Hư Tâm Học Đạo

1. Lời thưa

HT. THÍCH THIỆN SIÊU

HƯ TÂM HỌC ĐẠO

NHÀ XUẤT BẢN TÔN GIÁO - 2003

Lời thưa

Đã hơn 3 năm qua, kể từ khi Cố Đại lão Hòa thượng Thích Thiện Siêu, bậc Tôn sư của chúng tôi viên tịch, cuốn sách nhỏ này là tập thứ 5 sau 4 tập "Chữ nghiệp trong đạo Phật" - 2002; "Thức biến" - 2002; "Lược giải kinh Pháp Hoa" - 2003; và "Phật ở trong lòng" - 2003, trong nỗ lực sưu tập các tác phẩm của hòa thượng. "Hư tâm học đạo" là một tập hợp gồm 35 bài viết, bài thuyết giảng và phát biểu của Hòa thượng trong khoảng từ năm 1942 đến 1999.

Do lòng trân quí đức độ, trí tuệ của bậc Tông tượng Thiền môn, bậc Thầy cao cả đã dày công dạy dỗ chúng tôi, lại sợ Pháp ngữ của Hòa thượng lâu ngày sẽ có thể sẽ bị thất lạc, nên chúng tôi đã có phần lo lắng, vội vàng sưu tầm thành lập "Hư tâm học đạo" này. Do đó, nội dung tuyển tập này có thể đã không được sắp xếp chặt chẽ theo thể loại, nội dung và thứ tự thời gian như mong ước ban đầu của chúng tôi. Chúng tôi sẽ cố gắng thực hiện sau này.

Vẫn với phong cách diễn đạt trong sáng, giản dị, tự nhiên như đã thấy ở các tác phẩm khác của Hòa thượng, nội dung ở đây nhằm triển khai giáo lý của đức Phật, chủ yếu đề cập đến việc tu học ở Tăng Ni Phật tử, nhấn mạnh đến đạo đức học Phật giáo áp dụng trong tư duy, tình cảm và thái độ trong cuộc sống hằng ngày. Đặc biệt, trong các bài phát biểu được xem là các đạo từ, với tư cách là nhà mô phạm chốn Tòng lâm từ những năm 40 đến nay, Hòa thượng đã tận tình giảng dạy cho nhiều thế hệ Tăng ni về việc tu học, giữ gìn tác phong đạo đức trong nếp sống, phù hợp với Chánh pháp của đức Phật, đóng góp vào việc xây dựng xã hội đạo đức văn minh. Ngoài ra, những phát biểu của Hòa thượng tại các hội nghị, buổi lễ, các bài viết từ năm 60 trước đây cũng là những tài liệu quí giá về sự phát triển của Phật giáo và giáo dục Phật giáo Việt Nam.

Bằng lời lẽ nhẹ nhàng, từ ái, Hòa thượng giảng dạy, dẫn dắt qua những câu chuyện xưa, chuyện nay. Những sự việc thường rất bình thường trong cuộc sống bình thường; người đọc, người nghe như được đẩy đưa từng bước để rồi có khi chính mình không hay biết, được đưa vào những ngõ ngách thâm áo của Phật pháp. Những ai từng thân cận Hòa thượng hẳn đều

nhận thấy như thế nhưng khó mà nêu trỏ được biện pháp và phương pháp giáo dục của Hòa thượng. Phải chăng cung cách giáo dục này là hiệu năng của Trí tuệ, Từ bi và sức cảm ứng, kết quả của nhiều đời tu hành theo chánh pháp của đức Phật?

chân thành cảm niệm Ân sư, tin tưởng giáo lý của đức Phật qua những lời nói, trang viết của Hòa thượng gây lợi ích cho mọi người, chúng tôi trân trọng giới thiệu tập "Hư tâm học đạo" này cùng chư độc giả.

Từ Đàm, Lập Đông Quí Mùi, 2003.

MÔN ĐỒ PHÁP QUYẾN

2. Tưởng niệm

TƯỞNG NIỆM

TRƯỞNG LÃO HÒA THƯỢNG THÍCH THIỆN SIÊU

(1921-2001)

HÒA THƯỢNG TÁNH VÕ HÚY TRỌNG TƯỜNG, PHÁP DANH TÂM PHẬT, TỰ TRÍ ĐỨC, HIỆU THIỆN SIÊU, THUYỀN TÔN TỪ ĐÀM NHỊ TỰ TRÚ TRÌ, LÂM TẾ CHÁNH TÔN TỨ THẬP TAM THẾ TỔ SƯ.

THÁC CHẤT Ư THỪA THIÊN TỈNH, HƯƠNG THỦY HUYỆN, THẦN PHÙ THÔN, THẾ THẾ SÙNG NHO TÍN PHẬT CHI LƯU, NIÊN THIẾU XUẤT GIA, GIỚI LUẬT TINH TRÌ, ĐỐC CHÍ CHUYÊN TU HỌC ĐẠO, THỊ TRÍ ĐỨC LƯỠNG TOÀN, TĂNG TRUNG CHI NHẤT.

PHẬT GIÁO CHẤN HƯNG THỜI, TỰ BẮC DĨ NAM, PHÁP HỘI ĐẠO TRÀNG, XỨ XỨ PHÁP ÂM BẤT TUYỆT, PHẬT HỌC ĐƯỜNG, NGHIÊN CỨU VIỆN, THỜI THỜI BẤT THẤT KỲ TINH ĐẦU CHI QUANG HUY. HIỆN TẠI VỊ LAI TĂNG NI AN ỔN CHO SỞ TRỤ TÂM DÃ.

TRƯỚC THƯ, PHIÊN DỊCH, GIẢNG DIỄN, GIÁO DƯỠNG TĂNG TÀI, LỢI LẠC CHÚNG SINH, THỬ HÒA THƯỢNG BÌNH SINH HÓA ĐẠO LỘ TRÌNH CHI CỨU KÍNH.

BÁO THÂN VIÊN MÃN Ư NGŨ THẬP TAM HẠ LẠP CHI THU HOÀN QUI SONG THỤ. PHÁP NHŨ TRIÊM ÂN CHÚNG ĐẲNG MÔN ĐỒ PHÁP QUYẾN TĂNG NI PHẬT TỬ NHẤT TÂM ĐỒNG KÍNH LỄ.

NAM MÔ TỰ LÂM TẾ CHÁNH TÔN TỨ THẬP TAM THẾ HÚY THƯỢNG TÂM HẠ PHẬT TỰ TRÍ ĐỨC HIỆU THIỆN SIÊU HÒA THƯỢNG GIÁC LINH.

THUẬN HÓA CỔ KINH QUÍ MÙI NIÊN TRỌNG THU BÁT NGUYỆN CÁT NHẬT MÔN ĐỒ PHÁP QUYẾN HỌC CHÚNG PHẬT TỬ ĐỒNG TRUY NIỆM.

TƯỞNG NIỆM

TRƯỞNG LÃO HÒA THƯỢNG THÍCH THIỆN SIÊU

(1921-2001)

Hòa thượng Bổn sư của chúng tôi họ Võ, thế danh Trọng Tường, Pháp danh Tâm Phật, tự Trí Đức, hiệu Thiện Siêu, Tổ đời thứ 43 dòng Lâm Thế.

Hòa thượng sinh tại làng Thần Phù, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên, thành phố Huế trong một gia đình Nho phong tin Phật, xuất gia tuổi còn rất sớm, kiên trì giới luật, dốc chí tu học Phật Pháp, Hòa thượng là một trong những học tăng ưu tú về mặt trí tuệ cũng như đức hạnh được giáo sư Đốc quán ban cho tự hiệu là Trí Đức.

Kể từ phong trào chấn hưng Phật giáo đến nay, từ Bắc vào Nam, Hòa thượng luôn diễn xứ pháp âm trên giảng tòa các đạo tràng Pháp hội, là ngôi sao không bao giờ tắt ở các Phật học đường, Học viện, Viện nghiên cứu, là chỗ trụ tâm yên ổn cho bao thế hệ Tăng Ni sinh khắp miền đât nước.

Trước tác, phiên dịch, diễn giải Phật Pháp, đào tạo và giáo dục Tăng tín đồ, lợi lạc chúng sanh là cứu cánh cuộc hành trình hóa đạo của Hòa thượng.

Báo thân viên mãn, Hòa thượng thị tịch năm 53 hạ lạp.

Chúng con Môn đồ pháp quyến, lớp lớp Tăng Ni học chúng cùng đệ tử đã được ơn Pháp nhũ, nhất tâm đồng niệm đảnh lễ.

Nam mô Từ Lâm Tế Chánh Tôn, Tứ Thập Tam Thế, húy thượng Tâm hạ Phật, tự Trí Đức, hiệu Thiện Siêu, Trú trì Từ Đàm, Thiền Tôn nhị tự, kiến lập trị Thuận Hóa Phật giáo học viện Hòa thượng Giác Linh.

