Kinh Pháp Hoa Giữa Các Kinh Điển Đại Thừa

Lời Giới Thiệu

THÍCH THIỆN SIÊU

KINH PHÁP HOA

GIỮA CÁC KINH ĐIỂN

ĐẠI THỪA

NHÀ XUẤT BẢN TP. HỒ CHÍ MINH

VIỆN NGHIÊN CỨU VIỆT NAM

THỰC HIỆN

1999

Lời giới thiệu

Trong tập sách này gồm các bài giảng về giáo lú kinh Pháp Hoa cùng phân tích phẩm Tựa và phẩm Phương Tện của kinh.

Đây là kết mấy lần tôi giảng cho Tăng Ni Phật tử khi hội đủ cơ duyên.

Pháp Hoa là bộ kinh được phổ biến rộng rãi cả về mặt đọc tụng, lý giải, hành trì tại Việt Nam, Trung Quốc, Nhật bản… xưa nay. Tuy nhiên cũng không tránh khỏi như xưa, sư Pháp đạt đã tụng kinh Pháp Hoa đến ba ngàn bộ mà còn bị Tổ Huệ Năng quở:

Một hôm, sư Pháp Đạt đến đảnh lễ Tổ Huệ Năng mà đầu không sát đất, Tổ quở: “Đảnh lễ là cốt để dẹp tánh kiêu mạn, vậy mà nay ông đảnh lễ đầu không sát đất, chắc trong lòng còn chứa điều gì?”

Pháp Đạt thưa:

- Đã tụng ba ngàn bộ Pháp Hoa.

Tổ nói”

- Tụng Pháp Hoa mà có hành trì thì sẽ cùng ta sánh vai mà đi, còn không thì đâu có ích gì.

Pháp Đạt nói:

- Nếu vậy thì từ nay tôi không tụng nữa.

Như vậy ngày nay chúng ta nên tụng kinh như thế nào đây cho khỏi bị quở?

Để giúp giải toả một phần nào băn khoăn ấy, tôi xin gởi đến quý Phật tử tập “Kinh Pháp Hoa giữa các Kinh Điển Đại Thừa” nầy do công của thầy Trung Hậu, Hải Ấn, Minh Thông sưu tầm tập họp lại đưa cho tôi sửa chữa lại truớc khi in.

Từ Đàm, Hạ 1997

HT. THÍCH THIỆN SIÊU

Mục Lục

Mục lục

1. Lời giới thiệu......................................................................................... 7

2. Đại cương kinh Pháp Hoa..................................................................... 9

3. Nội dung 28 phẩm kinh Pháp Hoa...................................................... 25

4. Bố cục kinh Pháp Hoa......................................................................... 35

5. Phân tích kinh Pháp Hoa..................................................................... 47

6. Pháp Hoa Khoa Chú............................................................................ 59

7. Đại Thừa Diệu Pháp Liên Hoa Kinh................................................... 64

8. Vị trí kinh Pháp Hoa theo cách phán giáo của ngài Thiên Thai......... 86

9. Kinh Pháp Hoa giữa các kinh điển Đại thừa...................................... 88

10. Hình tượng Hoa sen trong kinh Pháp Hoa......................................... 98

11. Nhất thừa đạo.................................................................................... 112

12. Nhà Như Lai, Áo Như Lai, Toà Như Lai......................................... 122

13. Kinh Pháp Hoa với lời thệ nguyện “Chúng sanh vô biên thệ

nguyện độ”...................................................................................... 136

14. Điều kiện để đến với kinh Pháp Hoa......................................... 150

15. Bồ-tát Thường Bất Kinh............................................................ 168

16. Nhĩ căn viên thông hay là Pháp môn Quán Âm........................ 171

17. Giải thích Phẩm Tựa................................................................. 198

a/ Bố cục..................................................................................... 198

b/ Kinh giải................................................................................. 201

18. Giải thích Phẩm Phương Tiện.................................................... 281

I/ Bố cục...................................................................................... 281

II/Giải thích................................................................................. 287

III/Kinh giải................................................................................. 291

.

Đại Cương Kinh Pháp Hoa

ĐẠI CƯƠNG

KINH PHÁP HOA

Trong kho tàng kinh điển Đại thừa, kinh Diệu Pháp Liên Hoa là bộ kinh được truyền bá rất sớm và rất rộng rãi, đã từng là bộ kinh cơ bản cho tông thiên Thai tại Trung Hoa và tông Nhật Liên tại Nhật Bản. Các vị thiền sư Việt Nam đời Lý, Trần cũng thường chú trọng trì tụng, giảng dạy kinh Pháp Hoa song song với kinh Viên Giác, Kim Cang. Hai thiền sư bảo Tính và Minh Tâm dưới đời Lý (khoảng 1034) suốt 15 năm trì tụng kinh Pháp Hoa chưa từng trễ nải. Thiền sư Thông Biện, vị thiền sư thông thái đời Lý Thánh Tông, từng trả lời Phù Thánh Cẩm Linh Nhân Hoàng Thái Hậu về các câu hỏi liên quan lịch sử truyền bá Phật giáo tại Việt Nam, Ngài thường dùng kinh Pháp Hoa dạy người sửa mình, nên người thời bấy giờ gọi Ngài là Ngộ Pháp Hoa. Thiền sư Chân Không (tịch năm 1100) lúc 18 tuổi, tầm sư học đạo, nhân đến hội giảng của

Thảo Nhất tại chùa Tĩnh Lự núi Đông Cứu nghe giảng kinh Pháp Hoa, bỗng nhiên tỏ ngộ. Sau đó, Ngài được vua Lý Nhân Tông mời vào đại hội giảng kinh Pháp Hoa. Bấy giờ Thái úy Nguyễn Thường Kiệt (tức Lý Thường Kiệt) và thứ sử Lang Châu là tướng quốc Thân Châu càng thêm kính trọng. Và ngày nay, trong hiện tại việc trì tụng kinh Pháp Hoa rất lan rộng trong giới Phật tử, giúp họ rất nhiều trên bước tu tâm hành thiện theo đạo giác ngộ. Trong kinh Pháp Hoa có một câu dạy rất đặc biệt, nêu lên mục đích ra đời của mười phương chư Phật, câu đó là “Các đức Phật chỉ vì một việc trọng đại duy nhất mà ra đời, đó là vì khai thị cho chúng sanh ngộ nhập tri kiến Phật”.

Như vậy kinh Pháp Hoa chính là kinh nêu rõ mục đích ra đời của chư Phật, mà dưới đây là đại cương của kinh.

Thiên kinh vạn quyển mà đức Phật nói ra cùng với những pháp môn như : Quán Sổ tức, quán Bất tịnh, Tham thiền, Trì trai giới, An cư kiết hạ… đều đưa đến mục đích làm Phật.

Có kinh đức Phật nói rộng, mà cũng có kinh Ngài nói đơn giản, nhưng tựu trung chẳng có pháp môn nào dễ dàng tu thành Phật ngay được cả. Pháp môn nào cũng khó vì phải dụng công nhiều. Quán Bất tịnh phải quán thật sâu xa, kỹ càng chứ không phải quán qua loa mà thành được. Quán Sổ tức cũng không phải dễ, không cứ chỉ thở vô thở ra vài hơi là xong. Tham thiền, Trì trai giới… các môn tu khác cũng đều khó như vậy cả. Vậy mà theo kinh Pháp Hoa, thì việc thành Phật quá dễ.

“Nhược nhơn tán loạn tâm,

Nhập ư tháp miếu trung,

Nhất xưng Nam mô Phật,

Giai dĩ thành Phật đạo.”

Nghĩa là :

“Hoặc người tâm tán loạn,

Đi vào trong tháp Phật,

Niệm một lần mô Phật,

Đều đã thành Phật đạo.”

