi ấy Kiều-phạm-ba-đề có tâm nghi ngại, nói với Tỳ-kheo ấy: "Tăng sắp không có việc đấu tránh mà gọi tôi chăng? Không có kẻ phá Tăng ư? Phật nhập diệt rồi ư?" Tỳ-kheo ấy nói: "Đúng như lời Ngài nói, đức Phật Đại sư đã diệt độ". Kiều-phạm-ba-đề nói: "Phật diệt độ mau quá! Con mắt thế gian đã mất! Vị tướng có khả năng theo Phật chuyển xe pháp là Hòa thượng Xá-lợi-phất của ta nay ở đâu?" Đáp: "Đã vào Niết-bàn trước Phật". Kiều-phạm-ba-đề nói: "Đấng Đại sư, bậc Pháp tướng đều đã cách lìa, sẽ tính sao đây? Đại Mục-kiền-liên bây giờ ở đâu?" Tỳ-kheo ấy

đáp: " Cũng đã diệt độ". Kiều-phạm-ba-đề nói: "Phật pháp sắp muốn tàn, bậc Đại nhân đã qua đi, chúng sanh thật đáng thương". Lại hỏi: "trưởng lão A-nan nay làm gì?" Tỳ-kheo ấy đáp: "Trưởng lão A-nan sau khi Phật diệt độ, rầu rỉ khóc lóc, mê man không tả xiết". Kiều-phạm-ba-đề nói: "A-nan áo não là do còn ái kiết, sinh đau khổ về nỗi biệt ly. Còn La-hầu-la thì sao?" Tỳ-kheo ấy đáp: "La-hầu-la đã chứng A-la-hán nên không ưu sầu, mà chỉ quán các pháp vô thường". Kiều-phạm-ba-đề nói: "Lòng thương yêu khó dứt mà dứt được nên không ưu sầu". Lại nói tiếp: "Ta đã mất vị Đại sư ly dục thì ta còn ở trong vườn Thi-lợi-sa này làm gì? Các vị Đại sư Hòa thượng của đã đều đã diệt độ, nay ta không thể trở xuống Diêm-phù-đề nữa, mà ở đây vào Niết-bàn".

Nói xong lời ấy Tôn giả nhập thiền định, bay lên hư không, thân phóng ra ánh sáng, lại phất ra nước lửa, tay cầm mặt trời, mặt trăng, hiện các thứ thần biến, tự tâm phát lửa thiêu thân, trong thân phát ra bốn luồng nước chảy xuống đến chỗ Đại Ca-diếp, trong luồng nước có tiếng nói kệ:

"Kiều-phạm-ba-đề cúi đầu lễ,

Đại đức Tăng, diệu chúng bậc nhất.

Nghe Phật diệt độ, tôi diệt theo,

Như Voi chúa đi, Voi con theo".

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 32. Tôn giả A-nan chứng quả A-la-hán

Bấy giờ Tỳ-kheo hạ tọa ôm y bát trở lại nơi chúng Tăng.

32. Tôn giả A-nan chứng quả A-la-hán: Tôn giả A-nan tư duy các pháp, chưa dứt hết lậu hoặc dư tàn, đêm đó tọa thiền kinh hành, ân cần cầu đạo, ấy là vì A-nan trí tuệ nhiều mà định lực ít nên không đắc Đạo, định và trí bằng nhau mới mau chứng đắc. Cuối đêm sắp hết, mệt quá muốn nghỉ, vừa nằm xuống đầu chưa đến gối, A-nan bỗng nhiên tỏ ngộ, như điện xẹt sáng, từ chỗ tối được thấy đường. A-nan nhập định Kim cang như vậy, phá hết thảy các núi phiền não, chứng được Ba minh thần thông, Cọng giải thoát, thành bậc A-la-hán đại lực. Ngay đêm đó, A-nan đi đến nhà Tăng gõ cửa gọi. Đại Ca-diếp hỏi: "Ai gõ cửa đó?". Đáp: "Tôi là A-nan". Đại Ca-diếp nói: "Thầy vì sao đến đây?" A-nan thưa: "Tôi đêm nay đã dứt các lậu". Đại Ca-diếp nói: "Không mở cửa! Thầy cứ theo lỗ khóa mà vào". A-nan đáp: "Dạ được", liền dùng thần lực theo lỗ khóa mà vào, lạy dưới chân chúng Tăng mà sám hối. Đại Ca-diếp không còn quở trách, lấy tay xoa đầu A-nan nói: "Tôi cố vì thầy, để cho thầy đắc Đạo, thầy không nên hiềm hận; cũng như vậy, tôi cốt để Thầy tự chứng ngộ. Ví như lấy tay vẽ hư không, không dính mắc gì, tâm A-la-hán cũng như vậy, trong hết thảy

pháp, không còn dính mắc. Thầy hãy trở lại chỗ ngồi của mình".