Ngưỡng mong Giác linh Hòa thượng Bổn sư thùy từ hộ niệm cho đạo nghiệp của chúng con.

Cố đô Thuận Hóa, năm Quý Mùi,

Tiết Trọng Thu tháng tám ngày tốt.

MÔN ĐỒ PHÁP QUYẾN, HỌC CHÚNG

PHẬT TỬ ĐỒNG TƯỞNG NIỆM

3. Chữ tu trong đạo Phật

CHỮ TU TRONG ĐẠO PHẬT

Chắc ai cũng hiểu rằng, từ khi mới lọt lòng ra cho đến khi hơi thở cuối cùng, trong đời thường chẳng hưởng đặng mấy lần vui. Cơn vui vừa thoáng qua, cơn buồn đã kéo đến. Đã đành sanh, già, đau, chết là bốn cái đại hoạn, không ai tránh khỏi, mà những nỗi đói nghèo áp bức, oán thù gặp gỡ, ân ái xa lìa, hoàn cảnh lôi kéo cũng đủ làm cho chúng sanh đau khổ vô cùng. Nước mắt chảy ra ngập tràn cả đại thiên thế giới, mà vẫn còn dâng lên mãi nếu lòng tham dục vọng, nơi mỗi cá nhân cũng như toàn thể, không được vùi dập phần nào, hành vi xấu xa độc ác, ích kỷ hại người không đặng san bằng tiêu diệt do lòng từ bi rộng lớn biết nghĩ đến mình đến người theo công lý và chính đạo. Chúng ta chỉ ngó ngay vào cảnh tượng ngày nay cũng thấy rõ đó là biển nước mắt đau thương bởi cơn cuồng vọng của loài người gây tạo. Thế nên chúng ta tin chắc rằng tất cả đau khổ chỉ có một con đường ra là mọi người biết nhìn nhau bằng cặp mắt từ bi, hay nói một cách khác là mọi người biết tu theo đạo chính đáng giác ngộ.

Xưa nay các bậc Thánh nhân, các vị đã giác ngộ như chư Phật, chư Bồ tát không vị nào mà không trải

qua con đường ấy, cho đến khi dạy người, dạy đời cũng chú trọng ở điều đó. Vậy bất luận người nào ở trong xã hội cũng cần lấy tu làm gốc, nếu không thì tự mình đã hư hỏng, mình đã làm tổn hại cho mình, thì mong giúp ích cho ai nữa?

Đời còn như thế huống chi đạo Phật, một đạo chú trọng mục địch tự giác giác tha, tự lợi lợi tha hơn cả mà lại không quan tâm đến sự tu sao được. Phật dạy trong kinh Lăng Nghiêm rằng: "Như tuy lịch kiếp, ức trì Như Lai bí mật diệu nghiêm, bất như nhứt nhựt tu vô lậu nghiệp". Đại ý nói tuy nhiều kiếp học rộng nghe nhiều nhớ hết tất cả pháp môn của hằng sa chư Phật chỉ dạy, chẳng bằng một ngày chuyên tu nghiệp vô lậu xuất thế. Ấy là lời Phật khuyến cáo tôn giả A nan mà cũng là lời khuyến cáo tai hại không tu của chúng ta vậy. Nếu chỉ học mà không tu thì khác nào như người thuộc lòng tấm bản đồ rồi ngồi lỳ một chỗ, chẳng đến đâu được cả.

Thế thì biết tu là 1 điều cần yếu. Nhưng hiện nay nhiều người trong hàng Phật tử chúng ta cũng như một số đông ở ngoài vẫn còn ôm mối nghi ngờ sai lạc. Có người nghĩ rằng Tu là một việc làm quá khó, phải xa gia đình, xã hội để ép mình trong một khuôn khổ hẹp hòi, bít mắt bưng tai trước mọi hoàn cảnh, vứt bỏ bao nhiêu ước mong khoái lạc mà tu

hành ủy mị, hằng ngày nghĩ tưởng đến việc gì xa xăm huyền ảo, ỷ lại thần quyền để cầu mong tương lai trường sanh, bất tử hay hưởng quả phúc đời đời. Tu như vậy phỏng có ích lợi gì cho ai? Giả sử tu như vậy mà thành Thánh, thành Thần, hưởng quả phúc thì lối tu ấy cũng chỉ thích hợp với hạng người thiếu nghị lực, hạng ông lão bà già!

Hạng người thứ hai thì trái lại, họ nghĩ rằng T là một việc rất hay, là nền tảng cho nhân tâm thuần hậu, cho hòa bình an lac, vững bền, song khi nào hòa bình đã lan khắp, sanh hoạt được dễ dàng mới có thì giờ nghĩ đến việc tu dưỡng, chứ nhằm lúc đao binh loạn lạc, đói khát tung hoành, chính là lúc phải ra sức dẹp lọa an dân, nỗ lực làm lụng để vãn hồi no ấm, đợi bao giờ tâm thần ổn định mới lo đến chuyện tu.

Những điều nghi hoặc đối với sự tu vẫn còn nhiều nữa, song tóm lại vẫn không ngoài hai điều vừa kể trên. Cũng vì nghĩ như vậy, mà bây giờ hễ nghe nói đến chữ Tu thì người ta đã tưởng tượng ngay đến một hình dáng yếu hèn, một viecj làm quái dị lạc hậu, không phải thời.

Xét kỹ thì hai lối tưởng đó đều nhiều phần không đúng, song không sai mấy đối với hạng người mệnh danh là tu, mà kỳ thật áp dụng lầm điều không chính

đáng! Nếu bây giờ muốn bổ cứu những khuyết điểm trên đây để đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho khỏi phụ lòng tin Phật của chúng ta, thì tưởng cũng nên cùng nhau tìm hiểu rõ chữ Tu trong đạo Phật, trước để tránh khỏi cái nạn xưng càn một khi mình không tu chi cả, sau khi khỏi bị e ngại bước đường tu tập chính đáng của chúng ta.

Lẽ dĩ nhiên là ở đây chúng ta hiểu rõ chữ Tu trong đạo Phật, chứ ngoài lối tu của đạo Phật ra trên xã hội này còn bao nhiêu lối tu khác, mà tiếc vì phạm vi bày nầy không cho phép chúng tôi đem ra bàn cãi, chỉ có thể nói đại khái rằng các lối tu ấy đều chưa diệt tận nguồn gốc thống khổ, nên chưa phải là phương pháp đưa người đến chỗ giải thoát an vui chơn thật.

Thế nào là nghĩa chữ Tu trong đạo Phật? Định nghĩa một cách tóm tắt thì tu nghĩa là sửa. Xấu xa sửa lại cho tốt đẹp, tà vạy sửa lại cho chính đáng, độc ác sửa lại cho hiền lành, mê mờ sửa lại cho sáng suốt... Như người ta thường nói ngọc có dũa mài mới thành đồ hữu dụng, người có học tập mới trở nên người hay, ấy đều là cắt nghĩa từ chữ tu vậy.

Có nhiều người hay nói: "Phật tức tâm, tâm tức Phật, tôi chỉ tu tâm cũng đủ". Mới nghe qua in tuồng như phải, mà xét kỹ thì đó chỉ là câu nói bướng

bỉnh để chối từ việc tu hành mà thôi. Nếu thử hỏi lại tâm vì sao phải tu và tu bằng cách thế nào? Thì ít ai trả lời được. Thậm chí có người khi đã biết đạo cũng như khi chưa biết đạo, cứ giữ nguyên tính xấu xa cố cựu, không chút gì đổi mới hay ho!

Đã đành rằng "Tâm tức Phật" nhưng hiện nay còn làm chúng sinh thì quyết chắc tâm của ta còn mê lầm, vọng tưởng, ích kỷ, lười biếng, chưa được như tâm Phật: sáng suốt, chân thật, rộng rãi, từ bi. Đứng về phương diện lí tánh, bình đẳng thì tâm ta không khác chi tâm Phật, nhưng đứng về phương diện sự tướng sai biệt thì ta và Phật hai đàng mê, ngộ, khổ, vui khác nhau như trời và vực, không thể nói suông mà có thể mong được giải thoát. Trái lại cần phải thành thật cố gắng kiểm điểm lại mình, nghiệm xét nơi mình để thấy rõ cái gì xấu xa, cái gì tà vạy, cái gì độc ác, cái gì mê lầm mà lần lần sửa đổi tu hành cho đến khi hoàn toàn viên mãn. Trong lúc tu hành ấy hễ sửa bao nhiêu điều hư quấy, tức là diệt được bấy nhiêu thống khổ. Sự khổ sẽ tách dần ra mà sự an vui lần hồi phát hiện, bào giờ hoàn toàn thanh tịnh ấy là chứng đủ bốn đức Thường, Lạc, Ngã, Tịnh, không bị điều chi làm hệ lụy. Cho nên kinh có câu: "nhược năng chuyển vật, tức đồng Như lai". Như lai hay Phật là vị đã chuyển được mọi vật, bên trong không tánh tình ô

nhiễm làm mờ tối, và bên ngoài không bị hoàn cảnh sắc, thanh, danh, lợi quyến rũ chi phối. Tự mình làm chủ mình, làm chủ hoàn cảnh.

