Trăng Rọi Rừng Thiền

1. Lời Nói Đầu

HỌC VIỆN PHẬT GIÁO VIỆT NAM TẠI HUẾ

(BAN HỌC VỤ)

THÍCH THIỆN SIÊU

TRĂNG RỌI

RỪNG THIỀN

THƯ VIỆN TỪ ĐÀM ẤN HÀNH

2542-1998

MỤC LỤC

1. Lời nói đầu..................................................................................... 3

2. Kinh 42 chương.............................................................................. 5

3. Phát tâm Bồ-đề............................................................................. 24

4. Nhất thiết Duy tân tạo.................................................................. 47

5. Phát khởi nguồn tâm.................................................................... 54

6. Khái quát về Bồ tát giới.............................................................. 128

7. Luận Tân Duy Thức................................................................... 144

8. Cái thấy chơn chánh................................................................... 160

9. Đại ý kinh Vu lan...................................................................... 174

10. Đại ý kinh Dược sư.................................................................... 180

11. Tổ Cáy....................................................................................... 190

12. Y kinh giải nghĩa....................................................................... 193

13. Thiền sư Liễu Quán................................................................... 200

LỜI GIỚI THIỆU

“Trăng rọi rừng Thiền” là tên được đặt cho tác phẩm này. Nội dung gồm: Kinh 42 chương, Luận Phát tâm Bồ-đề, Luận Tân Duy thức và một số bài giảng phụ lục thêm.

Tác phẩm này đã được Hòa thượng bổn sư chúng tôi phiên dịch trong những năm 50 đến 60. Riêng các bài giảng phụ lục ở đây vì có nội dung tương ứng.

Trăng rọi rừng Thiền được chọn là nhân đọc trong các Kinh Nikaya được nghe kể rằng: Các vị Thiên nhân thường hay đến hầu đức Thế Tôn vào giữa đêm. Ánh sáng của các vị này thường chiếu tỏa cả vùng rừng Jetavana. Sau khi hầu đức Thế Tôn và nói lên quan điểm tu chứng của mình và được đức Thế Tôn ấn chứng, các Thiên nhân ấy đảnh lễ Thế Tôn và biến mất tại vùng rừng Jevatana.

Hôm sau, đức Phật kể lại cho chư vị Tỷ-kheo nghe nội dung câu chuyện của vị Thiên nhân ấy

với Thế Tôn, qua đó đức Phật khuyên các vị Tỷ-kheo nên tu tập và hành trì như thế nào để đem đến nhiều lợi ích cho bản thân và các vị đồng Phạm hạnh.

Cũng vậy, hôm nay, anh em chúng tôi sưu tập các bài dịch và thuyết giảng của bổn sư mình cũng không ngoài mục đích là làm lợi ích cho bản thân và chư huynh đệ chung quanh trên con đường nghiên cứu tu tập. Đó là thiển ý của anh em chúng tôi.

Chúng con thành tâm đảnh lễ ân đức phiên dịch và diễn giảng của Thầy. Chính thầy đã nuôi sống huệ mạng chúng con và cũng vì an lạc, vì hạnh phúc cho chúng con và Phật tử chung quanh.

Phật lịch 2542

Cố đô Huế, mùa đông năm Mậu Dần 1998

Nguyên Vương và Nguyên Anh sưu tập.

2. Kinh 42 Chương

KINH

BỐN MƯƠI HAI CHƯƠNG

TỰA

Trong bao nhiêu kinh sách đạo Phật, mỗi bộ là một kho tàng chứa pháp môn vô thượng để đối trị những căn bệnh, tham ái, tình chấp, vọng kiến của chúng sanh, với chủ ý đưa chúng sanh tiến dần đến chỗ cứu kính an vui chư Phật.

Cuốn kinh nhỏ này là phương châm đầu tiên để bước dần trên đường tiến triển ấy, cũng là kinh nhựt tụng của bất kỳ người nào...mặc dầu những đoạn văn nhiều khi không liên lạc, nhưng mỗi câu chất chứa biết bao là tư tưởng cao đẹp thâm huyền. Hãy đọc lên những khi tâm hồn đen tối, cùng trong lúc trí lự an nhàn để lắng nghe lời vàng của Phật dạy mà tìm rõ lối đi hợp lý có ích cho tư tưởng, nói năng và hành động noi theo. Hãy bình tĩnh tha thiết mà đọc lên, chúng ta cảm thấy mình

cũng suy nghĩ, cũng xúc động như đấng Từ bi và bao nhiêu nỗi khổ bởi tội lỗi ô nhiễm sẽ biến mất, nhường chỗ cho an vui, thanh tịnh.

Kinh này là một kinh được dịch ra Hán văn đầu tiên khi Phật giáo truyền sang Trung Hoa, và sau này người ta đã tiếp tục dịch ra nhiều thứ tiếng bằng Pháp văn, Việt văn v.v... Nay nhân dịp kỷ niệm Đản sanh của Đức Thích Tôn, muốn lưu truyền pháp bảo để báo thâm ân của đấng Từ phụ. Khuôn Tịnh độ An lạc thuộc tỉnh hội Phật học Thừa Thiên phát tâm xuất bản và ấn tống theo bản dịch sau. Bản dịch này do đối chiếu giữa hai bản dịch Hán, Pháp văn và phương tiện sắp lại chương thứ theo từng loại, chia làm năm đoạn để độc giả dễ lãnh ý trong khi đọc.

Việc lưu truyền Pháp là một việc rất thích ứng được với mục đích của hàng Phật tử chân chánh, nên tôi một lòng tán thán và có mấy dòng này để gọi là tùy hỷ công đức.

Kỷ niệm Phật đản 8-4-2513

THÍCH THIỆN SIÊU

KINH

BỐN MƯƠI HAI CHƯƠNG

Khi Đức Thế Tôn thành đạo rồi, liền suy nghĩ: “Xa lìa ham muốn, được cảnh tịch tịnh là hơn cả”. Ngài an trụ trong đại Thiền định, hàng phục chúng ma vương, sau đến vườn Lộc, nói pháp Tứ đế, độ năm ông Tỳ-kheo là nhóm A-nhã-kiều-trần-như, họ đều chứng đạo quả. Có những Tỳ-kheo xin Phật chỉ bày các đều nghi, Phật dạy cho, tất cả đều khai ngộ, chấp tay cung kính ngeh Phật dạy:

I. CUỘC ĐỜI VÔ THƯỜNG

Cái Ta – 1. Phật dạy:

Tứ đại hợp lại làm thân, mỗi đại có một tên riêng lấy cái gì gọi là cái Ta. Cái Ta không ở trong một vật sẽ chết, đã không có Ta thì thân này là vật đã đổi.

Đời người – 2. Phật dạy:

Phật hỏi Thầy Sa-môn:

• Đời người dài đặng bao lâu?

• Thưa Thế Tôn: “Chỉ trong vài ngày”.

Phật dạy: Thầy chưa thấu đạo.

Lại hỏi một Thầy Sa-môn khác.

• Đời người dài đặng bao lâu?

• Thưa Thế Tôn: “Chỉ bằng trong một bữa ăn”.

Phật dạy: Thầy chưa hiểu đạo.

Sau hỏi một Thầy Sa-môn nữa.

• Đời người dài đặng bao lâu?

• Thưa Thế Tôn: “Chỉ bằng trong một hơi thở”

Phật dạy: Hay thay! Thầy biết đạo.

Đứt lưỡi – 3. Phật dạy:

Say đắm tài sắc và cuộc đời như liếm mật dính trên lưỡi dao, chưa ngọt miệng mà đã bị đứt lưỡi; đáng thương sự khờ dại của trẻ thơ, không biết cái họa sẽ đến khi liếm mật dính trên lưỡi dao.

Hư danh – 4. Phật dạy:

Chúng sanh vì dục vọng mà cầu hư danh, hư danh có rồi thì thân đã già, ham hư danh đến nỗi quên học đạo, thật uổng công cũng như kẻ thắp hương, lúc mùi hương bay ra thì cây hương đã tàn: ấy là lửa cháy sau lưng.

Vũ trụ - 5. Phật dạy:

Xem non sông phải hiểu non sông sẽ biến đổi, ngắm vũ trụ phải hiểu vũ trụ chuyển hóa, vạn vật đều phải thay hình đổi dạng, chẳng có gì là bền; nên xem tính linh giác tức Bồ-đề, nếu thấu đáo như thế phút đắc đạo sẽ đến.

Phật đối cảnh – Phật dạy:

Ta xem ngôi vương hầu như bụi qua khe cửa, coi vàng ngọc như ngói gạch; coi gấm vóc như giẻ rách; coi cõi Đại thiên như trái ha-lê(1), coi nước hồ A-nậu(2) như dầu để thoa chân; coi các phương tiện như núi báu vật biến hóa; coi pháp Vô thượng thừa như vàng bạc trong chiêm bao; Ta xem Đạo như hoa nở trước mắt, xem Thiền định như trụ Tu-di, xem Niết-bàn như tỉnh trọn ngày đêm, xem sự thịnh suy như hoa cỏ trong bốn mùa.