Hoặc chỉ chấp tay hay cúi đầu trước tượng Phật, cho đến trẻ con chơi lấy cắt đắp thành tháp Phật mà cũng thành Phật được. Một quyển kinh Đại thừa cao nhất là Pháp Hoa, rốt cục dạy một chuyện dễ dàng như vậy, thì

hà tất phải Tham thiền, giữ giới, kiết hạ, An cư… ? Cho nên Ngài Thường Bất Khinh đã chọn một cách đó để làm Phật. Ngài không quán Sổ tức, không nhập Định, không quét nhà, làm đường, mà chỉ đi gặp ai cũng nói câu : “Tôi không dám khinh ngài, vì ngài hành Bồ-tát đạo, ngài sẽ thành Phật.” Ngài Thường Bất Khinh là một Bồ-tát Tỳ-kheo, sống giữa chúng Tỳ-kheo tăng thượng mạn có thế lực dưới thời tượng pháp của đức Phật Oai Âm Vương trong quá khứ. Ngài chỉ làm mỗi một việc là đến nơi mọi người, chấp tay cung kính xướng câu : “Tôi không dám khinh ngài,… vì ngài sẽ thành Phật.” Tuy nhiên trong việc làm đơn giản đó, cần phải có một lòng tin mãnh liệt rằng : “Tất cả chúng sanh đều là Phật” thì mới làm nổi. Lòng tin ấy nếu không có trí tuệ của Bồ-tát thì không thể có được, đó là Bát-nhã Ba-la-mật. Và Ngài làm việc ấy không phải một hai lần mà làm thường xuyên, không phải đối với một hai người mà đối với tất cả mọ người, đó là Tinh tấn Ba-la-mật. Trong khi Ngài làm như vậy, có người thì hoan hỷ, vì cho đó là một lời chúc tụng giá

trị nhất, chúc làm vua cũng không bằng. Nhưng cũng có người dững dưng vì không hiểu Ngài muốn nói gì, rồi cũng có người nổi sân, vì cho Ngài chọc tức mình, nên xua đuổi, đánh đập. Vậy mà Ngài vẫn giữ một thái độ bình thản đối với cả ba hạng người ấy, đó là Nhẫn nhục Ba-la-mật. Và mỗi khi đối trước ai ngài cũng nói lên câu : “Tôi không dám khinh ngài…” là nói với một lòng kính cẩn tập chú chứ không phải loạn tâm, hời hợt, đó là Thiền định Ba-la-mật. Như vậy, chúng ta thấy một việc làm ngó đơn giản, song đã gồm đủ ý nghĩa của Bồ-tát hạnh và sức mạnh của một lòng tin kiên cố ; tin mình là Phật và tất cả chúng sanh đều là Phật. Chúng ta đã có ai dám tự tin mình là Phật chưa, huống nữa tin người khác là Phật ? Thật khó mà tin nỗi một kẻ vừa nói láo vừa mắng chưởi cộc cằn kia là Phật được ! Phải như một vị đại lương y, đứng trước con bệnh có những triệu chứng ghê gớm như thổ tả, mê sảng, sốt cao mặt đỏ gay… Nhưng khi bắt mạch thấy rõ tim mạch đều nhảy mà biết được tánh mạng chưa hề gì, và bảo con bệnh : “Ông không chết đâu.” Sự quả quyết

của lương y tạo cho người bệnh một lòng tin tưởng, một sức mạnh, một niềm hy vọng phấn khởi để vươn lên mà sống. Ngài Thường Bất Khinh nói với chúng sanh : “Các Ngài là Phật” cũng trong ý nghĩa đó. Chúng sanh vì tự thấy mình là chúng sanh, cam phận chúng sanh, nên cứ mặc tình trầm luân tạo nghiệp. Vì đã là chúng sanh vô phương cứu chữa, thì tội gì mà không trầm luân, tội gì mà không lăn lóc trụy lạc : “Thân lươn bao quản lấm đầu !” (Đã làm thân con lươn thì có ngại gì cái đầu bị lấm bùn lầy), đã thấy mình thấp thỏi tầm thường thì không còn việc gì không làm, vì con người như thế, không tin rằng còn chút phẩm giá nào để vươn lên toàn giác toàn thiện được. Bây giờ, khi nghe nói rằng mình là Phật, thì trừ phi những người vô tâm, ai cũng phải mừng rỡ, khi đó những thói xấu xa, cống cao, ngã mạn, nhỏ nhen, tầm thường… khó mà nỗi lên được. Có bao giờ một người, khi tự thấy mình là Phật, mà lại nhắm mắt sống theo thói ăn cắp, nói láo, kiêu mạn, tật đố, sân si…? Cho nên tự tin mình là Phật thì ngay khi đó mình là Phật. Quán Kinh dạy :

“Thị tâm thị Phật, thị tâm tác Phật.” (Tâm đó là Phật, tâm đó làm Phật) không có tâm nào khác hơn. Ngài Thường Bất Khinh thấu hiểu lý ấy trong kinh Pháp Hoa, nên Ngài chỉ hành Pháp Hoa mỗi một cái hạnh “Bất khinh” ấy, tức không khinh người và không tự khinh mình.

Lòng tin “Tất cả chúng sanh là Phật” đó dễ kết hợp mọi người lại với nhau như nước tìm đến nước. Trong tự nhiên nước với lửa mới chống trái nhau, còn nước với nước thì dù ở bất cứ nơi nào, sông ngòi, ao hồ…dù trong, đục, sạch, nhơ, đều tìm về bể cả. Tất cả mọi người có được lòng tin mình là Phật cũng thế, cũng tìm về với nhau trong bể cả Đại giác. Đó là điểm chính, là cốt tuỷ, cho nên trong kinh Pháp Hoa, Phật thọ ký cho tất cả hàng Thanh Văn đều thành Phật như vậy. Trước đó đối với hàng Thanh Văn, Phật chỉ nói pháp Thanh Văn như Tứ đế, 12 Nhân duyên. Đến hội Pháp Hoa, Phật mới thọ ký cho hàng Thanh Văn thành Phật. Đây là điểm đặc biệt của hội Pháp Hoa. Mặc dù có rất nhiều kinh điển khác cũng nói đến Phật tánh, nói đến trí tuệ và

mục đích ra đời của đức Phật, nhưng chỉ nói chung chung, thọ ký chung chung : Như trong kinh Hoa Nghiêm, Bất Nhã, đức Phật chỉ thọ ký cho hàng Bồ-tát, còn đối với hàng Thanh Văn thì dạy cho các pháp tu để chứng quả vị Biách Chi, La Hán, chứng nhập Niết-bàn. Những người này tu theo các pháp môn đức Phật dạy, được chứng quả Thanh Văn liền cho rằng đã viên mãn, nên đến hội Pháp Hoa, khi đức Phật sắp sửa nói thì Ngài lại muốn thôi, chính vì nghĩ đến hạng tăng thượng mạn này : “Chỉ chỉ bất tu thuyết, Ngã pháp diệu nan tư, chư tăng thượng mạn giả, văn tất bất kính tin”. (Thôi thôi chẳng nên nói, pháp Ta vi diện khó lường, những kẻ tăng thượng mạn nghe sẽ không kính tin.) Tôn giả Xá-lợi-phất phải năn nỉ cầu xin đến lần thứ ba đức Phật mới dạy rằng : “Ông đã ba phen cầu thỉnh chẵng lẽ Như Lai không nói”. Khi Ngài sắp sửa nói thì 5000 Tỳ-kheo-ni, nam nữ cư sĩ đảnh lễ đức Phật mà lui ra, vì cho rằng tất cả pháp đức Phật dạy mình đã tu đã đắc cả rồi, còn gì để nói, còn gì để nghe nữa ? Sau khi những người này bỏ đi, đức Phật dạy :

“Lui ra cũng tốt” (Thối diệc giai hỷ). Câu nói của đức Phật nghe tuồng như phủ phàng, tuồng như đối với 5000 người này lòng từ bi của Ngài không phổ cập đến. Trong khi ở hội Hoa Nghiêm chỉ có hàng Bồ-tát lãnh hội được ý chỉ của đức Phật dạy, còn hàng Thanh Văn ngồi đó mà như đui như điếc ; vậy mà đức Phật không đuổi ra, họ cũng không bỏ ra đi. Ở hội Pháp Hoa thì đức Phật nói : “Lui ra cũng tốt” có phải phủ phàng xua đuổi không? Không phải, bởi vì ở hội Hoa Nghiêm những vị Thanh Văn tuy không hiểu mà không có lòng tăng thượng mạn, không cho mình đã chứng đắc, nên cứ ngồi đó. Ngồi mà không kinh, không khiếp, không sợ. Còn ở hội Pháp Hoa, những vị Thanh Văn này lại tăng thượng mạn, chưa chứng đắc viên mãn. Có tâm tăng thượng mạn như thế, mà cứ ngồi lì như thế, đức Phật bảo “cứ ngồi đó đi” thì thật không ích gì cho chính bản thân họ, mà còn gây chướng ngại cho những người nghe Pháp. Và sở dĩ những người nàu tanưg thượng mạn là vì học chưa tin nổi rằng : “Tất cả chúng sanh đều là Phật”, họ

chỉ tin rằng mình đã đắc quả A-la-hán và chẳng những không tin chúng sanh là Phật, họ còn không tin nổi chính mình là Phật, do đó họ đã bỏ đi ra, và đức Phật dạy rằng : “Họ lui ra cũng tốt”.