Nếu bây giờ chúng ta muốn được an vui, thì phải tự chủ, mà muốn được tự chủ thì cần nương theo Phật pháp để sửa đổi hành vi, tánh tình, quan niệm hẹp hòi sai lạc đã lâu đời lâu kiếp bám chắc nơi chúng ta.

Sửa đổi hành vi tức là sửa đổi những điều độc ác của hành động và lời nói. Thân thường hay sát hại, trộm cắp, dâm ô; miệng thường hay nói dối, dèm pha, nịnh hót v.v... ấy là hành vi có hại mà ít ai tránh khỏi. Nếu chúng được bồi đắp, lan rộng ra hoài thì nhân loại chúng sanh càng bị xô mau đến chỗ tiêu diệt. Hãy xem như một nghiệp sát, mấy năm lại đây không nơi nào là không do nghiệp sát gieo họa gớm ghê, làm cho sự sống, một điều mật thiết quan trọng hơn cả mọi sự vật, không còn chút gì đảm bảo. Đã bao giờ như ngày nay, toàn nhân loại chỉ sống trong hồi hộp lo âu, nơm nớp sợ hãi khi thấy mạng mình nhẹ hơn cát bụi bên vệ đường, không phút nào yên tâm với bàn tay tàn nhẫ của nghiệp sát đang hung hăng chực chờ dọa nạt. Vậy là chưa kể đến tai nạn các hành vi trộm cướp, nói dối v.v... cũng gieo họa ghê gớm không kém.

Nếu ai nấy cũng nhận chân sâu sắc, các hành vi ác độc kể trên là nguyên nhân trực tiếp gây ra đau khổ giữa người và mình - vì gieo nhân sát hại thì hoặc cách này hay cách khác cũng phải gặt lấy kết quả bị sát hại; để sửa đổi, tu hành diệt trừ dần đi mới mong có ngày sống đặng an toàn trong hòa vui thân mật được.

Đã sửa đổi hành vi cũng phải sửa đổi tánh tình, vì tánh tình xấu xa mới thật nguy hại hơn nhiều. Tham lam, sân hận, si mê, nghi ngờ là những tâm tánh xấu xa cố cựu của chúng sanh.

Vẫn biết đã có thân thì ai lại không ham muốn sống còn, nhưng lắm người vì chất chứa lòng tham vô đáy, điều gi hay ho đều muốn thâu góp về phần mình, chỉ muốn đời sống của mình được vinh quang sung sướng, đầy đủ, quý trọng hơn hết thảy mọi người, nên dù việc gì đê hèn hay độc ác mà hễ đưa lại lợi lộc về mình thì không bao giờ từ chối, mặc ai thiếu thốn, khổ não, kêu la, cũng không hề đoái nghĩ! Thậm chí xem tiền tài, danh vọng hơn trăm, ngàn, ức, triệu tánh mạng sanh linh đồng loại chỉ vì tham chút lợi danh mà làm cho đời sống nhân loại bị điêu đứng.

Niệm tham lam vô hình mà tai hại không phải ít, ở trong gia đình có một kẻ tham - tham ăn chẳng hạn - thì sự sống của gia đình mất hòa thuận, đến giữa xã

hội hễ lòng tham nẩy nở mạnh mẽ ở đâu, thì ở đấy không sao tránh khỏi cảnh tình xô xát thảm mục thương tâm; vì đã tham tức nhiên có sân, đã sân thì tất nhiên tranh giành xâu xé...

Than ôi! Một tánh tham đã làm cho ai nấy cháy ruột nung gan, huống còn thêm bao nhiêu tánh xấu xa khác nữa.

Song muốn sửa đổi tâm tánh xấu xa một cách dễ dàng đến tận gốc thì đồng thời phải sửa đổi quan niệm hẹp hòi ích kỷ.

Tất cả sự vật đều sanh sanh, hóa hóa trên một bản thể chung cùng hòa hợp, không có sự vật nào được tồn tại ra ngoài bản thể chung cùng ấy. Chính chúng ta cũng phải nhờ sự liên quan hỗ trợ của tất cả mà có ra. Vậy mà chúng sanh mê mờ, tự phân biệt, tưởng tượng chấp riêng một cái Ta, xây ranh giới mà chắn ngang giữa mình với mọi người mọi vật, luôn luôn đặt cái Ta ra trước, lên trên, lấy cái Ta làm định chuẩn cho mọi hành động, nói năng, suy nghĩ. Bởi vậy nên thường bị hẹp hòi, sai lầm, khổ sở. Suy rộng ra nào vinh nào nhục, nào thị nào phi, không có gì là tuyệt đối. Cái vinh của người này tức là cái nhục của người kia, cái vinh của người kia tức là cái nhục của người này. Ở đời cũng lắm chuyện để ta thấy rõ trường đời là nơ đấu tranh nhỏ hẹp ở trong sự phê

phán xây nắn của Ta hẹp hòi giả dối. Vậy cần phải mở mang trí tuệ thật rộng rãi, phá lần quan niệm sai lầm chấp có bản ngã mới thấy đời rất rộng rãi để khoan hòa đối với mọi loài mọi vật.

Như vừa nói ở trên , đó là sửa đổi hành vi hung ác, sửa đổi tánh tình xấu xa, sửa đổi quan niệm chấp có cái ta hẹp hòi, ấy là nói về ngăn ngừa cái xấu, diệt trừ cái xấu, đừng để cho nó đâm chồi mọc nhánh ra hoài. Tu như vậy có thể cho là lối tu tiêu cực, trái lại tích cực hơn là phát huy cái tốt, khuếch trương cái tốt làm cho cái tốt càng ngày càng rộng rãi lớn lao.

Hiện tiền nơi chúng ta không những có rất nhiều điều tà vạy ô nhiễm, mà cũng có rất nhiều điều hay, cần nên bù đắp tu dưỡng, như bố thí, nhẫn nại, khoan hòa, sáng suốt, bình đẳng, xét ra chẳng ai không có, nếu biết cố gắng vun bồi thì không việc lợi ích gì mà chúng ta không làm được.

Tóm lại hai phương diện tu hành trên, một đàng lo diệt trừ cái tánh hại người hại mình, một đàng lo phát huy cái tánh lợi mình lợi người. Đã nhận thấy lòng tham lam có hại mà lo diệt bớt lòng tham là tu, diệt trừ lòng giận là tu, diệt trừ lòng kiêu mạn, ích kỷ là tu. Trái lại, nhận thấy bố thí là hay, chăm làm bố thí là tu, từ bi cứu vật là tu, khoan hồng rộng rãi là tu.

Cho đến bất luận hành động gì tốt đẹp, có nhiều lợi ích cho người mà cố gắng quên mình để thực hành theo cũng đều gọi là tu cả.

Tu như vậy đâu có phải là hẹp hòi hay nhu nhược, tu như vậy đâu phải là việc riêng của một nhóm người nào hay của một thời đại nào. Chỉ vì có nhiều người chưa hiểu chữ tu có một phạm vi rộng rãi đó, nên tưởng rằng tu là việc chuyên môn của người tu sĩ, của kẻ chán đời, ẩn dật, hay của hạng môn đồ đạo nầy hoặc đạo khác mà thôi, ngoài ra không liên quan với đại đa số người còn đang lăn lóc, chống chọi, hoạt động sống với đời sống không xa thực tế hơn. Ôi, đâu biết rằng cái quan niệm sai lầm ấy không khác nào cái quan niệm của mấy người tưởng phép vệ sinh là phạm vi chuyên môn của mấy ông thầy thuốc, hay của mấy người đã mắc bệnh truyền nhiễm.

Đành rằng phương diện điều trị thân xác có nhiều điều ngóc ngách khó khăn mà thầy thuốc phải gia công tầm cứu, phải cần cho mình một hoàn cảnh sạch sẽ hợp vệ sinh hơn, nhưng trong hạng người không phải là thầy thuốc mà không cần biết vệ sinh, tự do ăn nhớp, ở nhúa thì không chỉ tai hại cho mình, còn lây sang mọi người xung quanh, khiến họ phải sống chung một cảnh ngộ nguy hiểm.

