Đại Phương Quảng Viên Giác Kinh

Lời Nói Đầu

LỜI NÓI ĐẦU

Kinh Viên Giác là một bộ Kinh viên mãn cứu cánh liễu nghĩa. Vì liễu nghĩa nên chỉ có bậc thượng căn thượng trí mới có khả năng lãnh hội được. Nó không theo một chuỗi suy luận qua từng đoạn trường Kinh viện để từ đó đi đến một hệ luận tất yếu mà được coi như tuệ giác viên mãn.

Tuệ giác viên mãn được thành tựu nương vào chánh định, là nơi an trú của chư Phật, cũng là chỗ thanh tịnh sáng suốt của chúng sanh. Vì Phật và chúng sanh vốn đồng nhất thể. Chính ở thế giới thanh tịnh này mà tâm và cảnh đều vắng lặng, nghĩa là ngã và pháp đều không. Do vậy mà phần Kinh văn trong Phẩm Tựa đã nêu rõ: Đức Thế Tôn hiển bầy những đức tướng quang minh vi diệu, hợp với thể tánh bình đẳng (bất nhị) của 10,000 Đại Sĩ mà biểu trưng là 12 hạnh ứng tứ một tánh duy nhất. Động niệm dấy lên từ tự tánh cũng chỉ là những dòng chuyển hoá nổi trôi bềnh bồng của khả năng tư duy trong thế giới hữu lượng. Thân và tâm được cấu tạo bởi năm uẩn cũng chỉ là lớp phù vân hư ảo bay lượn trong bầu trời tự tánh. Nhưng xét cho cùng thì tự tánh cũng chẳng nằm ngoài vô minh, ngoài vô minh chẳng có tự tánh. Đó là điểm căn bản để liễu nghĩa được Viên Giác. Vì Vô Minh là Tánh Không, là như huyễn, là bình đẳng tánh trí.

Đứng về thể mà nói thì Viên Giác thanh tịnh không có vấn đề tu, chứng. Nhưng đứng về dung thì phải cần đến thì Viên Giác thanh tịnh không có vấn đề tu, chứng, phải có phương pháp hành trì thứ lớp mới được Viên Giác. Hành giả phải chuẩn bị tư lương, sửa soạn hành trang để bước vào thế giới viên mãn, thế giới của vô niệm, vô trú, vô xử mà dụng vô sở đắc hiện hành thiện pháp…

---- Thích Thiện Trí ----

ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG VIÊN GIÁC KINH

I . NGUỒN GỐC BỔN KINH

A. VẤN ĐỀ PHIÊN DỊCH:

Đa số Kinh Phật được dịch từ Phạn văn sang Trung văn. Dịch giả Kinh này Ngài Giác Cửu (Phật Đà La Đa La), người ở Kế Tân (Yết Thấp DiLa), đến Trung Hoa dịch Kinh này vào giữa thế kỷ thứ 7.

B. CÁC BỘ PHÁI CHÚ GIẢI:

Có 3 bộ phái chú giải Kinh này: HIỀN THỦ, THIÊN THAI, THIỀN TÔNG.

• Ngài HIỀN THỦ nương theo ngũ giáo để giải thích.

• Ngài THIÊN THAI dùng ngữ thới bát giáo để giải thích.

• THIỀN TÔNG trực chỉ vào bổn Kinh mà giải.

II. LƯỢC GIẢI ĐỀ TÀI KINH:

Đầu đề tài Kinh này là: “ ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG VIÊN GIÁC TUDALA LIỄU NGHĨA KINH”

• Đại phương quảng : Cực kỳ cao rộng.

• Viên giác: viên là viên mãn, nghĩa là tròn đầy, Giác tức là bồ đề.

• Viên giác là tuệ giác viên mãn (tròn đầy). Nói cách khác Viên Giác là gồm cả bản giác, thị giác và cứu cánh giác. Có nghĩa là cái biết căn bản, cái biết khởi đầu, cái biết rốt ráo.

• Tudala dịch là Kinh hay Khế Kinh. Đó là phân biệt giữa luật và luận.

• Liễu nghĩa Kinh: Kinh có nghĩa lý rốt ráo, rõ ràng minh bạch.

Còn nghĩa lý mơ hồ không rõ gọi là bất liễu nghĩa. Kinh Viên Giác thuộc loại Kinh liễu nghĩa.

