Trăng Rọi Rừng Thiền

10. Đại Ý Kinh Vu Lan

ĐẠI Ý

KINH VU LAN

LỜI BÁO HIẾU TRONG ĐẠO PHẬT

Công ơn nuôi dưỡng của cha mẹ như trời cao biển rộng khó nghĩ cho cùng vì thế mà các nhà Nho đã nói : “Công ơn cha mẹ trời cao khó kịp”. Chúng tôi thiết nghĩ đạo làm con dĩ nhiên phải nghĩ đến cách báo đáp công ơn sanh thành của cha mẹ, vì đây là một bổn phận cao quý trong đạo làm người; bất luận ở thời đại nào cũng không thể xao lãng được.

Nếu có người nương nhờ ơn cha mẹ mà được thành nhân, chỉ biết có mình chứ không đoái hoài gì đến cha mẹ thậm chí xem cha mẹ như người khách lạ qua đường... Những người con như thế tất gọi là người con bất hiếu, trốn tránh bổn phận thiêng liêng trong đạo làm con vậy.

Song sự báo ơn cha mẹ có rất nhiều cách, nó không thể giống nhau, theo một quy mô hay thể thức nhứt định nào cả. Có người làm cho cha

mẹ nhẹ bớt thống khổ tăng thêm vui lành cho tinh thần. Có người báo ơn cha mẹ bằng cách làm cho cha mẹ an hưởng thú vui vật chất dồi dào. Có người làm cho cha mẹ an hưởng thú vui tinh thần khoan khoái, vui lâu dài bằng cách cầu ơn trên phù hộ cho cha mẹ được hưởng niềm vui siêu thoát trong tôn giáo chẳng hạn.

Tóm lại, đàng nào cũng gọi là hiếu, đàng nào cũng tìm cách đem lại sự an vui cho cha mẹ, nhưng xét kỹ thì chỉ có cách đem lại cho cha mẹ sự an vui siêu thoát đời đời mới thật hoàn toàn đạt thấu mục đích báo hiếu mà thôi.

Kinh Vu Lan chính là kinh Phật dạy chúng ta cách báo hiếu ấy, báo hiếu chính đáng viên mãn cứu độ tiền nhân nhẹ gánh oan khiên, lần thoát vòng luân hồi đau khổ. Chúng ta không thể không hiểu qua đại ý của kinh trong khi chúng ta muốn tìm một phương pháp chơn chánh để báo bổ thâm ân.

Trong kinh Vu Lan, Phật dạy chúng ta rõ:

1.Có nhân thì có quả:

Nhân quả là một định luật hiển nhiên không thể nào sai chạy được. Ở nơi hoàn cảnh cũng như

ở nơi thân tâm, hễ đã gây nhân gì thì tất nhiên có quả báo nấy để bù đáp lại, tuy vô tình nhưng rất bình đẳng không bao giờ gây nhân lành mà phải chịu quả báo khổ, cũng không bao giờ gây nhân dữ mà được hưởng quả báo vui. Bởi vậy, bà mẹ Tôn giả Mục-kiền-liên sau khi đã sanh tâm tham lam bỏn xẻn mà gây nghiệp nhân không tốt đến lâm chung phải chịu quả báo đọa đày trong đường ngạ quỷ, đói khát ốm gầy, đến đổi gặp đặng bát cơm của Tôn giả Mục-kiền-liên dâng cúng, nhưng vì nghiệp tham của bà quá nặng mà cơm kia bỗng biến thành lửa đỏ cháy bừng không thể nào ăn được.

2.Nhân quả đều do tâm:

Tuy vậy nhưng không phải “một kiếp lỗi lầm là muôn đời đau khổ”. Trong kinh có dạy : “Tâm năng sanh nhứt thiết pháp”, vậy thì biết rằng tất cả pháp đều do tâm. Tâm tạo nên nghiệp lành, hiện thành cảnh giới chư Thiên tốt đẹp, tâm tạo nên nghiệp dữ hiện thành cảnh giới địa ngục xấu xa, tâm tư theo đạo Bồ-đề, gây nhân giải thoát thì được tự tại yên vui ngoài vòng luân hồi sanh tử, vậy nên mặc dầu chúng sanh ở trong hoàn cảnh tuy khổ cực cũng có thể hoán cải tâm niệm mình theo con đường chánh đáng tốt lành. Khi tâm đã

tốt thì cảnh giới cũng tùy tâm mà trở nên vui đẹp. Cứ xét ngay tâm niệm hiện tại của chúng ta thấy rõ. Khi tâm ta nghi ngờ độc ác thì cảnh vật nào cũng là cảnh vật khả ố xấu xa. Khi tâm ta hiền từ rộng rãi thì cảnh vật nào cũng đẹp đẽ vui tươi. Địa ngục thiên đàng ở đâu xa lạ!

Do lẽ đó mà bà mẹ Tôn giả Mục-kiền-liên tuy đã sanh vào ngạ quỷ cũng có thể chuyển đổi tâm niệm nghiệp thân, đặng thoát khỏi chỗ tối tăm cực khổ.

3. Hiệu lực của chú nguyện

Chúng ta đã biết địa ngục, thiên đàng cũng chỉ tự mình gây lấy, kẻ làm con nếu muốn cho cha mẹ mình khỏi lâm vào cảnh tương lai đau khổ, thì không chỉ bằng gắng làm cho cha mẹ bỏ ác làm lành, cải tà quy chánh, dù cho cha mẹ có qua đời cũng có cách báo đáp hoàn toàn được.

Phật dạy tất cả sự vật trùng trùng duyên nhau mà phát hiện nên tâm niệm của chúng ta cũng trùng khắp và duyên cùng cả vũ trụ, không khác nào một làn sóng nhỏ cũng lan khắp cả đại dương, như ánh sáng của vì sao cũng chiếu cùng quả đất. Bởi vậy, tiền nhân xa cách đến đâu chúng ta cũng có thể đem tâm niệm đại hiếu, tu hành mà cảm thông và thay chuyển, chỉ sợ rằng sức tu

hành của chúng ta kém cỏi, định lực không bao nhiêu, tợ hồ như ánh sáng của một vì sao nhỏ làm sao thay đổi được cảnh tối tăm dày đặc nơi cảnh giới xa xôi, hay làm cho một cảnh vật càng thêm tươi sáng. Chúng ta không thể không nhờ đến ánh sáng của mặt trăng, mặt trời, nghĩa là nhờ đến định lực của nhiều vị tu hành tinh tấn, chú nguyện cho mới mong thay đổi dễ dàng thân tâm cùng cảnh giới nơi mỗi người. Các vị tu hành tinh tấn ấy phần nhiều là các vị Tăng già chuyên tu trong ba tháng hạ.

Xưa kia Tôn giả Mục-kiền-liên tuy tu hành chứng đến lục thông, nhưng với đạo lực một mình không sao cứu vớt từ mẫu, đã phải nhờ đến sức chú nguyện của mười phương Tăng trong ngày Tự tứ mà bà mẹ Tôn giả liền thoát vòng ngạ quỷ, hóa sanh cảnh giới chư Thiên an lạc.