Thành thử kinh Pháp Hoa có nghĩa “Hội tam qui nhất, thọ ký thành Phật”. Trước kinh Pháp Hoa, đức Phật dạy nhiều pháp môn, mỗi pháp môn chứng một quả vị khác nhau, như tu pháp Tứ đế đắc quả A-la-hán, tu 12 Nhân duyên đắc quả Bích chi, tu Lục độ làm Bồ-tát… đến hội Pháp Hoa khi sắp nhập Niết-bàn, đức Phật mới dạy những gì mà trước đó Ngài chưa dạy được, đó là : Những pháp môn mà Ngài dạy bấy lâu chỉ là những phương tiện để bước lên quả vị Nhất thừa. Trước kia Thanh Văn đã cho đó là pháp thật, quả thật, nên chăm chỉ tu, chứng và chấp thủ các quả vị đã chứng. Bây giờ, đức Phật mới nói rằng quả Nhị thừa, Tam thừa đều không thật, đều là phương tiện, chỉ có quả Nhất thừa mới là thật, mới là cứu cánh.

Ngài Thiên Thai Trí Giả(1) cho đó là “Khai quyền hiển thật, khai cận hiển viễn”,

mở phương tiện ba thừa để hiển bày cái chân thật là Nhất thừa Phật đạo. “Khai quyền” là chỉ rõ tất cả các pháp môn, mà đức Phật nói trước kinh Pháp Hoa, đều chỉ là phương tiện để đi đến giáo lý Thật của Pháp Hoa rằng : “Tất cả chúng sanh đều là Phật”. Điều mà mười phương chư Phật đều làm là: “Xuất hiện ra ở đời để khai thị cho chúng sanh ngộ nhập Phật tri kiến”.Điều ấy, đức Thính Ca Bổn sư cũng không làm khác với chư Phật mười phương. Một mặt vì tất cả chúng sanh đều là Phật, một mặt và bản hoài của tất cả chư Phật ra đời chỉ vì một mục đích duy nhất là khai thị ngộ nhập Phật tri kiến, một mặt vì trí tuệ chư Phật thậm thâm đủ cả hai mặt căn bản trí và quyền trí, thấu hiểu cùng tận được thật tướng các pháp, nên mới khai quyền hiển thật được. Thật tướng đó là mười Như : “Như thị tướng, như thị tánh, như thị thể, như thị lực, như thị tác, như thị nhân, như thị duyên, như thị quả, như thị báo, như thị bản mạt cứu cánh”(2)..Mười Như này là tướng sai biệt của thật tướng các pháp. Ngài Thiên Thai lấy 10 Như đó phối hợp với 10 giới (gọi là thập

pháp giới), với năm ấm, hữu tình thế gian và khí thế gian mà làm thành “Bách Như” “Thiên Như”… Thiên Thai tông có danh từ “Tam thiên nhất niệm, nhất niệm tam thiên” là để chỉ cái lý chân thật mà chư Phật đồng chứng như nhau, đó là ba điểm sau đây :

1. Thật trí, Quyền trí chư Phật đồng nhất.

2. Phật tánh, chúng sanh cũng đồng nhất.

3. Bản hoài chư Phật cũng đồng nhất.

Tóm lại đức Phật chỉ dạy là mỗi một đạo lý duy nhất, đó là đạo Nhất thừa.

Nhưng trước khi khai thị để đưa chúng sanh về Nhất thừa, đức Phật phải nói tuần tự từng Pháp môn phương tiện, để đến Pháp Hoa, Ngài mới nói rõ bản hoài của chư Phật. do đó kinh Pháp Hoa là cao điểm của giáo lý Phâtj đà, nên mới gọi là Diệu Pháp. Ngài Thiên Thai chia hai thứ “diệu” là tương đối diệu và tuyệt đối diệu. Những pháp môn đức Phật dạy trước đấy tuy diệu nhưng chưa tuyệt đối, như khi phân thành Thanh Văn, duyên Giác thừa và Đại thừa, thì Đại thừa là diệu, nhưng chỉ

diệu tương đối với Thanh Văn, Duyên Giác nên chưa phải diệu thật sự tuyệt đối. Đến hội Pháp Hoa thì không còn đối đãi với Thanh Văn, Duyên Giác mà gồm chung Tam thừa vào Nhất thừa, nên mới thật là Diệu pháp. Pháp Hoa nói thật tướng các pháp, thật tướng đó là : “Tất cả pháp đều là Phật pháp, tướng tánh bất nhị, bởi thế, đều là diệu pháp (nhứt sắc nhứt hương vô phi trung đạo). Diệu pháp đó ví như hoa sen với những điểm :

1. Sanh ra trong bùn mà không nhiễm mùi bùn.

2. Khi hoa nở thì toả hương thanh khiết, nhẹ nhàng.

Nghĩa là những pháp mà đức Phật nói ở trong Diệu Pháp Liên Hoa cũng phát xuất từ tam thừa pháp, ví như hoa sen vẫn sinh từ bùn. Cái hoa diệu pháp từ trước bọ vùi lấp trong bùn kiến chấp của tam thừa, đến hội Pháp Hoa thì hoa sen từ bùn nở ra mà không dính bùn, lại toả hương vi diệu.

Đạo Phật quả là đạo Hoa sen. Đức Phật

ra đời đi bảy bước cũng đi trên bảy hoa sen*

Khi Thành Đạo, Ngài quán sát căn cơ chúng sanh cũng bằng hình ảnh những hoa sen trong hồ : Có hoa đã vươn lên khỏi mặt nước, có hoa còn chìm, có hoa chưa ra khỏi bùn, nhưng tất cả đều là hoa sen và đều sẽ lên khỏi mặt nước toả hương khi gặp ánh sáng mặt trời. Chúng sanh cũng vậy, ở trong đống bùn phiền não mà cũng không dính bùn, vì chưa ra khỏi phiền não nên gọi là chúng sanh, đến khi gặp được mặt trời diệu pháp của đức Phật soi đến thì cũng đều nở. Ngài Huyền Trang đi thỉnh kinh, trong lúc chờ đợi cấp giấy đi đường, một đêm mộng thấy một ngọn Linh sơn giữa bể, Ngài nhảy xuống bể liền có hoa sen đỡ, đưa Ngài lên núi. Và trước khi thị tịch, Ngài cũng mộng thấy hoa sen. Nhưng đó là sen trong nước, còn thứ sen trong lửa của Thiền sư Ngộ Ấn (1020 - 1088, Việt Nam) thì :

“Diệu tánh hư vô bất khả phân

———

* Có người nói : Sáu Hoa sen trước chỉ cho sáu đức Phật quá khứ. Hoa sen thứ bảy là đức Phật Thích Ca vậy.

Hư vô tâm ngộ đắc hà nan

Ngọc phần sơn thượng sắc thường nhuận

Liên phát lô trung thấp vị cần.”

Tạm dịch :

“Diệu tánh rỗng không chẳng thể lâu (vin)

Rỗng không tâm ngộ có gì đâu

Trên non ngọc đốt màu thường đẹp

Sen nở trong lò ước chửa khô”

(Thuyền uyển tập anh,

Lê Mạnh Thát dịch)

Hay của Động Sơn Lương Giới, Sơ Tổ phái Tào Động thì :

“Lưỡng kiếm giao phong bất tu tị

Hảo thủ do như hoả lý liên.”

Tạm dịch :

Hai kiếm giao nhau không cần tránh,

Người hay giống hệt sen trong lửa.

Ý nghĩa hai câu thơ trên ám chỉ rằng ở trong cái thân Ngũ uẩn uế trược đầy lửa phiền não của chúng sanh, hoa sen Phật tánh vẫn tươi như thường.

Chân Nguyên thiền sư (Việt Nam) cũng có câu :

“Trần trần sát sát Như Lai,

Chúng sanh mỗi người mỗi có hoa sen.

Hoa là bản tánh trạm viên,

Bao hàm trời đất dưới trên cũng bằng.

Hậu học có biết hay chăng ?

Tâm hoa ứng miệng nói năng mọi lời.”

Kinh Pháp Hoa lấy dụ Hoa sen làm biểu tượng là vậy.

———

1. Thiên Thai Trí Giả (538 – 97) là Tổ thứ 3 của tông Thiên Thai Trung Hoa.

2. Chỉ có Phật cùng với Phật mới hiểu thấu chân tướng của tất cả các Pháp, tức là mọi hiện hữu có hình thái như thế, bản tánh như thế, nguyên nhân như thế, duyên cớ như thế, kết quả như thế, báo đáp như thế và toàn bộ rốt ráo như thế.