Phương diện trị thân xác đã vậy, thì phương diện cải tạo tinh thần không kém chi. Muốn diệt hết bao nhiêu tâm niệm xấu xa còn lại, và phát huy tất cả tâm niệm tốt đẹp rộng rãi thêm lên lại càng rất khó, nếu không phải là người có quyết tâm với mục đích ấy, nếu không có một hoàn cảnh thuận tiện cho sự tu hành thì khó mong kết quả hoàn toàn. Bởi vậy, trong đạo Phật, các vị tăng già, các hàng tu sĩ phải xuất gia để bớt ngoại duyên phiền nhiễu, phải ở nơi nhân tịch mới thấy rõ nguồn gốc sâu xa của tội lỗi mà gột rửa tiêu trừ. Nhưng nếu hiểu thêm rằng không phải là chỉ mấy vị ấy mới tu đặng, mấy vị ấy mới cần tu, mà tất cả các hạng người ở vào địa vị nào trong thời loạn cũng như thời bình, đều có thể tu, đều cần nên tu cả; nếu không tu tức là tự do để cho thói tham lam, bóc lột, ích kỷ, hại người đứng lên làm chủ, gây tai ương không bờ không bến.

Vậy ta có nên xem chuyện Tu là việc ngoài phận sự của mình không? Ta có thể không nhận rõ nghĩa chữ Tu đặng không? Hãy nên nhận chân cho rõ, xem đó là một phương châm của đời sống ngay thật mà không trao đưa cho ai cả, chỉ tự mình gắng thực hành lấy và khuyên lơn người khác biết mà thực hành, để cùng nhau gây nên một cảnh sống yên vui bền vững,

tạo cảnh Cực lạc giữa Ta-bà nầy. Nếu được như vậy tức là đã hiểu và đã thực hành đúng nghĩa chữ Tu trong đạo Phật.

4. Cảm ứng đạo giao

CẢM ỨNG ĐẠO GIAO

Trên đường giáo hóa của đức Phật, Ngài đã thuyết pháp cho nhiều hội chúng trong đó có hội Pháp Hoa. Kinh này đức Phật nói cho hàng đệ tử căn cơ cao và đã thuần thục, trong đó có kinh Phổ Môn. Trong kinh Phổ Môn, Ngài nói nhiều về hạnh nguyện của đức Quán Thế Âm Bồ-tát. Các Phật tử thường niệm danh hiệu: Nam mô đại từ đại bi tầm thanh cứu khổ cứu nạn linh cảm Quán Thế Âm Bồ-tát, tức là niệm danh hiệu đã được chỉ dạy trong kinh Phổ Môn. Vì trong kinh đó đức Phật nói rằng: "Thiện nam tử,nhược hữu vô lượng bách thiên vạn ức chúng sanh thọ chư khổ não văn kỳ Quán Thế Âm Bồ-tát, Quán Thế Âm Bồ-tát tức thời quán kỳ âm thanh giai đắc giải thoát". Nghĩa là: Nếu có vô lượng trăm ngàn vạn ức chúng sinh đang lâm vào cảnh khổ não mà nghe niệm đến danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát thì Quán Thế Âm Bồ-tát liền nghe tiếng niệm đó mà hiện đến cứu khổ cho. Sự linh nghiệm khi niệm danh hiệu đức Quán Thế Âm Bồ-tát mà từ trước tới nay, biết bao nhiêu người khi niệm danh hiệu Ngài, có sự linh nghiệm cảm ứng đạo giao. Nhiều người đã nhờ sức niệm danh hiệu Ngài mà có sự linh nghiệm như

gặp lửa lửa không cháy, gặp nước nước không trôi, gặp tai nạn thì đều qua khỏi...

Đức Phật Quán Thế Âm Bồ-tát đã có nhiều cách cứu vớt chúng sanh khác nhau. Ở tại Việt Nam ta xưa, có một lần Ngài hóa hiện làm công chúa Diệu Thiện, xưa, là công chúa thứ ba con của vua Diệu Trang Vương. Vua Diệu Trang Vương này có ba người con gái:người thứ nhất là Diệu Thanh, người thứ hai là Diệu Âm và người thứ ba là Diệu Thiện. Hai người con gái trước đều lấy chồng, một mực đòi đi tu cho được. Vua cha lấy làm khó chịu, bực tức lắm và dọa rằng: "Được, ngươi không lấy chồng thì ta cho mi đi tu, mi ra ngoài vườn mà tu". Ông sai lính làm một cái chòi cho cô tu một mình nơi chỗ hẻo lánh, cực khổ để cho cô thối chí. Nhưng Diệu Thiện không nản lòng. Kế đó không thành, vua bèn nghĩ kế thứ hai: một hôm ông sai đem Diệu Thiên tới nơi chùa Thanh Tước, giao cho các Ni tăng ở đó để cai quản và giám sát cô. Ông nén cơn giận mà lẩm bẩm: "Ưng tu thì ta cho tới đó mà tu!" ông dặn các Ni tăng ở chùa Thanh Tước rằng phải làm thế nào, hoặc là khuyên lơn, hoặc là hành hạ, hoặc là khủng bố để cho Diệu Thiện trở về lấy chồng. Nếu không làm được như vậy thì ông sẽ đốt chùa.

Khi Diệu Thiện đến ở đó, các vị Ni tăng khuyên răng hết lời, nói nhỏ nói to, nói ngọt nói ngào để cho Diệu Thiện trở về lấy chồng. Khuyên không được trở qua hành hạ đủ cách, bắt gánh nước suốt ngày, bắt nấu cơm phục dịch không hở, bắt tụng kinh liên tục để cho Diệu Thiện chán nản và thối chí mà quay trở về. Nhưng Diệu Thiện quyết tâm trì chí làm theo mọi việc chứ không chịu trở về. Khi vua cho người tới dò hỏi, các vị Ni tăng đã khuyên Diệu Thiện trở về được chưa? Nhưng họ thưa lại rằng không có kết quả gì hết, nên vua sai quân lính tới phóng hỏa để đốt chùa. Trong khi vừa ra lệnh phóng hỏa thì sấm sét ầm ầm nổi lên, mưa gió trút xuống ào ào nên chùa không đốt được. Ông sai bắt Diệu Thiện trở về để giết nàng. Khi đem ra giữa pháp trường hành hình, người đao thủ phủ vừa cất đao lên chém thì ông Hổ xuất hiện nhảy bổ vào và cắp Diệu Thiện mang đi mất. Hổ mang đến nơi chùa Hương tích bỏ công chúa ở đó cho cô tu. Chùa Hương tích ở miền Bắc có thờ tượng Quán Thế Âm một phần cũng là do tích này. Khi bị bỏ lại ở đây, cô quyết chí tu hành không xao lãng, ngày đêm kinh kệ, trong thời gian tu hành cô thực hành hạnh từ bi của đức Phật nên sau một thời gian thì đắc đạo.

Lại nói chuyện vua cha ở nhà khi nàng vắng mặt, phụ vương nàng bị mặc bịnh nan y, ngứa ngáy khắp

người không ai chữa khỏi. Diệu Thiện ở chùa tu hành đắc đạo nên quán thấy cha mình bị mắc bệnh trầm kha không ai cứu chữa được, liền hóa hiện một vị Hòa thượng để vào thăm vua. Khi vào thăm vua, Hòa thượng đó mách rằng: Bịnh này của Ngài chỉ có đôi mắt, đôi tay của người con hết sức chí hiếu mới có thể chữa được mà thôi. Vua liền hỏi: làm sao có được người con chí hiếu mà cho được con mắt, đôi tay để chữa khỏi bịnh được, tìm đâu cho ra. Trẫm chỉ có ba người con, hai đứa con ở nhà chả có chí hiếu gì cả, còn đứa con thứ ba xét ra nó có chí hiếu thật đó, nhưng bị Hổ cắp tha mất rồi, làm sao có được. Hòa thượng nói với vua rằng: Không, thưa đức vua, người con thứ ba tên là Diệu Thiện đó còn sống và đang tu ở động Hương tích, nếu ngài cho người đến đó mà tìm chắc chắn người đó sẽ hy sinh tính mạng, móc mắt, cắt tay để đem về chữa bệnh cho ngài thì bệnh ngài sẽ khỏi. Ông vua nghe vậy liền cùng với quan quân thân hành tới đó thì quả nhiên thấy Diệu Thiện bằng xương bằng thịt đang tu ở đây. Cha con gặp nhau thì mừng lắm, ân cần thăm hỏi và vua cũng tỏ ý hối hận về việc làm không đúng của mình với Diệu Thiện, đồng thời nói bịnh hiểm nghèo của mình đang mắc phải.

Khi biết bịnh nan y của cha như vậy thì Diệu Thiện phát tâm móc mắt, cắt tay để chữa bịnh cho

cha. Nhờ đó mà phụ thân của nàng lành bệnh. Khi vua cha đã lành bệnh rồi liền đi tới nơi đó để thăm con thì con đã thành đạo, tức đức Phật Quán Thế Âm, cho nên mới có câu rằng:

Chơn như đạo Phật nhiệm mầu

Tâm trung chữ hiếu niệm đầu chữ nhân.