Khi ấy Tăng lại bàn rằng: "Kiều-phạm-ba-đề đã vào diệt độ, còn có ai có thể kiết tập Kinh tạng?" Trưởng lão A-nê-lô-đậu nói: "Trưởng lão A-nan đang ở đây, trong hàng đệ tử Phật, người thường hầu gần Phật, nghe kinh nhớ hết, Phật thường khen ngợi; A-nan có thể kiết tập Kinh tạng".

Bấy giờ trưởng lão Đại Ca-diếp xoa đầu A-nan, nói: "Phật chúc lụy cho Thầy thọ trì Pháp tạng, Thầy nên báo ân Phật. Phật ở chỗ nào thuyết Pháp trước hết? Các đệ tử Phật có thể thủ hộ Pháp tạng thì đều đã diệt độ, chỉ còn lại mình Thầy, Thầy nay nên theo tâm của Phật, thương xót chúng sanh, kiết tập Phật Pháp tạng".

Khi ấy A-nan lễ Tăng xong, lên ngồi tòa Sư tử. Bấy giờ Đại Ca-diếp nói kệ:

"Phật Thánh Sư tử vương,

A-nan là con Phật,

Ngồi trên tòa Sư tử.

Quán trong chúng, vắng Phật.

Như thế, chúng Đại đức,

Không Phật, mất uy thần.

Như khi trời không trăng,

Có sao nhưng chẳng nghiêm.

Thầy đại trí nên nói,

Thầy, con Phật hãy nói,

Ở đâu Phật đã thuyết,

Nay Thầy nên nói rõ".

Khi ấy Trưởng lão A-nan nhất tâm, chấp tay hướng đến nơi Phật Niết-bàn nói:

"Lúc ấy Phật mới thuyết Pháp,

Lúc ấy con không thấy,

Nghe truyền lại như vầy:

Phật ở Ba-la-nại.

Phật vì năm Tỳ-kheo,

Lần đầu mở cửa Pháp,

Thuyết bốn pháp chơn đế,

Khổ, Tập và Diệt, Đạo.

A-nhã Kiều-trần-như,

Trước tiên được thấy đạo,

Tám vạn các thiên chúng,

Cũng đều vào dấu đạo".

Nghìn A-la-hán ấy nghe lời rồi, bay lên hư không, cao bằng bảy cây Đa-la, cùng nói: "Lớn thay, sức mạnh vô thường! Như chúng ta mắt thấy Phật thuyết pháp, nay lại nói "Tôi nghe", rồi nói kệ:

"Ta thấy thân tướng Phật,

Giống như núi Tử Kim,

Chúng đức diệu tướng diệt,

Chỉ còn lại danh thôi.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 33. U-ba-li tuyên thuyết luật tạng

Vậy nên hãy phương tiện,

Mong ra khỏi ba cõi,

Siêng nhóm các thiện căn,

Niết-bàn vui hơn hết".

Bấy giờ A-nê-lô-đậu nói kệ:

"Ôi thế gian vô thường!

Như trăng nước, cây chuối,

Công đức đầy ba cõi,

Gió vô thường hoại hết".

Bây giờ Đại Ca-diếp lại nói kệ:

"Quá lớn, sức vô thường,

Ngu, trí,nghèo, giàu,sang,

Đắc đạo, chưa đắc đạo,

Hết thảy không tránh khỏi.

Phi lời hay, của báu,

Phi gian dối tranh được,

Như lửa đốt muôn vật,

Tướng vô thường là vậy".

Đại Ca-diếp nói với A-nan: "Từ kinh Chuyển Pháp luân đến kinh Đại Bát-niết-bàn, tập thành bốn bộ A-hàm: Tăng-nhất A-hàm, Trung A-hàm, Trường A-hàm, Tương Ưng A-hàm. Đó gọi là Pháp tạng Tu-đố-lộ (Sutrapitaka).

33. Ưu-ba-ly tuyên thuyết Luật tạng: Các A-la-hán lại hỏi: "Ai có thể hiểu rõ mà tập thành Pháp

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 34. A-nan thuyết tạng A-tỳ-đàm

tạng Tỳ-ni?" Đều nói: "Trưởng lão Ưu-ba-ly, là người trì Luật hơn cả trong năm trăm A-la-hán, chúng ta nay cung thỉnh". Liền thỉnh: "Mời đứng dậy đi đến ngồi tòa Sư tử mà thuật lại: Phật ở chỗ nào bắt đầu thuyết Tỳ-ni kiết giới?"