II.HẠNH CỦA PHẬT TỬ

Làm lành – 7. Phật dạy:

Chúng sanh có thể làm được mười việc lành và cũng có thể gây nên mười điều ác.

Sát hai, trộm cắp, dâm dục là ba tội do thân

lảm. Nói hai lưỡi, nói hung ác, nói dối trá, nói vu khống là bốn tội do miệng gây ra. Ghen ghét, giận hờn, ngu si là ba tội thuộc về ý. Thuận theo luân lý của đạo là bỏ mười điều ác tức là đã làm được mười việc lành vậy!

Sám hối – 8. Phật dạy:

Chúng sanh làm điều ác mà không biết ăn năn sẽ không tránh được tội báo, cũng như nước chảy về biển càng lâu càng sâu rộng, người nào biết sám hối các tội,nguyện làm lành lánh dữ, tội sẽ mất, ví như người bệnh được thoát mồ hôi dần dần lành bệnh.

Ném bụi – 9. Phật dạy:

Người ác cố hại kẻ hiền cũng như ngửa mặt lên trời mà phun nước miếng, nước không thấu mà liền rơi xuống mặt mình, cũng như kẻ cố ném bụi, bụi ngược gió, bụi không dính ái mà trở lại dính vào thân mình.

Bóng theo hình – 10. Phật dạy:

Có người nghe Ta hành đạo, làm việc nhân từ, cố ý đến mắng Ta. Ta yên lặng để cho kẻ kia hết lời, rồi mới hỏi: “Này con, con đem biếu quà kẻ khác, kẻ ấy không nhận, thì con đem quà về chứ?”

- Người ấy đáp: Phải

Ta mới bảo: “Nay con mắng Ta, nay Ta không nhận, vậy con phải nhận lấy mọi tiếng con đã thốt ra, con tự mua lấy khẩu nghiệp, như vang theo tiếng, như bóng theo hình, chúng có rời nhau bao giờ! Ta khuyên con, từ đây về sau nên cẩn trọng trong lúc dùng lời nói.”

Bình tĩnh – 11. Phật dạy:

Kẻ ác đến chọc người lành, người lành bình tĩnh không nổi giận, tức nhiên kẻ ác mang lấy điều tàn ác.

Giới luật – 12. Phật dạy:

Phật tử tuy ở xa Ta nghìn dặm mà cố giữ giới luật của Ta, quyết sẽ đắc đạo; ở bên cạnh Ta mà phạm giới, người ấy chẳng bao giờ thành đạo cả.

Phải tin Phật – 13. Phật dạy:

Phật tử phải tin lời nói của Ta, lời nói của Ta như mật ong, trong và ngoài đều ngon ngọt và lành.

Rèm sắt – 14. Phật dạy:

Hãy xem người thợ rèn dùng sắt, bao nhiêu gang bẩn và rét của sắt đều cạo đi rồi mới rèn đồ

dùng tốt; người học đạo cũng phải bỏ tất cả thói xấu của mình mới có thể trong sạch được.

Tám điều khó – 15. Phật dạy:

Lìa đường ác để sanh làm người: rất khó; làm người mà được thân đàn ông: rất khó; đàn ông mà căn thân đầy đủ: rất khó; thân và tâm tốt lại ở trong Phật địa: rất khó; gặp Phật mà hiểu đạo: rất khó; biết đạo mà sanh lòng tin Phật: rất khó; có lòng tin Phật mà phát tâm Bồ-đề: rất khó; phát tâm Bồ-đề mà tu đến cảnh “vô tu, vô chứng” khó vậy thay!

III.PHẬT TỬ PHẢI XA NỮ SẮC

Chỉ có một – 16. Phật dạy:

Nữ sắc làm cho người ta say mê và lưu luyến nó, chỉ có nữ sắc là mạnh hơn cả, may thay chỉ có một thứ nữ sắc là nguy hại chứ không có hai, cho nên trong thiên hạ mới còn có người đi học đạo.

Bó đuốc – 17. Phật dạy:

Người mê nữ sắc như cầm đuốc mà đi ngược gió, nhất định phải bị cháy tay.

Áo cỏ khô – 18. Phật dạy:

Người học đạo nên tránh xa tình dục, ví như

kẻ mặc áo bằng cỏ khô, phải cố xa lửa mới an thân(3).

Lo sợ - 19. Phật dạy:

Người ta vì lòng ham muốn mà bị khổ, khổ quá rồi đem lòng sợ; nếu không ham muốn, sự lo sợ sẽ biến mất.

Lao tù – 20. Phật dạy:

Người ta bị ràng buộc cảnh vợ con, giàu sang, còn khổ hơn kẻ ở lao tù, vì kẻ ở tù lao còn có ngày được thả, chứ cảnh vợ con, giàu sang không thể rời được. Kẻ phàm phu cam tâm chịu vướng cảnh tầm thường như vấy bùn, như mở miệng cọp mà không biết sợ.

“La-hán thoát trần” là người vượt khỏi cảnh này.

Phụ nữ - 21. Phật dạy:

Hãy cẩn thận chớ ngắm nữ sắc, đừng nói chuyện với đàn bà. Nếu buộc lòng phải tiếp chuyện hãy chính tự tâm nghĩ: Ta là Sa-môn ở trong đời xấu xa, phải như hoa sen mọc trong bùn. Rồi coi đàn bà già như me ta, đàn bà lớn tuổi như chị ta, thiếu nữ như em gái ta, đứa gái nhỏ như con ta,

chớ nên nghĩ bậy, cố gắng để giải thoát cho mình và để cứu khổ cho họ.

Khúc gỗ trôi sông – 22. Phật dạy:

Người học đạo như khúc gỗ trôi sông, không tấp vào bờ, không bị nước xoáy, không bị mục nát, không bị người cướp đoạt, không bị ai uy hiếp, Ta bảo khúc gỗ sẽ trôi đến biển.

Người học đạo không bị tình dục mê hoặc, không bị đời xoay chiều, tinh tấn trên đường đạo, Ta bảo kẻ ấy sẽ thành đạo.

Cái đãy da- 23. Phật dạy:

Thiên thần sai ngọc nữ đến lung lạc Ta, Ta bảo: “Này cái đãy da chứa đầy đồ nhơ bẩn, đến đây mà làm gì, Ta có dùng đâu, hãy tránh xa và đi đi.” Thiên thần sanh lòng kính Ta, rồi thỉnh Ta nói đạo: Ta dạy dỗ cho, sau chứng được Tu-đà-hoàn quả.

Ý của ngươi – 24. Phật dạy:

Hãy cẩn thận chớ vội tin ý của ngươi, ý của ngươi không thể tin được. Vậy chớ đắm theo sắc dục, sa vào đó tai họa sẽ đến; muốn tin ý của ngươi hãy cố gắng đắc quả A-la-hán.

Đoạn tâm – 25. Phật dạy:

Có người sợ tính dâm dục khó trừ, muốn đoạn âm. Phật dạy: đoạn âm sao bằng đoạn tâm, tâm ví như chủ nhà, chủ không cho phép làm, đầy tớ tất phải nghỉ việc. Coi như thế lòng chưa sạch, trí chưa trong, đoạn âm có ích gì?

Phật giảng bài kệ của cổ Phật Ca-diếp: “Ái dục sanh từ nơi ý, do ý có tư tưởng, nếu ý và tư tưởng đều vắng lặng, lòng ái dục tự nhiên mất.”

Nước xao động – 26. Phật dạy:

Người ta vì ham muốn nên không thấy đạo, ví như nước xao động luôn thì làm sao soi thấy bóng người, chúng sanh vì lòng ham muốn phá rối, tâm hồn trở nên vẩn đục, nên không thấy được đạo của Như Lai; này các Sa-môn, hãy nhổ cho tận gốc lòng tham thì các Thầy sẽ thất đạo.

Bò chở nặng – 27. Phật dạy:

Người học đạo như con bò chở nặng đi qua bùn lầy, nhọc quá không còn để ý đến hai bên vệ đường, khỏi đám bùn rồi mới dám nghỉ chân.

Các Sa-môn nên coi tình dục còn nguy hiểm hơn đi trên bùn lầy, học đạo các Thầy chỉ nghĩ đến đạo mới thoát vòng khổ não.

Hai mươi điều khó -28. Phật dạy:

Người ta có hai mươi điều khó làm:

Cấm ngăn được lòng dục là khó,

Thấy tốt không mong cầu là khó,

Bị chê bai không giận là khó,

Có uy quyền mà không ỷ là khó,

Gặp việc mà vô tâm là khó,

Dẹp trừ tâm ngã mạn là khó,

Không khing người vô học là khó,

Không nói lời thị phi là khó,

Gặp cảnh mà tâm không động là khó,

Gặp việc mà phải hy sinh đến tính mạng là khó,

Học rộng tầm sâu là khó,

Nghèo mà bố thí được là khó,

Giàu sang mà ham học đạo là khó,

Gặp được thiện tri thức là khó,

Hiểu được phương tiện độ sanh là khó,

Được nghe Phật pháp là khó.