Hiếu là độ được đấng thân

Nhân là vớt khỏi trầm luân mọi loài.

Thần thông nghìn mắt nghìn tay

Cũng trong một điểm linh đài mà ra.

Ngẫm trong bể nước Nam ta

Phổ môn có đức Phật ba Quan Âm

Niệm Ngài hưởng niệm pháp âm.

Đó là câu thơ tả về đức Phật Quan Âm Diệu Thiện. Niệm ngài thường niệm tại tâm, tức là lời dặn dò cho chúng ta cầu khẩn tới ngài, mong ngài cứu chúng ta tai qua nạn khỏi.

Niệm nơi miệng không bằng niệm nơi tâm là vì sao? Niệm nơi miệng vì miệng không làm chủ được bản thân mà tâm mới làm chủ được bản thân. Tâm bắt miệng niệm, tâm có thành thì miệng mới thành, tâm không thành thì miệng không thành. Cho nên tâm thành thì cảm ứng đạo giao mới đầy đủ, còn tâm không thành thì miệng niệm thì không có cảm ứng giao được. Thế thì khi niệm bằng tâm là niệm thế

nào? Niệm bằng tâm là niệm một cách hồn nhiên, chứ không phải niệm có suy tính. Ví dụ bây giờ niệm: Nam mô Quán Thế Âm Bồ-tát, con niệm Ngài, Ngài cứu cho con với. Ngài cứu cho con bằng cách nọ hay cách kia. Khi niệm Ngài mà tính toán như vậy thì tâm không nhất, đó là niệm bằng trí thức chứ không phải niệm bằng tâm. Niệm bằng trí thức là sao? Ví dụ: ta gặp một em bé mà không phải con em của mình, nó té ngã giữa đường, mình muốn cứu vớt nó. Nhưng khi cứu thì nghĩ đi nghĩ lại, thôi đỡ nó lên kẻo tội, không biết con ai mà bị té như thế này. Hay có nhớ ra thì nói: Nó là con ông A nhà bên cạnh, thôi cố gắng đỡ nó dậy kẻo tội nghiệp. Trong khi đưa tay đỡ đứa bé dậy là đỡ với sự tính toán rằng: Nó là đứa con ông bạn nhà hàng xóm bên cạnh, đỡ dậy một chút kẻo tội. Đó là cách đỡ để làm phước, nhưng cái sự làm phước đó có sự tính toán bằng trí bằng thức. Còn nếu khi con mình bị té như vậy thì đưa tay đỡ liền, không tính toán gì cả. Khi té như vậy thì cha mẹ tự trong tâm chủ động đưa tay ra đỡ ngay, không tính toán gì cả. Cho nên nói: Niệm Ngài thường niệm tại tâm, tức niệm với một tâm hồn hồn nhiên, một tinh thần gắng bó chặt chẽ như tình thương của cha mẹ dành cho con.

Khi chúng ta có một tâm hồn nhiên niệm Ngài như vậy thì Ngài cũng đem một sức từ bi hồn nhiên

mà cứu vớt để độ chúng ta và muôn loài. Còn niệm theo cách tính toán thì không có tác dụng bao nhiêu, vì tính toán thì không nhất tâm. Trong khi niệm danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát mà suy cách này tính cách kia như vậy thì trong tâm không thuần túy nên sự cảm ứng không đầy đủ. Nên người xưa đã khuyên: Niệm Ngài niệm ở tại tâm.

Hôm nay là ngày kỷ niệm vía đức Quán Thế Âm Bồ-tát, chúng tôi xin nhắc lại hạnh nguyện của Ngài để cho các đức Phật biết và mong các Phật tử hãy hướng về đức Quán Thế Âm để niệm danh hiệu của Ngài. Ngoài ý nghĩa cứu khổ, đức Quán Thế Âm Bồ-tát còn có nghĩa là Đại Từ Bi. Ngài sở dĩ được gọi như vậy vì Ngài luôn luôn cứu độ chúng sinh tai qua nạn khỏi bằng tâm lực đại bi. Nếu không có đức từ bi thì Ngài không có cứu độ ai hết. Không từ bi thì không có sức cứu độ. Cho nên nhiều người gọi Quán Thế Âm Bồ-tát là Quán Từ bi. Cho nên niệm Ngài là niệm Đại Từ bi. Mà niệm Đại Từ bi thì tâm của chúng ta cũng đồng hành theo hạnh Đại từ bi đó, như nước có trong thì trăng mới hiện, nước không trong thì trăng không hiện. Đức Quán Thế Âm Bồ-tát như mặt trăng, lòng chúng ta như hồ nước. Hồ nước có trong thì trăng mới hiện xuống, hồ nước không trong thì bóng trăng không hiển hiện. Nước lờ mờ thì trăng hiện lờ mờ, nước trong suốt như

gương thì trăng hiện mới đẹp. Tâm của chúng ta là nước, bóng trăng là ngài. Tâm ta trong thì bóng ngài hiện ra một cách toàn diện. Đó là cảm ứng đạo giao. Như vậy là trăng không đi tới với nước mà trong nước vẫn có trăng.

Đức Quán Thế Âm luôn luôn hiện ra cùng khắp, nơi nào Ngài cũng hiện hết, vì thế ở phương đông, phương tây, phương nam, phương bắc cùng một lúc niệm danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát thì cũng cùng một lúc có được đức Quán Thế Âm Bồ-tát thần thông thị hiện khắp nơi, cho nên gọi là Phổ môn. Phổ là khắp, môn là pháp môn. Ngài dùng đủ pháp môn để độ cho tất cả chúng sanh. Phổ cũng có nghĩa khác là ngài đi đến gõ cữa khắp mọi nhà để độ chúng sanh, không kể lớn, không kể nhỏ, không kể trai hay gái, không kể chức quyền hay ngu dốt, hễ có niệm cầu là có sự ứng cảm của ngài, cho nên gọi là Phổ môn thị hiện. Ngài thị hiện đến độ cho chúng sanh, đó là công hạnh của đức Quán Thế Âm, và đó cũng là ý nghĩa niệm danh hiệu đức Quán Thế Âm.

Hôm nay là ngày lễ vía đức Quán Thế Âm, tôi xin nhắc lại sơ lược công hạnh của Ngài như vậy để mong các Phật tử luôn luôn chú tâm thành kính tưởng niệm ngài bất cứ lúc nào, chưa gặp nạn ta vẫn tưởng, khi gặp nạn rồi vần phải tưởng niệm nhiều

hơn nữa để được cảm ứng đạo giao bất khả tư nghì. Trong kinh có dạy hễ có nhơn thì có quả, chúng ta có niệm Ngài thì sẽ cảm ứng được đạo giao nan tư ngì nơi Ngài.

Nam-mô Tầm thanh cứu khổ Cứu nạn Linh cảm Quán Thế Âm Bồ-tát.

5. Rừng Lộc Uyển

RỪNG LỘC UYỂN

Sau khi đức phật thành đạo bên cội Bồ-đề, ngài bước ra khỏi cội-Bồ đề đi đến với trần gian để giáo hóa chúng sinh. Trước tiên ngài bước đến rừng Lộc Uyển để hóa độ cho 5 vị Tỳ-kheo, đứng đầu là A-nhã Kiều-trần như. Rừng này gọi là vườn nai (Lộc uyển). như vậy lịch sử rừng Lộc uyển bắt đầu nổi tiếng từ khi đức phật đi tìm năm người đồng tu khổ lạnh. Chữ Lộc uyển hay Sarnath chính là chỗ ở của các loài nai. Người đời sau sau gọi tắt là thành Sarnath. Trong kinh tạng pafli thường dùng chữ Migadàya hay Isipatana, có khi dùng cả hai là Migadàya và Isipatana. Isipatana chữ Sanskrit nghĩa là chỗ trú của các vị ẩn sĩ. Sau này ngài Pháp Hiển dịch là chỗ ở của các ngài ẩn sĩ tịnh tu. Theo sự tích thì ở đây còn có một chi tiết quan trọng là thời xưa có một số Bích-chi phât xuống( vườn nai) nhập diệt trên hư không, rồi thân thể rơi xuống miền đất này. Dầu thế nào, Isipatana cũng là một khu vực quan trọng, gồm cả Migadàya( vườn nai). Các vị tu sĩ thường ở đây để tu tập thiền quán. Con chữ Migadàya nghĩa là lộc uyển là chỗ vua Ba-la-nại để cho loài lộc được sống tự do, không ai được săn bắn giết hại. Do đó chỗ này là chỗ

lý tưởng cho những vị ẩn sĩ muốn xa lánh thành thị về đây tụ tập thiền quán.

