Hư Tâm Học Đạo

28. Nhậm chức Viện trưởng

NHẬM CHỨC VIỆN TRƯỞNG

Trước hết chúng tôi xin chân thành cảm ơn Hòa thượng Viện trưởng V.H.Đ và Thượng tọa Tổng vụ trưởng Tổng vụ Giáo dục, đã dành cho chúng tôi một chức vụ khá quan trọng: Chức vụ Viện trưởng Viện Cao đẳng Phật học, một chức vụ mà không bao giờ chúng tôi nghĩ đến.

Trong nhiều năm qua, song song với các Phật sự khác, chúng tôi vẫn để tâm lo lắng, dạy dỗ các hàng hậu tiến, coi như là sở nguyện của chính mình. Tuy nhiên không bao giờ chúng tôi muốn mang thêm một danh nghĩa gì khác, ngoài danh nghĩa thầy dạy; mà thầy dạy cũng chưa tròn, có đâu làm chuyện lớn.

Chúng tôi rất sợ cái danh và cái thực một khi đã không tương xứng, thì chỉ có hại chứ không có lợi; chẳng bằng cứ thầm lặng, khiêm tốn, thành thật mà làm, rồi kết quả vẫn đến. Nhưng hôm nay quí vị lại giao cho chúng tôi chức vụ Viện trưởng, một chức vụ mà khả năng và sức khỏe của chúng tôi không cho phép chúng tôi nhận lãnh; nếu không vì đã thấy rõ hoàn cảnh của anh em học Tăng vừa tốt nghiệp Trung đẳng Phật học tại Hải Đức, đang cần có cơ hội để tiếp tục học thêm, mà chức vụ Viện trưởng này là

một trong những yếu tố đó. Trước sự kiện nhận lãnh chức vụ này, chúng tôi coi như một sự tùy hỷ đứng làm nhịp cầu tạm trong một giai đoạn để cho anh em học Tăng khỏi mất và tiến bước mà thôi.

Với trách nhiệm nặng nề của chức vụ Viện trưởng, chúng tôi cũng thấy rõ bao nhiêu khó khăn trở ngại đang trải đầy nước mắt, trước khi có thể đạt đến thành công. Như quý vị đã biết, việc giáo dục là một việc thiêng liêng, nên cũng rất khó. Chẳng những đòi hỏi phải có tài năng và ý chí bên trong, có đòi hỏi đầy đủ thiện duyên bên ngoài mới mong thực hiện nổi. Đặc biệt là vấn đề đào tạo Tăng tài, chúng tôi muốn nói, đây là vấn đề quá khó chứ không phải là quá mới.

Ngay dưới thời Pháp thuộc, Phật giáo lâm vào cảnh rời rạc suy vi, vì bị áp lực của ngoại nhân cùng sự thiếu vắng nhiều vị cao Tăng thạc đức và cư sĩ tín đạo uyên thâm, nhưng vẫn có rải rác đó đây những khóa học Phật đặt dưới sự hướng dẫn lẻ loi của ít vị cao Tăng ưu hoài tiền đồ đạo pháp. Và trước đó, khoảng cuối thế kỷ 17, và thế kỷ 18 cho đến hết thế kỷ 19, một số tác phẩm của các vị cao Tăng trước tác bằng chữ Hán hay bằng chữ Nôm mà Giáo sư Lê Mạnh Thát vừa sưu tầm được tại các chùa cổ ở Huế và các nơi khác, là một khích lệ lớn lao, chứng minh rằng dù thời đại nào, sức sống đạo vẫn miên

trường bất tận qua các bậc Chân tu. Nhờ vậy mà giáo lý được truyền dạy liên tục, khi phôi thai, khi tổ chức thành lớp thành trường với sự dạy dỗ mỗi ngày một quy mô hơn, dẫu sự thành công vẫn không bao giờ được như ý nguyện.

Ngày nay chúng ta được cái may mắn có đủ tiện nghi học tập và dạy dỗ hơn trước. Những kinh nghiêm mà chúng ta thu nhập được từ các chương trình đi trước đã giúp chúng ta rất nhiều trong việc thiết lập một chương trình mới khả dĩ thích ứng cho học Tăng trong một xã hội không ngừng giao động. Tuy nhiên, chúng tôi cũng khó tin chắc rằng chúng tôi có thể làm được gì hay hơn, giỏi hơn người trước, vì mọi kết quả việc làm của chúng ta hẳn phải tùy thuộc hoàn cảnh của Giáo hội, của tình hình đất nước cũng như của các trào lưu tư tưởng nhân loại. Vì vậy chúng tôi không dám vội vã lớn tiếng đưa ra một đường lối chương trình nào trước khi bắt tay vào việc. Chúng tôi đã từng nghe bao nhiêu đường lối chương trình của nhiều lãnh vực được công bố rầm rộ, nhưng rốt cuộc thực hiện không được, một phần mười hay năm phần trăm. Phải chăng nói bao giờ cũng dễ, làm bao giờ cũng khó?

Khó nhất là khi việc làm đó là việc làm của sự giác ngộ, siêu thoát trước mọi quyền lực đẫm lệ đang ẩn núp trong tâm niệm luân trầm, như từng khiến bao

kẻ hăng hái lên đường, nhưng một thời gian sau nhìn lại thấy mình đang thối lui hoặc dẫm chân tại chỗ. Chúng tôi chỉ còn chút hy vọng nhờ kiểm điểm lại lịch sử diễn tiến xưa nay, trong đó có nhiều trường hợp giúp chúng tôi xác tín hơn lên về sức mạnh của ý chí, của tinh thần giác ngộ đã có thể làm chủ được mọi sự kể cả cái bản ngã ươn hèn của mình.

Đây là niềm tin cần thiết cho mọi người học Phật và hành đạo, để tiến dẫn công trình của mình ngày càng tăng tiến. Và bằng vào niềm tin đó mà Viện Cao đẳng này được thành lập và phát triển, để anh em học Tăng trong những năm đeo đuổi tu học sẽ nhận chân rằng chỉ lấy chí nguyện giải thoát làm nền tảng và lấy sự nghiệp hoằng pháp lợi sanh thượng tầng kiến thiết, mới mong xây dựng cho mình thành một Tăng sĩ đủ tài đủ đức, đủ ý chí và khả năng phục vụ chúng sinh, phụng sự đạo pháp, hoặc ở Tự viện, hoặc ở sơn gian thọ hạ hay xông pha giữa xã hội vẫn không rời xa hạnh nguyện giải thoát và độ sanh của mình.

Để đạt được hướng dẫn hiểu biết tường tận giáo lý cao thâm tiềm tàng trong Tam tạng giáo điển; lấy đó làm ngọn đèn soi sáng nội tâm, soi sáng trần thế, hầu giải quyết mọi khủng hoảng trầm trọng, con đẻ của tính chấp ngã nhỏ nhen. Dù đây mới chỉ là chuyện nghĩa học, nhưng cũng phải chú tâm theo dõi

tới kỳ cùng mới mong khai thông được Phật lý để tiến dần đến giác ngộ.

Và bên cạnh công phu nghiên tầm nội điển, Tăng sinh còn cần có những kiến thức bao trùm các ngành văn hóa, dù là kiến thức đại cương nhưng không thể không có, mà có thể đáp ứng được thời cơ, vận dụng khả năng hoằng pháp vào mọi trường hợp, để chuyển hướng lòng người về đường giác ngộ. Ngày xưa, đức Phật đã từng cùng bốn tất đàn trong việc hóa đạo, nên Ngài đã nhiếp hóa được mọi người đủ mọi trình độ. Ngày nay, một nhà Đạo sĩ, nếu chưa thành tựu được quán chiếu, thì đồng thời phải là nhà văn hóa mới mong phát huy sự nghiệp hoằng hóa của mình trước mọi biến chuyển của thời đại. Do đó, những môn văn chương, triết lý, sinh ngữ đều được kèm theo chương trình nội điển từ thấp lên cao.