Ưu-ba-ly vâng lời Tăng dạy, ngồi trên tòa Sư tử nói: "Như vậy tôi nghe, một thời Phật ở thành Tỳ-xá-ly, bấy giờ con của Trưởng giả Tu-lân-na Ca-nan-đà, bắt đầu làm chuyện phi phạm hạnh. Do nhân duyên ấy, Phật kết thành đại tội thứ nhất. Hai trăm năm mươi giới làm thành ba bộ, bảy pháp, tám pháp, Tỳ-kheo ni, Tỳ-ni, Tăng-nhất,Ưu-ba-ly-vấn, Tạp bộ,Thiện bộ. Như vậy mười tám bộ làm thành tạng Tỳ-ni.

34. A-nan thuyết tạng A-tỳ-đàm: Các A-la-hán lại suy nghĩ: "Ai có thể hiểu rõ mà kiết tập tạng A-tỳ-đàm?" Nghĩ rằng: "Trưởng lão A-nan trong năm trăm A-la-hán, là người bậc nhất hiểu nghĩa Tu-đố-lộ, chúng ta nay cung thỉnh". Liền thỉnh rằng: "Xin đứng dậy đi đến ngồi tòa Sư tử, thuật lại Phật ở chỗ nào đầu tiên thuyết về A-tỳ-đàm?"

A-nan vâng lời Tăng dạy, đến ngồi trên tòa Sư tử nói: "Như vậy tôi nghe, một thời Phật ở thành Xá-bà-đề, bấy giờ Phật bảo các Tỳ-kheo, những người có năm điều sợ, năm tội, năm oán, không trừ không diệt, do nhân duyên ấy, thân taamm trong đời

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 35. Tiền thân Xá-lợi-phất tánh cứng cỏi

này chịu vô lượng khổ, đời sau lại đọa vào đường ác. Những người không có năm điều sợ, năm tội, năm oán, do nhân duyên ấy, thân tâm trong đời nầy thọ vui, đời sau lại sanh vào chỗ vui trên trời. Những gì là năm điều sợ nên xa lìa? Một là sát sanh, hai là trộm, ba là tà dâm, bốn là nói dối, năm là uống rượu". Những điều như thế gọi là tạng A-tỳ-đàm.

35. Tiền thân Xá-lợi-phất tánh cứng cỏi: Bấy giờ Phật từ thiền định dậy đi kinh hành, La-hầu-la đi theo, Phật hỏi La-hầu-la vì sao gầy ốm? La-hầu-la thưa kệ:

Nếu người ăn dầu thì có sức,

Nếu uống sữa tươi thì sắc tốt,

Nếu ăn mè, rau, không sắc, lực.

Đại đức Thế Tôn tự nên biết".

Phật hỏi La-hầu-la: "Trong chúng này ai là thượng tọa?" La-hầu-la thưa: "Hòa thượng Xá-lợi-phất". Phật nói: "Xá-lợi-phất ăn đồ bất tịnh".

Bấy giờ Xá-lợi-phất nghe nói lại lời ấy, tức thì mửa đồ ăn, và tự thề: "Từ nay không còn nhận lời người thỉnh".

Khi ấy vua Ba-tư-nặc, Trưởng giả Tu-đạt-đa v.v.. đến chỗ Xá-lợi-phất và nói với Xá-lợi-phất: "Phật không vì vô sự mà nhận lời người thỉnh, Đại đức Xá-lợi-phất cũng không nhận lời thỉnh, thời kẻ

cư sĩ áo trắng chúng tôi làm sao có được lòng tin lớn lao thanh tịnh". Xá-lợi-phất ăn đồ bất tịnh, nay không được nhận lời người thỉnh".

Lúc ấy vua Ba-tư-nặc v.v.. đi đến chỗ Phật, bạch Phật: "Phật không thường nhận lời người thỉnh, Tôn giả Xá-lợi-phất cũng không nhận lời thỉnh, thời chúng con làm sao có được lòng tin lớn? Mong Phật sắc Tôn giả Xá-lợi-phất trở lại nhận lời người thỉnh". Phật nói: "Thầy ấy tâm cứng cỏi, không thể lay chuyển".

Bấy giờ, Phật dẫn Nhân duyên Bản sanh: "Xưa có một Quốc vương bị Rắn độc cắn, vua sắp muốn chết, gọi các lương y khiến trị độc Rắn. Bấy giờ các lương y nói: "Phải làm sao cho Rắn hút lại độc khí mới hết được".