Ngày nay, chúng ta nếu muốn báo hiếu đối với tiền nhân một cách viên mãn, trước hết chúng ta nên tin tưởng vào ba điều lược nói ở trên. Chúng ta tin rằng cảnh khổ vui đều do tâm niệm và tâm niệm có thể thay đổi, xấu trở nên tốt một cách dễ dàng, khi nhờ có sức chú tâm của nhiều vị tu hành có định lực. Chúng ta cũng thường ngó thấy các nhà thôi miên học chỉ gia công tập luyện và tập trung tư tưởng đôi phần mà họ có

Thể sai sử kẻ đối phương hành động theo ý chí của họ. Nếu với các bậc có một tâm hồn thanh tịnh có định lực mạnh mẽ thì chắc hiệu lực sẽ tăng lên bội phần, và với các đấng Giác ngộ thì không thể nào tính lường được.

Chúng ta tin tưởng như thế và chí tâm bố thí cúng dường Tam bảo, chúng Tăng, làm việc nghĩa trong ngày Tăng Tự tứ (rằm tháng bảy) để cầu mong góp sức chú nguyện cho thì thế nào chúng ta cũng đạt được mục đích báo hiếu hoàn toàn của kẻ biết làm con.

11. Đại Ý Kinh Dược Sư

ĐẠI Ý

KINH DƯỢC SƯ

Đức Từ phụ Thích-ca Mâu-ni của chúng ta giữa thế giới Ta-bà ác trược này hiện thân tu hành chánh đạo chứng quả Bồ-đề, kiến lập đạo tràng thành tịnh, nói vô lượng pháp môn chánh đáng, bổn ý của Ngài là cứu độ chúng sanh thoát vòng sanh, lão, bệnh, tử. Chẳng những Đức Thích-ca như vậy, mà đức Phật A-di-đà hiện thân vào thế giới phương Tây gây dựng pháp tràng nói pháp chúng sanh và đức Phật Dược Sư cũng hiện thân ở thế giới Tịnh lưu ly phương Đông nói pháp độ chúng sanh thoát vòng khổ mà an hưởng cảnh tịnh độ hiện thời hoặc các đời sau.

Nhưng xét đến chúng ta và các chúng sanh nhiều nhẫn lại đây chịu khổ luân hồi chỉ vì sanh tử; vì sanh tử mà làm chúng sanh, vì sanh tử mà đời trước làm trời nay trở lại làm người, nay hiện làm người mà sau lại làm trời, cho đến làm chúng sanh, địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, cho

nên chúng sanh ba cõi rất lo sợ về sanh tử và cho sanh tử là một sự lớn lao khó giải quyết nhất. Chỉ có Phật thoát ngoài vòng sanh tử mới giải quyết được mà thôi.

Vì cứu sanh tử cho chúng sanh, nên trong thời giáo của đức Thích-ca, Ngài đều tùy căn cơ của chúng sanh mà nói pháp chia làm nhiều bậc. Ngài vì hàng Nhân thừa mà nói ngũ giới, thập thiện để đối trị tội ngũ nghịch, thập ác. Vì chư Thiên mà nói bốn Thiền, tám định, đối trị bệnh tán loạn. Vì hàng thanh văn, Duyên giác mà nói Tứ đế, thập nhị nhân duyên đề dứt trừ tham, sân, si, giải thoát sanh tử. Vì các hàng Bồ-tát dạy tu lục độ, vạn hạnh để dứt trừ vòng luân hồi hoặc và cứu độ chúng sinh... Đó là Phật dạy tự tu tự chứng nhưng chúng sanh ở trong vòng tội lỗi, bề trong dày nghiệp chướng tham sân, kiêu mạn, bề ngoài bị nhiều tai nạn : đau ốm, đói rách, hình phạt điên cuồng. Trong khi sống mà tội lỗi tai ương như vậy, đến khi chết bao nhiêu tu tưởng xấu đều phát khởi, cảnh giới đau khổ hiện bày, khó ăn năn kịp. Cho nên những người muốn luôn luôn hưởng cảnh ăn lành thì một là phải tự lực tạo nhơn lành, hai là nhờ tha lực hộ trì mới đặng.

Mà tha lực ấy là thật.

Lâu nay phần nhiều chuyên lo về việc tiếp

dẫn vãng sanh trong lúc lâm chung nên thường tụng kinh Di-đà, niệm hiệu A-di-đà và công việc gì cũng làm xong cũng cầu nguyện khi lâm chung nhờ Phật tiếp dẫn về cõi Cực lạc phương Tây

Còn trong lúc sống thì chúng ta thường bị ngoại duyên làm não hại, không thể không nhờ Phật hộ niệm mà đặng ăn lành, nên xin nhắc lại đức Phật Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai là một đức Phật phát nguyện độ chúng sanh khi còn sống mà bị các tai nạn. Nói đến đức Dược Sư tức là lược nói kinh Dượ Sư Lưu Ly Quang Như Lai bổn nguyện công đức vậy.

Kinh Dược Sư này là một phương pháp ứng dụng hiện thời, chúng ta sinh ở cõi này, không luận hạng người nảo cũng muống sống lâu và muốn khỏi tai nạn để vui vầy ăn ở, thì cần phải nhờ oai thần nguyện lực của đức Dược Sư giúp đỡ để cải tạo tâm lành vượt vòng ác kiến ma đạo mà tránh khỏi các tai nạn.

Kinh này là phương pháp tạo thành cảnh Tịnh độ. Các đức Phật đều phát tâm rộng lớn tu hành cầu chứng Phật quả, phát nguyện rộng lớn cứu độ chúng sanh, mà cảm thấy thế giới an lạc như đức Dược Sư nói trong kinh này. Nếu chúng ta tu hành mà phát nguyện độ sanh như Ngài, một người tu như vậy đến nhiều người cũng tu

hành phát nguyện như Ngài thì cảm thấy hiện tiền trong thế giới ta ở bớt tai nạn binh đao cho đến không còn tâm độc ác giết hại lẫn nhau, ít người chết yểu cho đến sống lâu vô lượng bớt tật bệnh, không còn nghe tiếng rên rỉ than vãn của kẻ nghèo khổ, tật nguyền v.v.... tức thế giới Cực lạc đó vậy.

Vì vậy nên đức Phật Thích-ca mới nói kinh Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai bổn nguyện công đức này. Đường Tam Tạng Pháp sư Huyền Trang dịch từ Phạn ra Hoa văn, xin tóm tắt như sau:

Kinh văn chia ra làm ba phần:

1. Phần duyên khởi

2. Phần chánh tông.

3. Phần lưu thông.

A. Phần duyên khởi:

Một khi Phật với các đồ chúng, Tám ngàn vị Tỳ-kheo. Ba mươi sáu ngàn vị đại Bồ-tát cùng các vị quốc vương, cư sĩ, trời, người, ở trong thành Quang Nghiêm. Phật theo lời thưa thỉnh của Mạng Thù Thất Lợi (Văn-thù Bồ-tát) mà nói kinh này.