Tóm lại, trên đây là những điều hy vọng đại cương chứ chưa hẳn là cao vọng, mà chúng tôi tạm đưa ra để hướng dẫn công tác của mình. Đối với chúng tôi, vấn đề giáo dục vẫn là cả một tiền đồ man mác, nếu thiếu một khả năng siêu đẳng, thì không cách gì thực hiện đúng đắn. Nhưng điều này lại vượt qua sức mình, nên chúng tôi chỉ còn cách là cố gắng và cố gắng trong sự hỗ trợ và hợp tác thường xuyên của quý vị.

Với những ưu tư về một trách nhiệm quá lớn, chúng tôi khó tỏ bày hết nỗi kín trong lòng; chúng tôi nhất tâm ngưỡng cầu Tam Bảo gia hộ và thiết tha mong đợi sự tiếp tay nồng nhiệt của Hòa thượng viện trưởng V.H.Đ, Thượng tọa Tổng vụ Trưởng Tổng vụ Giáo dục, quý vị trong Ban giảng huấn. Ban Giám đốc và các bậc Thiện trì thức xa gần trong sứ mạng chung; đó là giúp các học Tăng giải quyết phần nào nhu cầu học hỏi cấp thiết của họ.

Đến đây, chúng tôi xin tuyên bố khai giảng niên học đầu tiên của Viện Cao đẳng Phật học Hải Đức. Chúng tôi xin các anh em Tăng sinh hãy dồn mọi ý chí và nỗ lực vào sự học hỏi và tu luyện như các anh em đã từng làm trong nhiều năm trước, để đi cho hết chương trình đã vạch, hầu tạo đủ điều kiện thích ứng cho mình sau này ra phụng sự Đạo pháp, gánh vác công việc Giáo hội, mà Giáo hội đang đặt nhiều kỳ vọng, vào lớp người như anh em.

———

*. Diễn từ nhậm chức Viện trưởng Viện Cao đẳng Phật học Hải Đức - Nha Trang (Ngày 28.11.1974 tại chùa Long Sơn - Nha Trang).

29. Tham luận

THAM LUẬN

Nam mô Bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.

Trước hết,chúng tôi xin thay mặt Đoàn đại biểu GHPGVNTN kính lời chào mừng chân thành hòa hợp cùng toàn thể Đại hội.

Sau đây, tôi xin đọc bản tham luận của đoàn Đại biểu chúng tôi.

... ...

Kể từ nước Việt Nam ta độc lập đến nay, đạo Phật đã chan hòa vào đời sống dân tộc. Bất cứ thời nào, đạo Phật cũng không thiếu những nhà sư cũng như nam nữ Phật tử hiến thân phụng sự Đạo, làm lợi ích cho dân tộc, cho đất nước. Lịch sử đã có những trang rõ nét với những danh hiệu như Thái sư, Quốc sư, Thượng sĩ. Bên cạnh đó, còn bao nhiêu trang sử bất thành văn, kể cả ngoài sự ghi nhận và biết đến của bao nhiêu người không tên tuổi đã âm thầm xây dựng dạo đời. Thành tích của họ như "nhạn lướt mặt hồ không để ảnh; gió luồng khóm trúc chẳng lưu vang". Đối với đạo Phật, đạo và đời không thể tách rời nhau được. Chính vì vậy mà đạo Phật đã trở thành một thực thể trong tinh thần, tư

tưởng và truyền thống của dân tộc và thể hiện ra mọi mặt trong đời sống.

Từ cái điểm chung làm ra đạo, tức vận dụng cái tinh thần đạo vào việc lợi ích mình, lợi ích đất nước, dân tộc, chúng sanh trong tinh thần từ bi, trí tuệ, vô ngã, giải thoát phục vụ cho sự an vui lợi lạc về tinh thần cũng như vật chất, đời này cũng như đời sau.

Vì vậy cho nên trong quá khứ lịch sử, đạo Phật Việt Nam đã tùy hoàn cảnh khác quan mà thể hiện, đó gọi là tùy căn cơ, thời sự, mượn những hình thức tổ chức làm phương tiện ứng đạo vào đời, sao cho có lợi ích, còn nội dung bản chất, tinh thần đạo Phật vẫn là một. Điểm nổi bật rõ nét nhất trong Phật giáo sử là đạo Phật Việt Nam không có đường phân chia rõ rệt, mang tính mâu thuẫn giữa các giáo pháp, tôn phái, hệ phái. Tinh thần chân chính của đạo Phật Việt Nam là bao giờ trong tâm niệm cũng thấy đạo Phật Việt Nam là một thể thống nhất, một khối không thể tách rời ra được.

Tâm niệm đó đã được cố gắng thể hiện qua bao nhiêu giai đoạn của lịch sử đất nước, mà giai đoạn cao nhất của lịch sử đất nước, mà giai đoạn cao nhất phải nói là sự thành lập GHPGVNTN tại miền Nam trước đây. Đó là sự thực hiện trong một giai đoạn lịch sử khó khăn và không phải đã có những hy sinh cao đẹp đối với dân tộc và đạo pháp mà kẻ hữu tâm với đạo,với đời hằng thương kính.

Nhưng giáo hội chúng tôi đã không lấy đó làm thỏa mãn, vì sự thống nhất đó chưa trọn vẹn.

Sau khi nước ta hoàn toàn giải phóng, Giáo hội chúng tôi đạt nguyện vọng lên chính phủ, xin giúp đõ cho Phật giáo được tiến hành thống nhất trong cả nước. Nay cơ duyên đã đầy đủ, cả nước thống nhất mọi mặt và đang tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội được Đảng, Chính phủ và Mặt trận giúp đỡ, hai năm qua Ban vận động thống nhất Phật giáo đã tích cực hoạt động để có ngày hôm nay. Đây là một sự kiện có ý nghĩa rất quan trọng đối với tiền đồ Phật giáo.

Giáo hội chúng tôi tán đồng nghị quyết đầu tiên của Ban vận động là: "Mở ra một hướng phát triển mới trong lịch sử Phật giáo nước nhà, làm lợi ích cho Tổ quốc và nhân dân, làm sáng chói tinh thần Phật giáo trong thời đại nước Việt Nam độc lập thống nhất, phát huy cao hơn nữa truyền thống gắn bó hài hòa giữa đạo Phật và dân tộc, bảo đảm truyền thống tín ngưỡng và phương pháp tu hành của Tăng Ni và đồng bào Phật tử đúng theo lời Phật dạy".

Trong niềm tán đồng đó, chúng tôi cầu chúc Đại hội này sớm đạt được việc xây dựng một cơ chế hợp lý, hợp tình, sao cho mãn nguyện vọng, gây được lòng hoan hỷ tin tưởng của tất cả Tăng Ni Phật tử để họ có thể yên tâm kết hợp thành một khối để phát huy hơn

nữa truyền thống phục vụ đạo pháp không quên dân tộc, phục vụ dân tộc không quên đạo pháp.

Có thế mới thể hiện tinh thần hòa hợp mà luật Tứ phần đã dạy rằng:"Cùng học một thầy, cùng nhau hòa hợp như nước và sữa mới được lợi ích an vui trong Phật pháp". Nếu không, danh nghĩa không những chỉ là danh nghĩa, mà còn vì danh nghĩa làm hại bản chất.

Để chấm dứt, chúng tôi xin gởi lên Đại hội một lời Phật dạy trong Trung Bộ Kinh là :" Hội họp trong đoàn kết, giải tán trong đoàn kết,làm việc trong đoàn kết".

Xin hồi hướng công đức này cho đạo pháp, dân tộc và sự lợi lạc cho tất cả chúng sinh.

Nam mô Bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.

———

*Hội nghị đại biểu Thống nhất PGVN ngày mồng 04,05,06 và 07 tháng 11 tại thủ đô Hà Nội năm 1981. Tham luận của đoàn Đại biểu Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất. (Do thượng tọa Thích Thiện Siêu đọc).

30. Phát biểu đóng góp

PHÁT BIỂU ĐÓNG GÓP

Chăm chú theo dõi các bài tham luận của quí vị trong các phái đoàn Phật giáo Trung Tâm ABCP. Chúng tôi rất thông cảm về nỗi lo lắng của quí vị trước tai họa chiến tranh vũ khí, tai họa phá hoại môi trường sống, tai họa của sự khủng bố đang và sẽ xảy ra phát xuất từ ba độc tham sân si của con người, nhất là từ những thế lực tham vọng quyền hành thống trị thế giới, thống trị khu vực, thống trị sắc tộc, cho đến cả thống trị tôn giáo.