Nội Dung 28 Phẩm Kinh Pháp Hoa

NỘI DUNG

28 PHẨM KINH PHÁP HOA

Mỗi lần đức Phật định nói pháp gì trước hết đều có nguyên do nên có phẩm Tựa mở đầu (p1). Kế phần Tựa là phần Chánh tông, nói ra chánh pháp mà Ngài định nói và pháp định nói ở đây là : “Khai quyền hiển thật” nên có phẩm Phương tiện (sự khéo léo) (p2). Nhưng đôí với Chánh pháp này chỉ có hàng thượng căn như Tôn giả Xá-lợi-phất hiểu và được Phật thọ ký. Còn hàng trung căn chưa thể vong ngôn hội pháp, họ cần nghe thêm thí dụ mới hiểu, nên có phẩm Thí dụ (p3). Ví dụ nhà lửa ba xe, hàng trung căn nghe thí dụ liền tin nên có phẩm Tín giải (niềm tin vững chắc) (p4) và thuật lại với đức Phật cái ví dụ “Cùng tử trốn cha” để trình bày chỗ tín giải của mình, được đức Phật ấn chứng và Ngài nói tiếp thí dụ “Một trận mưa khắp cây cỏ đều nhờ” nên có phẩm Dược thảo dụ (thí dụ về cây thuốc) (p5). Đến đây hàng trung

căn được thọ ký, nên có phẩm Thọ ký (chứng thực) (p6). Nhưng còn hàng hạ căn thì vẫưn chưa ngộ phải chờ đức Phật kể lại nhân duyên quá khứ cho họ nhớ với thí dụ Hoá thành, nên có phẩm Hóa thành dụ (thí dụ về thành phố ảo hóa) (p7). Hàng hạ căn được ngộ và được đức Phật thọ ký, nên có phẩm Ngũ bách đệ tử thọ ký (500 đệ tử thọ nhận lời chứng thực) (p8) cho năm trăm vị thuộc hàng vô học hiển danh, và phẩm Thọ học, Vô học nhơn ký (lời chứng thực cho những người còn cần phải học và những người không cần phải học) (p9) cho 2000 vị thuộc hàng học và vô học mật hạnh vô danh khác. Như vậy qua ba lần thuyết là Pháp thuyết, Dụ thuyết, Nhân duyên thuyết (hay gọi là tam châu thuyết pháp) thì ba hạng căn cơ thượng, trung, hạ có túc căn thâm hậu được đức Phật hiện tiền thọ ký. Còn bao nhiêu chúng sanh ít phước ở nơi khác thời khác không được gặp đức Phật thì ai thọ ký cho ? nên biết hết thảy chúng sanh bất luận ở đâu thời nào dù không gặp đức Phật mà gặp kinh và thọ trì giải nói kinh Pháp cũng đều được thọ ký, nên có phẩm Pháp sư (vị thầy

dạy pháp) (p10) mà nội dung là tán thán công đức Pháp Hoa và người trì kinh cũng phương pháp cho người muốn nói kinh Pháp Hoa đem lại nhiều lợi ích.

Từ phẩm Tựa đến phẩm Pháp sư cọng là 10 phẩm, trừ phẩm Tựa, 8 phẩm giữa là phần Khai quyền hiển thật, phẩm Pháp sư là để tán thán công đức Pháp Hoa và người thọ trì đọc tụng hầu cho những chúng sanh vị lai vẫn được thọ ký.

Đạo lý khai quyền hiển thật là thâm diệu lớn lao mà nay đức Thích Tôn đã giảng nói, đức Phật Đa Bảo trong quá khứ từng phát nguyện : Hể ở đâu có nói kinh Pháp Hoa, thì Ngài sẽ hiện đến, do đó tháp Đa Bảo từ lòng đật vọt lên, được kể trong phẩm Hiện Bảo tháp (hóa thiện tháp báu) (p11), trước là để xác chứng lưòi đức Thích Ca nói là không hư dối, sau để làm duyên khởi cho việc khai cận hiển viễn sắp được nói đến ở phần sau. Nhưng sự xác chứng rõ ràng mật thiết nhất chính là đức Thích Ca tự kể lại : Xưa kia Ngài từng cần cầu nghe kinh Pháp Hoa và từng được Đề-bà-đạt-đa nói cho nghe nhờ đó Ngài được

thành Phật. Còn Đề-bà được thọ ký sẽ thành Phật, cho đến Long nữ cũng nhờ Pháp Hoa được thành Phật rất mau lẹ nên có phẩm Đề-bà-đạt-đa (Devadatda) (p12). Sau khi nghe lời tán thán công đức và khuyến khích trì kinh của đức Thích Ca và đức Đa Bảo như vậy, các Bồ-tát Thanh Văn liền vâng mệnh thọ trì, nên có phẩm Trì (nắm giữ chác chắn) (p13). Song thọ trì giảng nói trong đời ngũ trược ác thế làm sao tránh khỏi nguy nan nên có phẩm An lạc hạnh (p14), chỉ bày phương pháp hoằng kinh đựoc an lạc khi nhân hạnh đã đầy đủ thì diệu quả ắt có. Các Bồ-tát từ lòng đất vọt lên nói trong phẩm Tùng địa dũng xuất (từ đất nhảy ra) (p15) chứng minh điều đó để khai cận hiển viễn, hiển bày cho thấy đức Phật đã thành Phật trải vô lượng kiếp nói trong phẩm Như Lai thọ lượng (tuổi thọ của đức Như Lai) (p16). Phẩm Như Lai thọ lượng này nói hễ ai nghe được thì công đức vô lượng, nên có phẩm Phân biệt công đức (p17). Tuy chỉ tuỳ hỷ nghe và tuỳ hỷ người khác nghe vẫn được phước đức vô lượng, nên có phẩm Tuỷ hỷ công đức (công đức về

sự vui nhận) (p18), đó là hạ phẩm công đức. Nếu nghe, thọ trì, đọc tụng, viết chép, giảng giải, nói cho người nghe, thành tựu 6 căn công đức như phẩm Pháp sư công đức (các công đức của vị Pháp sư) (p19) với năm hạng Pháp sư, đó là trung phẩm công đức. Nếu thực hành Pháp Hoa hạnh, thanh tịnh sáu căn như Bồ-tát Thường Bất Khinh trong phẩm Thường Bất Khinh (p20) thì thuộc thượng phẩm công đức. Mười phương chư Phật thấy chúng sanh trong quá khứ hay trong vị lai nghe Pháp Hoa mà sanh tâm hoan hỷ trì như vậy thì các Ngài càng rất hoan hỷ nên hiện thần lực để tán dương hỗ trợ cho lòng tin và thực hành thêm vững mạnh nên có phẩm Như Lai thần lực (thần lực của đức Như Lai) (p21).

Trên kia đức Phật đã tán thán kinh và người trì kinh, đến đây đức Phật phó chúc thọ trì, nên có phẩm Chúc lụy (dặn dò) (p22).

Dược Vương Bồ-tát nhờ lãnh thọ kinh giáo được lợi ích nên đã chịu khổ hạnh banừg cách thí xả thân mạng tài sản để cúng dường báo ân, nêu ra một mô phạm cho sư phụng mệh hoằng kinh mà bản duyên này của Dược

Vương được kể rõ trong tác phẩm Dược Vương Bồ-tát bổn sự (chuyện về Bồ-tát Dược Vương) (p23). Nhưng ở Dược Vương chưa nói rõ cách truyền thông kinh Pháp. Đến phẩm Diệu Âm Bồ-tát (p24) mới nói rõ việc phân thân trong sáu đường để hoằng Kinh lợi vật. Về phần chúng sanh những người muốn tín thọ thường gặp trở nạn cần phải nhờ đức từ bi cứu tế mới vượt khỏi, nên có phẩm Quán Thế Âm Bồ-tát (p25), và nhờ thần chú gia hộ nên có phẩm Đà-la-ni (mật chú) (p26).

Người hoằng Kinh lợi vật là chơn thiện tri thức của chúng sanh, dù ở trong nghịch cảnh nào họ cũng chuyển được người bỏ tà về chánh, nên có phẩm Diệu Trang Nghiêm Vương bổn sự (chuyện về Vua Diệu Trang Nghiêm) (p27). Tu hạnh Nhất thừ Pháp Hoa, truyền trì Pháp Hoa tức là tu hạnh Phổ Hiền, tức nhiên Phổ Hiền từ phương xa đến ủng hộ khuyến khích, phát khởi nên có phẩm Phổ Hiền Bồ-tát khuyến phát (sự khuyến khích của Bồ-tát Phổ Hiền) (p28). Đó là hết hai mươi tám phẩm kinh.

Nói tóm tắt, 14 phẩm đầu kinh là thuộc

Phần Tích môn (cũng gọi là phần khai quyền hiển thật, khai tâm hiển nhất, hội tam quy nhất, thừ phương tiện, thừa chân thật, thừa quyền, thừa thật, tích môn tích hoá hay thùy tích). 14 phẩm sau là thuộc phần Bản môn (cũng gợi là khai cận hiển viễn, khai tích hiển bổn, hội tích quy bổn, thân phương tiện, thân chân thật, thân quyền thân thật, bản môn bản hoá hảy bản địa).

Chữ Môn ở đây không có nghĩa là một bộ phận hay nơi chốn biệt lập, nó chỉ có nghĩa là “hoạt động của đức Phật ở trong bản vị nguyên thuỷ” (bản địa hay bản môn bản hóa) và hoạt động của đức Phật có biểu lộ lưu dấu tích (tích môn tích hóa, thuỳ tích).