B. Phần chánh tông:

Đoạn thứ nhất ngài Mạng Thù Thất Lợi dùng sức đại trí cầu chứng Phật đạo mà thỉnh Phật nói kinh này. Như trong kinh nói:

-Thưa Thế Tôn! Duy nguyện Ngài vì chúng con mà diễn nói chủng loại danh hiệu và bổn nguyện công đức thù thắng của đức Phật.

Đoạn thứ hai ngài Mạng Thù Thất Lợi phát tâm đại bi giúp ích cho vô lượng chúng sanh mà thỉnh Phật nói kinh này, vì thế nên Phật đã khen “Hay thay, hay thay! Mạng Thù Thất Lợi. Ông vì lòng đại bi dứt trừ nghiệp chướng trói buộc của chúng sanh và làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình về các đời tượng pháp sau này mà khuyến thỉnh Như Lai diễn nói danh hiệu và bổn nguyện công đức của chư Phật!”

Vì bổn ý của Mạng Thù Thất Lợi thưa thỉnh nên Phật vì ngài Mạng Thù và vì lợi ích chúng sanh đời sau mà nói rõ quốc độ, bổn nguyện công đức của đức Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai.

Phương Đông cách đây mười hằng hà sa cõi Phật có thế giới gọi là Tình Lưu Ly rất trang nghiêm tốt đẹp: cung điện báu, bảy lớp hàng cây, ao sen báu, nước tám công đức v.v...đều do bảy món báu tạo thành, thường thường tiếng nước chảy,

tiếng chim kêu, tiếng cây rung gió thổi đều diễn bày các phép tu hành và cõi ấy không có đàn bà con gái, không có các tên ác đạo, hoặc người thọ khổ. Tóm lại cõi ấy đều đủ các thứ công thức trang nghiêm, không khác cõi cực lạc của Phật A-di-đà, nên Phật nói : “Cũng như thế giới cực lạc phương Tây đủ công thức trang nghiêm không sai khác”.

Và lại trong cõi Tình Lưu Ly có hai vị Bồ-tát lớn : Nhựt Quang và Biến Chiến thường giúp đức Dược Sư trong lúc Bồ -tát hạnh phát mười hai lời nguyện mà được cảm thành :

1.Nguyện khi ta thành đạo Bồ-đề, thân đầy đủ ba mươi hai tướng tốt, hào sáng khắp vô lượng thế giới, khiến các chúng sanh cũng được như Ta.

2. Nguyện khi Ta thành Phật, trong ngoài sánh chói hơn ánh mặt trời, tự tại làm Phật, khiến các chung sanh ở chỗ tối tăm cũng đều nhờ ơn khai thị.

3. Nguyện khi Ta thành Phật, đầy đủ vô lượng phương tiện trí tuệ, làm cho chúng sanh đầy đủ môn thọ dụng nơi thân tâm.

4. Nguyện khi Ta thành Phật, nếu các chúng sanh tu theo tà đạo đều xoay về chánh đạo, hàng Nhị thừa thì đều xu hướng về Đại thừa.

5. Nguyện khi Ta thành Phật, nếu có chúng sanh theo giáo pháp của Ta mà tu hành thì đều được hoàn toàn, dầu có phạm giới mà nghe đến tên Ta cũng trở thành thanh tịnh giới khỏi sa vào ác đạo.

6. Nguyện khi Ta thành Phật, nếu có chúng sanh thân thể hèn yếu xấu xa, đui điếc câm ngọng, một phen nghe tên Ta, niệm tên Ta thì được khỏi bệnh, lại được tốt đẹp khôn ngoan.

7. Nguyện khi Ta thành Phật, nếu chúng sanh không bà con quyến thuộc, nghèo thiếu ốm đau, không ai giúp đỡ, mà nghe được tên Ta thì tâm yên lành quyến thuộc giúp đỡ cho, đến chứng đạo Bồ-đề.

8. Nguyện khi Ta thành Phật, các nữ nhơn thường bị hèn hạ khinh dễ, nếu nghe tên Ta thì được bỏ thân nữ nhơn thành tướng trượng phu cho đến chứng quả.

9. Nguyện khi Ta thành Phật, thì các chúng sanh thoát vòng ma đạo ác kiến, về nơi chánh đạo, tu Bồ-tát mau chứng Bồ-đề.

10. Nguyện khi Ta thành Phật, nếu chúng sanh bị pháp vua trừng trị, trói buộc, đánh đập, giam ngục tối, cắt xẻ v.v...mà nghe tên Ta thì đều thoát khỏi.

11. Nguyện khi Ta thành Phật, những chúng sanh bị đói khát cầu ăn mà tạo nghiệp dữ, nếu nghe tên Ta, chuyên niệm thọ trì, thì Ta trước hết cấp cho món ăn được no đủ, sau nói pháp khiến tu hành hoàn toàn an vui.

12. Nguyện khi Ta thành Phật, những chúng sanh nghèo không áo mặc, muỗi mòng chích đốt, nóng lạnh, ngày đêm khổ sở, nếu nghe tên Ta chuyên niệm thọ trì, thì Ta theo tâm mong cầu ấy khiến được đầy đủ y phục hoa hương.

Đó là lược kê bổn nguyện của đức Dược Sư còn bao nhiêu công việc tu hành không thể nói hết, nên Phật nói : đức Phật Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai trong khi tu Bồ-tát hạnh phát đại nguyện và công đức trang nghiêm của cõi Phật kia. Như Lai dẫu hơn một kiếp cũng không thể nói cùng được.

Vì nguyện lực như vậy, công đức tu hành như vậy, nên hễ chúng sanh ngu si không tin thiện ác nhơn quả tầm thường xen lẫn, không bố thí cho ai, nếu có thí chút ít thì tâm đau tiếc như dao cắt xẻ thân... nhưng đã từng nghe danh hiệu đức Dược Sư thì dầu ở trong đường khổ cũng được chuyển sanh cõi người mà tu hạnh bố thí, dầu bỏ thân mạng cũng không thương tiếc.

Hoặc các người phá giới luật, oai nghi, tâm

kiêu mạn, bài bác Chánh pháp sẽ bị đọa trong ba đường dữ, nếu nghe tên Dược Sư tức thì bỏ các hạnh xấu ác mà tu theo Chánh pháp, cho đến chúng sanh muốn sanh cõi trời, sanh làm Chuyển luân Thánh vương để đem thập thiện dạy đời, muốn tiêu trừ bệnh tật, thọ mạng lâu dài, nếu nghe danh hiệu đức Dược Sư, chuyên tâm trì niệm kinh chú, hoặc tạo tượng Dược Sư, dâng cúng hoa hương tươi tốt, tịnh tâm trì tụng kinh chú, đốt bốn mươi chín ngọn đèn, hoặc chú vào trong vật uống ăn của người bệnh, cầu chú Dược Sư quán đảnh chơn ngôn 108 biến để cho họ dùng, mà nhất là trong bốn mươi chín ngày ấy phải nhất tâm thọ trì tám món giới trai, thân thường sạch sẽ, tâm thường vui vẻ, đối với các loài chúng sanh khởi tâm từ giúp đỡ, khởi tâm bi cứu vớt, khởi tâm bình đẳng bố thí cho các loài hửu tình, không làm tổn hại một chúng sanh và không khi nào giận hờn... được như vậy bề trong tự mình đã xoay đổi được tâm tàn ác độc hại, thì bao nhiêu tai chướng, những cảnh khốn khó đều theo tâm ấy mà chuyển thành cảnh giới toàn thiện, toàn mỹ, hằng ngày lại được các vị Thiên thần ủng hộ và nhờ oai thần nguyện lực của Phật Dược Sư mà cầu lành bệnh, cầu sống lâu đều thỏa nguyện. Vì rằng, đức Phật Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai đã trải qua nhiều kiếp phát đại nguyện độ sanh,