Trong kinh co một chuyện tiền thân rất hay gọi là Nigro-dhamiga, co liên quan đến chỗ này, và hàm nhiều ý nghĩa giáo dục, mà ngài Huyền Trang thuật lại như sau:

Chính chỗ này, ở trong một khu vườn rộng, có một ngọn tháp uy nghi còn sót lại và là chỗ Đề-bà-đạt-đa cùng với Bồ tát trong một kiếp đều làm vua của loài nai. Lúc ấy giữa một khu rừng rất lớn, có hai bầy nai, mỗi bầy có 500 con và do hai con nai chúa nói trên chỉ huy. Một của tiền thân Bồ-tát( đức thich ca), và một đoàn khác do Đề-bà-đạt-đa cai quản. Vua trong nước Ba-la-nại thường hay đi săn bắn khắp nơi. Một hôm Bồ-tát( Lộc Vương) đến gặp đức vua và tâu rằng: Thưa Đại Vương, nếu Đại vương đốt cháy những khu vực săn bắn của Đại vương và bắn chết những thuộc hạ chúng tôi trong đêm tối. Chúng tôi sẽ chết thối chết ươn, trước khi mặt trời mọc và như thế thịt chúng tôi không thể dùng làm đồ ăn tươi tốt được. Vậy mong Đại vương để cho chúng tôi, mỗi ngày cung hiến một con nai để Dại vương dùng. Như vậy Đại vương luôn luôn có thịt tươi và chúng tôi có thể kéo dài sự sống. Nhà vua chấp thuận lời đề nghị này, và bảo đánh xe trở về cung. Từ đó mỗi ngày một con

Nai từ một bầy đi đến chỗ vua ở và chịu chết. Lần lược bầy này rồi đến bầy khác. Lúc bấy giờ trong bầy cúa Đề-bà-đạt-đa, một con có mang đến luocwj phải chịu chết. Con nai này đến trước nai chúa của mình tức Đề-bà-đạt-da mà tâu rằng : Dầu tôi bằng lòng chịu chết, nhưng chưa phải đến phiên con tôi trong bụng phải chịu chết, vậy ngài hãy cho một con khác thay tôi, khi nào con tôi lớn, chúng tôi sẽ đem hai thân thể chịu chết. Nai chúa tức giận quát rằng: Đây có ai mà chẳng biết quí mạng sống? con nai cái thở dài trả lời: Nhưng tâu bệ hạ, bệ hạ thật không nhân đạo tí nào, thiếu tình thương đòng loại, nếu bệ hạ giết những gì chưa sanh. Đề-bà-đạt-đa vẫn nhất định không nghe. Con nai này liền đến tỏ cảnh ngộ khốn cùng của mình cho Bồ-tát( nai chúa của bầy kia). Bồ-tát nói với một giọng diệu hiền: Cao quí thay trái tim của người mẹ thương những gì chưa được sống. Hôm nay ta sẽ chịu chết thế cho ngươi. Vì ta không co quyền bắt buộc ai khác phải chịu số phận này...

Rồi nai chúa đi đến cung vua và đặt đầu mình trên bàn đợi người đồ tể cắt cổ ! những người đi đường hay chuyện ấy, truyền tin cho nhau và bảo rằng: Nai chúa thật là kỳ kiệu. Dân chúng cùng các quan viên vội vã đến xem. Khi nghe tin này, vua không tin là sự thật. Nhưng đến khi người thị vệ vào tâu lại sự thật là thế, nhà vua mới tin. Đoạn vua hỏi nai chúa

rằng : Tại sao ngươi lại đến đây ? Nai chúa tâu: Một con nai có mang đến lược phải chết, tôi không nỡ lòng nào để một con nai chưa sinh phải chịu chết oan, nên tôi đến thay thế cho con nai có mang ấy, vua nghe rồi thở dài nói rằng : Ta thật có một chân người, nhưng không giống như con nai, trái lại con nai này tuy mang thân nai nhưng có những điểm khác lạ hơn loài người. Nhà vua thương xót cảm động và tha cho nai chúa, không bắt buộc mỗi ngày phải nạp một con nai nữa. Vua để cả khu rừng cho loài nai và vì thế khu rừng này được gọi là khu rừng của loài nai( Lộc uyển).

Do nguyên nhân đó mà đàn nai sống từ thế hệ này sang thế hệ khác đều tự do tự tại trong bầy đàn của nó ở trong rừng này. Và chính chỗ này, các vị tu hành năng đến đó để tu tập, cho nên rừng đó gọi là rừng nai. Rừng nai cắt nghĩa theo chữ Hán la rừng Lộc uyển. Uyển là rừng, Lộc là nai, tức rừng nai là vì lý do đó.

Trước có 5 vị Tỳ-kheo cùng tu khổ hạnh với phật, sau thấy đức phật thọ thực họ nói rằng, đức phật đã thối chí rồi nên tách riêng đến đó để tu hành. Khi đức phật thành đạo, ngài đến đó trước tiên đế độ cho họ. Lần lượt từ đó trở đi trong 45 năm từ phương này đến xứ khác, từ nước nọ đến nước kia, cứ ngày đi đêm nghỉ, gặp cơ duyên nào thì tùy theo đó mà hóa độ cho

chúng sanh thoát khỏi luân hồi sanh tử. Đó gọi là rừng nai.

Câu chuyện trên cho ta rõ nguyên thủy tên gọi của chỗ này. Thật là xứng hợp. Từ đó khu rừng này trở thành một địa điểm tốt đẹp, an lành của loài nai, cho đến thời đức phật. Những tượng tả các sự tích trong đời sống đức phật đều có vẽ hai con nai hai bên, ở giữa là pháp luân. Hiện nay còn có một đàn nai ở sau chùa Mulagandhakuti.

Như đã nói trên, đức phật an cư 3 tháng đầu tiên tại chỗ này, sau khi ngài đắc đạo, Sarnath hình như không phải là chỗ thường trú của đức phật và các đệ tử thân tín của ngài. Có thể ngài chỉ đến thăm hai hay ba lần sau khi chuyển pháp luân. Nhưng các đệ tử ngài thường đến tu hành tại chỗ này. Điều chắc chắn là cuối thế kỷ thứ IV trước T.L. Sarnath trở thành một nơi rất quan trọng. Khi vua A-dục lên ngôi, chỗ này trở thành một địa điểm rất thạnh hành của phật giáo. Vua A-dục có dựng nhiều trụ đá để kỷ niệm, nhưng tiếc hiện nay không tìm thấy, trừ trụ đá đã nói trên kia. Sau vua A-dục, chúng ta không được biết lịch sử nối tiếp của Sarnath. Chỉ khi ngài pháp Hiển đến thăm vào thế kỷ thứ V, chúng ta mới biết được thêm. Theo ngài pháp Hiển, Sarnath là một nơi phồn thịnh. Như vậy chắc một vài thế kỷ trước cuộc chiêm bái của ngài,

chỗ đó nơi phồn thịnh, nhưng có lẽ thời kỳ phồn thịnh nhất là vào khoảng giữa thế kỷ thứ ba và thứ bảy( 250 650 sau tây lịch) như những tượng đá và phần nhiều những đồ chạm khắc đều thuộc về thời đại trên. Hầu hết những tháp chưa được đáo lên đều chứng tỏ các vật dụng dùng làm chùa tháp cùng các bia ký tìm được cũng đều thuộc về thời đại này. Chỉ trừ cột trụ của vua A-dục là dựng lên vào năm 250 trước T.L và ngôi chùa của bà Kumara Devi là dựng lên vào năm 1192 sau T.L.

Vào thế kỷ thứ sáu. Mihircula, giặc hung nổi lên, tàn phá chỗ này, nhưng theo ký sự của ngài Huyền Trang thì hình như vào thế kỷ thứ bảy, chỗ này được sửa sang lại tất cả, vì ngài không nói gì đến những dấu vết tàn phá. Những thế kỷ sau, cũng không có gì đáng kể, chắc chỗ ấy vẫn được thịnh vượng, dến thế kỷ thứ 10, Sarnath bắt đầu bị suy tàn, và dầu có nhiều Phật tử cố gắng phục hưng, nhưng không có ảnh hưởng mấy. Bà-la-môn càng ngày càng bành trướng mạnh, và đồ đệ Ba-la-môn giáo bắt đầu lập những đền thờ tại chỗ này. Đến thế kỷ thứ hai, lại bị vua Mahumud Gaznavi đến cướp phá và cuối cùng là bị ông Kutbubdin, một tướng của vua Mahmud Ghrori đến cướp phá tất cả những gì còn lại của sarnath. Từ đó sarnath hoàn toàn bị hoàn cảnh chi phối nên các Phật tử bỏ phế, các tháp chùa bị phá đổ, chỉ trừ hai