Đứng trước cái tai họa đó, chúng tôi tin chắc không những Phật tử Châu Á mà Phật tử khắp thế giới cũng đều xót xa và lo lắng, nên làm cái gì đây để ngăn chặn. Nhưng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng chúng ta đã quá yếu kém và rời rạc trong sự truyền bá giáo pháp mạnh về tâm linh như lời phát biểu của phái đoàn Thái Lan đã đề cập.

Bởi vậy cũng tôi đề nghị Trung tâm ABCP nên đặt định một phương pháp như thế nào cho có hiệu lực để phổ biến sâu rộng lời dạy của đức Phật: "Hận thù không trừ hận thù, chỉ có từ bi mới trừ được hận thù" cho thật nhiều người hiểu rõ. Như chúng ta đã biết đức Phật không bao giờ chỉ trích ai, nhưng rất

nhiều lúc Ngài chỉ trích thậm tệ những tính xấu tham - sân - si và các hành vi tội ác, bởi dưới mắt đức Phật chỉ có hành động chứ không có người hành động, và bởi lòng từ bi của đức Phật luôn gắn liền với trí tuệ vô ngã, khác với lòng bát ái, nhân hay kiêm ái thông thường. Nhờ vậy mà những ai dù hung hăng độc ác đến mấy khi nghe được Phật thuyết pháp cũng phải dịu lòng như chàng Vô Phật thì chắc chắn chúng ta sẽ gây được sự đồng tình thông cảm giữa con người, và khi đó Trung tâm ABCP không chỉ là diễn đàn của Phật tử Châu Á mà có thể là Phật tử khắp nơi và những bạn hữu trên thế giới có sự đồng cảm với chúng ta góp chung tiếng nói, góp chung hành động trong sự nghiệp chống chiến tranh, chống tai họa để đem lại hạnh phúc an lành cho mọi người, sẽ đạt được nhiều kết quả thiết thực.

Đây là một ý kiến nhỏ của chúng tôi xin trình hội nghị xem xét.

Xin cám ơn hội nghị.

———

* Phát biểu của Hòa thượng Thích Thiện Siêu trước Hội nghị giải trừ quân bị của ABCP tổ chức tại Hà Nội tại khách sạn Tây Hồ từ 29-31/3/93.

*

31. Cơ bản Phật học là gì?

CƠ BẢN PHẬT HỌC LÀ GÌ?

Giáo hội nghĩ đến trường Cơ bản Phật học cốt là để các vị giáo thọ ở trong địa phương có duyên dìu dắt hàng Tăng ni đệ tử của mình. Việc làm này Giáo hội Trung ương chỉ yểm trợ bằng tinh thần nhiều hơn, đó là cách hỗ trợ gián tiếp. Còn trực tiếp là do các vị ở địa phương. Giáo hội chủ trương mở trường mà trường đó là trường Cơ bản để đào tạo Tăng tài. Sở dĩ gọi là cơ bản vì đây là một bậc cơ bản, dạy cho học tăng học ni đang trẻ tuổi, mới bước chân vào đạo, có một sự hiểu biết cơ bản về giáo lý của đức Phật; đồng thời có một nếp tu hành cho nên chúng tôi mong quý vị sắp xếp học cho học tăng ni, học cho có cơ bản, bằng cách mời giáo viên dạy và cách điều hành của quý vị cái gì cũng thật sự là cơ bản. Ở lớp dưới dạy cho học tăng học ni có sự hiểu biết cơ bản, tu hành cho có cơ bản thì khi lên các lớp trên mới vững vàng chắc chắn. Nếu cơ bản mà lỏng lẻo, mong manh thì lên trên chắc sẽ èo ọp, khó vững. Cho nên ý mở Cơ bản là vậy.

Chúng tôi xin nhấn mạnh: Cơ bản không có nghĩa là sơ đẳng, cũng không có nghĩa là Trung đẳng mà cũng có thể là đại học, cũng kêu là cơ bản. Bởi vì đối

với giáo lý của đức Phật, chúng ta tu một cách cơ bản, dạy một cách cơ bản, nếu thực hiện cho được cũng rất khó.

Ban Giáo dục Trung ương gọi là một Ban Giáo dục chứ kỳ thật Giáo hội chẳng chi cho một xu nào hết! Nếu ở ngoài đời, Bộ Giáo dục trích một năm mấy trăm ngàn tỷ...để lo cho vấn đề giáo dục, còn đối với Phật giáo chúng ta, Ban giáo dục từ khi đặt ra để trình làng chứ còn muốn sống cách nào thì sống, làm sao thì làm, muốn đi thăm ai thì đi, chớ Giáo hội không có chỉ thị nào hết. Cho nên sự đi thăm viếng cũng là tự xoay sở trong anh em và các Phật tử quen biết để họ cúng cho mà đi thôi. Nói vậy chúng tôi cũng không mong quý vị giúp cho chúng tôi thêm mà mong quí vị thông cảm hoàn cảnh Phật giáo chúng ta từ Trung ương cho đến địa phương cùng hoàn cảnh như nhau. Hiểu nhau như vậy thì chúng ta khắc phục khó khăn, vì tương lai Phật pháp mà gắng sức chung lo Phật sự. Trung ương cũng không đòi hỏi địa phương, địa phương cũng không đòi hỏi Trung ương. Trung ương nếu có tiền cũng chỉ là quyên góp ở các Phật tử nơi địa phương mà thôi. Thành thử cũng mong quý vị cố gắng mặc dù chưa biết chừng nhờ sự chật vật này mà tinh thần học đạo của chúng ta vững chắc và sự dạy dỗ đạo của chúng ta thêm quyết tâm. Chúng ta đều ý thức rằng trường chúng ta là trường học đạo, mặc dù cũng còn

phải học thêm các môn khác nữa để bồi dưỡng thêm kiến thức. Các môn học gọi là ngoại điển không phải là chính mà cái chính là học đạo, đó là cốt lỗi của việc học đạo. Nếu môn học ngoại điển kém thì có thể tha thứ chứ môn Phật học mà kém thì không thể chấp nhận được. Vì ở đây chúng ta học đạo là chính.

Như các vị cũng biết, thế hệ chúng tôi không học trường đời mà 10 năm ở trường, chúng tôi chuyên học đạo mà cụ thể là học Kinh, Luật, Luận bằng chữ Hán thôi. Sau này sở dĩ viết lách được đôi chút là nhờ tự mình tìm tòi học hỏi thêm. Nhưng sự cố gắng này cũng cơ bản từ nơi giáo lý. Nếu viết văn cho hay mà không có giáo lý thì văn đó cũng chỉ là cái văn bên ngoài, chớ không mang tính chất đạo lý ở bên trong lời văn.Cho nên các vị cũng nên chú ý học như thế nào để cho thấm nhuần giáo lý của đức Phật. Sự thấm nhuần ấy trước tiên nó ăn sâu vào trong tâm hồn chúng ta. Giáo lý của đức Phật chỉ bày cho ta con đường phá sự hắc ám vô minh, hiểu được như thế thì chúng ta mới nhận thức được sự học và sự tu của chúng ta là cốt lợi mình lợi người. Trong toàn bộ giáo lý của đức Phật dạy chúng ta cái gì? Chắc không phải vì câu văn hay cũng không phải biện ngữ giỏi mà cốt là tìm lời dạy cao siêu để trừ vô minh và ngã chấp. Đó là cơ bản vậy.