Được sinh thời có Phật ra đời là khó,

Tùy theo người để hóa độ là khó,

Giữ tâm bình đẳng là khó,

Thấy đặng chơn tánh mà học đạo là khó.

IV.PHẬT TỬ NÊN HIỂU ĐẠO

Hành đạo – 29. Phật dạy:

Học rộng mến đạo, nhưng khó lòng hiểu đạo, bền chí tu hành mới cảm thấy đạo bao la vô cùng.

Ánh sáng – 30. Phật dạy:

Người thấy đạo cũng như cầm đuốc vào nhà tối, bóng tối liền mất mà chỉ còn ánh sáng; người học đạo thấy được chân lý thời vô minh mất, ánh sáng chân lý sẽ chiếu sáng mãi mãi.

Chân thiện - 31. Phật dạy:

Có Thầy Sa-môn bạch Phật: “Như thế nào gọi là thiện? Thế nào gọi là vĩ đại?” Phật dạy: “Hành đạo đúng chân lý là thiện, chí lớn hòa hợp cùng đạo là vĩ đại.”

Chí đạo – 32. Phật dạy:

Có Thầy Sa-môn bạch Phật: “ Do nhân duyên gì mà biết được kiếp trước, lãnh hội gì mà được chí đạo?” Phật dạy: “Giữ tâm thanh tịnh, giữ chí vững bền thì sẽ lãnh hội chí đạo, ví như lau gương hết bụi ánh sáng sẽ hiện ra.”

Trừ bỏ tình dục, rửa sạch lòng tham, trí sẽ nhớ lai kiếp trước.

Bố thí – 33. Phật dạy:

Gặp người bố thí mà biết khuyến khích họ tu thời phúc đức lớn. Một Sa-môn bạch Phật: Phúc đức lớn này có ngày hết chăng? Phật dạy: “ Chỉ có một bó đuốc mà trăm ngàn người đến lấy lửa để dùng được mọi việc, nào nấu cơm, nào thắp đèn, mà bó đuốc vẫn sáng có mất đâu? Phúc đức của kẻ khuyến khích người ta tu hành và làm việc bố thí cũng như vậy.”

Cúng dường -34. Phật dạy:

Cho cơm một trăm kẻ ác, không bằng cho cơm một người lành.

Cho cơm một nghìn người lành không bằng cho cơm một người giữ ngũ giới.

Cho cơm một vạn người giữ ngũ giới không bằng cúng dường cơm một vị Tu-đả-hoàn.

Cúng dường cơm cho một muôn Tu-đà-hoàn không bằng cúng dường cơm cho một vị A-na-hàm.

Cúng dường cơm cho một triệu A-na-hàm không bằng cúng dường cơm cho một bậc A-la-hán.

Cúng dường cơm cho một triệu A-la-hán không bắng cúng dường cơm cho một đức Bích-chi Phật.

Cúng dường cơm cho trăm triệu Bích-chi Phật không bằng cúng dường cơm cho một đức Phật trong ba đời.

Cúng dường cơm cho một đức Phật trong ba đời không bằng sự cúng dường mà tâm không còn niệm cúng dường, trí không trú vào việc cúng dường, đó là sự cúng dường cao cả hơn.

Dũng mãnh và sáng suốt -35. Phật dạy:

Có Thầy Sa-môn bạch Phật : “Như thế nào là dũng mãnh? Như thế nào là sáng suốt?”

Phật dạy: Nhẫn nhục là dũng mãnh vì không nghĩ ác nên tâm an ổn, thân càng tráng kiện. Nhẫn nhục đươc mọi người tôn trọng, vì kẻ ất không có lòng ác. Thân và tâ đều gột sạch thói xấu, không còn vướng chi cả, như thế gọi là sáng suốt. Từ xưa đến nay trong mười phương chẳng có gì là không thấy, chẳng có gì là không biết, chẳng có gì là không nghe, ấy mới đáng gọi là sáng suốt, ấy là chứng được “Nhất thiết trí” (trí hiểu biết khắp cả).

Pháp cứu cánh -36. Phật dạy:

Pháp của Ta là: Nghĩ không phải nghĩ mới gọi là nghĩ; làm không phải làm mới gọi là làm; nói không phải nói mới gọi là nói; tu không phải tu mới gọi là tu; nếu biết được lẽ ấy thời rất gần với đạo, không hiểu được lẽ ấy thời xa đạo.

Pháp của Ta không dùng lời mà chỉ được, nên không bị vật gì câu thúc cả, hễ sai một ly là xa vạn dặm, trễ một phút là trải muôn đời.

V.HẠNH SA-MÔN

Con trâu kéo xay – 37. Phật dạy:

Thầy Sa-môn hành đạo đừng như con trân kéo xay, thân tuy làm việc đạo mà tâm không tu hành, tâm không tu, thân cố làm có ích gì?

Chiến trường – 38. Phật dạy:

Người tu hành cũng giống như người ra chiến trường, sau khi mặc áo giáp ra trận, có thể vì hèn nhát mà bỏ trốn đi, có thể chết tại chiến địa, có thể thắng trận trở về rất vinh quang.

Kẻ Sa-môn học đạo hãy cố gắng bền tâm, hăng hái chống với hòan cảnh xấu xa, mới mong thành đạo được.

Dây đàn – 39. Phật dạy:

Có vị Sa-môn ban đêm tụng kinh tiếng nghe rất bi ai dường như muốn sanh lòng chán sự tu hành. Phật hiể ý mới gọi đến hỏi: “Khi Thầy còn ở nhà làm nghề gì?”

• Bạch Phật, con học đàn.

Phật dạy: Dây đàn chùng thì sao?

• Bạch Phật, khảy không thành tiếng.

Phật dạy: Dây đàn căng thì thế nào?

• Bạch Phật, tiếng đàn rất khó nghe.

Phật dạy: Dây đàn đúng cung thì như thế nào?

• Bạch Phật, âm thanh hòa đối, tiếng đàn reo lên cùng khắp đều nghe.

Phật dạy: Sa-môn học đạo cũng như gảy đàn, hãy giữ tâm cho quân bình, điều hòa thân thể; nếu hành đạo quá sức thân thể sẽ mệt nhọc, thân thể mệt nhọc thì trí sẽ rối loạn, trí rối loạn thì sự tu hành sẽ trễ nãi; học đạo trễ nãi thì thói xấu tất phải nhiễm, làm sao thấy đạo của Như Lai. Con hãy tập tánh an vui, cố làm việc trong sạch, chắc sẽ thấy đạo rất chóng.

Sa-môn – 40. Phật dạy:

Xuống tóc bỏ râu làm Sa-môn học đạo, ruồng bỏ giàu sang để khất thực vừa đủ ăn buổi ngọ, đêm

ngủ gốc cây, nay đây mai đó, không còn lưu luyến cảnh cũ vì sự lưu luyến làm cho người ta hóa ra si mê, ngu tối.

Đạo- 41. Phật dạy:

Xuất gia làm Sa-môn, bỏ lòng ham muốn, rõ gốc tự tâm, hiểu lý cao siêu của đạo, biết pháp vô vi, trong không cố chấp, ngoài không mong cầu, tâm đã an vui không bị ràng buộc vào đạo, cũng không gây thêm nghiệp, không còn mống ý gì, chẳng còn nói phải tu, chẳng còn nói phải chứng, không cầu trải qua các bậc mà tự nhiên được tôn trọng; ấy là đạo.

Bốn bậc Thánh -42. Phật dạy:

Từ biệt cha mẹ bà con, xuất gia, học đạo, thấy tự tâm, biết bổn tánh, hiểu pháp vô vi, làm Sa-môn giữ 250 giới, đi đứng phải thanh tịnh, thật hành pháp Tứ đế, sẽ đắc các quả:

A-la-hán là bậc có thần thông có thể biến hóa, bay trên hư không, sống lâu và có thể làm cho trời đất rung động.

A-na-hàm là bậc giác ngộ, sau khi bỏ xác, sanh lên tầng trời thứ mười chín, sẽ đắc quả A-la-hán và không còn xuống cõi trần nữa.

Tu-đà-hàm là bậc giác ngộ, sau khi bỏ xác, sanh cõi trời nhưng phải một kiếp làm người tu rồi mới đến quả A-la-hán.

Tư-đà-hoàn là bậc giác ngộ song phải tu bảy kiếp nữa mới đến quả A-la-hán.

Những người đã dứt hết mọi dục vọng như tứ chi bị chặt không còn dùng lại được nữa.

———

(1)Ha-lê: một giống trái cây rất bé ở Ấn Độ.