Khi ấy các lương y đều đọc chú thuật, con Rắn cắn vua liền đến chỗ vua, các lương y chất củi và đốt lửa lên, bảo con Rắn: "Ngươi phải hút lại chất độc của ngươi, nếu không thì sẽ phải nhảy vào lửa". Rắn đố suy nghĩ:"Ta đã nhả chất độc, làm sao hút lại, thà phải chịu chết!" Tư duy định tâm, liền nhảy vào lửa. Rắn độc lúc ấy chính là Xá-lợi-phất, đời đời tâm cứng cỏi không thể lay động".

Lại nữa,Trưởng lão Tất-lăng Già-bà-ta thường bị đau mắt. Ông ấy khi đi khất thực thường đi ngang

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 36. Chiền-xà (Cinca) vu khống Phật

qua sông Hằng. Khi đến bên dòng sông, ông gảy móng tay mà nói: "Tiểu tỳ, dừng lại, đừng cho nước chảy". Nước liền rẽ làm hai, ông ấy qua được, rồi đi khất thực. Thần sông Hằng đến chỗ Phật, bạch Phật: "Đệ tử của Phật là Tất-lăng Già-bà-ta thường mắng tôi: "Tiểu tỳ, dừng lại, đừng cho nước chảy". Phật bảo Tất-lăng Già-bà-ta sám hối thần sông Hằng. Tất-lăng Già-bà-ta tức thì chắp tay mà nói với thần sông Hằng: "Tiểu tỳ, chớ giận, nay ta tạ lỗi nhà ngươi". Khi ấy đại chúng cười nói: "Tại sao tạ lỗi mà lại mắng nữa?" Phật nói với thần sông Hằng: "Ông thấy Tất-lăng Già-bà-ta chấp tay tạ lỗi chăng? Tạ lỗi là không có lòng kiêu mạn mà lại nói với lời ấy, nên biết không phải là ác. Chẳng qua ông ấy năm trăm đời lại đây, thường sanh trong nhà Ba-la-môn, thường tự kiêu, cho mình cao quý, khinh rẻ người khác, tập khí xưa nay như vậy, nên miệng nói mà tâm không kiêu mạn".

36. Chiều-xà (Cinca) vu khống Phật: Các A-la-hán tuy dứt kiết sử mà còn có tập khí tàn dư, còn như chư Phật Thế Tôn, hoặc có người lấy dao cắt một cánh tay, hoặc có người lấy hương Chiên-đàn xoa một cánh tay, cũng như con mắt bên phải và con mắt bên trái, tâm Ngài không thương ghét; vì Ngài vĩnh viễn không còn tập khí tàn dư.

Con gái Bà-la-môn tên là Chiên-xà (Cinca) độn cái bát giả mang bầu đến mắng Phật ngay ở

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 37. Phật có Nhất thiết trí không

giữa đại chúng rằng: "Ông này làm cho tôi có thai sao không chịu lo cơm áo cho tôi. Ông là người không biết xấu, mê hoặc thiên hạ".

Bấy giờ năm trăm thầy Bà-la-môn giơ tay mà xướng lên: "Phải, phải, chúng ta biết việc ấy". Lúc ấy Phật không đổi sắc, cũng không thẹn thùng. Việc ấy tức thời bị lột trần ra, đất liền động mạnh, chư Thiên cúng dường, rải các danh hoa, tán thán đức của Phật, Phật cũng không có sắc mừng.

37. Phật có Nhất thiết trí không? Kinh Phóng Ngưu thí dụ nói: "Quốc vương xứ Ma-già-đà (Magadha) là Tần-ba-ta-la (Bimbisàra) thỉnh Phật và năm trăm đệ tử trong ba tháng. Vua cần sữa tươi để cúng dường Phật và Tỳ-kheo Tăng nên mới gọi những người chăn trâu đến ở đó, ngày ngày mang sữa tươi đến. Sau ba tháng, Vua cảm thương những người chăn trâu ấy nên bảo: "Các ngươi đến hầu Phật rồi trở về chăn trâu.

Các người chăn trâu đi đến chỗ Phật, ở giữa đường, cùng nhau bàn rằng: "Chúng ta nghe nói Phật là đấng Nhất thiết trí, bọn ta là hạng tiểu nhân hạ liệt, làm sao biết được Ngài là Nhất thiết trí hay không?"

Các Bà-la-môn ưa uống sữa, thường qua lại chỗ các người chăn trâu mà làm thân thiện. Những người chăn trâu do đó được nghe danh hiệu về các

kinh sách của Bà-la-môn, nên nói với nhau: "Phương pháp trị bệnh, phương pháp chiến đấu, phương pháp xem tinh tú, phương pháp tế trời, ca múa, phương pháp luận nghị, nạn vấn v.v... sáu mươi bốn thứ kỹ nghệ thế gian ấy, con vua Tịnh Phạn học rộng nghe nhiều, thì biết những việc ấy không khó, nhưng từ khi sanh đến nay không hề chăn trâu. Vậy chúng ta hãy lấy bí pháp chăn trâu để hỏi, nếu giải đáp được thì mới thật là bậc Nhất thiết trí".