Phần Tích môn thì quy chiếu vào giáo pháp của đức Phật tức là chỉ vào pháp. Phần Bản môn thì quy chiếu vào nhân cách của dức Phật tức chỉ vào người nói pháp.

Các đức Phật 10 phương chỉ có Nhất thừa đạo và chư Phật ra đời đều duy nhất chỉ muốn dạy cho chúng sanh Nhất thừa đạo chứ không có hai ba thừa, nhưng căn cớ chúng sanh không thể một sớm một chiều lãnh hội được, nên đức

Phật phải quyền khai phương tiện để dẫn dắt.

Chữ “khai”, “hiển” trong “khai quyền hiển thật” ở đây có 2 nghĩa :

1. Nếu đức Phật chỉ một mực dạy thẳng đạo Nhất thừ thì không bao giờ chúng sanh lãnh ngộ được. Như vậy đạo Nhất thừa chỉ ẩn lấp ở nơi đức Phật chứ không hiển bày ra cho chúng sanh, nên đức Phật phải quyền khai ba thừa thì mới hiển lộ được Nhất thừa.

2. Nhưng khi chúng sanh tiếp nhận giáo lý ba thừa, họ lại tin chắc đó là thật mà không hiểu đó là đức Phật chỉ quyền khai và như vậy đạo Nhất thừa vẫn bị khuất lấp trong ba thừa không hiển lộ ra được. Đến khi đức Phật khai mở ra chỗ khuất lấp đó bằng cách nói rằng “Ba thừa kia chỉ là phương tiện, là quyền, chỉ có Nhất thừa mới là thật”, như ở hội Pháp Hoa này thì chúng sanh mới rời bỏ chấp tam thừa mà hướng đến nhất thừa. Nghĩa khai cận hiển viễn cũng tương tợ như vậy.

Trong 14 phẩm thuộc Tích môn, thì phẩm Tựa là phẩm mở đầu duyên khởi, còn chủ yếu chính là phẩm Phương tiện với sự trình bày Thật trí, Quyền trí của chư Phật là đồng nhất,

thật tướng các pháp mà chư Phật chứng ngộ là đồng nhất và bản hoài chư Phật ra dời độ sanh cũng đồng nhất. Những đồng nhất này gọi chung lag Phật tri kiến, và Phật tri kiến này mọi chúng sanh đều có, chỉ vì bị vô minh tham ái che lấp mà không hiển lộ ra được, nên nhân duyên chư Phật ra đời là chỉ nhằm một đại sự duy nhất tức “khai thị chúng sanh ngộ nhập Phật tri kiến”, chứng Nhất thừa đạo chứ không vì gì khác. Vì vậy dù trước đức Phật có quyền khai ba thừa, cuối cùng đức Phật cũng chỉ dạy Nhất thừa.

Trong 14 phẩm thuộc Bản môn, mở đầu duyên khởi là phẩm Tùng địa dũng xuất, nhưng chủ yếu chính là phẩm Như Lai thọ lượng, khai thị cho thấy đức Thích Ca chỉ là thân ứng hóa có sanh có diệt theo cơ cảm của chúng sanh trong đời ngũ trược ác thế, mà đã là thân ứng hóa tức nhiên phải xuất từ thân Phật bản hữu vốn đã thành Phật vô lượng vô biên kiếp.

Ngoài hai phẩm ở Tích môn và hai phẩm ở Bản môn vừa nói trên đây, các phẩm còn lại, hoặc để quảng diễn bổ túc, hoặc tán thán

Khuyến khích thọ trì, giảng nói, hoặc nêu sự hoạt dụng của Pháp Hoa, để làm trọn vẹn lý nghĩa Quyền, Thật, Tích, Bản, vạn thiện đồng quy bình đẳng đại huệ và chúng sanh đều thành Phật mà trong hội Pháp Hoa chủ tâm nói đến vậy.

Bố Cục Kinh Pháp Hoa

BỐ CỤC

KINH PHÁP HOA

Kinh Pháp Hoa là một bộ kinh được dịchra Hoa văn rất sớm, vào năm 286 TL do ngài trúc Pháp Hộ dịch đề ra Chánh Pháp Hoa Kinh, 10 quyển. Trước đó không lâu vào năm 256 TL, tại Giao Châu có ngai Chi Cương Lương cũng dịch lấy tên là Pháp Hoa Tam Muội, 6 quyển. Nhưng hiện nay trong Đại Tạng kinh chỉ có một quyển Pháp Hoa Tam Muội do Trí Nghiêm đời Lưu Tống dịch. Đời Dao Tần, ngài la Thập dịch vào năm 404 lấy tên Diệu Pháp Liên Hoa, 7 cuốn. Đời Tuỳ năm 601 TL hai ngài Xà Na và Cấp Đa cũng dịch lấy tên là Thiêm phẩm Diệu Pháp Liên Hoa, 7 cuốn. Bộ kinh Pháp Hoa được chúng ta nghiên cứu học hỏi là bộ của ngài La Thập(1) dịch, gồm 7 cuốn, 28 phẩm. Thiên Thai tông chọn bộ kinh này là bản kinh chính yếu để lập tông, và chia 28 phẩm ra làm hai phần : Phần đầu gồm 14 phẩm trước gọi là Tích môn

tích hoá, gọi tắt là Tích môn, phần sau gồm 14 tác phẩm sau gọi là Bản môn bản hoá, gọi tắt là Bản môn. (Môn đây không phải là cửa mà là phương tiện).

Sự hoá độ của đức Phật có dấu tích, hiển hiện ra giữa trần gian cho chúng sanh nghe được thấy được rõ ràng, gọi là Tích môn. Tích phải có gốc từ đó mà phát sanh, cái gốc đó là Bản môn. Đức Phật Thích Ca hiện ra ở đời tất phải từ một đức Phật Vô lượng thọ, và giáo pháp Ngài giảng cũng là pháp Ngài đã chứng từ Vô lượng kiếp, gọi là Bản môn. Như ánh trăng chiếu trên sông hồ, khi có khi không, khi còn khi mất, do nước có đầy, vơi, trong, đục mà ra, nhưng trăng trên trời thì luôn luôn có. Bản môn tức thọ mạng của đức Phật và giáo pháp của Ngài. Sự giáo hoá của Ngài là vĩnh cửu, song Tích môn tuỳ giai đoạn, căn cơ, nghiệp lực chúng sanh mà có nơi hiện nơi không. Nói thế để biết, sự nhập Niết-bàn của đức Phật tại rừng Sa La là sự Niết-bàn của Tích môn, đó là sự vắng bóng của trăng trong nước. Sự hiện sanh của Phật ở vườn Lâm-tỳ-ni cũng thế, chỉ

là sự hiện diện của Tích môn. Còn đức Phật cả Bản môn thì không sanh không diệt, như trăng trên trời. Chúng hội trong Tích môn là chúng hội ở thế giới Ta-bà uế độ này, tại Kỳ-viên tinh xá ; còn chúng hội trong Bản môn, ngay từ phẩm 11 trở đi, là chúng hội siêu thời gian không gian, không phải như ở trong Tích môn có người ở Ta-bà nghe kinh và Kỳ-viên là nơi chốn.

Nay chúng ta hãy phân tích phần bố cục của bản kinh.

Kinh Pháp Hoa gồm có 2 phần : Phần Tích môn và phần Bản môn.

I. PHẦN TÍCH MÔN

Phần Tích môn gồm 14 phẩm trước.

Trong phần Tích môn, thì phẩm Tựa đầu tiên bao gồm nhiều ý nghĩa tổng quát. Từ phẩm thứ 2 : Phương tiện, phẩm 3 : Thí dụ, phẩm 4 : Tín giải, phẩm 5 : Dược thảo, phẩm 6 : Thọ ký, phẩm 7 : Hóa thành, phẩm 8 : Ngủ bách đệ tử thọ ký, và phẩm thứ 9 : Thọ học vô học ký, đặc biệt nói về Tích môn, trong đó phẩm Phương tiện là chủ yếu. Còn 7 phẩm kế tiếp kia chỉ là diễn rộng đạo lý ở phẩm

này cho hàng căn cơ chậm hiểu. Thiên Thai chia phần Tích môn ra Tam châu thuyết pháp (châu có nghĩa là toàn vẹn). Trong việc khai quyền hiển thật , thì phẩm Phương tiện là Pháp thuyết châu, chỉ có hàng Thanh Văn thượng căn mới hiểu, như Tôn giả Xá-lợi-phất được đức Phật thọ ký ngay. Lần thứ hai, đức Phật phải giải thích bằng ba thí dụ là Dụ thuyết châu, nghĩa là thay vì nói thẳng điều cần nói như ở phẩm Phương tiện, ở đây Ngài dùng ba thí dụ : Ba cỏi nhà lửa (Hoả trạch) : Đứa con khốn cùng (Cùng tử) và : Cây thuốc (Dược thảo) để cho hàng trung căn tín giải và được thọ ký trong lần này như 4 vị : Tu-bồ-đề, Mục-kiền-liên, Ca-diếp và Phú-lâu-na. Ở phần Dụ thuyết châu này gồm 4 phẩm : Thí dụ, Tín giải, Dược thảo và Thọ ký. Lần thứ ba gọi là Nhân duyên thuyết châu, gồm phẩm Hóa thành dụ, Ngũ bách đệ tử, Thọ học Vô học ký. Ở đây đức Phật nhắc lại cho các đệ tử Thanh Văn nhớ lại nhân tu của họ trong quá khứ. Họ đã từng gặp đức Phật, phát tâm Đại thừa mà nay bị quên đi, nên đức Phật nhắc cho họ nhớ bản nguyên để phục hồi cái tâm hướng