32. Thăm trường Phật học Long An

THĂM TRƯỜNG PHẬT HỌC LONG AN

Từ khi Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thành lập năm 1981 đến nay, nhà nước đã cho phép mở trường Cao cấp Phật học tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Huế. Tại thành phố Hà Nội đã mở được 2 khóa Cao cấp. Còn trường Cơ bản thì hiện có 24 trường. Tại miền Bắc trong thời gian chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ thì Trường Cơ bản không có. Các thầy đi tu chùa nào thì học theo chùa đó một cách lẻ loi đơn độc. Nhờ thống nhất Phật giáo cho nên ngày hôm nay ở miền Bắc cũng mở được 5 trường. Tại miền Nam cho đến nay cũng mở được 19 trường mà trường Cơ bản Phật học Long An là một trong số 19 trường Phật học đó. Một điểm đặc biệt nữa là những nơi từ trước giải phóng chưa có trường Cơ bản Phật học tỉ dụ như ở đây cũng như các tỉnh phía Bắc và ngay cả các tỉnh thuộc phía Nam này trước giải phóng chưa hề có trường Cơ bản. Nhưng sau khi giải phóng rồi nhờ sự thống nhất Giáo hội cả nước, nhờ sự quan tâm giúp đỡ của nhà nước từ Trung ương đến địa phương cho nên đã mởi được rất nhiều trường Cơ bản Phật học. Đó là một điểm công tác

quý báu lớn lao của Giáo hội PGVN hôm nay và chúng tôi trong Ban Giáo dục Tăng Ni Trung ương rất mừng là đã đóng góp phần đóng góp được công việcđó để mở các trường.

Chúng tôi cũng biết mở trường Phật học không phải là điều đơn giản, bởi vì tăng trường Cơ bản không phải học mà còn phải tu nữa, chứ không phải như học sinh ở ngoài đời. Học sinh ở ngoài đời chỉ biết học chứ còn vấn đề hành động đạo đức thì nhà trường chỉ quan tâm một phần nhỏ, chứ không quan tâm hết. Ngược lại, ở Trường Cơ bản Phật học là đào tạo những con người để sau này đứng trong hàng ngũ Tam bảo, họ có trách nhiệm hướng dẫn tín đồ nên phải nghiêm túc và thận trọng với một tinh thần trách nhiệm cao. Vì vậy sự dạy dỗ ở trường Cơ bản ngoài việc dạy cho họ học giáo lý nhà Phật, còn phải dạy cho họ con đường tu hành nữa. Hai nhiệm vụ này vừa là học chữ vừa là học tu song song với nhau, tạo thành một Tu sĩ gương mẫu, có đạo đức và học vấn tương đương để họ có thể đảm đương công việc hoằng pháp sau này.

Lịch sử Việt Nam đã chứng mình rằng: Phật giáo chúng ta đã gắn liền với đất nước Việt Nam từ thế kỷ thứ nhất đến nay. Chính Lý Công Uẩn ra làm Vua mở mang triều đại nhà Lý đầu tiên là một người đã học

từ trong nhà chùa mà ra. Triều đại nhà Trần cũng có những vị vua như Trần Nhân Tông, nữa đường nhường ngôi cho con và đi tu làm Trúc Lâm đệ nhất tổ. Như vậy, Phật giáo đã gắn liền với đất nước và dân tộc này khi thăng trầm cũng như khi vinh nhục. Phật tử luôn luôn có mặt và đóng góp với dân tộc để xây dựng đất nước Việt Nam trải qua các thời kỳ khó khăn nhất cũng như khi vinh quang tốt đẹp nhất.

Bây giờ đất nước Việt Nam đang lúc xây dựng phát triển thì không lý gì Phật giáo Việt Nam lại không xây dựng, không phát triển. Phật giáo không thể bị tụt hậu. Nếu Phật giáo tụt hậu thì không những thiệt thòi cho Phật giáo mà đồng thời cũng thiệt thòi cho đất nước. Bởi vì từ trước tới nay khi nào thạnh thì Phật giáo thạnh, Phật giáo thạnh thì đất nước thạnh. Hai việc đó gắn liền song song với nhau, nên khi Phật giáo kém cỏi thì cũng là một phần thiệt thòi cho đất nước. Vì vậy việc mở trường Cơ bản Phật học là một thao thức chung không những cho Giáo hội mà còn cho các vị lãnh đạo nhà nước, các vị yêu nước mà muốn xây dựng đất nước một sắc riêng gọi là sắc thái dân tộc hay là trở về nguồn. Vì sao vậy? Vì sợ mất gốc, tha hóa theo văn minh vật chất Tây phương. Khi văn minh Âu tây tràn vào không được chọn lọc thì giá trị văn hóa đạo đức thuần túy của dân tộc sẽ bị băng hoại. Đào tạo tăng ni có học

có tu cũng là nhắm tới việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc vậy. Cho nên khi đào tạo chúng tôi không những nhắm tới đào tạo một Tu sĩ để truyền bá đạo Phật mà còn nhắm đến giữ gìn bản sắc văn học dân tộc nữa. Khi truyền bá đạo Phật, bản thân đức Phật Ngài không cần chúng ta quy phụng gì cho Ngài hết, nhưng Ngài cần chúng ta truyền bá giáo lý của Ngài để đem lại hạnh phúc và an lạc cho nhân dân. Đó là hoài bảo lớn lao của đức Phật. Nếu thực hiện hoài bảo đó của Ngài tức là chúng ta đã phụng sự đức Phật đồng thời cũng góp phần đem lại lợi ích cho nhân quần xã hội và nói rộng ra là chúng sinh theo danh từ nhà phật. Cốt tủy của đạo Phật không ngoài từ bi và trí tuệ. Trí tuệ để giải thoát cho chính mình. Từ bi để lợi lạc cho chúng sanh. Vì thế người ta luôn tôn xưng đức Phật là đấng giác ngộ và đạo Phật cũng được gọi là Đạo giác ngộ. Vậy đạo Phật giác ngộ cái gì? Giác ngộ cái vô minh hàng ngày của chúng ta. Hàng ngày nếu chúng ta không có sự tỉnh giác thì lòng tham lam ích kỷ giận hơn... nó sẽ cho mất làm u ám tâm trí chúng ta. Khi tâm trí bị che mất thì chúng ta nhìn cuộc đời theo cái bản ngã hẹp hòi ích kỷ của chúng ta. Cuộc đời theo bản ngã hẹp hòi đó không làm sao đem đến an lạc được. Cho nên muốn giải thoát phải có trí tuệ. Muốn giác ngộ thì phải tỉnh giác, tỉnh giác trong từng giây từng phút từng giờ và cả

trong từng hành động,từng tâm niệm của chúng ta. Tỉnh giác để biết công việc mình làm, làm việc đó đúng hay sai, làm việc đó đem lại kết quả như thế nào? Nó có lợi cho ai và có hại cho ai? Đó là một sự tỉnh giác. Chính sự tỉnh giác đó nó gột bỏ lần lòng ích kỷ, tham lam đắm đuối dục lạc của chúng ta, để chúng ta trở nên con người lương thiện, đạo đức tao nhã. Một con người lương thiện là một viên gạch quí để xây dựng một xã hội tốt. Một xã hội là một tập thể do từng cá nhân góp sức xây dựng nên, nếu cá nhân xấu thì nhất định xã hội xấu, cho nên xây dựng các nhân tốt thì xã hội sẽ tốt. Vì vậy chúng ta nằm trong xã hội lại càng phải hướng thiện để xã hội tốt hơn. Sự tu học của chúng ta để hoằng dương đạo pháp lợi lạc quần sanh cùng thúc đẩy xã hội hướng thiện, đem lại lợi ích chung xã hội. Muốn thế cá nhân phải tỉnh giác. Phật dạy: Ai hay chuyển được vật thì người đó là Phật. Nếu gặp danh đắm danh, gặp lợi đắm lợi, gặp sắc đắm sắc, gặp tình đắm tình, gặp của đắm của hay gặp chi đắm nấy thì không thể gọi là Phật được. Gặp tình huống ấy mà làm chủ được thì đó là Phật chứ không có gì khác. Cho nên đức Phật đã nói rằng: ta là Phật đã thành, các người là Phật sẽ thành, bởi vì đức Phật thấy chúng ta có đủ sức, có đủ khả năng để chuyển vật y như Ngài, tức là chúng ta có tâm chuyển và có ý thức chuyển. Nếu chúng ta

không có ý thức đó thì chúng ta là con người nô lệ của tất cả dục vọng, nô lệ của tất cả danh lợi, tiền của, chúng ta lúc bấy giờ chính tự mình đã không lợi thì chi cho chính mình thì làm sao mà làm lợi ích cho ai được nữa. Cho nên với ý thức tinh thần Phật giáo như vậy, Giáo hội mở trường Phật học để đào tạo Tăng Ni có trình độ Phật học, khi đó mới đem lại ích lợi cho người khác.