Bàn như vậy xong, họ cùng nhau vào trước vườn Trúc (Venuvana), thấy ánh sáng của Phật chiếu khắp rừng, tiến tới trước tìm Phật; thấy Phật ngồi dưới cây, tướng tợ núi vàng, như sữa tươi rót vào lửa, cháy rực sáng ngời, hoặc tợ như vàng ròng rải màu Tử kim trên khắp rừng Trúc, trông không biết chán, tâm rất hoan hỷ, cùng nhau nói:

"Nay, Thích Sư tử này,

Có Nhất thiết trí không?

Trông thấy đều vui mừng,

Việc ấy cũng đủ rồi.

Quang minh sáng bậc nhất,

Nhan mạo rất quý trọng.

Thân tướng uy đức đủ,

Tương xứng danh hiệu Phật.

Tướng, tướng đều phân minh

Uy thần cũng đầy đủ,

Phúc đức tự rạng rỡ,

Ai nấy cũng ái kính.

Thân ở trong vòng sáng,

Người xem không hề chán,

Nếu có Nhất thiết trí,

Tất có công đức ấy.

Hết thảy các màu vẻ,

Tượng châu báu trang nghiêm.

Muốn sánh diệu thân này,

Không thể nào sánh được.

Làm thỏa mãn người xem,

Khiến được vui bậc nhất,

Thấy rồi sanh tịnh tín,

Tức là Nhất thiết trí".

Suy nghĩ như vậy xong, họ lễ Phật rồi ngồi xuống, hỏi Phật: "Người chăn trâu có mấy điều thành tựu để cho bầy trâu nhiều thêm và an ổn? Có mấy điều không thành tựu, khiến bầy trâu không thêm, không an ổn?" Phật đáp: "Có mười một điều để người chăn trâu làm cho bầy trâu nhiều thêm và an ổn. Những gì là mười một? Đó là biết sắc, biết tướng, biết mổ xẻ, biết che vết thương, biết hun khói, biết đường đi tốt, biết chỗ trâu thích hợp, biết khéo đưa qua sông, biết chỗ an ổn, biết giữ sữa, biết nuôi trâu chúa. Nếu người

chăn trâu biết mười một điều này thì có thể làm cho bầy trâu thêm nhiều và an ổn. Tỳ-kheo cũng như thế, biết mười một pháp này thì có thể làm cho thiện pháp tăng trưởng.

1-Sao gọi là biết sắc? là biết trắng đen, sắc trắng, tạp sắc. Tỳ-kheo cũng như thế, biết tất cả sắc đều là tứ đại và tứ đại sở tạo.

2-Sao gọi là biết tướng? là biết trâu có tướng tốt hay không có tướng tốt, khi hợp với bầy Trâu khác nhân tướng mà biết. Tỳ-kheo cũng như vậy, thấy tướng thiện nghiệp biết là người trí, thấy tướng ác nghiệp biết là người ngu.

3-Sao gọi là biết mổ xẻ? Trâu bị các loại trùng hút máu thì vết thương lở ra, mổ xẻ thời trừ hại, thời vui tươi. Tỳ-kheo cũng như vậy, bị trùng giác quán ác tà hút máu thiện căn, tăng trưởng vết thương lòng, trừ bỏ thời được an ổn.

4-Sao gọi là biết che vết thương? Là biết lấy vải, cỏ, lá để ngăn ngừa muỗi mòng chích đốt. Tỳ-kheo cũng như vậy, lấy pháp chánh quán để che vết thương sáu căn không để bị các ác trùng phiền não tham dục, sân nhuế châm chích, làm tổn thương.

5-Sao gọi là biết hun khói? Hun khói là để trừ mũôi mòng, trâu ở xa nhìn thấy khói thì nhắm theo mà về nhà. Tỳ-kheo cũng như vậy, đúng như điều được nghe mà thuyết để trừ các muỗi mòng

kiết sử, dùng khói thuyết pháp để dắt dẫn chúng sanh đi vào nhà thật tướng không, vô ngã.

6-Sao gọi là biết đường đi? Biết con đường trâu đi về tốt hay xấu. Tỳ-kheo cũng như vậy, biết Tám thánh đạo có thể đưa đến Niết-bàn, lìa con đường ác đoạn và thường.