Đại thừa của họ. Lần này rất đông người ngộ giải và đựoc thọ ký. Tuy đề phẩm là Ngũ bách thọ ký, nhưng kỳ thật, trong 1250 vị, nhưng 500 vị này danh tiếng mà thôi. Lần này, chẳng những hàng La-hán vô học được thọ ký, mà cả hàng hữu học cũng được thọ ký. Đây gọi là hàng hạ căn đắc ký.

Đối tượng thuyết pháp mà đức Phật nhắm đến là hàng Thanh Văn hồi tiểu hướng đại, khiến họ đi vào Nhất thừa. Nói rộng ra, là Ngài thọ ký cho tất cả chúng sanh. Có hai lối thọ ký : Biệt thọ ký và Thông thọ ký. Biệt thọ ký là thọ ký cho từng người, từng nhóm người, họ sẽ thành Phật ở thế giới tên gì ? Phật hiệu gì…? Hàng Thanh Văn được thọ ký trong hội Pháp Hoa là biệt thọ ký. Nhưng về sau, có sự thọ ký chung cho những người sau khi đức Phật đã Niết-bàn. Bởi vì trong một hội chúng nghe pháp bao giờ cũng có bốn hạng người “

1. Chúng khải thỉnh : Là những người thưa thỉnh đức Phật nói pháp cho mọi người khác được nghe. Họ là những vị Bồ-tát đã ngộ, nhưng phương tiện thưa hỏi là vì chúng sanh,

Hoặc là những người “dương cơ” mà lợi căn biết đặt câu hỏi.

2. Chúng đương cơ : Là đối tượng chính của buổi thuyết pháp. Đức Phật nhắm ngay hạng người này mà nói pháp, vì hạng này có thể lãnh hội lời đức Phật dạy. Trong hội Pháp Hoa, chúng đương cơ là hàng Thanh văn hồi tiểu hướng đại, được đức Phật dùng phương tiện dắt dẫn lên Nhất thừa.

3. Chúng tán dương : Là những vị Bồ-tát đã được thọ ký, đã nghe kinh này rồi, nhưng vẫn ngồi đó để tán dương Phật pháp, tán dương sự nói Pháp và người nghe Pháp.

4. Chúng kết duyên : Là hạng người nghe 10 câu mà chỉ hiểu một, nghe sau quên trước, nhưng đó vẫn là một cách kết duyên, để sau này được hiểu Phật và làm Phật vậy.

Nói tóm lại, chúng đương cơ trong kinh Pháp Hoa là hạng người nào đã hiểu được tinh thần kinh.

Trên đây là tóm tắt ý nghĩa 9 phẩm trước.

Từ phẩm 10 : Pháp sư, phẩm 11 : Bảo tháp xuất hiện, phẩm 12 : Đề-bà-đạt-đa, phẩm

13 : Phẩm trì và phẩm 14 : An lạc hạnh là bổ túc cho 8 phẩm trước, là những phẩm chính của Tích môn tích hóa. Trong phẩm thứ 10 này Phật thọ ký chung cho tất cả những ai có nghe Kinh, niệm Phật. Vì vậy, đạo lý Pháp Hoa, đạo lý cần được tuyên dương hoằng hoá, và người nói kinh này cần thành tựu ba việc để sự nói Kinh được viên mãn, đó là Nhập Như Lai thất, Trước Như Lai y, Toạ Như Lai toà (Nhà Như Lai – Toà Như Lai).

Phẩm Hiện Bảo tháp thứ 11, một bảo tháp của Phật Đa Bảo từ dưới đẩ vọt lên khen ngợi. Ý nghĩa ở đây là : Phật vốn bất diệt. Đức Phật Đa Bảo diệt mà bất diệt, để hiểm thị đức Phật Thích Ca sanh mà không sanh. Hai Ngài ngồi chung một tòa, bởi vì cùng bất sanh bất diệt như nhau. Lại nữa, Đa Bảo còn là biểu thị Phật tánh sẵn có trong đất phiền não khi gặp được kinh Pháp Hoa thì hiển lộ.

Phẩm Đề-bà-đạt-đa thứ 12, trong những kinh khác, Đề-bà là một người tạo đủ các tội lỗi, nghiệp chướng nặng nề. Nhưng đến kinh Pháp Hoa thì Phật cho biết vô lượng kiếp về

trước, Đề-bà đã là thiện tri thức giúp Ngài thành Phật qua việc ông đã nói lại kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Chứng tỏ năng lực kinh này đã làm cho Phật thành Phật, và cũng làm cho một người ác như Đề-bà mà cũng thành thiện tri thức được là nhờ nói lại kinh Pháp Hoa. Lại còn có Long Nữ thành Phật làm cho Tôn giả Xá-lợi-phất phải ngạc nhiên : Đã làm súc sanh, lại mạng thân nữ, ở đời coi như vậy là hết chỗ đứng, vậy mà vẫn thành Phật được, chứng tỏ những chúng sanh nào tin được kinh này đều thành Phật, và chứng đắc đạo lý Phật tánh bình đẳng của Pháp Hoa là không phân biệt nam, nữ, trời, rồng, người hay súc sanh. Thật là một sự bình đẳng tuyệt đối.

Phẩm Trì thứ 13, hàng Bồ-tát và Thanh Văn, sau khi được nghe kinh và được thọ ký, phát nguyện thọ trì và lưu bố kinh dù gặp ác nạn.

Phẩm An Lạc Hạnh thứ 14, muốn nói kinh Pháp Hoa ở đời ngũ trược khỏi bị chướng ngại phải an trú 4 hạnh là : Không tịch hạnh, ly kiêu mạn hạnh, và từ bi hạnh. (Hay thân an lạc hạnh, khẩu an lạc

hạnh, ý an lạc hạnh và thề nguyện an lạc hạnh).

Đó là ý nghĩa của 14 phẩm thuộc phần Tích môn.

II. PHẦN BẢN MÔN

Từ phẩm 15 trở về sau cho đến hết phẩm 28.

Phẩm Tùng địa dũng xuất thứ 15, từ cảnh này trở đi toàn nói đến những cảnh giới vượt ngoài tầm hiểu biết thông thường của người phàm. Từ dưới đất trồi lên vô số Bồ-tát, như ở phẩm 11, tháp đức Phật Đa Bảo từ dưới đất vọt lên (p15), phẩm này cùng với phẩm 16 là : Sự sống lâu của đức Thế Tôn (Như Lai thọ lượng) là phần chính của Bản môn. Đức Phật nói : “Ta vốn ở trong Ta-bà thế giới này từ vô lượng kiếp chứ không phải mới sanh”. Bản môn này là gốc, từ đó mà có ra Tích môn, là sự đản sanh của đức Phật tại Lâm-tỳ-ni vậy.

Tiếp đến, đức Phật phân biệt công đức của người trì kinh ở phẩm 17 : Phân biệt công đức. Phẩm 18 : Tuỳ hỷ công đức là tuỳ hỷ với người nghe kinh, khuyến khích người khác

nghe Pháp Hoa (mặc dù mình không nghe cũng được có công đức thuộc hạ phẩm.

Phẩm Pháp sư công đức thứ 19 là chỉ cho trung phẩm công đức nhờ nghe, đọc tụng, diễn nói kinh này.

Phẩm Thường Bất Khinh thứ 20, nói đến thượng phẩm công đức của ngài Thường Bất Khinh, tức công đức thực hành hạnh Pháp Hoa.

Nói xong phẩm này, đức Phật hiện thần lực (phẩm 21) để chứng minh thêm công đức đó, và Chúc lụy (phẩm 22) rằng kinh này nên được lưu truyền rộng rãi.