tu Bồ-tát hạnh, trong thời gian lâu xa ấy. Ngài dứt sạch những nghiệp chướng báo chướng và phiền não chướng làm một vị pháp vương, không bị sự gì làm nao núng, những nguyện độ sanh luôn luôn khắng khít, nên tùy ý sanh vào những cảnh khổ, tối tăm làm một vị lương y dùng các phương tiện cứu chúng sanh thoát vòng thân bệnh, nói pháp mầu để cứu chúng sanh ra ngoài vòng tâm bệnh... nên mặc dầu số chúng sanh cầu nguyện mà nguyện lực của Phật vẩn trùm khắp tất cả.

A. Phần lưu thông:

Khi Phật nói kinh nầy rồi cả thính chúng Bồ-tát, Tỳ-kheo đều vui mừng và vâng giữ.

Chú Dược Sư quán đảnh chơn ngôn:

Nam mô Bạt già phạt đế, bệ sát xả lũ rô-bệ lưu ly bát lạc bà-hát ra xà dã, đát tha yết đa dã, a ra hát đế, tam miệu tam bột đà da đát diệt tha. Án bệ sát thệ, bệ sát thệ, bệ sát xã-tam một yết đế, ta ha.

Nam mô Dược Sư hội thượng Phật, Bồ-tát.

12. Tổ Cáy

TỔ CÁY

Trong thời đại này có một việc làm như vậy cũng xứng đáng làm Tổ rồi, chứ đừng nói đến học cả trăm kinh vạn quyển. Đó là chuyện xảy ra từ đời Hậu Lê thường kể về Tồ Cáy.

Tổ là vị chủ chùa, là người Trụ trì, người niên cao lạp trưởng trong chốn Tòng lâm.

Nguyên trước ngày chưa xuất gia, Tổ đã có lòng thương vật khác thường. Một hôm bà mẹ đi chợ mua về một rổ “cáy” để làm thức ăn cho gia đình dùng cơm trong ngày. Khi rổ cáy được đặt gần chỗ Ngài nghỉ, tiếng cáy kêu phát ra một âm thanh rù rì rủ rỉ y như tiếng nỉ non của người gặp nạn. Động lòng trắc ẩn trước tiếng kêu ấy, Tổ mang cả rổ cáy đổ xuống đồng ruộng.

Đến giờ làm thức ăn, thấy không có rổ cáy, bà hỏi con, Tổ tình thật thưa với mẹ là chịu không nổi tiếng kêu đau thương của “cáy” nên đã mang đi đổ xuống đồng hết rồi.

Một thời gian sau, Tổ xin mẹ đi xuất gia.

Cắt ái từ thân. Tổ cất bước vân du học đạo, trải qua mấy chục năm không về thăm quê được. Quê hương sinh ra Tổ nay đã đổi dời, tang thương dâu bể, vật đổi sao dời không còn dấu tích ngày xưa. Tổ cũng lớn lên theo năm tháng và được bổ nhiệm làm Trụ trì chùa Hòe Nhai (Hà Nội).

Một hôm, Tổ có dịp đi qua thôn cũ, thấy một cái chòi rách nát, trong đó có một bà cụ già bán nước để độ thân. Khi vào trong quán, Tổ nhận ngay ra mẹ mình. Tuy nhiên, Tổ vẫn làm như người không quen biết. Tổ hỏi thăm bà cụ vể quê hương, nhưng bà cụ nào có hay biết rằng người đối diện với bà chính là con đẻ của mình. Một thoáng suy nghĩ Tổ mới nói với bà cụ : “Thưa cụ, một mình cụ ở đây đêm hôm đơn chiếc lấy ai giúp đỡ, nếu bà cụ về chùa tôi làm công quả thì hay biết mấy”. Bà cụ rất mừng và nói rằng : “Nếu Sư cụ cho phép thì con sẽ về ăn mày công đức Sư cụ”. Thế là bà cụ được đưa về chùa để làm công quả.

Khi đến chùa, Tăng chúng và bổn đạo đông đúc nên Tổ không nói cho ai biết, Tổ im lặng bố trí công việc cho bà cụ làm. Mỗi ngày Tổ ra sân lấy gậy khoanh một đám cỏ cho bà cụ nhổ, tùy theo sức khỏe của bà cụ mà mỗi ngày đám cỏ được khoanh nhỏ lại. Ngày ngày làm công quả như thế, sức khỏe bà cụ càng yếu. Cho đến một

ngày kia, thân không còn vật lộn được với thời gian, bà cụ đã đi vào buổi hoàng hôn của cuộc đời. Cái gì có hình thì có hoại. Bà cụ đã kết thúc thân mạng nơi cổ tự. Tổ vẫn điềm nhiên lo liệu khâm liệm xác mẹ, cho đến khi nắp quan tài từ từ khép lại, đứng trước quan tài mẹ, Tổ mới nói cho Tăng chúng và bổn đạo biết, người trong quan tài này chính là mẹ đẻ của mình. Khi nghe Tổ nói ai ai cũng rơi lệ. Có người nói Tổ là vị chân tu, nên không cho ai biết. Có người nói Tổ đề phòng rằng, nếu Tổ nhận mẹ ngay thì tâm lý ỷ thị của bà cụ làm cho Tăng chúng phật lòng chăng. Riêng Tổ thì vẫn im lặng cầu kinh.

Tuy là việc hiếu đạo bình thường trong chốn Thiền môn, nhưng người đời sau thường hay nhắc nhở và kể cho con cháu mình biết về vị Tổ này. Người ta thường kết hợp tên đạo (Tổ) và sự việc khi còn ở đời (Cáy) để chỉ cho một vị chân tu. Đạo đời hợp nhất. Không phô trương nhưng vẫn có ý nghĩa. Đạo và đời tuy hai mà một.

Mẹ già như chuối ba hương.

Như xôi nếp một, như đường mía lau.

———

*Cáy là loại rạm, cua đồng nhỏ.

13. Y Kinh Giải Nghĩa Tam Thế Phật Oan

Y KINH GIẢI NGHĨA

TAM THẾ PHẬT OAN

Khi đức Thế Tôn sắp nhập Niết-bàn, hàng đệ tử Thanh văn rất lo lắng, rằng sau khi đức Phật nhập diệt rồi thì sẽ không còn bậc đạo sư để nương tựa. Đức Thế Tôn biết và Ngài đã an ủi họ : Này các Tỳ-kheo, thế gian vô thường, có sanh phải có diệt, các ngươi hãy tinh tấn để giải thoát mình. Pháp và Luật ¹, Như Lai đã dạy cho các ngươi lây nay, chính đó là đức Thầy cao cả của các ngươi, nếu Ta có ở đời lâu hơn cũng không khác.