7-Sao gọi là biết chỗ trâu thích hợp? Là biết làm cho trâu sinh sôi, an ổn, ít bệnh. Tỳ-khoe cũng như vậy, lúc thuyết Phật pháp, được pháp hỷ thanh tịnh, các thiện căn tăng thịnh.

8- Sao gọi là biết đưa qua sông? Biết chỗ để vào dễ qua không sóng dữ, trùng độc. Tỳ-kheo cũng như vậy, hay đến chỗ Tỳ-kheo đa văn hỏi pháp, người thuyết pháp biết rõ người nghe lợi căn hay độn căn, phiền não nhẹ hay nặng, khiến họ khéo léo sang bờ, qua được an ổn.

9-Sao gọi là biết chỗ an ổn? Biết chỗ ở không có Cọp Beo, Sư tử, ác trùng, độc thú. Tỳ-kheo cũng như vậy, biết Bốn niêm xứ là an ổn không có ác Ma, độc thú phiền não, Tỳ-kheo vào đó thời không hoạn nạn.

10-Sao gọi là biết giữ sữa? Trâu mẹ ái niệm trâu con nên cho sữa. Vì sữa lại một phần nên trâu mẹ vui mừng, thời tiếp nối không khô kiệt, chủ trâu và người chăn trân ngày càng có ích. Tỳ-kheo cũng như vậy, hàng cư sĩ áo trắng cấp thí áo

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 38.Trưởng lão Ca-diếp nhập Vô dư y Niết-bàn

mặc, thức ăn, nên biết tiết lượng, không khiến khánh kiệt, thời Đàn-việt hoan hỷ, tín tâm không dứt, người thọ nhận được đầy đủ không thiếu.

11-Sao gọi là biết nuôi trâu chúa? Bảo hộ trâu đực lớn, vì nó giữ gìn đàn trâu, nên phải nuôi nấng không để ốm gầy, cho uống dầu mè, trang sức bằng Anh lạc, ra dấu hiệu với cái Tù-và sắt, biết cọ xát, khen ngợi v.v... Tỳ-kheo cũng như vậy. Trong chúng Tăng có bậc đại nhân uy đức, hộ trì ích lợi Phật pháp, hàng phục ngoại đạo, hay khiến tám chúng gieo trồng các thiện căn, thì nên tùy chỗ sở nghi của bậc ấy mà cung kính cúng dường".

Các người chăn trâu nghe nói thế rồi, suy nghĩ: "Bọn người chăn trâu chúng ta biết được không quá ba, bốn việc, các ông thầy của chăn trâu biết nhiều hơn nữa cũng không quá năm, sáu việc". Nay nghe như vậy tán thán là chưa từng có: "Nếu biết được việc này, thì các việc khác cũng thế. Thật là bậc Nhất thiết trí, không còn nghi ngờ gì nữa!"

38. Trưởng lão Ca-diếp nhập Vô-dư Niết-bàn: Trưởng lão Đại Ca-diếp ở trong Kỳ-xà-quật kiết tập ba Pháp tạng, độ xong những chúng sanh khả độ, muốn theo Phật vào Niết-bàn nên sáng sớm đắp y, ôm bát vào thành vương xá khất thực rồi lên Kỳ-xà-quật nói với các đệ tử: "Ta nay muốn vào vô dư Niết-bàn". Nói như vậy xong, vào phòng ngồi kiết-

già, các thiền định vô lậu tự huân ướp thân. Đệ tử của Đại Ca-diếp nói với các quý nhân: "Các người biết không, hôm nay Tôn giả Đại Ca-diếp vào Vô-dư Niết bàn?" Các quý nhân nghe được đều hết sức u sầu nói:"Phật đã diệt độ, Đại Ca-diếp hộ trì Phật pháp nay lại muốn vào Vô-dư Niết bàn!" Các quý nhân, các Tỳ-kheo, vào lúc xế chiều tụ tập tại Kỳ-xà-quật. Trưởng lão Đại Ca-diếp lúc xế chiều từ thiền định dậy, vào giữa chúng ngồi tán thuyết về vô thường, rằng hết thảy pháp hữu vi vì nhân duyên sanh nên vô thường. Trước không nay có, có rồi hoàn không nên vô thường. Nhân duyên sanh nên vô thường, vô thường nên khổ, khổ nên vô ngã, vì vô ngã nên người có trí không nên chấp ngã và ngã sở. Nếu chấp ngã và ngã sở thì bị vô lượng ưu sầu khổ não. Trong hết thảy thế giới, tâm nên nhàm chán mà cầu ly dục. Thuyết các thứ khổ não như thế trong thế giới, khai mở tâm cho đại chúng, khiến vào Niết bàn.