Từ phẩm 23 : Việc cũ của Bồ-tát Dược vương, phẩm 24 : Bồ-tát diệu âm, phẩm 25 : Quan Âm đại sĩ, phẩm 26 : Đà-la-ni, phẩm 27 : Diệu Trang Nghiêm Vương và phẩm 28 : Phổ Hiền Khuyến Phát có thể gọi là phần lưu thông, sự hoằng kinh Pháp Hoa do những vị Bồ-tát , hoằng kinh bằng những khổ hạnh của mình như phẩm Dược Vương, Diệu Âm. Hoằng kinh do sự cứu khổ nạn cho chúng sanh như phẩm Quán Thế Âm (Phổ Môn) hay bằng thần chũ lực hộ trì cho người đọc tựng diễn nói

Pháp Hoa như phẩm Đà-la-ni. Phẩm Diệu Trang Nghiêm Vương kể một ông vua tà kiến, nhưng có bà vợ và hai con trì kinh Pháp Hoa đã tìm đủ cách để cải hóa cha, cuối cùng vua chịu đi nghe kinh Pháp Hoa mà thành Bồ-tát. Đây là nội lực hộ trì của kinh, có năng lực cải tà quy chánh. Phẩm Phổ Hiền là phẩm khuyến khích hoằng kinh.

Ngài Trí Khải cho 14 phẩm sau này là Bản môn Bản hoá, nhưng chủ yếu Bản môn chính thật là chỉ có 2 phẩm 15 và 16.

Đó là ý nghĩa của 14 phẩm thuộc phần Bản môn còn lại.

———

(1) Cưu-ma-la-thập sinh năm 344 ở Kucha, một nước ở Trung Á, giữa Ấn Độ và Trung Quốc. Năm 7 tuổi La Thập đã vào ở tu viện sau đó Ngài được gởi đi Ấn Độ để học Phật giáo Đại Thừa.

Khi về lại quê nhà, Thầy Ngài là Suryasoma đã dạy Ngài Kinh Saddharma-pundarika-sùtra (Diệu Pháp liên Hoa Kinh). Năm 401 Ngài đến Tràng An kinh đô của Hậu Tần theo lời mời của Vua. Lúc ấy Ngài đã 62 tuổi và được vua phong quốc sư, và mất năm 72 tuổi (431).

Ngài là người tinh thông Phạn và Hoa ngữ. Kinh Pháp Hoa và các Kinh do Ngài phiên dịch (có đến cả ngàn người phụ việc) do đó có thể kết luận rằng bản dịch Kinh Pháp Hoa từ Phạn sang Hoa sau đó đóng vai trò rất quan trọng trong Phật giáo Trung Quốc. Trí Giả (538-97) sau đó đã nghiên cứu rốt ráo tất cả các Kinh điển của Phật giáo Đại thừa và Tiểu thừa và viết ra sớ luận tuyệt diệu về Pháp Hoa như Pháp Hoa Huyền Nghĩa (Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Huyền Nghĩa), Pháp Hoa Văn Cú (Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Văn Cú) với ngài Quán Đánh và Ma-ha Chỉ Quán. Như thế, Kinh Pháp Hoa đã phổ biến sâu rộng khắp Trung Quốc, du nhập vào Nhật xuyên qua Cao Ly. Việt Nam chúng ta Kinh Pháp Hoa cũng được truyền rất sớm.

Phân Tích Kinh Pháp Hoa

PHÂN TÍCH

KINH PHÁP HOA

Đi vào kinh văn, trước phải biết tổng quát tức biết được dàn bài mà các vị giải kinh thường gọi lag phân khoa, để xem toàn kinh có mấy quyển, mấy phẩm và ý nghĩa mỗi phẩm.

Kinh Pháp Hoa mà ngài Thiên Thai chú giải chia ra làm hai phần : Phần Tích Môn và phần Bản Môn. Tích là dấu tích ; Bản là gốc, Môn là địa bàn hoạt động.

Địa bàn hoạt động của đức Phật ở trong bản thể, trong Pháp thân thì gọi là Bản môn. Địa bàn hoạt động của đức Phật trong hóa thân, trong hình thái có dấu tích, có nghe, thấy và còn mất ẩn hiện của pháp hữu vi thì gọ là Tích môn.

Bản ví như mặt trăng trên trời ; Tích ví như ánh trăng dưới nước, ánh trăng dưới nước là một dấu tích chúng ta thấy được. Nhưng ánh trăng dưới nước không hẳn luôn luôn đều có, mà có lúc ẩn đi. Tuỳ theo, hễ

nước trong thì hiện mà nước đục thì ẩn, có nước thì trăng hiện, không nước thì trăng ẩn. Hóa thân Phật cũng vậy. Cho nên có sự sanh diệt ở cõi Ta-bà này là đứng trên mặt Tích môn hay nói cách khác là “Thuỳ Tích”, (Thù : Từ trên đưa xuống)

Vậy, Hoá thân của Phật ở cõi Ta-bà này cũng như mặt trăng dưới nước là mặt trăng Thùy tích do từ mặt trăng Bản môn bản địa – trên trời hiện ra. Mặt trăng dưới nước khi có khi không, mặt trăng trên trời không bao giờ mất. Bản nguyện tự thể vĩnh cửu.

Sở dĩ có bóng trăng Tích môn dưới nước là nhờ có mặt trăng Bản môn trên trời. Do nảm môn mà có Tích môn, nhưng cũng do Tích môn thì hiển được Bản môn. Nếu không nhờ Tích môn thì không làm sao hiển tỏ được bản môn, không nhờ bóng trăng dưới nước thì không làm sao thấy được mặt trăng trên trời vậy.

Phần Tích môn còn gọi là phần kha quyền hiển thật, khai tam hiển nhất, thừa quyền thật. Tích cũng chỉ cho Hoá thân.

Dàn bài tổng quát về Tích môn gồm :

A. Phần tự : Phẩm Tựa.

B. Phần chánh tông :

1. Lược khai tam hiển nhất : Phẩm Phương tiện.

2. Quảng khai tam hiển nhất :

a) Pháp Thuyết châu : (Thông lên phẩm Phương tiện) phẩm Thí dụ.

b) Dụ Thuyết châu : Phẩm Tín giải, Dược thảo dụ, Thọ ký.

c) Nhân Duyên thuyết châu : Phẩm Hoá thành, Ngũ bách đệ tử thọ ký, Thọ học Vô học ký, Pháp sư.

C. Phần lưu thông :

1. Công thâm báo trọng mạng mích thông kinh : (Thông lên phẩm Pháp sư) phẩm Kiến Bảo tháp

2. Dẫn văng kiêm tích dĩ chứng thông kinh : Phẩm Đề-bà-đạt-đa

3. Tha phương thử độ khuyến tấn thông

kinh : Phẩm Khuyến trì

4. Sơ tâm hoằng kinh bất lự nguy khổ : Phẩm An lạc hạnh

Phần Bản môn còn gọi là phần Khai cận hiển viễn, Khai tích hiển bản, Thân quyền thật. Bản cũng chỉ cho Pháp thân.

Dàn bài tổng quát về bản môn gồm :

A. Phần tự : Phẩm Tùng địa dũng xuất.

B. Phần chánh tông :

1. Lược Khai Cận Hiển Viễn : (Thông qua phẩm Tùng địa dũng xuất)

2. Quảng Khai cận hiển viễn : Phẩm Như lai thọ lượng, 1/2 phẩm Phân biệt công đức (phần đầu).

C. Phần lưu thông.

1. Công đức Pháp thông :

1/2 phẩm Phân biệt công đức (phần sau).

Phẩm Tuỳ hỷ công đức.

Phẩm Pháp sư công đức.

Phẩm Thường Bất Khinh Bồ-tát.

2. Phó Chúc Lưu thông :

a) Chúc Lụy Pháp thông :

Phẩm Như Lai thần lực.

Phẩm Chúc Lụy.

b) Hoá Tha Lưu thông.

• Khổ Hạnh Hóa tha

Phẩm Dược Vương Bồ-tát bổn sự.

• Tam Muội Hoá tha

Phẩm Diệu Âm Bồ-tát.

Phẩm Quán Thế Âm Bồ-tát.

• Tổng Trì Hóa tha

Phẩm Đà-la-ny.

• Thệ Nguyện Hoá tha

Phẩm Diệu Trang Nghiêm.

c) Tự Hành lưu thông :

• Thần thông

Phẩm Phổ Hiền

Ngài Thiên Thai chia Tích môn gồm 14 phẩm đầu và Bản môn gồm 14 phẩm cuối.

Nói về đức Phật có hai là giáo pháp Phật và bản thân Phật. Trong kinh Pháp Hoa phần đầu nói về giáo pháp, giáo pháp đó gọi là thừa, nương theo giáo pháp đó mà chứng quả nọ quả kia gọi là thừa (xe) ; “Quyền: chỉ cho tam thừa ; “Thật” chỉ cho Nhất thừa. Do có khai quyền mới hiển thật. Nhờ Tích môn mà hiển được Bản môn, nếu không khai quyền thì không làm sao hiển được thật ; không khai tam thì không làm sao hiển được nhất.