Mặc dầu đức Phật đã căn dặn như thế, nhưng khi Ngài nhập diệt chưa bao lâu thì đã có nhiều người không hiểu thậm chí còn hiểu sai lầm về Pháp mà Ngài đã truyển dạy, ngay cả một vị sư già thời ấy cũng nằm trong số đó.

Một sáng kia, Tôn giả A-nan-đa đắp y cầm bình bát đi khất thực, khi đi ngang một tịnh xá thì gặp chú tiểu đang ngâm nga câu kệ : “Nhơn sanh bất tuế, bất kiến thủy lão hạc, bất như

sanh nhất nhật, đắc kiến thủy lão hạc”, nghĩa là: “Người sống trăm năm, không thấy con hạc già, chẳng bằng sống một ngày, mà thấy được con hạc già”. Tôn giả A-nan lấy làm thắc mắc, liền quay lại hỏi chú tiểu:

- Này Sa-di, ai dạy chú câu đó?

- Thưa trưởng lão, Thầy con dạy như thế. Thầy con còn nói đó là lời dạy của đức Phật nên bắt con phải học thuộc lòng câu ấy.

Tôn giả A-nan phân vân quá, lại nghĩ : Mình là vị cao tăng hầu cận bên đức Thế Tôn. Ngài dạy điều gì mình đều ghi nhớ rất kỹ nhưng chưa hề nghe câu này! Tại sao Thầy kia lại dạy cho đệ tử câu đó. Ngài cố suy nghĩ và chợt nhớ ra trong kinh Pháp Cú đức Phật dạy như thế này : “ Nhược nhơn thọ bất tuế, bất kiến sanh diệt pháp, bất như sanh nhất nhật, đắc kiến sanh diệt pháp”. Nghĩa là: Nếu người sống tră tuổi mà không thấy pháp vô thường sanh diệt chẳng bằng sống một ngày mà được thấy pháp sanh diệt vô thường”.

Nghiên cứu giáo lý của đức Phật, chúng ta đều biết rằng Luật biến chuyển vô thường của vũ trụ là một chân lý, là một sự thật. Đạo Phật gọi đó là Chân như, là bản thể của sự vật. Nếu ai không kiểu đúng sự vô thường của vạn vật thì họ

sẽ chấp trước cái tướng, rồi sinh ra đắm đuối say mê cái ngã nên mới sinh phiền trược gây khổ đau. Ngược lại, nếu hiểu luật vô thường của sự vật thì trí mới sáng, tâm mới trong khi ấy mới mong trừ được những điều vô minh để sống cuộc đời tự tại.

Lời đức Phật dạy có ý nghĩa sâu xa như thế, nhưng vị sư già đã dạy cho đệ tử như vậy, Tôn giả A-nan-da nhân nghe chú tiểu đọc đã hiểu rằng : Sự hiểu lầ nguy hại đã tồn tại qua bao nhiêu năm tháng như thế này thật là đáng tiếc.

Đức Phật dạy:

“Yoca vassatam jive

Apassam udayavyayam

Ekaham Jivitam seyya

Passato udayavyaya”.

Nghĩa là:

“Ai sống một trăm nă

Không thấy pháp sanh diệt

Tốt hơn sống một ngày

Thấy được pháp sinh diệt.”

(P.C 113)

Tôn giả A-nan-da đã sửa lại và biểu chú tiểu học thuộc lòng câu Pháp Cú này đúng như lời đức

Phật dạy : “Nhược nhơn thọ bách tuế, bất kiến sanh diệt pháp, bất như sanh nhất nhật, đắc kiến sanh diệt pháp³”. Chú tiểu đã học theo lời Tôn giả A-nan-da vẽ. Đến khi về tịnh xá, vị bổn sư nghe chú tiểu đọc câu kinh mà Tôn giả A-nan-da đã sửa lại cho, vị bổn sư nghe lạ tai quá bèn hỏi chú tiểu:

- Này con, ai vẽ cho con đọc như thế? Ta đã vẽ cho con đọc như thế này tại sao con lại đọc như thế kía?

- Chú tiểu trả lời : Thưa thầy, đó là trưởng lão A-nan-da dạy con đọc như vậy.

Vị bổn sư của chú tiểu liền thốt lên rằng: Ôi chao, Trưởng lão A-nan-da bây giờ già quá và lú lẫn rồi, chớ biết chi nữa mà con nghe ổng, khổ chưa!

Chúng ta biết rằng Tôn giả A-nan-da có tiếng là đa văn đệ nhất. Bao nhiêu lời dạy của đức Thế Tôn, Tôn giả đều ghi nhớ hết. Tôn giả được ví như là biển cả chứa đựng tất cả lời dạy của đức Thế Tôn, thế mà bây giờ vị sư già đó cho rằng : “Tôn giả già rồi lú lẫn, than ôi, thật là đại họa cho Phật pháp. Cách đức Phật nhập diệt không bao lâu năm tháng mà vị sư kia đã diễn đạt sai ý của Phật thì chắc trên thế gian này cho đến nay đã có không biết bao nhiêu người hiểu

sai lời dạy của đức Thế Tôn. Tôi đoán chắc là nhiều lắm.

Giáo lý của đức Phật trong 49 năm thuyết pháp truyền lại cho chúng sanh thật vô cùng thậm thâm vi diệu. Ngày nay các nhà khoa học và xã hội học... khi nghiên cứu kinh Phật chừng nào họ càng thán phục chừng ấy, thế mà thật đáng tiếc, trong hàng ngũ chúng ta đã có người không hiểu đúng lời Phật dạy! Khi đã không hiểu đúng như sự vật là vô thường vô ngã thì chính lòng họ đã hướng dẫn đời sống họ trở nên mê mờ tối tăm, không những không đem lại lợi ích cho mình mà còn không đem đến lợi ích cho bao nhiêu chúng sanh khác.

Tóm lại, nếu chúng ta hiểu đúng giáo lý của đức Phật thì sẽ đem đến lợi ích, không hiểu đúng giáo lý của đức Phật thì sẽ không lợi ích mà lại còn làm tổn thương hoài bão lớn lao của chư Phật, rằng chư Phật ra đời là vì lợi ích cho chúng sanh. Vì vậy những ai, dù xuất gia hay tại gia, đã là đệ tử của Phật thì phải cố gắng học và hiểu cho đúng giáo lý của đức Phật hầu lấy đó làm một phương thuốc hay hầu đối trị căn bệnh tham, sân, si, ngã mạn và vô minh tối tăm để cuộc đời mình được thăng hoa, như hoa sen vượt lên khỏi bùn, tỏa hương thơm cho đời.

Đức Phật dạy: Giáo lý của Ta ví như chiếc bè qua sông, khi qua rồi thì không được vác bè đi theo. Qua sông ở đây là chỉ cho giải thoát và giác ngộ. Giải thoát cho bản thân mình và giác ngộ cho mọi loài.