(2) A-nậu: hồ ở Hy-mã-lạp-sơn, sông Hằng phát nguồn từ đó, dân Ấn Độ tin tưởng nước sông Hằng rứa sạch tội lỗi.

(3) Tục ngữ: lửa gần rơm lâu ngày cũng bén.

3. Phát Tâm Bồ - Đề

PHÁT BỒ - ĐỀ TÂM

PHÁT TÂM BỒ-ĐỀ

LỜI NÓI ĐẦU

Đạo Phật là đạo cao và rộng. Mỗi một câu một lời của Phật pháp toàn dạy chúng ta mở rộng lòng bao trùm hết thảy muôn loại. Bởi vậy, những Phật tử tín hiểu Phật pháp đúng đắn, bao giờ cũng phải mở rộng phần nhãn tuyến, nhìn khắp muôn loài chúng sanh với mình là cùng chung một bản thể, cùng chung một sự sống, không những tương quan với nhau về mặt đau khổ, còn tương quan với nhau về mặt an lạc. Không những kiếp này mà bao nhiêu kiếp lại đây, ta với chúng sanh lắm khi là ác nghịch, nhưng cũng lắm khi là thân thích, ân nhân lẫn nhau, cho nên thương yêu nhau, giúp đỡ nhau, cứu độ nhau là một việc dĩ nhiên không ngoài phận sự.

Nhưng giúp nhau để đưa nhau đi đến mục đích nào? Nếu giúp nhau mà không phải cốt để đưa nhau đến mục đích cao rộng và chân thật thì việc giúp nhau ấy, chỉ rập khuôn theo một quan niệm hẹp hòi, giả dối, tuy nói là giúp nhau mà kỳ

thực là trở lại ràng buộc nhau trong vòng tội lỗi thống khổ. Phật dạy chúng ta nên cố gắng giúp nhau, và phải biết giúp nhau bằng cách đưa nhau đến mục đích giải thoát, là mục đích cao rộng và chơn thật hơn cả. Đạt được giải thoát thì tất cả nguyện vọng về hạnh phúc của ta đều gồm đủ trong đó.

Phật pháp đã nêu lên mục đích cao rộng như thế. Muốn thực hiện mục đích ấy phải có chí nguyện cao rộng tức là chí nguyện Bồ-đề hay là tâm Bồ-đề.

Tâm Bồ-đề gọi tắt là tâm giác ngộ, nói rộng là tâm sáng suốt quên mình để: trên thì mong cầu Phật đạo, dưới thì cứu giúp mọi loài. Nếu chỉ vì Phật đạo mà không vì chúng sanh thì trở thành ích kỷ, không thể nào giải thoát hoàn toàn; trái lại chỉ vì chúng sanh mà bỏ quên Phật đạo thì lại dắt nhau quanh quẩn trong vòng sống chết của vô minh. Cho nên tâm Bồ-đề này là một thứ tâm gồm đủ cả hai nghĩa: vì Phật đạo và vì chúng sinh.

Xem thế, phát tâm Bồ-đề là một việc quan hệ đối với hàng Phật tử. Đành rằng Phật pháp rất thích hợp với trình độ chúng sanh. Phật đã khai năm thừa để giáo hóa. Các thừa đầu tuy chỉ dạy những pháp phổ thông theo căn cơ chúng sanh ưa muốn, song rốt cuộc Phật vẫn đưa chúng sanh đến kết quả giải thoát hoàn toàn, khuyên chúng sanh

phải cố gắng phát tâm Bồ-đề. Chính chúng ta ở trong lúc này, trong lúc độ số đau khổ ngày càng cao, thế lực Phật pháp bị suy giảm dần, thì sự phát tâm này lại càng thân thiết hơn nữa.

Tuy cần thiết nhưng không phải tuyệt đối khó khăn, vì tâm này ai ai cũng có sẵn. Nếu người nào biết tự giác và suy nghĩ rằng: Ta hãy làm thế nào cho Chánh pháp truyền bá lâu dài khắp thế gian, làm thế nào cho mình được hoàn toàn giác ngộ, và là sao cho mọi người cùng giác ngộ như mình. Như thế là đã phát tâm rồi vậy.

Mọi người suy nghĩ phát tâm như thế, thì bao nhiêu cảnh tượng thống khổ mê lầm của kiếp chúng sanh, bị tiêu tan theo những ý lành hạnh tốt của tâm Bồ-đề này phát hiện.

Ngài Tỉnh Am Tổ sư vì thiết tha với mục đích đó, nên tự mình đã phát tâm Bồ-đề, và làm ra bài văn này (bằng chữ Hán) khuyên mọi người đồng phát tâm ấy. Bài văn này cách đây 9,10 năm đã có vài người dịch Quốc văn, nhưng nay không còn nữa, mà nhận thấy nó cần, cho nên chúng tôi dịch lại và ấn hành ra đây để khiến quý pháp hữu đồng đọc đồng nghĩ và phát tâm Bồ-đề.

PL. 2515-1952

THÍCH THIỆN SIÊU

BÀI VĂN KHUYẾN PHÁT

TÂM BỒ-ĐỀ

của Tổ sư TỈNH AM

Lối cốt yếu để vào đạo, trước hết phải phát tâm; việc cần kíp trong sự tu hành, trước hết phải lập nguyện. Có phát tâm mới mong độ chúng sanh, có lập nguyện mới kham thành Phật đạo. Nếu không phát tâm rộng lớn, không lập nguyện bền chắc, dầu có trải qua số kiếp nhiều như vi trần vẫn xoay vần trong luân hồi, tuy có tu hành rốt cuộc bị nhọc nhằn vô ích. Vậy nên kinh Hoa Nghiêm nói: “Bỏ mất Bồ-đề mà tu các thiện pháp đều thành ma nghiệp”. Bỏ mất Bồ-đề tâm còn hại như thế, huống là chưa phát?

Thế thì biết rằng học đạo Như Lai, trước phải phát nguyện Bồ-tát, không thể chậm trễ. Nhưng tướng của tâm Bồ-đề, nguyện Bồ-tát sai biệt rất nhiều, nếu không chỉ vẽ rõ ràng, tưởng khó bề cho người ta biết đường xu hướng. Bởi vậy nên nay lược chỉ tám tướng của tâm nguyện là: Tà, chánh, chơn, ngụy, đại, tiểu, thiên, viên.

Sao gọi là tà, chánh, chơn, ngụy, đại, tiểu, thiên, viên?

1. Có người tu hành, một mặt nói là tu hành không chịu cưu xét tự tâm, chỉ lo trau luyện bên ngoài, tham cầu lợi dưỡng, ưa luyến sắc đẹp danh thơm, đắm say dục lạc trong đời hiện tại, trông mong quả báo hữu lậu về đời vị lai. Phát tâm như vậy gọi là tà.

2. Đã không cầu lợi dưỡng danh vọng cũng chẳng tham đắm dục lac, quả báo hiện tại và tương lai. Nhứt tâm vì muốn thoát sanh tử, vì cầu chứng Bồ-đề. Phát tâm như vậy gọi là chánh.

3. Tâm tâm niệm niệm, trên thì cầu Phật, dưới thì hóa độ chúng sanh. Dù nghe Phật đạo cao xa, không sanh lòng khiếp sợ thối lui, dù thấy chúng sanh khó độ, không sanh lòng chán nản nhọc nhằn. Một lòng tinh tiến như đi trên núi cao muôn trượng, quyết đến tận chóp, như đi lên tháp cao chín tầng, quyết đến cùng đỉnh tháp. Phát tâm như vậy gọi là chơn.

4. Có tội lỗi không chịu sám hối trừ diệt, trong tâm trược uế, ngoài dạng trong thanh, đầu siêng sau nhác. Giả sử có hảo tâm, thường bị mối lợi danh làm chướng ngại ô tạp, có thiện pháp

nhưng không tránh khỏi tội nghiệp nhiễm ô. Phát tâm như vậy gọi là ngụy.

5. Độ tận thế giới chu1g sanh, nguyện ta mới tận, thành được đạo quả Bồ-đề, nguyện ta mới thành. Phát tâm như vậy gọi là đại.

6. Xem ba cõi như ngục tù, thấy sanh tử như oan gia, sanh lòng sợ hãi, chỉ cầu độ thoát phần mình, không phát tâm độ người. Phát tâm như vậy gọi là tiểu.

7. Nếu thấy thiệt có chúng sanh ngoài tâm mà phát tâm nguyện độ, thấy thiệt có Phật đạo ngoài tâm nên phát tâm nguyện thành, không vọng xã công huân, cố chấp tướng tri kiến. Phát tâm như thế gọi là thiên.

8. Nếu biết tự tánh là chúng sanh, phát nguyện độ thoát chúng sanh tự tánh, biết tự tánh là Phật đạo, phát nguyện thành tựu Phật đạo tự tánh. Ngoài tự tâm tự tánh không thay một pháp nào khác nữa, nên lấy tâm như hư không, phát nguyện như hư không, tu hành như hư không và chứng quả như hư không, lại cũng không thấy có tướng hư không là thế nào nữa. Phát tâm như vậy gọi là viên.