Nói lời ấy xong, Tôn giả liền mặc y Tăng-già-lê nhận được từ Phật, mang y bát, cầm tích trượng, như chim Kim sí hiện bay lên hư không, với bốn oai nghi đi đứng nằm ngồi của thân; một thân hiện ra vô lượng thân, khắp thế giới phương Đông; từ vô lượng thân trở lại một thân; phần thân trên xuất lửa, phần thân dưới xuất nước, phần thân trên xuất

nước, phần thân dưới xuất lửa. Ở phương Nam, Tây, Bắc cũng vậy, làm cho chúng tâm nhàn chán đời, đều hoan hỷ xong, Tôn giả ở tại đỉnh Kỳ-xà-quật, cùng y bát đầy đủ, phát nguyện: "Nguyện cho thân tôi không hoại, khi đức Di-lặc thành Phật, cốt thân này cho tôi xuất hiện trở lại, lấy nhân duyên ấy để độ chúng sanh".

Phát nguyện y như vậy, Tôn giả đi thẳng vào trong đá ở trên đỉnh Kỳ-xà-quật, như đi vào bùn nhuyễn, vào xong, núi khép lại. Về sau, khi con người sống tám vạn bốn ngàn tuổi, thân cao tám mươi thước, Phật Di-lặc ra đời, thân Phật cao một trăm sáu mươi thước, mặt Phật hai mươi bốn thước, vòng hào quang mười dặm. Lúc ấy, chúng sanh nghe đức Phật Di-lặc ra đời, vô lượng người theo Phật xuất gia. Lúc Phật ở giữa đại chúng thuyết pháp lần đầu tiên, có chín mươi chín ức người chứng được đạo quả A-la-hán, đầy đủ sáu thông. Hội thứ hai, có chín mươi ức người chứng được đạo quả A-la-hán. Hội thứ ba, có chín mươi ba ức người chứng được đạo quả A-la-hán. Từ đó về sau độ vô số người.

Nhân dân bấy giờ dần dần về sau sinh biếng nhác, chán nản. Phật Di-lặc thấy chúng nhân như vậy, dùng ngón chân mà mở núi Kỳ-xà-quật ra. Lúc ấy, cốt thân của Trưởng lão Đại Ca-diếp, mặc

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 39. Tịnh mục chứng quả nhờ Xá-lợi-phất

y Tăng-già-lê hiện ra, đảnh lễ chân Phật Di-lặc, rồi bay lên hư không hiện ra các thần biến như trước, liền ở giữa hư không tự diệt thân mà vào Niết bàn.

Bấy giờ, các đệ tử của Phật Di-lặc trông thấy, lấy làm lạ hỏi: "Đó là giới nào, tợ như người mà nhỏ, thân mặc pháp y mà có thể làm biến hóa?" Đức Phật Di-lặc đáp: "Đó là đệ tử của Phật Thích-ca Mâu-ni ở đời quá khứ tên là Đại Ca-diếp, tu hạnh A-la-nhã; ít muốn, biết đủ; bậc nhất về hạnh tu Đầu đà trong hàng Tỳ-kheo, chứng được Sáu thần thông, cọng giải thoát và là Đại A-la-hán. Lúc ấy, con người sống một trăm tuổi, tăng thì ít mà giảm thì nhiều, cho nên thân nhỏ mà có thể làm được chuyện to như thế. Các người thân lớn, lợi căn, tại sau không làm được công đức như vậy?"

Bấy giờ các đệ tử đều hổ thẹn, sanh tâm rất nhàm chán. Phật Di-lặc tùy theo tâm chúng sanh mà thuyết các pháp cho họ. Có người được A-la-hán, A-na-đàm, Tư-đà-hàm, Tu-đà-hoàn, có người gieo giống thiện căn Bích-chi Phật, có người được Vô sanh pháp nhẫn, Bất thối Bồ-tát, có người sanh trong loài người, loài người hưởng thọ phước báo.

39. Tịnh Mục chứng quả Xá-lợi-phất:

Trong kinh nói:"Xá-lợi-phất vào thành khất thực, được rồi hướng vào vách ngồi ăn. Lúc ấy có nữ Phạm chí tên là Tịnh Mục đi đến, thấy Xá-lợi-

phất, hỏi:"Sa-môn ông ăn phải không?" Đáp: "Phải, tôi ăn".

- Ông là Sa-môn cúi miệng xuống mà ăn phải không?

- Không phải.

- Ngửa miệng ăn phải không?

- Không phải.

- Ông vuông miệng mà ăn phải không?

- Không phải.

- Ông quay miệng theo bốn phía mà ăn phải không?