tháp chính nói trên, từ thế kỷ ấy đến thế kỷ thứ 17, chúng ta không biết gì đến lịch sử Sarnath, chắc chỗ ấy hoàn toàn bị hoang phế,dân chúng không dám lai vãng. Năm này qua năm khác, những trận cuồng phong mang cát bụi đến chồng chất lên, bao phủ sarnath. Cây cối mọc lên đến nỗi toàn cảnh bị chôn lấp dưới một lớp cỏ cây um tùm. Đến khi những nhà khảo cổ đến đào bới để tìm di tích, chúng ta mới được biết đến Sarnath. Đầu năm 1834, tướng Makenzie đến đào lại chỗ ấy gặp nhiều di tích. Rồi đến nhà khảo cổ Alexander Cunningham, người đã phải xuất tiền riêng để đào thọ cuộc tìm kiếm. Những vật ông ta tìm được cất tại viện báo tàng ở Calcutta. Nếu biết thời ấy cùng một số tượng cùng gạch đá ở sarnath đều đem về làm trường Queen College, cầu Ducan, và nhà ga Bennarès. Chỉ một cầu Ducan cũng đã dùng đến 48 tượng đá lắm rồi. Bắt đầu năm 1851, ông Kittoe đến đào, tìm lên được ngôi chùa và đặt tên là chùa Kittoe. Năm 1905, Viện Bác Cổ đào lên những di tích đa dược nói trên. Nhưng tất cả công nghiệp trên chỉ khiến cho một số học giả được biết đến Sarnath, còn dân chúng nhất là phật tử bốn phương, không một ai nghĩ đến phật tích quan trọng này. Phải đợi đến khi ngài Dharmapala đến tại chỗ này, vào năm 1891, mới có một cuộc phục hưng phật giáo thực sự. Khi ngài đến,Sarnath là một chỗ đầy

những cây dại, và là chỗ nuôi súc vật, nhớp nhúa đến nỗi ngài không dám dặt chân vào. Ngài quyết định phục hưng lại chỗ này. Trước hết ngài mua một mảnh đất, do mẹ ngài bà Kakkika Hewavitarne Lamtani cúng tiền, để làm chỗ dựng chùa hiện tại, rồi ngài lại mua thêm một miếng nữa do vua Raja Bhinga cúng tiền. Ngài còn có ý định mở một lớp giáo dục tân tiến, kỹ nghệ hóa để chấn chỉnh nông nghiệp. Nhưng các sự nghiệp của ngài phần lớn bị thất bại, vì lúc bấy giờ dân chúng phản đối những gì mới mẻ do ngài chủ trương. Tuy nhiên ngày nay chúng ta thấy ngài đã dựng được ngôi chùa Mulàgandakuti, lập được nhiều trường học cho dân chúng, mở nhà thương thí v.v...Chính những công nghiệp này thức tỉnh các phật tử tự tích cực hoạt động mãi cho đến ngày nay và phuc hồi một phần nào những hưng thịnh ngày xưa. Ai nấy đều công nhận công trình đầu tiên của ngài Dhamapala thật lớn lao đối với cuộc phục hưng Phật giáo ở ấn Độ. Trên đây là những điều mà tôi và hòa thượng Minh Châu khi viếng thăm các Thánh tích phật giáo nổi tiếng ở ấn năm 1994 nghe kể lại.

6. Chiếc dép của Đạt Ma tổ sư

CHIẾC DÉP CỦA ĐẠT MẠ TỔ SƯ

Nhìn hình ảnh của ngài Đạt Mạ, chúng ta thấy ngài vác một cây gậy đầu có treo một chiếc dép. Chúng ta ai cũng đi dép hai chiếc mà tại sao ngài Tổ lại đi một chiếc? Ngài Tổ nhìn bề ngoài có vẻ không nghiêm chỉnh gì hết vậy? Còn một chiếc nữa ngài bỏ đi đâu rồi? Đó là chuyện tôi muốn giải thích hôm nay sau khi có một số Phật tử đặt câu hỏi.

Sau khi ngài truyền pháp cho Huệ Khả an tâm rồi ngài tịch diệt. Sau ba tháng thì có ông Tấn Công đời nhà Đường thế kỷ 16 bên Trung Hoa, đi sứ ở Tây Vức về thì thấy ngài Đạt Mạ quảy một chiếc dép trên gậy mà đi về hướng đó.Tấn Công hỏi ngài đi đâu? Ngài nói Ta về Tây. Đến khi vị sứ về triều đình báo tin lại: Ngài Đạt Mạ tổ sư mà tôi vừa gặp, tôi hỏi ngài đi đâu vậy? Ngài nói Ta về Tây. Ở nhà lấy làm lạ nói: Đạt Mạ tổ sư đã viên tịch 3 tháng nay, chôn cất rồi tại sao lại có Đạt Mạ tổ sư nào đi về Tây? Khi ấy khui quan tài ra xem thì trong hòm chỉ còn một chiếc dép. Còn ngài với nhục thân thật của ngài quảy một chiếc dép đi mất. Chính cái tượng thờ quảy một chiếc dép là tượng của ngài đó. Câu chuyện của ngài Đạt Mạ hiện vẫn còn mang nhiều tính bí ẩn.

Có người hỏi vậy chuyện đó có thật không? Có phải ngài chết bỏ trong hòm sau đó ngài ngồi dậy ra đi mang theo chiếc dép không? Thật ra, nói về ý nghĩa cao siêu thì nhiều chuyện lắm. Tôi liền nói: Chuyện đó cũng giống như chuyện hồ Hoàn Kiếm ở Hà Nội. Hồ Hoàn Kiếm khi vua Lê Lợi đánh thắng quân Minh rồi, khi về đi ngang qua đó ngàu vứt cái kiếm xuống hồ, thì bỗng có con rùa thò đầu lên ngậm cái kiếm lặn xuống nước sâu nên gọi là hồ Hoàn Kiếm. Chuyện Đạt Mạ tổ sư cũng na ná như chuyện hồ Hoàn Kiếm của nước ta vậy. Nhưng nếu ai nói chuyện hồ Hoàn Kiếm không thật thì sẽ bị quần chúng lên án ngay vì nó đã đi vào lòng quần chúng rồi và được quần chúng yêu mến giữ gìn như giữ gìn báo vật. câu chuyện Đạt Mạ cũng đã được Phật tử chấp nhận nên bổn phận chúng ta là phải giữ gìn nó vì đó là câu chuyện đẹp. Truy nguyên câu chuyện đến cùng thì tôi cũng chỉ biết đến đó.

Khi Lương Võ Đế hỏi Đạt Mạ tổ sư rằng: Trẫm lâu nay đúc chuông, tạo tượng, xây chùa thế có công đức gì không? Ngài nói: Không có phước đức gì hết. Ngài trả lời như vậy, ông Lương Võ Đế cũng bực lắm. Bây giờ giả sử chùa hư, các thầy kêu gọi đóng góp tịnh tài sửa chùa để kiếm công đức, mà ngài nói không có công đức gì cả. Vậy tiền của bỏ ra đều uổng cả sao. Lần sau kêu gọi ai mà cúng.

Thật ra câu nói đó là một câu nói có nhiều ẩn ý bên trong. Bời vì ngài thấy ông Lương Vũ Đế chỉ biết vỏ cây mà không biết lõi cây. Phật pháp thậm thâm vi diệu chứ đâu phải làm cái chuyện đúc chuông, tạo tượng, xây chùa, cúng dường mà ông cho là đủ, nên ông cứ mê mải trong chuyện đúc chuông tạo tượng...là bao hàm toàn bộ Phật pháp rồi, ngoài ra không có gì hơn nữa. Còn Giới, Định, Huệ phải tu tập để trở thành giác ngộ thì ông không quan tâm tới. Cho nên ngài nói ấy là để phá tính chấp nơi vua Lương Võ Đế.

Như vậy chúng ta phải biết Phật pháp không chỉ dừng ở nơi cái chuyện đúc chuông, tạo tượng, xây chùa, cúng dường mà Phật pháp còn chỉ rõ con đường giải thoát cho mọi người tu tập, để mọi người cùng được giải thoát, cùng được giác ngộ như đức Phật. Đó là mục đích của ngài khai cho chúng sinh ngộ nhập Phật tri kiến.

Còn chuyện đúc chuông, tạo tượng là một phương tiện, một cái duyên để cho chúng ta tích lũy thêm phước đức hầu sau này sẽ có một đời sống hạnh phúc hơn chứ chưa phải là cứu cánh, là toàn diện của Phật pháp. Mà toàn diện của phật pháp vừa là làm phước, vừa là tu tuệ. Làm phước tu tuệ viên mãn như trong kinh nói: "Phước huệ lưỡng toàn phương tác Phật".

(Cả phước cả huệ đều viên mãn mới là Phật), chứ còn đúc chuông, tạo tượng, xây chùa, cúng dường mới là tích phước. Nếu tích phước mà thiếu huệ cũng không khác nào như con chim một cánh thì không bay được, hay con người một chân sao mà đi được. Nhắm vào ông Lương Võ Đế, mà ngài nói thẳng là ông làm nhiều như vậy nhưng không có phước đức chi hết, chứ không phải vì cái việc đúc chuông, làm chùa, tạo tượng không có phước. Đó là ngài cố ý nói để phá cái kiến chấp của ông Lương Võ Đế, vì ông Lương Võ Đế cho cái đó là Phật pháp rồi, không có gì hơn nữa. Ngài cố phá cái kiến chấp hẹp hòi đó nên ngài nói không phước đức gì hết là vậy.