Biết được tám tâm tướng sai biệt như thế mới biết thẩm sát, biết thẩm sát mới biết điều nên

bỏ nên lấy, biết điều nên bỏ nên lấy, mới có thể phát tâm.

Sao gọi là thẩm sát? Là khi ta phát tâm, xét trong tám thứ ấy, thứ nào là tà, thứ nào là chánh, là chơn, là ngụy, là đại, là tiểu, là thiên, là viên? Sao gọi là bỏ, lấy? Là bỏ tà, bỏ ngụy, bỏ tiểu, bỏ thiên mà lấy chánh, lấy chơn, lấy đại, lấy viên. Phát tâm như thế ấy mới gọi là chơn chánh phát tâm Bồ-đề.

Tâm Bồ-đề này là chủ tể các thiện pháp, nên phải có đủ nhân duyên mới phát khởi.

Nhân duyên ấy ước lược có 10 thứ: 1. Nghĩ nhớ ân nặng của chư Phật. 2. Nghĩ nhớ ân cha mẹ. 3. Nghĩ nhớ ân sư trưởng. 4. Nghĩ nhớ ân thí chủ. 5. Nghĩ nhớ ân chúng sanh. 6. Nghĩ nhớ sự khổ sanh tử. 7. Tôn trọng tánh linh của mình. 8. Sám hối nghiệp chướng. 9. Cầu sanh tịnh độ. 10. Nghĩ làm sao Chánh pháp được lâu bền, truyền bá khắp thế gian.

1. Vì sao phải nghĩ đến ân nặng của Phật? Đức Thích Ca Như Lai, từ lúc mới phát tâm, chỉ vì chúng ta mà tu hạnh Bồ-tát, chịu đủ mọi điều khổ cực, trải qua không biết bao nhiêu kiếp. Lúc ta tạo các nghiệp nhân, Phật rủ lòng thương xót, tìm đủ mọi cách để giáo hóa, nhưng chúng ta ngu si không

Biết đem lòng tín thọ, đến khi chúng ta thọ quả báo vào địa ngục chịu khổ, Phật càng thương xót bội phần, muốn thay thế chịu khổ cho chúng ta, nhưng chúng ta nghiệp chướng nặng nề, không thể cứu bạt. Khi sanh trong nhân đạo, Phật lại dùng đủ phương tiện khiến ta gieo trồng căn lành, đời đời kiếp kiếp, Phật thường theo dõi chúng ta, không giờ phút nào xa bỏ. Khi Phật mới ra đời, thì ta còn ở chốn trầm luân, nay được sanh làm thân người, Phật đã diệt độ! Ta vì tội gì mà sanh nhằm đời mạt pháp? Nhờ phước gì nay được dự phần xuất gia? Vì chướng duyên gì mà không thấy được kim thân, lại nhờ may mắn gì mà đích thân được gặp Xá-lợi.

Suy nghĩ như thế, tức tự biết rằng: giả sử trước kia không có căn lành làm sao ngày nay được nghe Phật pháp, không nghe Phật pháp đâu biết thường mang ân Phật. Cái ân đức quá lớn, gò núi cũng khó ví bằng. Nếu tự mình không phát tâm rộng lớn, tu đạo Bồ-tát, gây dựng Phật pháp, cứu độ chúng sanh, thì dù nát thịt tan xương cũng không báo đáp được. Ấy là nhân duyên thứ nhất phát tâm Bồ-đề vậy.

2.Vì sao phải nghĩ nhớ ân cha mẹ? Thương cho cha mẹ chúng ta, sanh ta khó nhọc, mười tháng mang thai, ba năm bú mớm, chịu ướt

nhường khô, nuốt đắng nhả ngọt nuôi ta, mới được thành người, chỉ mong nối dõi nghiệp nhà, cung thừa tế tự. Nay ta đã xuất gia, lạm xưng Thích-Tử, lạm gọi Sa-môn, không cúng dâng miếng ngon miếng ngọt, không chăm sóc việc tế tự tảo mộ, khi sống đã không nuôi được thể xác cha mẹ, chết lại không độ được thần linh gia tiên; với thế gian đã người rất hại; với xuất thế gian lại không ích gì; hai đàng đều lỡ, tội năng biết trốn vào đâu? Suy nghĩ như vậy mới biết phải thường tu Phật đạo trải qua trăm nghìn kiếp nghìn đời, cứu độ chúng sanh khắp trong mười phương ba cõi. Như thế không nhưng cha mẹ trong một đời, mà cha mẹ trong nhiều đời đều mong ơn tế bạt, không những cha mẹ của một người, mà cha mẹ của tất cả mọi người đều được siêu thăng. Ấy là nhân duyên thứ hai phát tâm Bồ-đề vậy.

3.Vì sao phải nhớ đến ơn Thầy? Cha mẹ tuy sanh trưởng nuôi nấng được thân ta, nếu không có vị Thầy ở thế gian dạy bão thì ta không biết điều lễ nghĩa, không có vị Thầy xuất thế gian thì ta không biết đến Phật pháp. Không biết đến lễ nghĩa thì cũng như loài vật, không hiểu Phật pháp thì khác nào người tục. Nay chúng ta biết qua lễ nghĩa, hiểu qua Phật pháp, mình mặc áo cà-sa, thân thấm nhuần giới phẩm, công ơn sâu nặng ấy

đều nhờ Thầy chỉ dạy. Nếu ta cầu mong quả vị nhỏ thì chỉ lợi được một mình, nhưng nay vì quả vị Đại thừa, phát nguyện làm lợi ích khắp mọi người thời không những vị Thầy ở thế gian mà vị Thầy xuất thế gian, cũng đâu mong nhờ lợi ích. Ấy là nhân duyên thứ ba phát tâm Bồ-đề.

4.Vì sao phải nhớ ơn thí chủ? Chúng ta hiện nay có sự tư dụng hàng ngày, đều không phải của mình sẵn có, mỗi ngày cháo cơm ba bữa, mỗi năm chăn áo bốn mùa, khi cần dùng về tật bệnh, lúc chi phí nơi thân miệng thảy đều do sức lực người khác mang lại cho ta dùng. Người kia thì đích thân kiệt lực cày bừa, vẫn khó đủ lót miệng, ta thời ngồi yên hưởng dùng còn không vừa ý, người kia thì đánh sợi dệt cửi không ngơi nghỉ vẫn còn khó khăn mới đủ manh áo mặc, ta thời quần áo thừa thãi đâu biết tiếc thương. Người kia thì cửa sập nhà liếp, bối rối suốt đời, mà ta thời nhà cao sân rộng thung thăng sáng ngày. Đem sự khó nhọc của người kia mà cho chúng ta nhàn rỗi, ta có yên lòng chăng? Lấy phần lợi của kẻ khác mà tư nhuận cho thân mình, lý ấy nghĩ có thuận chăng? Thế thì trừ phi vận cả hai phần bi trí nghiêm tu, phước huệ đôi đường, khiến cho đàn tín được thâm ân, chúng sanh được hưởng phúc mới xứng đáng công người. Trái lại hột gạo tấm tơ đền bù đều có

phận, ác báo khó tránh được. ấy là nhân duyên thứ tư phát tâ Bồ-đề vậy.

5. Vì sao phải nghĩ ơn chúng sanh? Ta với chúng sanh từ kiếp lâu xa đến giờ, nhiều lần đắp đổi làm cha mẹ lẫn nhau, cùng có ân đức với nhau, nay tuy cách đời hôn muội, hai bên đều chẳng biết nhau, nhưng lấy lý mà suy, cố nhiên có sự báo đáp, những loài mang lông đội sừng kia biết đâu rằng là không phải con ta ngày trước. Những loài sâu trùn hay động vật kia biết đâu trước chẳng từng làm cha mẹ ta? Thường thấy những ngưởi lúc nhỏ xa cha mẹ, đến khi khôn lớn còn quên mặt mũi dung nhan, huống là những kẻ có nhân duyên thân thích với ta đời trước, bây giờ mỗi người, mỗi họ đâu dễ gì hay. Kia thời kêu la ở chốn địa ngục, hoặc quằn quại trong vòng ngạ quỷ, thống khổ đói khát kêu ai, ai biết. Ta tuy không thấy không nghe mặc dầu, nhưng họ tất kêu cầu cứu giúp, sự lý ấy nếu ngoài kinh luận và chư Phật thì không ai biết được, nói được rõ ràng. Cho nên các vị Bồ-tát thường coi con sâu, con kiến đều là thân thích quá khứ, chánh giác vị lai do làm những điều lợi ích để báo đáp ơn đó. Ấy là nhơn duyên thứ năm phát tâm Bồ-đề vậy.