- Không phải.

Tịnh Mục nói: "Cách ăn có bốn, tôi hỏi ông, ông đều trả lời không phải, tôi không hiểu, xin ông hãy nói cho".

Xá-lợi-phất nói:" Có người xuất gia mà nuôi sống mình một cách bất tịnh như hòa hiệp thuốc men, gieo lúa, trồng cây, v.v...; ấy gọi là cúi miệng xuống mà ăn.

- Có người xuất gia mà nuôi sống mình một cách bất tịnh như như xem tinh tú, trời trăng, đoán gió mưa, sấm sét v.v...; ấy gọi là ngửa miệng mà ăn.

- Có người xuất gia mà nuôi sống mình một cách bất tịnh như dua vạy theo cường hào thế lực, thông sứ bốn phương, nói lời xảo trá để cầu được nhiều v.v...; ấy gọi là vuông miệng mà ăn.

4. Truyện đức Phật Thích-ca: B. Thời kỳ hiện tại: VI. Những chặng đường hóa độ: 40. Tu-bạt-đà-la, đệ tử cuối cùng

- Có người xuất gia mà nuôi sống mình một cách bất tịnh như học các chú thuật, bói toán tốt xấu v.v...; ấy gọi là quay miệng theo bốn phía mà ăn.

- Này cô, tôi không rơi vào bốn cách ăn bất tịnh đó. Tôi theo phép khất thực thanh tịnh mà nuôi sống mình".

Lúc ấy Tịnh Mục nghe được cách ăn thanh tịnh như vậy, sanh tâm hoan hỷ tín giải. Xá-lời-phất nhân đó nói pháp cho nghe mà chứng được đạo quả Tu-đà-hoàn.

40. Tu-bạt-đà-la, đệ tử cuối cùng: Tu-bạt-đà Phạm chí một trăm hai mươi tuổi được năm thứ thần thông, ở bên ao A-ma-bạt-đạt-đa. Đêm nọ, Phạm chí mộng thấy một người mất mắt, lõa hình, đứng trong bóng tối, mặt trời rớt, đất vỡ, nước biển cả khô, gió lớn nổi lên thổi núi Tu-di vỡ tan. Thức dậy sợ hãi, ông suy nghĩ: "Cớ sao như vậy, mạng ta sắp hết, hay chúa tể trời đất sắp đọa?" Ông do dự không tự rõ vì cớ sao lại thấy có ác mộng ấy. Có vị trời là thiện tri thức, bạn từ đời trước, từ trên trời xuống nói với Tu-bạt-đà: "Ông đừng sợ hãi, có một bậc Nhất thiết trí gọi là Phật, nửa cuối đêm sẽ vào Vô-dư Niết bàn, nên ông mộng thấy như thế chớ không phải vì bản thân của ông đâu".

Sáng hôm sau, Tu-bạt-đà đi đến rừng cây trong vườn Câu-di-na-kiệt (Kusinayara) thấy A-nan kinh

hành, nói với A-nan: "Tôi nghe nói Thầy của ông thuyết về đạo Niết-bàn mới, vào nửa đêm hôm nay Ngài sẽ vào Niết-bàn, tâm tôi có chỗ nghi, xin được gặp Phật nhờ giải quyết chỗ nghi của tôi". A-nan nói: "Thân thể của Thế Tôn đã suy yếu quá chừng, nếu ông đến hỏi, sẽ làm cho Thế Tôn mệt nhọc thêm". Tu-bạt-đà-la ba lần cầu thỉnh, A-nan vẫn đáp một lời. Phật từ xa nghe được, dạy A-nan: "Hãy để cho Tu-bạt-đà đến trước Ta mà tự do nạn vấn. Đây là lần đàm đạo cuối cùng của Ta và Tu-bạt-đà là đệ tử sau chót của Ta".

Lúc ấy, Tu-bạt-đà đến trước Phật, hỏi han Thế Tôn xong, ngồi xuống một bên, nghĩ như vầy: "Các bọn ngoại giao xả bỏ ân ái tài bảo mà xuất gia, đều không đắc đạo, chỉ một mình Sa-môn Cù-đàm đắc đạo". Nghĩ như vậy xong, ông liền hỏi Phật: "Lục sư ngoại đạo ở cõi Diêm-phù-đề này đều tự xưng ta là người Nhất thiết trí, lời nói ấy đúng không?"

Bấy giờ Thế Tôn đáp lại bằng bài kệ:

" Ta mới mười chín tuổi,

Xuất gia học Phật đạo,

Ta xuất gia đến nay

Đã qua năm mươi năm,

Tịnh giới, thiền, trí tuệ,

Ngoại đạo không một phần,