Tóm lại: “ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG VIÊN GIÁC TUDALA LIỄU NGHĨA KINH” nghĩa là Kinh Viên Giác, là Kinh cực kỳ cao rộng, có nghĩa là lý rốt ráo rõ ràng minh bạch, trong các Kinh thuộc loại “ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG”

III. PHÂN CHIA NỘI DUNG:

Có thể tạm thời chia làm 3 phần:

a./ Phần mở (phần tự).

b./ Phần nội dung (từ chương 1 đến chương 11).

ở phần này 6 chương đầu từ chương Văn Thù đến chương Thanh Tịnh Huệ là phần chủ yếu, những chương còn lại là phần bổ túc.

c./ Phần kết (chương 12).

ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG VIÊN GIÁC KINH

(Đời Đường nước Kế Tân, Sa môn Phật Đà La Đa La dịch ra tiếng Trung Hoa).

PHẦN TỰ

DỊCH NGHĨA:

Tôi nghe như vậy, một thời Đức Bà Già Bà nhập “THẦN THÔNG ĐẠI QUANG MINH TẠNG CHÁNH THỌ” là nơi quang nghiêm trú trì thâm tâm an định, bổn chánh bình đẳng chu khắp 10 phương.

Từ cảnh giới bất nhì xuất sanh các cõi tịnh độ cùng chư Đại Bồ Tát Ma Ha Tát cả thảy mười muôn cùng nhau dự hội. Trong đó có các vị như: Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát, Phổ Hiền Bồ Tát, Phổ Nhãn Bồ Tát, Kim Cang Tạng Bồ Tát, Oai Đức Tự Tại Bồ Tát, Viên Giác Bồ Tát, Hiền Thiện Bồ Tát…đều là những bậc thượng thủ cùng với quyến thuộc nhập tam muội, đồng ở pháp hội bình đẳng của Như Lai.

CHÚ THÍCH:

• Bà Già bà: phạm âm có chỗ gọi là Bà Già Phạm, Bạc Già Phạm, Trung Hoa dịch là Thế Tôn.

• Thần Thông Đại Quang Minh Tạng: Thấu suốt chẳng thể nghĩ bàn gọi là thần, tự tại vô ngại gọi là thông. Thần thông tiêu biểu cho “Đức giải thoát”

• ĐẠI QUANG MINH tức là trí tuệ.

• Tạng chỉ cho thể pháp tánh chơn như bình đẳng, nơi mà tất cả pháp đồng nương.

• Tam muội: Trung Hoa dịch là chánh thọ. Ở đây nói tam muội chánh thọ tức là gộp chung cả Phạm âm lẫn Hoa âm.

Quang nghiêm trụ trì: Quang nghiêm chỉ cho trí tuệ của Phật. Phật dùng Quang Minh để trang nghiêm, gọi là quang nghiêm. Trụ là thường trụ trong cảnh “Bất Trụ”. Trì

• là giữ cho không mất, tức là an trụ, nhậm trì tự tại chẳng lay động.

• Giác địa thanh tịnh: cũng gọi là viên giác tâm, là Phật tánh, thường trụ chân tâm.

• Bất dị: không hai, chỉ cho lý nhất thật, như như bình đẳng.

LƯỢC GIẢI:

Đây là phần mở đầu của bộ Kinh. Với một số lớn Kinh khác, vị trí tuyên thuyết thường được xác định. Riêng Kinh này Phật tuyên thuyết ở cảnh giới tịnh độ (được biểu hiện ở Tam muội).

Đó là nét đặc trưng của thế giới trong sạch, không có hạng lượng, nên bất cứ ở đâu, ở nơi nào, thời nào cũng đều là tịnh độ cả.

Nên biết giữa tịnh và uế chẳng có lằn ranh. Nói cách khác uế và tịnh cũng chỉ là một.

Thí như tất cả nước đục, trong, dơ, sạch của sông ngòi đều chảy về và chứa đựng giữa lòng đại dương. Nếu chúng sanh nào vứt bỏ được cặp kính màu của nghiệp báo thì mới thấy rõ điều này.

Kinh Viên Giác chủ thể là Phật, khách thể là chư vị Đại sĩ Bồ Tát. Điều đó đủ nói lên rằng: chỉ có hàng thượng căn thượng trí mới có đủ khả năng lãnh hội được cái “siêu thể viên dung” của toàn bộ Kinh văn.