33. Đạo từ

ĐẠO TỪ

1

Sự nghiệp đào tạo nhân tài là sự nghiệp cần thiết và cao cả mà bất cứ lúc nào, ở đâu cũng được quý trọng. Do đó, nên khi Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thành lập, thì đã đặt vấn đề đào tạo Tăng Ni lên hàng đầu và là hàng quan trọng nhất trong mục tiêu của Giáo hội.

Ngay từ đầu Giáo hội đã mở được Trường Cao cấp Phật học Việt Nam cơ sở I tại chùa Quán Sứ - Hà Nội và tiếp theo là 2 khóa Cao cấp Phật học tại Tp. Hồ Chí Minh. Kết quả đó đã đưa đến ngày mãn khóa hôm nay cho trường Cao cấp Phật học khóa 2. Sở dĩ có thành tựu như thế này chính là nhờ chư vị Tôn túc Giáo phẩm, chư vị Phật tử nhiệt tâm tán trợ giúp đỡ từ tinh thần đến vật chất và quí hơn nữa, hôm nay quí vị đã đến để dự lễ mãn khóa, làm cho sự nghiệp đào tạo Tăng Ni của chúng tôi có thêm ý nghĩa, và có thêm giá trị.

Chúng tôi xin thay mặt Ban Giáo dục Tăng Ni Trung ương chân thành tri ân tất cả quí vị.

Bây giờ cho tôi được phép nói với toàn thể Tăng Ni sinh.

Cùng các anh em Tăng Ni sinh,

Qua những giờ giáo dục giảng dạy cho anh em cũng như một số luận văn tốt nghiệp mà tôi đã chấm, tôi thấy anh em đã có một trình độ học vẫn vững vàng dù chưa sâu, chưa rộng lắm nhưng cũng đã có những bước đi chắc chắn để cho sự học hỏi, tu tập của mình sau này khỏi bị lạc đường lệch hướng. Nhờ đó nên anh em mới có được thành quả hôm nay để lãnh bằng tốt nghiệp ra trường.

Nhưng chúng ta cốt ở nơi trí tuệ. Có trí tuệ mới đoạn hoặc chính chơn, mới nhập triền thùy thủ. Nếu không có trí tuệ không thể đoạn hoặc chính chơn, không thể nhập triền thùy thủ. Trí tuệ của Phật giáo gồm có văn tuệ, tư tuệ và tu tuệ. Không phải chỉ nghe không biết không mà đủ. Nó phải có ba bước đi tuần tự là văn tư tu.

- Văn tuệ thì biết được danh chứ chưa biết được nghĩa.

- Tư tuệ thì biết được nghĩa.

- Tu tuệ thì biết cả danh cả nghĩa.

Đó là ý trong luận Câu xá. "Danh câu nghĩa" đó là đối tượng của văn tư tu tuệ.

Xuyên qua câu chuyện chăn trâu trong Thiền tông để minh họa cho anh em rõ hơn. Ví dụ một người đi tìm trâu để hiểu thêm văn tưu tu tuệ này. Văn tuệ chỉ như người đi tìm trâu, mới thấy được cái dấu chân mà chưa thấy trâu. Khi nào thấy được trâu thì khi ấy mới gọi là tư tuệ. Khi nào xỏ mũi dắt trâu về cột lại để điểu luyện nó, thuần hóa nó, sử dụng nó lúc ấy mới gọi là tu tuệ.

Bằng cấp của anh em hôm nay cũng chỉ là bằng cấp ở nơi văn tuệ, nghĩa là chỉ là dấu chân trâu. Còn mặt tư tuệ, tu tuệ như thế nào thì bản thân anh em phải cố gắng tiến và cầu tiến hơn nữa mới có thể đạt được. Nếu anh em nghĩ rằng, bằng cấp của mình hôm nay là đủ rồi thì không khác nào kẻ tìm trâu mới thấy dấu chân mà cho đó là con trâu thì chưa đúng. Khi lấy dấu chân làm con trâu thì bỏ mất công phu tiến bộ và lấy dấu chân làm con trâu thì chẳng có ý nghĩa gì hết.

Cho nên bằng cấp của anh em hôm nay là cái dấu chân để từ đó anh em lần đi tìm con trâu thật, thấy con trâu thực và dắt con trâu thực về để đào luyện cho nó trở thành con trâu thuần hòa hữu dụng.

Điều đó còn tùy thuộc nơi mọi người. Con trâu của mình đã thả đi xa bao nhiêu, nó đến chừng nào thì tùy theo mỗi người. Nếu con trâu lòng của mình

thả đi quá xa thì phải dụng công rất nhiều mới tìm thấy nó. Nếu con trâu lòng của mình thả gần thì dụng công ít cũng có thể tìm thấy nó. Điều cần thiết là phải tìm cho thấy trâu và cần thiết phải luyện cho được trâu thì mới hữu dụng. Nếu hai điều đó không có mà chỉ lấy dấu chân trâu thì không hữu dụng và không đạt đến đâu hết.

Cho nên sau khi ra trường, anh em không thể lấy cái bằng cấp này làm đủ mà chỉ nên coi nó như là dấu chân trâu mình bắt đầu thấy được. Từ dấu chân trâu đó lần hồi tìm cho thấy được trâu, nhưng thấy được trâu rồi mà cũng phải bắt trâu về cột lại, luyện tập để cho nó thuần hành. Khi đó mới đạt được kết quả viên mãn. Cho nên bước đi trên đường học đạo, tu đạo của chúng ta còn dài, chứ không phải ngang hôm nay đã chấm dứt.

Lấy một kinh nghiệm nơi bản thân, tôi không dám đem cái tôi của mình ra đây để khoe khoang, nhưng qua kinh nghiệm đó để tâm tình với anh em cách xử lý tình tiết ứng xử bất chợt khi có người cật vấn...

Trong kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa IX, khi ra đứng đợi xe, thì có một ký giả báo Tiền Phong Chủ Nhật đến hỏi tôi.

- Thưa Hòa thượng, trong lúc nhà nước mở rộng kinh tế thị trường thì liệu Phật giáo có giúp được gì không?

- Có chứ (tôi đáp nhanh quá, khẳng định tức khắc). Khi ấy tôi đoán thấy anh ta nghĩ rằng, Phật giáo có mở một xí nghiệp gì đó lớn lắm nên Hòa thượng mới trả lời nhanh và mạnh như thế.

- Vậy Phật giáo giúp cái gì?

- Tôi nói: Lâu nay anh có nghe nhà nước chống tham nhũng không? Có nghe nhà nước chống buôn lậu không? Nghe nhà nước chống tham ô lãng phí không?

- Có nghe.

- Tôi nói với anh ta, vì sao mà có buôn lậu, vì sao mà có tham ô lãng phí, vì sao mà có tham nhũng anh có biết không?

- Anh ta nói, dạ con biết, vì tham lam quá!

- Tôi nói với anh ta. Đó chính là điều mà Phật giáo chú ý đó.

Lúc đức Phật còn ở đời, những ai đến với đức Phật, lời dạy đầu tiên Ngài dạy là phải nên bố thí. Lời dạy ấy nhắm vào tâm lý chúng sinh. Trong mỗi người đều có sẵn 3 thứ độc là thâm, sân, si, trong đó

lòng tham đứng đầu, chính nó gây ra tai họa cho bản thân và xã hội, nên Phật mới chỉ cho họ thấy phải hạn chế bớt lòng tham bằng cách bố thí, chứ Ngài chưa dạy gì cao xa hết. Lời dạy của Ngài rất nhẹ nhàng, mới nghe qua tưởng y như không có đạo lý gì xa xôi hết, nhưng chính đó là một cái mốc, cốt xây dựng cho con người bước đầu hãy mở rộng lòng thương, lòng bố thí, sau đó mới có thể tiếp thu được đạo lý cao siêu của Ngài.

Nếu bây giờ đem lời dạy của đức Phật áp dụng vào trong cuộc đời, cho xã hội bớt lòng tham đi một chút thì tôi chắc rằng trên thị trường sẽ làm ăn phát triển, chứ không có cái nạn buôn lậu, tham nhũng, nạn làm giả huống chi những người đến với đức Phật, Ngài còn dạy giữ Tam qui, ngũ giới...