Vì sao phải nghĩ đến sự khổ sanh tử? Ta với chúng sanh từ nhiều kiếp đến giờ thường ở trong

vòng sanh tử chưa được giải thoát. Khi ở trong loài người, khi ở trong cõi trời, khi ở cõi này phương khác ra vào muôn mối, chìm nổi không chừng. Thoạt được làm trời, thoạt sanh làm người, thoạt đọa vào địa ngục, ngạ quỷ, suc sanh. Trong cửa ngục tối tăm, buổi mai ra, buổi chiều trở lai, trong hang ngục Sắt, tạm ra khỏi liền lại bắt vào, phải lên ngục Đao sơn thì thân không còn một mảnh da lành. Phải leo ngục Kiếm thọ thì thương tật ruột gan rách nát. Viên sắt nóng sao khỏi đói, nuốt vào thì can trường cháy tận, nước đồng sôi không làm cho hết khát, uống vào thì xương thịt chín nhừ, cưa bén xẻ thân, đứt rồi liền nối lại, gió nghiệp thổi đến, chết rồi liền sống lại. Trong thành lửa cháy, toàn là kêu la thảm thiết. Trong chảo dầu ram toàn tiếng rên khóc đau thương. Bị giá lạnh vừa đọng lai thì thân hình như nhụy sen xanh mới kết, máu thịt đã tan ra thì thể xác như hoa sen đỏ nở tung. Một đêm sanh tư ở nhân gian bằng trải qua muôn lần ở dưới địa ngục. Làm phiền kẻ ngục tốt phải nhọc nhằn, không tin lời Diêm vương dạy bảo. Lúc chịu quả báo mới biết khổ, khi ấy khi có ăn năn sự đã muộn rồi, khi thoát khỏi liền quên, cứ tạo nghiệp nhân như trước. Đánh lừa chảy máu ai hay là mẹ ta xót thương, dắt lợn làm thịt, biết đâu chính cha mình đau đớn. Ông Văn Vương là thánh, ăn thịt con còn không biết huống ta là kẻ

phàm ăn thịt cha mẹ làm sao hay? Ân ái năm xưa mà nay là oan gia, giặc thì ngày trước mà giờ trở thành cốt nhục, người có túc mạng thông biết được tiền kiếp, thật đáng hổ thẹn, người có thiên nhãn thông thấy tỏ tường, thật đáng cười thương trong chỗ phân nhơ mười tháng đùm bọc khó thở, trong mủ máu một giờ đảo ngược sanh hạ đáng thương. Khi bé nhỏ ngủ mê, Đông, Tây mờ mịt, lớn lên có trí khôn thì liền sanh tham dục. Nào bệnh, nào già, nào chết phút chốc tìm đến. Thần thức bị tan vỡ bên trong bởi gió lửa xen nhau thổi đốt, da thịt bị héo khô bên ngoài bởi máu đã kiệt tận. Không một mảy lông nào mà không như kim châm, không một chỗ da nào mà không như dao cắt. Rùa khi đem mổ còn dễ lột mai, người khi hơi tàn, thần thức rời bỏ xác thân rất khó.

Tâm không chủ định, như khách buôn bán chạy dong mọi nơi, thân không có một hình thù nhất định như phòng nhà thay đổi, hết chốn này đến chốn khác không ngừng. Nghiền cõi Đại thiên làm bụi nhỏ cũng không nhiều bằng số thân ta ra vào sanh tử, dòng nước trong bốn bể lớn, cũng không nhiều bằng nước mắt ta đã khóc khi ly biệt. Thịt xương chồng chất cao hơn núi, xác chết ngổn ngang nhiều hơn quả đất, giả sử không nghe lời Phật, sự đó ai thấy ai nghe, chưa xem đến kinh

Phật, lẽ ây làm sao hay biết? Giá hoặc có người vẫn giữ thói tham luyến đời trước, ái mê như xưa thì chỉ e muôn kiếp nghìn đời, một lầm trăm lỡ, thân người khó được dễ mất, thời cơ tốt trôi qua khó truy lại. Đường lối mù mịt, biệt ly dằng dặt, ác báo trong ba đường lại phải tự mình chịu lấy, đau đớn không thể nào nói được, ai là người sẽ chịu thế cho; kể đến nỗi niềm này làm sao khỏi ghê lòng rởn ốc!

Thế nên, phải ngăn dứt lòng sanh tử, ra khỏi biển ái dục, độ mình độ người đồng lên bờ giác thì dù bao nhiêu kiếp công huân, cũng cốt tai một chuyện này. Ấy là nhân duyên thứ sáu phát tâm Bồ-đề vậy.

7. Sao gọi là tôn trọng tánh linh của mình? Nhất tâm hiện tiền của ta đây, thật ra cùng với tâm đức Thích-ca Như-lai không hai không khác, vì sao đức Thích-ca Thế Tôn sớm thành ngôi Chánh giác vô lượng kiếp đến nay, mà chúng ta vẫn còn là kẻ phàm phu, hôn mê điên đảo? Đức Thế Tôn thì đầy đủ vô lượng thần thông trí tuệ, công đức trang nghiêm mà chúng ta thì chứa đầy vô lượng phiền não nghiệp lụy, sanh tử buộc ràng? Rõ là tâm ta tâm Phật vốn một, nhưng vì mê ngộ nên khác nhau. Lặng lẽ suy nghĩ, há chẳng đáng hổ lắm sao? Ví như ngọc bảo châu vô giá, vì chìm ở bùn nhơ, mà người ta xem thường như ngói

đá, không chút yêu trọng. Cho nên cần phải vô lượng pháp lành để đối trị mọi điều phiền não, nhờ có công tu đức thời tánh đức mới tỏ bày; cũng như viên ngọc châu đã rửa sạch, treo ở chỗ cao thì chói sáng rực rỡ, soi khắp tất cả mọi nơi. Được thế mới không cô phụ công ơn giái hóa của Phật và không bẽ bàng tính linh của mình. Ấy là nhân duyên thứ bảy phát tâm Bồ-đề vậy.

8. Sao gọi là sám hối nghiệp chướng? Trong kinh nói: “Phạm một tội cát-la, phải đọa vào địa ngục nô lệ một thời hạn bằng 500 tuổi thọ của trời Tứ Thiên Vương”. Tội cát-la là tội nhỏ còn mắc quả báo như thế, huống chi tội năng thời quả báo nói làm sao xiết! Hiện nay trong sự tác dụng hàng ngày của chúng ta, nhứt cử nhứt động thường trái với giới luật; một miếng ăn một ngụm nước, thường phụ vào Thi-la (giới), những điều trái phạm chỉ một ngày cũng đã vô lượng, huống những tội gây ra suốt cả đời và nhiều kiếp, lại càng không thể nào nói cùng. Vả lấy về năm giới mà nói, trong mười người thọ đã hết chín người phạm và phạm rồi thì phần nhiều che dấu, ít ai tỏ bày ăn năn. Như là giới Ưu-bà-tắc còn không toàn vẹn, huống chi giới Sa-di, giới Tỳ-kheo, giới Bồ-tát, bất tất phải nói. Hỏi đến danh hiệu thì xưng ta là Sa-môn, mà hỏi đến sự thật hành thì chưa đủ làm

Ưu-bà-tắc, thế làm sao không thẹn được ư? Nên biết rằng, giới luật của Phật, không thọ thì thôi mà thọ thì không thể hủy hoại, không phạm thì thôi mà phạm thì về sau tất phải sa đọa. Vậy nếu trừ phi tự thương xót mình và thương người, thân miêng thiết tha, vừa nói vừa khóc, khắp cùng hết thảy chúng sanh cầu ai sám hối, thì dù muôn kiếp nghìn đời khó bề trốn khỏi quả báo hung ác. Ấy là nhân duyên thứ tám phát tâm Bồ-đề.

9. Sao gọi là cầu sanh Tịnh độ? Ở cõi này tu hành được tiến trên đường đạo rất khó, trái lại vãng sanh cõi Tịnh độ, thành Phật rất dễ dàng, dễ cho nên chỉ một đời đã thành được, khó khăn cho nên nhiều kiếp vẫn chưa thành. Thế nên các bậc Thánh hiền thuở trước, vị nào cũng xu hướng vãng sanh, ngàn muôn kinh luận, bộ nào cũng chỉ về Tịnh độ. Đây là pháp môn tu hành cho chúng sanh đời mạt pháp, không pháp môn nào thích hợp hơn. Nhưng trong kinh nói” Ít lành không làm sao sanh được, phải có nhiều phước mới vãng sanh”. Nhiều phước thì không chi bằng phát tâm Bồ-đề rộng lớn. Bởi vậy mới hành trì danh hiệu Phật đã hơn người bố thí trăm năm, vừa phát tâm Bồ-đề đã hơn kẻ tu hành trải qua nhiều kiếp. Vì niệm Phật là cốt mong cầu làm Phật, mà tâm Bồ-đề không phát thì dầu niệm chẳng được thành gì. Phát tâm

Là cốt để tu hành mà không được sanh Tịnh độ, dẫu phát rồi dễ bị thối lui. Cho nên đã gieo giống Bồ-đề lại cày bằng niệm Phật thì tự nhiên đạo quả thêm lớn; cỡi thuyền đại nguyện vào trong biển Tịnh độ thì quyết định sanh cõi Tây phương, Ấy là nhân duyên thứ chín phát tâm Bồ-đề vậy.