Đừng theo vết vị già hàng hậu học hiểu sai lời Phật dạy, nên chư Tổ đã bằng đủ mọi cách dạy dỗ kinh luật luận cho lớp Tăng Ni và Phật tử từ đời này qua đời khác để khỏi thất truyền. Chính vì thế, mà đạo Phật khi truyền vào Việt Nam thế kỷ thứ I, bắt đầu từ đó, đời sống của các nhà sư đã hòa nhập với toàn dân nên có nhà viết sử đã nói : “ Những lúc bị Bắc thuộc đô hộ có khi chủ quyền quốc gia bị lung lay, nhưng các nhà sư biết đoàn kết toàn dân lại nơi ngôi chùa. Nhờ sự đoàn kết ấy mà sau này dân tộc ta đã đánh tan giặc phương Bắc và giành lại độc lập cho đất nước. Đó cũng nhờ một phần các vị Thiền sư yêu nước đã đem sự giác ngộ của mình góp sức xây dựng đất nước để bảo vệ độc lập tự do”. Chúng ta cũng biết rằng người có công lập ra triều đại nhà Lý là Lý Công Uẩn – mà Lý Công Uẩn lại được đào tạo trong chốn Thiền môn, cho nên triều đại Lý Công Uẩn được giáo sư Hoàng Xuân Hãn nói là một triều đại thịnh trị nhất kéo dài hơn 200 năm. Sau khi đánh đuổi được Bắc thuộc thì triều đại đó là triều đại độc lập dài nhất trong

lịch sử Việt Nam, mặc dầu có khoảng chúng ta bị đô hộ nhưng sự độc lập của các triều đại Lý, Trần, Lê là một sự độc lập vững vàng. Sau này mặc dầu dân tộc ta có lúc bị thực dân đô hộ nhưng chúng ta vẫn giữ được độc lập toàn vẹn cho đến ngày hôm nay, để sánh vai cùng năm châu thế giới. Trước đây, người ngoài biết dân tộc ta là nước Đông Dương chứ không biết tên Việt Nam trong đó có công lao của các vị Thiền sư và cư sĩ theo đạo Phật.

Vì vậy để tiếp tục sự nghiệp của các vị thiền sư xưa của chúng ta, các ngài vửa truyền đạo đồng thời cùng chung với dân tộc lo xây dựng đất nước, cho nên Đạo pháp và Dân tộc gắn liền nhau là vậy. Lịch sử đã chứng minh rằng hễ Phật giáo thịnh là dân tộc thịnh. Phật giáo suy thì dân tộc suy, nó luôn luôn song song với nhau.

Để kết luận, tôi xin kể câu chuyện thiền như sau:

Các Tổ ngày xưa dạy rằng: Học đạo như người tìm trâu. Trâu ví như tâm mình. Trâu ấy đen là chỉ cho tâm phiền não. Người học đạo là người tìm lại tâm mình, thấy lại tâm mình để khỏi bị tha hóa. Nếu không nhìn lài mình tất nhiên sẽ bị tha hóa. Tha hóa vì danh lợi và cảnh sắc bên

ngoài. Hình ảnh trân trắng là biểu thị tâm trong sáng, thanh tịnh. Còn trâu đen là tâm còn vẩn đục, còn bị tha hóa. Nếu bị tha hóa chừng nào thì tâm bất an chừng đó. Đức Phật dạy nguyên nhân của khổ chính là bất an. Muốn có hạnh phúc thì trước hết phải an tâm. Ai không an tâm thì người đó không có hạnh phúc. Đó là sự khác nhau giữa ngoại đạo và giáo lý của đức Phật.

Có một lần ngoại đạo Dona thấy đức Phật ngồi một mình bèn đến hỏi:

- Sa-môn Cổ-đàm có gì sầu muộn không mà ngồi một mình như thế? Dona hỏi.

- Ta mất gì mà sầu muộn. Đức Phật trả lời.

- Ngài không sầu muộn thì chắc Ngài đang hoan hỷ?

- Ta được gì mà ta hoan hỷ? Ngài trả lời.

Ngoại đạo Dona rất ngạc nhiên. Ở đời không hoan hỷ thì sầu muộn, không sầu muộn thì hoan hỷ. Ông ta phân vân quá. Ngài liền nói tiếp, sầu muộn chỉ đến với đối với người có tâm hoan hỷ, hoan hỷ chỉ đến đối với người có tâm sầu muộn. Ta đã vượt ra khỏi sầu muộn và hoan hỷ nên Ta không còn vướng bận gì đến sầu muộn hay hoan hỷ nên

Ta là Phật Thế Tôn. Tâm Phật chính là an tâm tự tại vô ngại vậy. Người học Phật phải biết như thế.

Ghi chú:

(1) Pháp là những lời dạy về giáo lý, về chân lý của sự vật như Vô thường, Vô ngã, Tứ đế, Thập nhị nhạn duyên, lục căn lục trần, thập bát giới... Pháp sau này được kiết tập thành Kinh tạng. Luật là những điều răn cấm, những điều giới sau này kiết tập thành Luật tạng. Pháp và Luật như vậy đã trở thành một nền giáo lý mà đức Phật đã truyền lại cho đến ngày nay.

(2) Năm uẩn sanh diệt tức là các pháp do nhân duyên hòa hợp không thường trú.

(3) Pháp cú câu 113 do ngài Liễu Tham dịch từ Pali ra Hán văn. HT. Thiện Siêu chuyển dịch từ Hán văn ra Việt văn. (Tỉnh hội Phật giáo Thừa thiên – Huế xuất bản 1996)

———

*Chép từ băng giảng : Tựa do người chép tạm đặt.

14. Thiền Sư Liễu Quán

THIỀN SƯ LIỄU QUÁN

CHÙA THIỀN TÔN – HUẾ

Nước ta từ sau ngày Doãn Quốc Công Nguyễn Hoàng (1558-1613) vào trấn thủ đất Thuận Quảng, dần dần biến thành một vùng cai trị riêng cắt đứt liên hệ với vua Lê ở miền Bắc, lấy sông Gianh làm ranh giới chia cắt Việt Nam thành hai mà sử gọi là Đàng Trong và Đàng Ngoài.

Tuy nhiên, chế độ cầm quyền dù có khác nhau mà lòng dân vẫn là một. Dân Đàng Trong hay dân Đàng Ngoài vẫn coi nước Việt Nam là một phong tục tập quán, văn hóa, tín ngưỡng vẫn giống nhau. Dân Đàng Ngoài tin Phật giáo, dân Đàng Trong cũng tin Phật giáo, mặc dầu Phật giáo lúc nầy đã suy vi rất nhiều so với Phật giáo thời Lý Trần. Song do có lòng tin đó, mà Đàng Trong hay Đàng Ngoài vẫn có các vị Thiền sư kể cả các vị Thiền sư Trung quốc qua tiếp tục truyền bá đạo Thiền thuộc phái Lâm Tế và Tào Động.