Tôi cắt nghĩa sơ qua cho anh ta nghe, anh ta nói, ôi chao ôi chao, Hòa thượng nói đúng quá. Tôi nói tiếp, khi con người có đạo đức rồi thì đi buôn cũng tốt, làm thầy giáo cũng tốt, làm bác sĩ cũng tốt, làm công nhân viên chức cũng tốt... Và ngược lại, con người không có đạo đức thì làm cái gì cũng xấu hết. Cho nên chúng tôi chăm sóc, giúp đỡ về mặt đạo đức đó chứ chúng tôi không rành về kinh tế thị trường.

Bây giờ anh em tiếp tục suy nghĩ, nếu lỡ anh ta hỏi tiếp:

- Thưa Hòa thượng, rứa mỗi ngày Hòa thượng làm gì?

- Nếu anh ta hỏi tiếp và dồn dập quá, tôi nghĩ rằng tôi cũng phải kiếm cách tôi nói. Nhưng may xe tới thành tôi lên xe. Tuy lên xe tôi tránh được nhưng rồi đây anh em cũng sẽ vấp phải cái nạn khác, rằng thầy ra trường rồi thầy sẽ làm gì? Xin thầy cho con biết một chút coi thử?

Bây giờ lấy kinh nghiệp bản thân tâm tình thêm với anh em, nếu anh ta có hỏi tiếp thì tôi cũng khai, tôi khai tôi chưa có chương trình để khai chứ không phải không.

Sáng dậy: 4 giờ tịnh niệm

5 giờ tập thể dục

5g30 uống trà, rửa mặt

6 giờ lên chùa tụng kinh

7g30 điểm tâm

Sau đó làm các công việc khác hoặc viết sách, hoặc dạy học, hoặc đọc sách kinh và làm các công việc Phật sự khác, trừ khi đi ra các nơi xa xôi lạ lùng, gặp duyên không thuận tiện lắm thì có thể gia giảm. Nếu anh ta hỏi tiếp thì chắc tôi cũng sẽ nói như vậy. Nhưng tôi nghĩ nói như vậy cũng còn mắc cỡ, ít quá! Tu chi ông mà tu chừng ấy. Làm tới Hòa thượng mà

tu chừng ấy thôi sao? Ít quá thì tôi chắc tôi cũng mắc cỡ. May anh ta không hỏi. Vậy tôi mong rằng, anh em giờ có trưởng thành thêm một bước rồi thì từ nay anh em không còn ở trong nhà trường để chịu cái điều khiển giờ giấc của nhà trường nữa, anh em phải cố gắng hoạch định cho mình mỗi người một chương trình. Khuya dậy làm gì? ... Hoạch định cho mình một chương trình như thế rồi, để sau đó cái gì là điều thiết yếu nhất thì phải cố gắng chấp chặt lấy nó đừng bỏ, mà tùy theo duyên hành sự. Cái đó phải tùy theo từng lúc một. Đuổi theo được chương trình như thế, đó là một cách đi tìm trâu. Nếu không đeo đuổi chương trình đó, ngang đây anh em chỉ vin lấy dấu chân trâu mà nói trâu chứ chưa thấy trâu đâu cả, mà cũng chưa dắt trâu về cột để huấn luyện như thế nào?

Do đó tôi mong rằng, cái sự hiểu biết của anh em đã có một phần, nhưng sự tu hành thực hành của anh em sau này tiếp tục và sự tiếp tục sau này càng khó hơn là trong khi đang ở trong nhà trường. Trong khi ở trường anh em phải cố gắng chịu cực chịu khổ, chịu khép mình vô khuôn khổ, phải có giờ có giấc, có một phần cực nhưng cái cực đó nó không bằng sau này khi anh em sống riêng rẽ một mình thiếu thầy thiếu bạn, thiếu sự dắt dẫn, khi ấy mình phải

tự giác rất cao, mình phải có tinh thần tự giác cao độ thì khi ấy mới khỏi bị sa ngã, mới có thể tiến lên được.

Cuộc lễ phát phần thưởng hôm nay đó là một vinh dự lớn lao cho anh em, nhưng tôi nghĩ rằng đó cũng là một điều rất cần suy nghĩ, đó là trách nhiệm của anh em. Anh em làm thế nào để sau khi ra trường - là một tăng sinh tốt nghiệp trường Cao cấp Phật học, dự được một buổi lễ mãn khóa rất long trọng thì thế nào anh em cũng khác hơn là trước khi vào trường. Thế nào anh em cũng có một phần gương mẫu để cho lớp anh em sau noi theo. Nếu tấm gương của anh em quá lu mờ thì người ta không soi vào đâu được và khi ấy người ta sẽ soi cái gương mờ đó nên họ cũng thành mờ luôn. Đó là một điều phụ bạc với lòng trông mong của các bậc Tôn túc mình mà cũng có một phần phụ bạc cái sự mong mỏi, của các bậc giáo dục ân sư của mình.

Tôi mong rằng anh em tâm tâm niệm niệm điều đó, một lẽ khác để báo ân Tam bảo, báo ơn sự giúp đỡ của thập phương thiện tín để làm tròn cái bổn phận: Một Như Lai sứ, hành Như Lai sự của mình, cùng chung với Giáo hội, để tạo thành khai sáng Phật giáo để lợi lạc chung cho Phật giáo cũng như đất nước chúng ta.

Trước khi dứt lời, tôi xin cám ơn và cầu chúc tất cả được thân tâm an lạc.

Nam mô Bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật.

*Đạo từ cho Tăng sinh Trường Cao cấp Phật học Việt Nam khóa 2 nhân ngày tốt nghiệp - 1992.

2

Cổ đức có nói: "Nhơn năng hoằng đạo phi đạo hoằng nhơn". Nghĩa là:" Người có thể hoằng đạo chẳng phải đạo hoằng người". Hiểu rõ thâm ý câu nói của các bậc tiền đức, nên Giáo hội luôn luôn chú trọng đến giáo dục thế hệ trẻ Tăng Ni kế thừa. Đó là trọng tâm hàng đầu của Giáo hội.

Ý thức như vậy Giáo hội đã mở trường Cơ bản Phật học và Cao cấp Phật học. Hiện nay trường Cơ bản trên phạm vi cả nước hiện nay có 25 trường, Cao cấp Phật học hiện có 2 trường, mai đây cũng sẽ có thêm một trường nữa đặt tại Cố đô Huế. Như vậy trong tương lai Giáo hội sẽ có ba trường đặt tại ba miền gánh vác trọng trách giáo dục đào tạo Tăng tài cho Giáo hội.

Giáo hội của chúng ta chỉ có cái tâm mở trường, trường có đó nhưng chúng ta còn thiếu thốn mọi mặt: Từ nhân lực đến vật lực. Những việc đó chúng tôi rất ưu tư và lo lắng. Giáo hội mở trường mà không khác như dẫn trâu vào rú để kiếm ăn, kiếm ăn sao có thì kiếm, miễn tối dẫn trâu về đủ thì thôi.

Nhưng may thay nhờ Ban Giám Hiệu, quý vị Giảng sư, quý vị Bảo trợ và tất cả thiện tín nam nữ đã thông cảm, cùng nhau chia sẻ với Giáo hội, chung lo cho trường Cao cấp Phật học luôn được tiếp tục các khóa học mà ngày hôm nay tại đây đã thành tựu một cách viên mãn. Khóa học thứ 3 với 234 Tăng Ni đã tốt nghiệp ra trường. Sự thành tựu đó, trước hết là nhờ công đức của Ban Giám Hiệu, các vị Giảng viên và tất cả các vị thiện tri thức. Thay mặt Giáo hội, tôi xin tán thán tất cả công đức của tất cả quý vị đã đóng góp cho trường suốt khóa học bốn năm nên mới có kết quả này, Cầu chúc đạo tâm của quý vị luôn luôn dõi tiến, dang tay tiếp sức với Giáo hội để thực hiện sứ mệnh hoằng pháp lợi sanh trong những ngày sắp tới.

Sau đây, tôi xin phép quý vị hiện diện có đôi lời với Tăng Ni sinh tốt nghiệp.

Cùng các Tăng Ni sinh!