Như trong kinh nói thí dụ “Môn ngoại thuyết tam xa” để cứu mấy đứa con ham chơi trong nhà lửa, đó là phương tiện thuyết tam xa, nhưng mấy đứa con không biết đó là phương tiện nên vừa ra khỏi nhà thì đòi cho được ba xe. Với đức Phật, cứu cánh của Ngài là đưa chúng sanh ra khỏi nhà lửa, đó là “Nhất thừa xa”. Nếu Phật không phương tiện nói tam xa thì chúng sanh cứ giong ruỗi mãi trong nhà lửa mà không chịu ra nên đức Phật mới khai quyền hiển thật. Thành ra, giáo lý của Phật phần trước gọi là thừa, quyền thừa thật, phần

sau đó là thân cận, thân viễn hay thân quyền, thân thật.

Cận tức là Hóa thân Phật, đức Phật gần gũi thấy được gọi là cận. Viễn là vĩnh cữu, thân vô lượng kiếp.

Trong 14 phẩm đầu - Tích môn - không đồng nhất, mỗi phẩm đều có tư thế riêng, cho nên trong 14 phẩm đều có tư thế riêng, cho nên trong 14 phẩm đầu cũng chia ra : Phần Tự, phần Chánh tông và phần Lưu thông.

A. Phần Tự : Gồm có phẩm Tự.

B. Phần Chánh tông : Gồm có 8 phẩm, mỗi phẩm đều có tánh cách sai khác nên được chia ra :

Phẩm Phương tiện : Đây là phẩm chủ yếu trong 14 phẩm Tích môn. Bao nhiêu lý lẽ “Khai tam hiển nhất” cũng nằm trong phẩm này. Phẩm này nói thẳng bản hoài của Phật ra đời, nói thẳng chân lý cứu cánh. Chỉ hàng thượng căn như Tôn giả Xá-lợi-phất, là bậc đại trí tuệ đứng đầu trong hàng Thanh Văn, được lãnh ngộ được phải qua phẩm sau. Phần sau chia làm ba châu :

Pháp thuyết châu : Phần này trọn cả phẩm

Phương tiện và thông qua phẩm Thí dụ.

Dụ thuyết châu : gồm phẩm Tín giải, Dược thảo, Thọ ký.

Nhân duyên thuyết châu : Gồm phẩm Hoá thành, Ngũ bách đệ tử, Thọ học vô học ký.

Tóm lại 8 phẩm này thuộc phẩn Chánh thuyết trong Tích môn. Nhưng 8 phẩm này gồm thâu vào hai phần chính là lược khai tam hiển nhất - phẩm Phương tiện - và Quảng khai tam hiển nhất gòm 7 phẩm còn lại. Hàng thượng căn như Tôn giả Xá-lợi-phất chỉ nghe pháp Phương tiện là được lãnh hội và được Phật thọ ký, nhưng hàng trung hạ căn thì còn mờ mịt phải qua phần Dụ thuyết châu - Phật nói Thí dụ - để bổ túc cho lời dạy trên, hàng trung căn có bốn vị được thọ ký, hàng hạ căn vẫn chưa lãnh ngộ được, Phật phải nhắc đến túc thế nhân duyên (Nhân duyên thuyết châu) để bổ túc cho phần Dụ thuyết và hàng hạ căn được thọ ký.

C. Phần lưu thông : (Của Tích môn – Đây là điểm đặc biệt của kinh Pháp Hoa, các kinh khác Phần Lưu thông là cuối kinh) Gồm có 4 mục :

I. Công thâm báo trọng mạng mích thông kinh : Gồm phẩm : Pháp sư và Kiến Bảo tháp. Hai phẩm này nêu lên công đức sâu xa của kinh Pháp Hoa, vì thế mà người nào hoằng truyền kinh sẽ được công đức vô lượng, và đây cũng là điểm Phật khuyến khích người truyền bá kinh Pháp Hoa. Phật cũng nói đến phương pháp hoằng kinh như vào nhà Như Lia, mặc áo Như Lai, ngồi toà Như Lai... Phẩm Pháp sư còn quảng diễn sự thọ ký của Phật, không chỉ cuộc hạn vào 3 hạng căn cơ hiện đối trước Phật như ở các phẩm trước, mà còn bao trùm tất cả chúng sanh trong tương lai, bất luận ở đâu, dù không được gặp Phật, nhưng gặp kinh Pháp Hoa mà phát tâm tuỳ hỷ đọc tụng thọ trì... thì cũng đều được thọ ký thành Phật. Và lối thọ ký này gọi là thông thọ ký, khác với trước gọi là biệt thọ ký.

Phẩm Kiến Bảo tháp, tháp Phật Đa Bảo từ lòng đất vọt lên, có hai ý : 1/ Chứng minh rằng kinh Pháp Hoa mà đức Phật Thích Ca nói, là kinh các đức Phật quá khứ đều nói. 2/ Hổ trợ cho người hoằng truyền kinh Pháp Hoa, lại cũng có ý rằng chúng sanh tương lai không

gặp Phật nhưng nghe kinh Pháp Hoa, gặp kinh Pháp Hoa thì cũng được thọ ký.

II. Dẫn vãng kiêm ích dĩ chứng thông kinh : Phẩm Đề-bà-đạt-đa. Thường các kinh nói Đề-bà-đạt-đa mang tội nghịch, phá hòa hợp tăng, nhưng trong Pháp Hoa, Đề-bà lại được Phật thọ ký. Và đức Phật cũng dạy rằng trong kiếp quá khứ Đề-bà đã từng giảng kinh Pháp Hoa, nhừo đó Phật được thành Phật. Lại cũng cho thấy, với Phật, oán thân bình đẳng, dù đề-bà luôn luôn tìm cách hại Phật.

III. Tha phương thử độ khuyến tấn thông kinh : Phẩm Khuyến Trì. Nghe sự lợi ích của việc trì kinh, các vị Bồ-tát khắp nơi nguyện hoằng truyền kinh Pháp Hoa.

IV. Sơ tâm hoằng kinh bất lự nguy khổ : Phẩm An lạc hạnh. Phật dạy 4 điều, ai an trú trong 4 điều đó thì được an lạc, hoằng kinh sẽ không bị trở ngại, nguy khốn.

Phần Bản môn gồm 14 phẩm sau, cũng chia ra phần Tự, phần Chánh tông và phần Lưu thông.

I. Phần Tự : Phẩm Tùng địa dũng xuất. Các vị bồ-tát từ dưới lòng đất vọt lên. Đây là

phần mở đầu Bản môn.

Các vị bồ-tát đó ai là thầy, nương vào đâu để Thành Đạo... ? Ý rằng đức Phật đã Thành Đạo từ vô lượng kiếp và đã từng giáo hóa các Bồ-tát đó, chứ chẳng phải Phật chỉ mới Thành Đạo dưới cây Bồ-đề bên bờ sông Ni-liên-thuyền.

II. Chánh tông :

Lược khai cận hiển viễn : Thông qua phẩm Tùng địa dũng xuất.

Quảng khai cận hiển viễn : (Cận : Hóa thân ; Viễn : Pháp thân). Phẩm Như Lai thọ lượng và nửa phẩm Phân biệt công đức.

III. Lưu thông : đây cũng là phần lưu thông chung toàn kinh

1/ Công đức lưu thông : Phẩm Tuỳ hỷ công đức, Pháp sư công đức, phẩm Thường Bất Kinh Bồ-tát.

Phần này chia làm ba phẩm :

• Phẩm hạ : Tuỳ hỷ công đức : Nghe kinh tuỳ hỷ.

• Phẩm trung : Pháp sư công đức : Viết chép, diễn giảng, thọ trì, đọc tụng…

• Phẩm thượng : Thường Bất Khinh, Xả

thân thật hành.

2/ Phó chúc lưu thông :

- Chúc lụy lưu thông, phẩm Như Lai thần lực và phẩm Chúc lụy : Phật hiện thần thông tán trợ, khích lệ, đặt niềm tin, công đức hoằng kinh, rồi Phật trực tiếp nói lời phó chúc.

- Hóa tha lưu thông :

• Khổ hành hóa tha : Phẩm Dược Vương, lấy sự khổ hạnh để giáo hóa người khác như đốt tay, thiêu thân cúng dường.

• Tam muội hóa tha : Phẩm Diệu Âm và Quán Thế Âm Bồ-tát, dùng sức Tam muội, dùng “Nhân” để hoằng truyền kinh Pháp Hoa.

• Tổng trì hóa tha : Phẩm Đà-la-ni, dùng “Pháp” để hoằng kinh.

• Thệ nguyện hóa tha : Phẩm Diệu Trang Nghiêm Vương. Một ông vua tà kiến nhờ hai người con trì Pháp Hoa mà chuyển ngộ.

3/ Tự hành lưu thông : Phẩm Phổ Hiền.