Trong "Truyền Đăng Lục" quyển 30 có kể về Đạt Mạ Tổ sư như sau: Pháp sư (Bồ-đề Đạt-mạ) là con thứ 3 của một vị đại vương Bà-la-môn ở Nam Thiên Trúc thuộc Tây Vực. Thần huệ sáng thông, nghe đâu ngộ đó. Ông nuôi chí cầu pháp đại thừa, trút lớp áo trắng Cư sĩ, khoác lên mảnh nâu sòng, quyết làm hưng thịnh hột giống Thánh. Thoải mái trong lòng, thông suốt thế sự, trong ngoài sáng rỡ, đức hạnh vượt ngoài khuôn mẫu thế gian. Ông đau lòng trước cảnh suy vi của Thánh giáo ở nước ngoài, bèn băng núi vượt biển, qua du hóa ở Trung Hoa nước Ngụy. Kẻ hằng tâm ai cũng tin

theo, còn người thiển cận sinh lòng chê trách. Thời ấy có hai ông Đạo Dục và Huệ Khả tuy thuộc hàng hậu sinh, tuổi nhỏ mà tuấn tú, chí lại cao xa, duyên may gặp được Pháp sư, bèn ở đó phụng sự nhiều năm, hết lòng tu học, chỉ mong sư chỉ bảo. Pháp sư thương họ tinh thành bèn chỉ cho chân đạo: đây là phép an tâm, đây pháp hạnh, đây là phép thuận vật, đây là phương tiện, đó là pháp an tâm của Đại thừa giáo, cẩn thận chớ hiểu lầm. An tâm, đó là phép bích quán; phát hạnh đó là tứ hạnh; thuận vật đó là ngừa sự chê gièm; phương tiện, đó là khiến mình đừng chấp trước, đó là sở do lược thuật lại như vậy. Phàm vào đạo có nhiều đường, nhưng nói cho cùng không ngoài hai đường này là Lý nhập và Hạnh nhập.

a. Lý nhập: là nương theo giáo (kinh điển) để ngộ vào tâm (yếu chỉ); tin sâu rằng tất cả sinh linh đều chung đồng một chân tánh, chỉ vì khách trần bên ngoài và vọng tưởng bên trong che lấp nên chân tánh không hiển lộ được. Nếu bỏ vọng theo chân, tinh thần ngưng tụ trong cái định bích quán, thì không thấy có ta và có người, Thánh phàm một bực như nhau. Nếu một mực kiên cố không lay chuyển, rốt ráo không lệ thuộc văn giáo, đó tức là ngầm hợp với lí, hết tâm tưởng phân biệt. Tịch nhiên vô vi gọi là lý nhập.

b. Hạnh nhập: là nói về bốn hạnh, ngoài ra các hạnh khác đều bao gồm trong ấy. Bốn hạnh là gì?

1. Báo oán hạnh. 2. Tùy duyên hạnh. 3. Vô sở cầu hạnh. 4. Xứng pháp hạnh.

1. Sao gọi là oán hạnh? Người tu hành khi gặp cảnh khổ nên tự nghĩ như vầy: Ta từ bào kiếp trước buông lung không học, bỏ gốc theo ngọn, trôi dạt theo vật chất, nặng lòng thương ghét, gây hại không cùng. Đời nay tu ta không phạm lỗi nhưng nghiệp giữ gieo từ trước nay kết trái chín, điều ấy nào phải do trời hoặc người tạo ra đâu, vậy ta đành nhẫn nhục chịu khổ, đừng nên oán trách. Kinh nói: gặp khổ không buồn, vì sao vậy? Vì thấu suốt (luật nhân quả). Vậy khi tâm niệm ấy phát ra, ấy là ứng hợp với lí mượn oán mà hành đạo nên nói là hạnh trả oán.

2. Tùy duyên hạnh: chúng sanh đều do duyên nghiệp mà chuyển thành, chẳng có vì tội. Mọi nỗi khổ vui đều do nhân duyên sinh. Nếu may được quả báo tốt hưởng đủ vinh dự, ấy là do nhơn lành thuở trước, nên nay mọi thứ được vậy. Hễ duyên hết thì lại hoàn không, mưng vui nỗi gì? Được mất gì đều tùy theo duyên nhưng tâm người không vì vậy mà được thêm hoặc bớt mất gì. Nếu thấu đáo được như vậy thì gió vui chẳng động, lặng lẽ mà thuận đạo, nên nói là hạnh tùy thuận theo duyên nghiệp vậy.

3. Vô sở cầu hạnh: người đời mãi đắm mê việc gì cũng tham trước, thế gọi là cầu. Bậc trí nghĩ lẽ chân,

chuyển người thế tục, nên an tâm trụ ở vô vi, thân hình tùy nghi mà vận chuyển, muôn vật đều là không. Có gì vui mà cầu được. Hễ có công thì liền có hắc ám đuổi theo, ở lâu trong ba cõi khác nào như trong nhà lửa, có thân có khổ được gì mà vui? Thông suốt được như vậy buông hết sự vật, dứt tưởng chẳng cầu. Kinh nói còn cầu còn khổ, hết cầu mới được vui. Xét biết không cầu mới là đạo hạnh, nên nói là hạnh vô cầu mong.

4. Xứng pháp hạnh: Cái lý thanh tịnh của tự tánh gọi là pháp (tánh tịnh chia ly, mục chi vi pháp) tin hiểu lý ấy thì mới là hình tướng hóa thành không, không nhiễm không trước, không bỉ không thử. Kinh nói: Pháp không có chúng sanh, hãy lìa chúng sanh cấu: pháp không có tướng ngã, hãy lìa ngã cấu. Bậc trí vì tin hiểu được vậy thì tùy xứng theo pháp mà hành. Bổn thể của vốn không tham lận cho nên dầu đem thân mạng và của cải ra mà bố thí vẫn không hối tiếc. Thấu rõ ba cái không, thì không còn ỷ lại và chấp trước. chỉ cần gạn trừ trần cấu, tùy nghi mà giáo hóa chúng sanh, nhưng không mắc phải hình tướng, thế tức là tự hành, đã lợi người lại thêm trang nghiêm đạo Bồ-đề. Bố thí đã vậy thì năm độ (bát-nhã) khác cũng thế, vì dứt trù vọng tưởng mà hành pháp tu sáu độ, nhưng thật không gọi gì là hành trả, nên nói là hạnh tùy xứng theo pháp. (Theo: "Truyền Đăng Lục" quyển 30).

Theo "Truyền Đăng Lục" quyển 30 kể: Ngày kia có ông Tăng tên là Thần Quang đến viếng sư, nhiệt thành cầu được khai ngộ phép thiền, nhưng Đạt Ma lạnh lùng không nhìn tới. Thần Quang khồn vì thế mà ngã lòng, nghĩ rằng những bậc chí thánh đại hiền ngày xưa phải trải qua đủ thứ thiên ma bách chướng mới thành được bổn nguyện. Đêm kia ông đứng dầm mình trong tuyết chờ Đạt Ma để ý đến cho đến khi tuyết rơi đầm đìa chôn vùi ông đến đầu gối. Bấy giờ sư mới quay đầu lại hỏi:

- Ông muốn cầu gì?

Quang khóc bạch:

- Ngưỡng mong Hòa thượng từ bi mở cửa cam lồ, rộng độ chúng sanh.

Sư nói:

- Diệu đạo vô thượng của chư Phật phải nhiều kiếp tinh cần khó làm được, khó nhịn nhịn được, hàng đức nhỏ trí cùn, lòng đầy khinh mạng há có thể chịu nỗi nhọc nhằn lao khổ cầu pháp chân thừa sao?

Quang nghe quở bèn rút dao bén đoạn lìa cánh tay trái đưa lên trước mặt sư. Sư biết gặp được pháp khí, bèn nói:

- Chư Phật lúc phát tâm cầu đạo vì pháp bỏ thân, nay ông chặt tay trước mặt ta vì muốn cầu gì?

Nói xong sư bèn đổi tên Thần Quang ra Huệ Khả. Huệ Khả bạch:

- Pháp ấn của chư Phật có thể nghe chăng?

Sư nói:

- Pháp ấn chư Phật không thể nhờ vào người khác.

Khả bạch:

- Nhưng tâm con không an, thỉnh sư an tâm cho.

Sư nói:

- Đưa tâm người đây ta an cho.

Khả bạch:

- Con kiếm mãi mà chẳng thấy tâm ở đâu cả.

Sư nói:

- Thế là ta đã an tâm cho ngươi rồi đó.