Các Tăng Ni sinh hẳn đã biết rằng: Chí nguyện của người xuất gia là lấy việc lợi sanh làm sự nghiệp, lấy hoằng pháp làm gia vụ. Nhưng làm sao để thực hiện điều đó, nếu không có thực học thực tu. Các thầy các cô đã bốn năm ghép mình vào khuôn khổ, chịu khó chịu nhọc, cần mẫn siêng năng, theo dõi, ghi chép, học tập những lời dạy của các Hòa thượng, Thượng tọa, các vị Giảng sư, Giáo sư nên đã thu nhập được một số kiến thức cần thiết để làm hành trang cho cái chí nguyện hoằng pháp vi gia vụ của mình. Nhưng đó chỉ là kết quả bước đầu. Các thầy các cô nên nhớ lời đức Phật dạy trong kinh Thí dụ lõi cây (Maha-soropamasuuttam) rằng:" Người cầu đạo giải thoát cũng như người đi tìm lõi cây. Trong khi đi tìm lõi cây, trước một cây to lớn đứng thẳng có lõi, có người bỏ qua, chỉ chặt cành lá mang về mà không biết rằng trong cây ngoài lá, cành còn có giác, vỏ trong, vỏ ngoài. Vì người có mắt (có trí) thấy vậy bèn nói: Thật sự người này không biết lõi cây, không biết giác cây và cành lá. Muốn tìm lõi cây, người này khi tìm lõi cây đã bỏ qua và chỉ chặt cành lá mang về tưởng là lõi cây. Như vậy người này không đạt được mục đích" (1).

Các Thầy các Cô cũng thế, đừng như là người ví dụ ở trên, trước một cây to lớn đứng thẳng, nếu không biết rõ ràng cành lá, không phân biệt được vỏ ngoài,

vỏ trong, không biết rõ giác cây và lõi cây, chỉ chặt một số cành lá đem về rồi cho đó là lõi cây, rồi hoan hỷ tự mãn, khen mình chê người, rồi dừng lại ở đây.

Sự thành công của các Thầy các Cô hôm nay có thể ví như Kinh Thí dụ lõi cây ở trên. Nếu các Thầy các Cô tự kiểm lại, mình đã gặt hái được những gì trong lời dạy của đức Phật, đừng là người chỉ chặt cành lá mang về và cho là lõi cây. Cho dù lấy được lõi cây thì các Thầy các Cô cũng chỉ được phép hoan hỷ, chứ không được phép tự mãn, lại càng không được phép khen mình chê người. Nếu còn khen mình chê người, nếu còn tự mãn, thì người ấy chỉ mới lấy được vỏ cây, lá cây chứ chưa được lõi cây. Các thầy các cô phải cố gắng làm thế nào để cho mình thật sự lấy được lõi cây.

Thiết tưởng, chúng ta ai cũng biết Ngài Tam tạng pháp sư Huyền Trang, một vị Cao tăng thông bác tu hành tinh tấn, nhưng Ngài vẫn rong ruổi tìm cầu học hỏi để cầu tiến, Ngài đã nhập Trúc cầu pháp và thực hành một cuộc cầu pháp vô tiền khoáng hậu. Cuộc cầu pháp ấy Ngài đã trải qua, đã gặp phải bao gian nan nguy hiểm mà chúng ta đã biết rõ qua lịch sử, qua truyện Tây Du, qua phim ảnh... Cuộc thỉnh kinh trong 16 năm đi cầu pháp, đến khi về nước suốt 19 năm phiên dịch kinh không rời cây bút cho

đến ngày nhắm mắt, cũng nhắm mắt trên ngòi bút đang dịch dang dở.Ngài đã làm việc âm thầm chuyên chú, không ồn ào, không phô trương, nhưng sự thành công của Ngài đã để lại cho chúng ta thấy quý giá vô cùng. Cuộc thỉnh kinh của Ngài đã đúc kết trong một bộ sử truyện gọi là Tây Vức Ký. Sau này ông Ngô Thừa Ân tiểu thuyết hóa thành bộ Tây Du Ký và gần đây các đạo diễn dựa vào đó mà dựng thành phim gọi là Truyện Tây Du hay là Đường Tam Tạng thỉnh Kinh v.v... Trong cuộc thỉnh kinh của Ngài vô cùng gian nan nguy hiểm, cách trở khó khăn. Nhìn thấy sự khó khăn đó mà Ngô Thừa Ân đã tiểu thuyết hóa thành động ma, động quỷ. Trong đó có một lần Tam Tạng pháp sư đã nói với Tôn Ngộ Không rằng: "Đường xá xa xuôi cách trở, gian nan nguy hiểm như thế này làm sao mà đi đến Tây Trúc Ngộ Không hè?" Ngộ Không thưa: "Thầy có thuộc Bát Nhã Tâm Kinh không mà Thầy nói thế?". Tam Tạng nói: "Thầy chùa mà không thuộc Bát Nhã Tâm Kinh à?" "Ta đọc ngược còn được nữa là".

Khi ấy Ngộ Năng xen vào nói với Ngộ Không: "Thế thì anh có hiểu không mà anh làm tàng".

Ngộ Không làm thinh, Tam Tạng nói: "Nó làm thinh thế là nó hiểu".

Ngộ Không được đà nói tiếp: "Làm thinh, làm thinh, làm thinh thấu trong ruột, đi hoài cũng thấu".

Vậy chúng ta hãy học cách làm thinh đó. Học cách làm thinh đó thì học hoài cũng thấu, tu hoài cũng thấu, chứ thường thường chúng ta hay thắc mắc cái bịnh ồn ào, ồn ào nơi miệng, ồn ào nơi thân, ồn ào cả nơi tâm nên học không chu đáo, tu không chu đáo. Tại sao chúng ta học và tu không chu đáo? Vìchúng ta đang học cái này mà qua học cái kia, cái kia chưa xong nhảy qua cái nọ. Đang tu pháp môn này nhảy qua tu pháp môn khác, cứ chạy ra chạy vô làm ồn ào cái tâm, xôn xao cái miệng nên mục đích không đi đến đâu hết!

Vậy tôi mong rằng Tăng Ni sinh tốt nghiệp hôm nay, mới đi được một bước chứ chưa phải hoàn toàn đến nơi đến chốn. Phải cố gắng tích cực hơn nữa, phải nhận thức rằng trong cái học đó cái nào là chính, cái nào là phụ. Các Thầy các Cô phải biết rằng: Tác dụng của mỗi môn học khác nhau. Ví dụ, chúng ta học văn để làm văn, học toán để làm toán, vậy thì học Phật để làm gì? Tức nhiên là để làm Phật.

Do đó đừng quan niệm rằng: Học Phật cũng như học văn, vì học văn chỉ biết làm văn chứ không thể làm Phật, học toán chỉ biết làm toán chứ không thể

làm Phật. Đặc biệt học Phật chỉ để làm Phật mà thôi. Nhưng nếu học Phật mà không làm được Phật thì cũng bằng như chưa học. Một người học Phật ra đi dạy nó khác với dạy văn, dạy toán. Dạy Phật là trao truyền cái pháp thâm sâu, vi diệu theo cái hướng của đức Phật, theo cái nguyện của đức Phật, chứ không phải un đúc một số kiến thức mà không tiêu thụ được. Như các Thầy các Cô biết, không phải chỉ biết chữ nhiều mà giải thoát được. Lại càng không phải rành ngôn ngữ nhiều mà được giải thoát hơn. Vậy sự giải thoát đó nằm ở chỗ nào? Đó là một cách đặt vấn đề để chúng ta tìm một cái hướng suy tư, tìm học và thực hành để nhắm tới. Khi nào các Thầy các Cô đạt được cái đích đó khi ấy tự nhiên sẽ trở thành một con người không phụ công ơn giáo hóa của đức Phật, không phụ ơn Thầy Tổ dẫn dắt và cũng không phụ công ơn của tất cả các vị thiện tín đã giúp đỡ trong bước đường tu học.

Bấy nhiêu lời tôi mong mỏi các Thầy các Cô cố gắng giữ gìn thiện ý cao quý của mình, tiếp tục con đường tu và phụng sự chánh pháp, lợi lạc quần sanh, báo đáp công ơn Phật Tổ.