Mười hai Đại Sĩ, qua danh tánh của các Ngài, biểu trưng cho 12 hạnh, thuộc phạm trù đức dục, theo diễn trình như sau:

• VĂN THÙ SƯ LỢI: Biểu trưng cho trí (trí và đức thâm sâu vi diệu).

• PHỔ HIỀN BỒ TÁT: Tượng trưng cho hạnh (đức và hạnh đầy khắp pháp giới).

• PHỔ NHÃN BỒ TÁT: Biểu trưng cho sự nhìn thấy rộng (sự lý dung thông vô ngại).

• KIM CANG LẶC BỒ TÁT: Biểu trưng cho ý chí kiên cường (ý chí bất hoại như cang).

• DI LẶC BỒ TÁT: Biểu trưng cho tâm thức diệu dụng (thấy suốt nguồn gốc sanh tử).

• THANH TỊNH HUỆ BỒ TÁT: Biểu trưng cho biện tâm vô trụ, vô trước (nhận rõ các pháp như hư không).

• UY ĐỨC TỰ TẠI BỒ TÁT: Biểu trưng cho sức mạnh nội tâm (uy đức lớn chinh phục ma quân).

• BIỆN ÂM BỒ TÁT: Biểu trưng cho biện tài vô ngại (dùng âm thanh vô ngại biện tài).

• TỊNH CHỦ NGHIỆP CHƯỚNG BỒ TÁT: Biểu trưng cho nghị lực đoạn trừ hoặc chướng (đoạn trừ tam chướng).

• PHỔ GIÁC BỒ TÁT: Biểu trưng cho sức mạnh nội trạch pháp (phương trừ bệnh).

• VIÊN GIÁC BỒ TÁT: Biểu trưng sự giác ngộ viên mãn (trí giác viên mãn).

• HIỀN THIỆN THỦ BỒ TÁT: Biểu trưng cho sự trì thuận, sự chứng đắc (hiền và thiện tuỳ thuận).

Diễn trình trên đây được xem như một hệ luận tất yếu một tiến trình liên tục xuyên suốt cả tâm lẫn cảnh để thể nhận tuệ giác viên mãn.

Đây có thể là dụng ý thâm sâu vi diệu của Kinh, ngay trong phần mở đầu của thời viên giác này.

PHẦN THỰC TẬP: hãy phân tích và bình giảng câu: “Như vậy, tôi nghe một thời” theo nghĩa trung đạo đế.

Chương Văn Thù

CHƯƠNG VĂN THÙ

DỊCH NGHĨA:

Lúc bấy giờ Ngài Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát ở giữa đại chúng rời chỗ ngồi đứng dậy đến đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh bên hậu 3 vòng rồi quỳ thẳng, chắp tay mà tác bạch rằng:

Bạch đấng đại bi Thế Tôn: con xin Ngài vì thính chúng trong pháp hội này nói về pháp hành căn bản sơ khởi ở nơi nhân địa của Phật là thế nào? Lại nói về các Bồ Tát cầu Phật thừa phát tâm thanh tịnh như thế nào mới xa lìa được các bệnh? Và vị lai chúng sanh thời mạt pháp cầu Phật thừa phải như thế nào mới khỏi lạc thời kiến?

Tác bạch rồi, Bồ Tát Văn Thù năm vóc gieo xuống đất, lặp đi lặp lại như vậy ba lần.

Lành thay, lành thay!

Này thiện nam tử, Ông có thể vì các vị Bồ Tát mà hỏi pháp hành căn bản sơ khởi của chư Phật, lại vì tất cả chúng sanh thời mạt pháp cầu Phật thừa mà hỏi, làm thế nào để được chánh trụ trì khỏi lạc vào tà kiến. Ông hãy nghe kỹ, ta sẽ vì ông mà nói. Bồ Tát Văn Thù và đại chúng hoan hỉ vâng lời dậy của Phật, yên lặng lắng nghe.

Phật dậy: này thiện nam tử! Đấng vô thượng pháp vương có đại đà la ni môn gọi là Viên Giác, xuất sanh tất cả: chơn như, thanh tịnh, Bồ Đề, niết bàn và các ba la mật để trao dậy cho Bồ Tát. Tất cả các pháp hành căn bản sơ khởi của chư Phật đều y nơi giác tướng thanh tịnh viên chiếu mà diệt trừ vô minh, để Phật đạo viên thành.