Gặp lúc ở Tàu nhà Mãn Thanh lên thay nhà

Minh, những tăng sĩ Tàu không thán phục nhà Thanh mới bỏ sang Việt Nam. Người vào đất Bắc như Chuyết Công Hòa thượng, Minh Lương Hòa thượng, người vào đất Nam như Tế Viên Hòa thượng, Giác Phong Lão tổ, Thọ Tôn Nguyên Thiều, Minh Hoằng Tử Dung, Thạch Liêm Đại Sán v.v...sang ở vùng Thuận Hóa và Bình Định. Trong khoảng thời gian nầy, ở Đàng Trong có một vị Thiền sư Việt Nam, đạo đức cao siêu, tâm quang sáng rực, được tôn làm Tổ, đó là Hòa thượng Liễu Quán mà cuộc đời của Ngài thật là một tấm gương chói lọi của một trong những vị Sư thông thái nhất xứ này.

Tổ Liễu Quán mở pháp môn ở núi Thiên Thai thuộc Thuận Hóa. Ngài đặt bài kệ : “Thật Tế Đại Đạo, Tánh Hải Thanh Trừng v.v...” để làm pháp hệ truyền thừa mãi đến nay vẫn còn tiếp nối. Hầu hết các chùa ở vùng Trung và Nam Việt đều thuộc phái Thiền Lâm Tế nầy, trong khi việc truyền bá của các vị Thiền sư Trung Quốc không mấy rộng rãi và liên tục cho bằng. Tổ Liễu Quán thật đã có một vị trí sáng chói trong lịch sử Phật giáo cuối đời Hậu Lê. Vậy ở đây ta hãy tìm hiểu rõ hơn về ngài.

Ở khoảng ba cây số về phía Nam đàn Nam Giao có một ngôi tháp đến nay còn được giữ gìn

hoàn hảo đẹp đẽ ở trên một thửa đất có tường thành bao quanh, có tam cấp và hồ sen. Đó là ngôi tháp của Tổ Liễu Quán. Có thể nói đây là ngôi tháp hùng vĩ, cổ kính, uy nghiêm nhất từ xưa còn lại ở miền Trung và Nam Việt.

Khuôn viên thấp gồm có kiến trúc tháp, tường thành, nền hồ vôi, rộng vào khoảng 700 mét vuông, nếu kể toàn diện tích đất chung quanh thì có thể gần một héc-ta, trong đó có phần trồng thông và xoài.

Tháp có hai lớp tường thành bằng đá bao quanh. Lớp trong hình bát giác cao độ 0m60 ở gần tháp. Lớp ngoài hình tứ giác cao độ 1m80, dày 1m. Trước tháp có tam cấp danh dự ngang 4 mét gồm 10 bậc. Ở ngoài nhìn lên cổng tường vào tháp có biển đề chữ : “ Đàm hoa lạc khứ hữu dư hương” (Hoa Đàm rụng hương thơm vẫn còn). Hai bên có hai câu đối : “ Bửu đạt trường minh bất đoạn môn tiền lưu lục thủy; Pháp thân độc lộ y nhiên tạo lý khán thanh sơn” (Tiếng linh báu ngân dài cùng dòng nước lục trước cửa chảy hoài không dứt; Pháp thân lộng lộng y nhiên bất động ngắm núi xanh).

Phía trong tường thành là ngôi tháp dựng ở chính giữa, hình bát giác hồ vôi, cao 7 tầng độ 6 mét, mặt trước có bia đá áp sát vào và mang

các dòng chữ : Bên trên : “ Vô lượng quang”, dòng giữa bia : “ Sắc tứ Chánh giác Viên ngộ Liễu Quán lão Hòa thượng chi tháp”. Hai bên có hai câu đối : “ Bỗng át chân phong gia kể thuật; Tân lương mỹ hóa quốc bao sùng” (Chân phong của phép Thiền đánh hét được ngài kế thừa truyền thuật; Đức hòa tốt đẹp của bậc Thầy hướng đạo được cả nước khen ngợi tôn sùng).

Áp sát mặt trong tường thành bên trái của tháp co tấm bia đá sa thạch cao 1m, rộng 0m60, văn bia gồm gần 1500 chữ Hán, do người cháu trong đạo của Tổ Liễu Quán, bấy giờ đang làm Sư ở chùa Tang Liên bên Trung Quốc soạn và dựng năm thứ 9 niên hiệu Cảnh Hưng (1748, vua Lê Hiển Tôn), đúng 6 năm sau ngày Tổ Liễu Quán viên tịch.

Chính nội dung tấm bia nầy là một tài liệu đầy đủ nhất còn lại cho ta biết rõ công hạnh tu chứng và hóa đạo của Tổ Liễu Quán.

Dưới đây là bản dịch các điểm chính tấm bia ấy : “ Đặc điểm căn bản của Phật giáo chúng ta là gì? – Theo Phật giáo, con người không phải từ cửa tử sanh ra, cũng chẳng phải chết đi là đi vào cửa tử. Thế nên người xưa sống trong rừng sâu hang động, chỉ ăn ngủ sơ sài, chẳng có gì quan trọng đáng lo nghĩ hơn là vấn đề sống và chết”.

Tìm được một người biết chấp nhận hy sinh cho đạo pháp, nhất là lúc Phật giáo đang suy đồi như Hòa thượng Liễu Quán của chúng ta thật là điều hy hữu.

Ngài quê quán làng Bạc Mã, huyện Đồng Xuân, phủ Phú Yên, họ Lê, pháp danh Thiệt Diêu, hiệu Liễu Quán. Tu học từ thuở nhỏ, ngài tỏ ra thông minh khí tiết hơn các bạn đồng học. Mất mẹ năm lến sáu, theo ý nguyện của ngài, thân phụ ngài đã gởi ngài đến chùa Hội Tôn thụ giáo với Tế Viên Hòa thượng. Bảy năm sau Tế Viên Hòa thượng viên tịch, ngài ra Huế vào chùa Hàm Long (tức chùa Báo Quốc ngày nay) thụ học với Giác Phong lão tổ.

Năm Tân Tị (1691), sau khi xuống tóc được một năm, ngài được gọi về làng cũ để giúp đỡ phụ thân trong lúc già yếu. Nhà nghèo ngài phải đi hái củi bán lấy tiền lo thuốc thang. Bốn năm sau phụ thân qua đời vào năm Ất Hợi (1695) ngài lại trở ra Huế chính thức thụ giới Sa-di với Thạch Liêm Đại Sán Hòa thượng. Năm Đinh Sửu (1697) ngài tiếp tục thụ giới Cụ túc với Từ Lâm lão Hòa thượng.

Năm Kỷ Mão (1699) ngài đi khắp Tòng lâm thăm viếng nhiều chùa để học hỏi đạo lý, và quyết định hiến thân cho đời sống đạo, chẳng quản đạm

bạc gian lao. Từ đó ngài tính chuyện tu tập.

Năm Nhâm Ngọ (1702) ngài đến Long Sơn đầu sư với Tử Dung Hòa thượng ( người sáng lập Ấn Tôn Từ Đàm hiện nay), một vị Hòa thượng có tiếng thông thái khéo dạy người niệm Phật tham Thiền của thời nay.

Trước khi chấp nhận ngài làm học trò, Hòa thượng Tử Dung đã thử nhiều lần và bắt ngài giải thích câu sau đây : “ Muôn pháp quy vế một, một về đâu?”. Ngài đã tìm kiếm 8, 9 năm không ra câu giải đáp và đã thất vọng.