10. Sao gọi là lo nghĩ Chánh pháp lâu bền? Đức Thế Tôn từ vô lượng kiếp đến giờ vì chúng ta nên tu đạo Bồ-đề, những việc khó làm Ngài làm được, những việc khó nhẫn nại Ngài nhẫn nại được, nhân quả viên mãn mới được thành Phật. Đã thành Phật rồi, giáo hóa chúng sanh, đến khi nhân duyên chu đáo mới nhập Niết-bàn, thời kỳ Chánh pháp, tượng pháp, giáo pháp tuy có nhưng không người truyền dạy tu hành, tà chánh không phân minh, thị phi chẳng liễu biệt, cạnh tranh nhơn ngã, trục lợi đua danh, mở mặt nhìn xem đầy dẫy cả thiên hạ đều như thế, suy tàn cho đến nỗi không còn biết Phât là người thế nào, Pháp nghĩa là gì, Tăng là tên gì, thật đau đớn không nỡ nói! Mỗi một lần nghĩ đến, không cầm giọt nước mắt rơi xuống lưng chừng! Ta là Phật tử mà không báo ơn Phật. Trong không ích cho bản thân, ngoài không ích cho nhân dân xã hội, sống không ích cho hiện tại, chết không ích cho tương lai. Trời dù cao không che được ta, đất dù dày không chở được ta,

làm người tội nặng chẳng phải ta là ai? Do đó đau đớn không thể nín thinh, nghĩ mãi cũng chẳng có kế gì tài giỏi, nên vôi quên mình là người hèn dốt, liền phát tâm Bồ-đề, tay không làm sao vãn hồi vận mạt ngay bây giờ, nhưng quyết chắc mưu toan giữ gìn Chánh pháp được lâu bền trong ngày sau. Vì vậy, nên tôi cùng các bạn lành đồng đến chốn đạo tràng, thuật bày sám hối, dựng nên pháp hội, phát bốn mươi tám lời đại nguyện, nguyện nào cũng vì cứu độ chúng sanh, những mong tâm sâu xa trải trăm nghìn kiếp, tâm nào cũng cốt cầu thành Phật. Từ ngày nau cho đến tận đời vị lai, hết một đời này, thề quyết về nơi Cực Lạc. Sau khi đã về Cực Lạc, lên chín phẩm hoa sen, trở lại cõi Ta-bà, làm cho Phật nhựt càng thêm rực rỡ, pháp môn tu hành thêm được xiển dương, làm cho hải hội Tăng-già ở cõi này đều thanh tịnh, toàn thể nhân dân đều nhờ ơn giáo hóa, kiếp vận đáng diệt lại được dài thêm, Chánh pháp đáng lẽ mất lại được còn mãi, đó là điều khổ tâm chân thật mòn mỏi. Ấy là nhân duyên thứ mười phát tâm Bồ-đề vậy.

Đã biết đủ mười nhân duyên phát tâm Bồ-đề, đã biết hết tám pháp của tâm nguyện, thời đã biết chỗ để xu hướng, có nơi để phát tâm. May mắn chúng ta cùng được làm thân người, ở vào nơi văn vật, sáu căn không tỳ vết, bốn đại được khinh an,

lại có đủ tín tâm, không bị ma chướng, nay chúng ta lại tự do xuất gia, lại được thọ giới Cụ túc, lại được gặp gở đạo tràng, lại được nghe Phật pháp, lại được cung chiêm Xá-lợi, lại tu hành pháp sám hối, lại được gặp bạn lành, lại đầy đủ mọi duyên tốt, thế mà từ nay không phát tâm Bồ-đề, còn đợi ngày nào? Trông mong đại chúng thương xót lòng thành ngu muội, chí nguyện khổ thiết của tôi mà cùng nhau lập đại nguyện này, cùng nhau phát tâm Bồ-đề. Ai chưa phát thì nay lo phát, ai đã phát rồi thì gắng làm cho tăng trưởng, ai đã tăng trưởng rồi thì phải làm cho nó tương tục. Chớ sợ khó mà e ngại thối lui, chớ xem thường mà khinh suất nông nổi, chớ muốn mau mà không lâu bền, chớ biếng nhác mà dũng mãnh, chớ ủy mị mà không phấn chấn nổi dậy, chớ lần lừa hẹn chờ khi khác, chớ vì ngu độn mà cứ một mặt vô tâm, chớ cho căn lành căn mỏng mà tự hèn nhục mình vô phần, ví như trồng cây gốc rễ dẫu cạn, mà trồng lâu ngày, càng ngày càng sâu, và cũng như mài dao, mài lâu thì dao lụt cũng phải bén, lẽ nào vì gốc cạn mà không trồng, để tha hồ cây chết khô, vì dao lụt không chịu mài, bỏ vô dụng.

Vả nếu cho sự tu hành là khổ, thế là không biết biếng nhác càng khổ hơn. Vì rằng tu hành chỉ khổ tạm thời mà an vui thì được vĩnh kiếp, trái lại

biếng nhác tuy nhàn rỗi một đời, mà chịu khổ nhiều đời. Huống hồ nay lấy pháp môn Tịnh độ làm thuyền bè, thì lo gì thối chuyển, ngại gì gian nan. Phải nên biết rằng: tội nhân ở địa ngục còn biết phát tâm Bồ-đề từ kiếp trước, có lẽ nào ta là Phật tử ở trong nhân luân, lại không biết phát nguyện rộng lớn ngay bây giờ? Sự hôn mê từ vô thỉ đã qua rồi không cản ngăn lại được, nhưng ngày nay giác ngộ thì ngày sau còn có thể đền bù. Tuy vậy vì mê man không tỉnh ngộ, cố nhiên đáng thương, tỉnh ngộ mà không tu hành lại càng đau đớn. Nếu biết sợ khổ địa ngục thì tự nhiên gắng gỏi siêng năng, nếu biết nghĩ đến vô thường mau chóng thời không dám biếng lười, lại lấy Phật pháp làm phương sách nhắc nhở, nhờ bạn hiền làm kẻ đề huề, suốt đời nương tựa vào đó, vội vã chẳng dám lìa, thì không còn sợ nạn thối thất. Đừng bảo rằng một niệm là mọn mà khing thường, chớ có nguyện suông vô ích. Nhưng hễ tâm chơn thì sự thật, nguyện rộng thì hạnh sâu, hư không chưa phải lớn, chơn tâm ta mới lớn, kim cang chưa phải bền, nguyện lực ta mới thật bền. Ví bằng đại chúng các ngài, ai nấy chí thành không nỡ bỏ lời tôi, thì quyến thuộc Bồ-đề từ nay xin kết duyên; liên xã bạn hiền, từ nay giao hiểu. Nguyện cùng sanh cõi cực lạc, cùng thấy đức Phật Di-đà, cùng hóa độ chúng sanh, cùng thành bậc Chánh giác.

Biết đâu khi chúng thành cái thân ba mươi hai tướng tốt, trăm phúc trang nghiêm sau này, không phải từ sự phát tâm lâp nguyện ở ngày hôm nay. Xin các ngài cùng cố gắng, rất may mắn lắm thay!

Mơ màng trong giấc chiêm bao,

Đêm dài mù mịt ai nào tỉnh ra?

Lại say giấc mộng là đà,

Cho là vui thích, tỉnh mà làm chi!

Sắp tỉnh lại cố làm mê,

Một lần trăm lỡ càng đi đường cùng,

Gây bao nhiêu nghiệp hãi hùng,

Cứ trong giấc mộng vun trồng khổ nhân,

Ai ơi mau tỉnh tâm thân,

Tây phương thẳng lối chính chân quê nhà.

Bao nhiêu duyên nợ bỏ qua,

Chăm tu cái nghiệp thực thà sạch trong

Đêm ngày luống những cầu mong,

Nhất tâm về đó mới hòng tĩnh ngay

Tâm không có hơn mảy may,

Ấy là Tịnh độ phương Tây đó mà.

Mở mắt thấy đức Di-đà

Nguyên lai vẫn một cảnh nhà ta xưa.

Bài kệ này cũng của ngài Tổ sư Tỉnh Am làm để khuyên đại chúng – Thiều Chửu dịch.