Thế nào là vô minh? Này thiện nam tử! Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay điên đảo quá nhiều, chẳng khác người mê lầm, nhận bốn phương đổi hướng, vọng nhận tứ đại làm tướng tự thân, duyên cảnh sáu trần làm tướng tự tâm, chẳng khác nào người bị bệnh mắt thấy trong hư không có hoa đốm hay có mặt trăng thứ hai.

Này thiện nam tử! Hư không vốn chẳng có hoa đốm, nhưng người bị bệnh mắt lại vọng chấp có hoa. Do vì vọng chấp nên chẳng những nhận lầm tự tánh hư không, mà còn nhận lầm hư không là chỗ sinh ra hoa thật. Do nhận lầm pháp tướng mà có sanh tử lưu chuyển, nên gọi là vô minh.

Này thiện nam tử! Vô minh chẳng thật thể. Ví như trong mộng, khi mộng thì thấy là có, lúc tỉnh thì là không. Vì người hết bị nhặm mắt thì các hoa đốm trong hư không liền bị tiêu diệt. Lúc bấy giờ chẳng thể nói thật có chỗ hoa diệt. Vì sao? Vì vốn chẳng thật có chỗ hoa sanh. Tất cả chúng sanh đều ở vô sanh mà vọng chấp có sanh diệt, thế nên mới bị lưu chuyển sanh tử.

Này thiện nam tử! Pháp hành căn bản sơ khởi của “Như Lai” là tu theo Viên Giác, rõ biết các pháp như “không hoa” nên chẳng còn lưu chuyển. Rõ biết thân tâm lãnh chịu sự sanh tử luân hồi cũng không. Vì bản tánh các pháp vốn không nên tác giác kia cũng như hư không. Biết cái tri giác như hư không cũng là tướng không hoa, nhưng cũng chẳng nên nói là không có tánh tri giác. Tuy nhiên có và không đều là loại bỏ, ấy mới gọi là tuỳ thuận thanh tịnh giác. Vì sao? Vì tánh hư không thường hằng bất động.

Cũng như thế, trong Như Lai tạng chẳng có khởi diệt, chẳng có tri kiến. Ví như pháp giới tánh rốt ráo viên mãn chu biến mười phương.

Đó gọi là pháp hành căn bản của Như Lai. Bồ Tát y theo pháp căn bản ấy mà ở nơi Phật thừa phát tâm thanh tịnh và chúng sanh trong thời mạt pháp y đấy mà tu hành thì chẳng lạc vào tà kiến.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn lặp lại ý nghĩa này liền nói rằng:

“ Văn Thù ông nên biết

Tất cả các Như Lai

Từ nơi bổn nhơn địa

Đều dùng trí tuệ giác

Rõ thấu màng vô minh

Biết nó như không hoa

Nên khỏi bị lưu chuyển

Ví như người trong mộng

Khi tỉnh chẳng thấy gì

‘Tánh biết” như hư không

Bình đẳng không lay chuyển

“Giác” khắp mười phương cõi

Liền được thành Phật đạo

Huyễn diệt chẳng chỗ trú

Thành đạo cũng chẳng đắt

Vì bản tính viên mãn

Bồ Tát ở trong ấy

Phát tâm đại bồ đề

Chúng sanh đời mạt thế

Tu theo khỏi tà kiến

CHÚ THÍCH:

Pháp hành: diệu hành trong Phật pháp, tức là hành hợp pháp tánh. Như Lai là 1 đức hiệu trong 10 hiệu của Phật. Nếu trên 3 thân: ứng, hoá và pháp thân để giải thích, thì ý nghĩa Như Lai có sự sai khác.

• Như có nghĩa là như như , an trụ trong bản thể như như, phong suy bất động gọi là như.

• Lai có nghĩa là thị hiện, quán sát chúng sanh căn cơ thuần thục rồi thị hiện bằng một ứng bằng thân để giáo hoá, gọi là Lai. Đó là ý nghĩa Như Lai của ứng thân Phật.