Một hôm nhân đọc Truyền Đăng Lục, ngài gặp câu : “ Chỉ vật truyền tâm, chỗ mà người ngoại cuộc không hiểu được), bỗng nhiên ngài thấy đã tìm ra câu giải đáp mà thầy mình đã đặt ra, nhưng vì đường sá xa cách, không thể đến trình chỗ ngộ với thầy ngay được.

Năm Mậu Tý (1708) ngài đến Long Sơn để đệ trình kết quả với câu : “ Chỉ vật truyền tâm, nhân bất hội xứ”. Hòa thượng Tử Dung lại dạy câu : “ Đứng ở mé bờ cao vút buông tay, tự mình chịu lấy, chết rồi sống lại, bấy giờ không ai có thể dối người” (Huyền nhai tán thủ, tự khẳng thừa dương, tuyệt hậu tái tô, khi quân bất đắc). Ngài vỗ tay cười lớn tiếng. Hòa thượng nói:

“ Không phải vậy đâu”. Ngài liền đọc : “ Xứng chùy nguyên thị thiết”. (Cái dùi nguyên là sắt). Hòa thượng đáp : “ Cũng không phải vậy đâu”.

Hôm sau Hòa thượng lại tiếp tục thử ngài bằng câu : “ Công cán ngày qua chưa giải đáp xong, hãy nói lại xem?” Ngài liền đọc hai câu : Sớm biến đèn là lửa, cơm chín đã lâu rồi. Hòa thượng rất tán thán.

Năm Nhâm Thìn (1712) khi Hòa thượng Tử Dung vào Quảng Nam để làm lễ Toàn Viện (?) ngài Liễu Quán trình Hòa thượng bài kệ dục Phật (tâm Phật). Xem bài kệ, Hòa thượng đặt cho Ngài câu hỏi sau đây : “Tổ Tổ truyền cho nhau, Phật Phật trao cho nhau, chưa rõ truyền trao cái gì ấy?”. Ngài Liễu Quán đáp: “ Măng đã mọc chồi dài một trượng, phủ phất lông rùa nặng ba cân”. Hòa thượng Tử Dung tiếp hỏi: “ Thuyền trượt trên núi cao, ngựa chạy dưới đáy biển” nghĩa là gì? Ngài đáp : “ Trâu đất gãy sừng rống thâu đêm, đàn cầm không dây gẫy suốt ngày”.

Rồi ngài chép lại tất cả những câu đối đáp trình ngay lên Hòa thượng Tử Dung và được Hòa thượng hoàn toàn thừa nhận.

Ngài là người có trí thông minh phi thường, chí nguyện siêu việt.

Năm Nhâm Dần (1722) ngài về trụ ở Tổ đình Thiền Tôn – Huế. Trong các năm Quý Sửu, Ất Mão (1733, 1734, 1735) ngài mở bốn đại giới đàn theo lời thỉnh cầu của các hàng cư sĩ, xuất gia và các quan viên hộ pháp. Năm Canh Thân (1740) sau khi truyền giới đàn Long Hoa, ngài trở lại tổ đình.

Đương thời Hiếu Minh vương Nguyễn Phúc Chu cảm phục đạo đức và dnah tiếng của ngài, triệu ngài vào cung, nhưng ngài muốn giữ sự tự tại ở chốn lâm tuyền nên đã từ tạ lời thỉnh mà không đến.

Mùa xuân năm Nhâm Tuất (1742) ngài lại mở giới đàn tại chùa Viên Thông. Vào cuối thu, tháng 9 năm ấy (tháng 10 năm 1742) ngài lâm bệnh nhưng không có dấu hiệu gì trầm trọng. Tháng 10 năm ấy, ngài họp các đệ tử nói : “ Tôi sẽ ra đi, sứ mạng của tôi ở đời nầy đã xong”. Các đệ tử khóc òa. Ngài khuyên bảo: “ Tại sao các vị khóc? Chư Phật còn nhập Niết-bàn. Tôi cũng vậy, tôi đến đi rõ ràng, về có nơi chốn. Xin đừng buồn rầu, hãy cố gắng tinh tấn hơn lên”.

Tháng 11 âm lịch năm ấy, mấy ngày trước khi mất, ngài ngồi dậy tự tay viết bốn câu:

“ Ngoài bảy mươi năm trong thế giới

Không không sắc sắc thấy dung thông

Ngày nay nguyện mãn về nơi cũ

Nào phải ân cần hỏi tổ tông”.

Viết xong, ngài bảo các đệ tử : “ Các vị xem nầy, tôi đến với cõi đời nầy giản dị biết bao nhiêu. Tôi sẽ ra đi trọn vẹn. Mai sau các vị hãy áp dụng thực hành Thánh hạnh. Xin hãy cố gắng chớ quên lời dạy bảo của tôi”.

Ngày 22 tháng 11 năm Nhâm Tuất (tháng 12 năm 1742) sau khi dùng trà, hành lễ buổi sáng ngài hỏi đệ tử mấy giờ. Các đệ tử đáp bây giờ là giờ mùi (khoảng 1 đến 3 giờ chiều), ngài thở hơi cuối cùng.

Chúa Minh vương Nguyễn Phúc Chu ban thụy hiệu là Chánh Giác Viên Ngộ Hòa thượng để khắc bia.

Di thể được chuyển mai táng ngày 19 tháng 2 năm Quý Hợi (1743) ở ngôi tháp mới nằm phía Nam núi Thiên Thai, trên thửa đất làng An Cựu, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên (cũ).

Ngài Liễu Quán sinh giờ Thìn (khoảng 7 đến 9 giờ sáng) ngày 13 tháng 11 năm Đinh Tỵ (1667), viên tịch ngày 22 tháng 11 năm Nhâm Tuất, niên hiệu Cảnh Hưng thứ III (1742), 43 tuổi hạ, 76 tuổi đời, độ 49 đệ tử xuất gia danh tiếng và rất

đông đệ tử tại gia.

Người thế tục cho rằng thế gian có sanh tử khứ lai, nhưng đối với ngài Liễu Quán thì không như vậy. Thương kính ngài, vị Thiền sư khả kính của chúng ta không còn nữa, ngài đã nhập Niết-bàn. Vậy không phải nói gì cho ngài nữa, nhưng những công nghiệp phục vụ đạo pháp của ngài được ghi lại nơi đây là để làm tỏ rạng đạo giáo cho tương lai chúng ta.

Xin thú nhận rằng, nhân duyên nhập đạo, sự nghiệp truyền đăng của ngài quá đặc biệt lớn lao, tôi không sao rõ hết được, nên nơi đây chỉ thuật lại được đôi phần, như kẻ mù rờ voi vậy.

Pháp hiệu Thiện Kế kính soạn.

( Sư Thiện Kế sau về Trung Quốc và mất luôn bên ấy).

Hiện nay cách phía sau tháp độ 800 mét có chùa Thiền Tôn do ngài sáng lập và các đệ tử tiếp tục thừa kế trùng tu còn được đẹp đẽ khang trang, trong đó có quả đại hồng chung đúc năm Cảnh Hưng thứ 8 (1747) là di vật quý nhất.

15.11.1986