LUẬN TÂN DUY THỨC

4. Nhất Thiết Duy Tâm Tạo

NHẤT THIẾT DUY TÂM TẠO

Có những đêm dưới ánh trăng soi, trong một phút bàng hoàng ta đã từng nhìn lầm tàu lá chuối rung rinh ra một bóng áo trắng đang lay động; có những lúc nửa tỉnh nửa mê ta từng nghe tiếng chó sủa xa xa như tiếng người cãi lộn, và nhiều lúc mơ ngủ ta đã lầm nhận bàn tay mình đè lên ngực thành một quái vật nặng nề. Trong những lúc ấy, vì sao cảnh lại biến đổi như thế?

“Vì tâm mình mê hoảng”. Đó là câu trả lời của lý Duy tâm thông thường. Lý ấy cho rằng giá trị, tánh xách một vật, một cảnh không nhất định thế nào, nó chỉ tùy theo tâm hồn mình mà biến hóa ra thế này thế kia, cho nên lắm lúc người buồn, cảnh buồn, người vui, cảnh vui, biết bao phen cùng trong một cảnh mà “người ngoài cười nụ cười trong khóc thầm”.

Lại như, thì giờ nào có khi mau khi chậm, thế mà, “ngày vui ngắn chẳng tày gang, ngày sầu dài tưởng đến hàng mấy thu”.

Nhưng ta cũng nên tự hỏi, lúc mơ hoảng thấy lá chuối ra bóng áo, tiếng chó tựa tiếng người cãi lộn, bàn tay ra quái vật, trong những lúc ấy cảnh thật là gì? Là lá chuối nhuộm ánh trăng hay bóng người, là tiếng chó hay tiếng người, là bàn tay hay hình quái? Cảnh thật là lá chuối, tiếng chó, bàn tay ư? Không, đó chỉ là cảnh của người thức, cảnh đó chỉ thật với người thức, chứ với người đang mơ, chính là bóng áo, tiếng người và hình quái kia!

Thế thì biết cảnh nào là thật? Cho nên ta cũng không lạ cho lòng ngờ của Trang Tử lúc nằm mộng thấy mình hóa bướm “ Ta là người nằm mộng hóa bướm, hay ta là bướm nằm mộng hóa người?”

Ai mà giải quyết được!

Lý Duy tâm thông thường phân biệt thật giả chỉ là thiên chấp, vì lý ấy nhận có cảnh thiệt nhưng tâm hồn người đã tô màu cho các cảnh đó, như lớp vỏ trùm lên gỗ, gia vị hòa vào thức ăn. Nhưng lý ấy nào có biết thật giả đó chỉ là đối đãi mà có, chứ cảnh trong mê đối với lúc mê vẫn thật.

Lý Duy tâm của Phật giáo không công nhận có cảnh nào là cảnh thiệt, nhứt thiết các cảnh đều do tâm hiện, lá chuối cũng tâm hiện, bóng người cũng tâm hiện, như hoa đốm giữa hư không.

Đó cũng là một phép quán duy tâm để nhận rõ chánh tánh pháp giới.

Chân chánh tuyệt đối của vũ trụ (tức pháp giới) không thể tả được, không thể tưởng tượng được, vì muôn hình vạn tượng của pháp giới đều là đối đãi mà có. Thoát khỏi các phương diện đối đãi thì không thể nghĩ nghỉ cảnh ấy thế nào được.

Pháp giới như số trăm (100). Số trăm không thể nghĩ nghì được, vì thực thiệt nó không nhất định có một tánh cách chi. Số 100 chỉ có tánh cách đối đãi mà thôi, nghĩa là một trăm người, 100 xu hay 100 sông v.v...

Chính nhờ những tính cách: người, xu, sông đó làm cho số 100 thành có tánh cách rõ rệt: 100 người, 100 xu, 100 sông.

Pháp giới như số 100 ấy, tánh cách không thể nghĩ nghì, nó chỉ tùy tâm niệm mà hóa ra có tánh cách cùng tướng này tướng kia. Chính những tánh cách những tướng ấy mà ta gọi là sự vật. Nó hoàn toàn là cảnh đối đãi với tâm niệm vậy.

Thí như sông, núi, trăng, sao, chỉ là pháp đối đãi với tâm người mà hiện ra, chứ đối với tâm loài khác, nghiệp khác vị tất đã có. Nước chỉ theo tâm người mà có, với tâm cá, nước chắc đâu đã là nước (Tình hữu lý vô).

Vì thế Phật đã từng nói: “Sự sự, vật vật như hoa đốm giữa hư không”.

Hư không nào cũng có hoa đốm, thế mà trừng mắt nhìn lấu cũng thất giữa hư không có hoa đốm lăng xăng. Pháp giới ví như hư không, hoa đốm như muôn tướng, sự mỏi mắt như nghiệp các loài.

Sự sự, vật vật đây không phải chỉ các tướng hình như cảnh vật cùng thân mình, mà cho đến thấy, nghe, suy nghĩ, tư tưởng cùng các tâm pháp như vui, buồn, phiền não, thiện ác v.v... nữa.

Nhưng đã biết rằng tâm cảnh chỉ là đối đãi mà có thì có thể hoặc:

1.Đổi tâm niệm để đổi cảnh, nhơn đó biết quả “Ngoài tâm không cảnh”. Đó là phép quán pháp tánh.

2.Xét nơi cảnh mà nhận rõ cảnh tức tâm. Đó là phép quán pháp tướng.

Thường ta nhận thấy có tâm đối với cảnh tâm là năng tri, cảnh là sở tri, nhưng xét kỹ thì giữa năng tri và sở tri không có chi là giới hạn. Không năng tri thì sở tri cũng diệt, không sở tri thì Duy Thức học thì cảnh là tướng phần, tâm là kiến phần

của căn bản thức (hay đệ Bát thức mà thôi). Rõ như bản đồ sau:

ĐỆ BÁT THỨC

Như tay sờ đầu, tay là kiến phần, đầu bị sờ là tướng phần, cái thân cảm nhận sự sờ đó là tự chứng phần và mình biết rằng cái thân có nhận cảm sự sờ đó, sự biết ấy là chứng tự phần.

Tâm cũng như tay, cảnh cũng như đầu chỉ là hai phần của một thể, vì do sự động chạm mà phát ra có kiến và tướng thôi. Như thế thì biết kiến phần (tâm) tướng phần (cảnh) cùng tự chứng phần và chứng tự chứng phần đều là tác dụng của tâm thức mà thôi.

DUY CẢNH

Quán duy tâm xong cần quán duy cảnh để phá trừ cho rốt ráo ngã chấp pháp chấp. Quán duy cảnh là đem tâm mình đặt vào một cảnh, thâu tâm

cho đúng với tâm cảnh ấy để nhận pháp giới đối đãi với cảnh. Như đặt tâm mình vào người khác thời phải quán cảnh xung quanh người ấy, đúng như người ấy; hoặc xa hơn như đặt tâm mình vào con cá, thời phải quán nước thành vô hình, mà không khí đới với mình hóa ra nghẹt thở, những thức ăn ngon lành là rêu cỏ v.v... Lúc nào rốt ráo quán pháp giới được đúng với pháp giới người khác, hoặc với pháp giới con cá, thì sẽ hiểu được tâm trạng và đời sống của người khác và của con cá và có thể cảm hóa người và cá một cách dễ dàng.

Pháp quán này rất cao. Phật đã giảng trong kinh Hoa Nghiêm là một kinh tối cao của đạo Phật.

Năm xưa Hòa thượng Phúc Hậu chùa Báo Quốc, trong một dịp Tết Nguyên đán, ngài đã ung dung viết dán lên vách những câu đối, bài thơ để đón mừng xuân mới. Tôi may mắn được đọc những vần thơ siêu thoát của ngài ngay khi nó vừa được viết ra còn chưa ráo mực. Có những câu thơ đã in đậm vào trí óc non dại của tôi lúc bấy giờ mà ngày nay vẫn còn hiện rõ. Mừng xuân, ngài đã mở đầu hai câu: “Giàu sang lễ nghĩa mấy cho cùng, đạm bác ngày xuân cúng tấm lòng...” Thật là giản dị mà

đầy đủ. Giàu sang lễ nghĩa ít nhiều thiếu đủ chỉ được phô bày tùy người tùy cảnh, chẳng có gì nhất định, nên cũng chẳng biết mấy cho cùng. Kẻ giàu sang mà chẳng có lể nghĩa hay có kẻ lễ nghĩa mà không giàu sang đã đành là thiếu, dẫu ngay đến kẻ vừa giàu sang vừa lễ nghĩa, nhưng thiếu “tấm lòng” thì giàu sang lễ nghĩa ấy cũng hóa ra hời hợt, mong manh chưa đủ cúng “tấm lòng” thật là đạm bạc! Nhưng thiếu tấm lòng là thiếu tất cả. Có tấm lòng mới rực rỡ hoa dâng, tràn đầy hoan lạc, mới dựng nổi cảnh sắc huy hoàng thanh thoát.

Đó là lý do khiến tôi trịnh trọng ghi ra những dòng đạo lý trên đây vậy.