(*) Lời dặn dò của Hòa thượng Thích Thiện Siêu, Phó Chủ tịch thường trực HĐTS kiêm Trưởng ban Giáo dục Tăng Ni TW,

tại lễ tốt nghiệp khóa III của Tăng Ni sinh Trường Cao cấp Phật học Việt Nam tại tp. Hồ Chí Minh ngày 14/1/97.

(1) Đại Kinh Thí Dụ lõi cây (Mahasoropama-suttam). Kinh Trung Bộ 1, tr.303. Hòa thượng Minh Châu dịch.

3

Tôi vô cùng hân hoan, được tham dự buổi lễ Khánh thành cơ sở mới của Học việ Phật giáo Việt Nam tại tp. Hồ Chí Minh, được tổ chức trang nghiêm, long trọng và đầy đạo vị hôm nay. Tông không ngăn được niềm hỷ lạc khi nhìn thấy tòa kiến trúc mới khá đồ sộ, vững chãi, với sự hài hòa giữa tính hiện đại và tính truyền thống trong nghệ thuật và kỹ thuật xây dựng, tạo thành một hình ảnh độc đáo, tổng hợp của sự tiện nghi và của mỹ thuật. Tôi lại càng vui mừng, vì thấy được không khí đầm ấm hôm nay, với sự hiện diện quý báu và chân tình của Chư tôn giáo phẩm, Chư Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức Tăng Ni, Chư vị Đại diện chính quyền, Đoàn thể ban ngành, Chư vị cùng Chư vị Đại diện Hội Phật giáo Đồng tu Đài Bắc Đài Loan, là ân nhân lớn, đối với cơ sở này và nhiều

công trình Phật sự của Giáo hội Việt Nam. Sự việc này, một lần nữa khẳng định rằng, công tác Phật sự của Giáo hội, cụ thể là của học viện Phật giáo Việt Nam tại thành phố Hồ Chí Minh, đã được sự ủng hộ nhiệt tình của đông đảo các giới, các ban ngành và quần chúng.

Sự thành tựu này, một lần nữa, chứng tỏ hiệu năng của tinh thần vượt khó, ý chí phấn đầu và sức xoay sở, vận động kiên trì của Học việc Phật giáo Việt Nam tại tp. Hồ Chí Minh, của Hòa thượng Viện trưởng Thích Minh Châu, người mà nhiều chục năm qua, đã đóng góp tích cực cho Phật giáo Việt Nam, qua những công trình dịch thuật, nghiên cứu kinh tạng, nỗ lực tham gia lãnh đạo Giáo hội và đặc biệt qua việc phát triển giáo dục Phật giáo Việt Nam.

Thế là từ nay Học việc Phật giáo Việt Nam đã có một kiến thức tốt đẹp, phù hợp với một cơ sở Đại học, mà mọi sinh hoạt, hiển nhiên là thuận tiện hơn trước nhiều. Dĩ nhiên, một cơ sở khang trang và tiện nghi, không phải là yếu tốc chủ yếu quyết định, sự thành công của Học viện, mà điều quan trọng nhất, vẫn là sự tổ chức, vấn đề nhân sự và chất lượng sinh hoạt, giảng dạy, học tập. Đến nay tôi xin được nhắc lại một số nét cơ bản về giáo dục Phật giáo, đào tạo Tăng Ni.

Từ "Giáo dục" chỉ xuất hiện tại Việt Nam từ thế kỷ 20, cũng như nhiều từ khác của văn hóa, khoa học tây phương, được người Nhật dịch ra tiếng Nhật, theo cách viết chữ Hán và lại được người trung hoa chấn nhận và sử dụng. Trong Phật giáo tương đương với từ "Giáo dục"có cả một nhóm từ đồng nghĩa: Cảm hóa, giáo hóa, nhiếp hóa, khuyến hóa, giáo thụ, giáo giới... Tất cả những từ trên đều đặt trách nhiệm vào người thầy, người thực hiện giáo dục, nhằm giúp người học vững tiến trên con đường giải thoát, diệt trừ ác pháp, tăng trưởng các pháp thiện, bằng sự thực hiện Giới Định Tuệ. Mặt khác, từ "Học" cũng đã xuất hiện từ lâu ở Trung Quốc, cũng như ở Việt Nam: học nhi tri, học nhi thời tập chi (học ăn học nói học gói học mở). Trong kinh sách Phật giáo, từ "Học" nhằm chỉ tính cốt yếu và thực tiễn của việc nghiên cứu chân lý, tu tập để đoạn trừ vọng tưởng vô minh. Học bao gồm cả văn, tư, tu, lắng nghe, suy nghĩ, tu tập Giới Định Tuệ. Cho nên Học được xem là đồng nghĩa với tu học, tu tập, tu đạo, hành đạo đều nhắm đến sự hướng thiện, tiến bộ và giải thoát. Kinh Tạp a-hàm quyển 14 ghi lời Phật dạy: "Vị Tỷ- kheo ấy yểm ly, ly dục; hướng đến diệt tận, đấy gọi là học". Như thế việc học trong Phật giáo, chỉ nhằm mục đích tối hậu là giải thoát và học để hướng thiện, để hành cho tốt đẹp, viên mãn. Đây chính là ý nghĩa đạo đức nổi bật trong Phật học.

Từ đầu thế kỷ 20, Phật giáo lần lượt phát triển ở các nước Âu, Mỹ. Rất nhiều trường Đại học lớn trên thế giới, đã nghiên cứu và đưa Phật học vào giảng dạy, thành lập những phân khoa Phật học, có đông đảo sinh viên theo học. Tại châu Á, ngoài các Đại học tổng hợp, còn rất nhiều trường Đại học Phật học ở Đài Loan, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Thái Lan. Tại Việt Nam hiện có ba Học viện Phật giáo Việt Nam ở Hà Nội, Huế và thành phố Hồ Chí Minh, đang tổ chức và sinh hoạt theo thể cách của những trường Đại học Phật giáo. Cũng như các Trung cấp Phật học, các Học viện Phật giáo Việt Nam chỉ nhằm giáo dục và đào tạo Tăng Ni. Từ đó, một nội dung giáo dục được nêu rõ là giáo dục đạo đức, rèn luyện phẩm chất của người tu sĩ Phật giáo. Kinh nghiệm cho thấy những Tỷ-kheo phải hoàn tục, phần lớn là những người có học, được nhiều người biết đến và có được sự sống vật chất khá đầy đủ, mà như đức Phật đã dạy, đấy là nguyên nhân dễ đưa đến sự phạm pháp hữu lậu, khiến Ngài phải vì hàng Tỷ-keo mà kiết giới. Do đó, mọi cơ sở giáo dục Phật giáo, trước hết cần phải là một cơ sở giáo dục về đạo đức Phật giáo.

... ...

Đã 14 năm trôi qua, kể từ khi thành lập trường Cao cấp Phật học Việt Nam và chuyển đổi thành

Học viện Phật giáo Việt Nam tại thành phố Hồ Chí Minh, cơ sở giáo dục này đã phát triển không ngừng và đạt được những thành tựu khả quan. Tôi hết sức tán thán khả năng cao, nỗ lực lớn và kinh nghiệm phong phú của Hòa thượng Viện trưởng và của Hội đồng Điều hành Học viện. Tôi tin với cơ sở này từ nay Học viện sẽ tránh khỏi nhiều khó khăn trong việc tổ chức sinh hoạt. Trong Tương Ưng Bộ Kinh, đức Phật nói với các tỷ-kheo rằng: Đây là điềm đi trước, là tướng báo trước mặt trời mọc, tức là rạng đông; cũng vậy, đây là điềm đi trước, là tướng báo trước sự giác ngộ như thật Tứ Thánh đế, tức là chánh tri kiến. Học theo ý đó, chúng ta có thể nói cơ sở này là điềm đi trước, là tướng báo trước cho sự phát triển giáo dục Phật giáo có quy mô, đạt nhiều hiệu quả hơn.

*Đạo từ của Hòa thượng Trưởng ban Giáo dục Tăng Ni Toàn quốc nhắm dịp Khánh thành cơ sở mới Học viện PGVN tại Tp. Hồ Chí Minh, ngày 23-4-1999.