• Như có nghĩa là như như, an trụ lý đệ nhất nghĩa đế. Như như bất động gọi là Như Lai, có nghĩa là trở thành. Từ nơi đệ nhất nghĩa đế như như bất động đó phát khởi trí dụng, trí nghĩa Như Lai của báo thân.

• Như có nghĩa là như, vô khứ vô lai.

• Lai có nghĩa là không đến, không dao động.

• Như Lai là bổn thể như như bất động của các pháp. Đó là ý nghĩa Như Lai của Pháp thân Phật. Các bệnh: do chữ “chư bệnh” trong câu “viên ly chư bệnh”. Ở đây chỉ tâm bệnh của chúng sanh. Đó là bệnh chấp, chấp ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả tưởng.

• Vô thượng pháp vương: Pháp vương là vua các pháp. Vô thượng Pháp Vương là Đấng Pháp vương không còn ai trên nữa, cao tột độ. Đó là một hiệu chỉ Đức Phật.

• ĐẠI ĐÀ LA NI MÔN: Đà La Ni Trung Hoa dịch là tổng trì, có nghĩa là thâu nhiếp tất cả, bảo trì không mất, như nói một vật bao quát tất cả vật, một nghĩa bao quát tất cả nghĩa.

• Môn là pháp môn: chữ môn có nghĩa là cửa ra vào của tất cả phàm thánh.

• Đà La Ni Môn là tổng nhiếp 8 muôn 4 ngàn Đà La Ni Môn vậy, Phật và tất cả chúng sanh đều có.

• Bồ Đề: Trung Hoa dịch là giác đạo. Đó là tên gọi của cái quả địa của chư Phật chứng đắc về mặt “trí”.

• Niết Bàn: Trung Hoa dịch là viên tịch. Viên là đầy đủ phước trí. Tịch là vắng bặt các phiền não trần lao. Cũng có nghĩa là bất sanh, bất diệt. Đó là tên gọi các quả địa của chư Phật chứng đắc về mặt “đoạn”.

• Ba La Mật: Trung Hoa dịch là đáo bỉ ngạn, độ vô cực. Đây là chỉ cho đạo hạnh của Bồ Tát. Nương nơi đại hành này có thể từ bờ sanh tử bên này đến bờ Niết Bàn bên kia, gọi là đáo bỉ ngạn. Nương nơi đại hạnh này vượt qua được sự lý rộng xa của các pháp, nên gọi là độ vô cực. Đại hạnh ở đây chính là chỉ cho Bồ Tát thực hành 6 pháp lục độ.

• Như Lai tạng: nói cho đủ là Như Lai Tạng Tánh, tức là tánh Phật ẩn chứa trong tâm chúng sanh.

• Pháp Giới Tánh: Tánh pháp ở giới hữu tình gọi là Như Lai Tạng Tánh hay Phật Tánh. Ở vô tình thì gọi là pháp giới Tánh hay Pháp Tánh. Dụng ngữ tuy khác, song đều chỉ cho cái thể thanh tịnh tuyệt đối không bị ô nhiễm. Cái thể thanh tịnh đó chu biến mười phương không có chỗ thừa.

LƯỢC GIẢI:

Giữa đạo tràng thanh tịnh trang nghiêm, Bồ Tát Văn Thù đột ngột đứng dậy chắp tay tác bạch, được xem là duyên khởi của bộ Kinh Viên Giác. Cung cách thỉnh Pháp của Ngài nói lên một lòng kính tôn vô hạn đối với bậc Chánh Biến Tri.

Sự vận dụng cả, ý và khẩu nghiệp của mình nhằm điều hợp sự hoạt động của Chánh định để mà tác bạch là 1 lối hành xử do trí dụng đại bi mà có.

Bằng chánh vào trí dụng đại bi, Ngài Văn Thù đặt 3 câu hỏi then chốt, thưa thỉnh Đức Thế Tôn giải bầy.

1. Pháp hành căn bản sơ khởi của Phật là gì?

2. Bồ Tát phát thanh tịnh tâm như thế nào mới xa lìa được các bệnh?

3. Chúng sanh trong thời Mạt Pháp cầu Phật thừa phải như thế nào mới xa lìa được các bệnh?

Qua 3 câu hỏi trên ta thấy rõ bấn tâm và nguyện vọng tha thiết của Bồ Tát Văn Thù muốn được Phật khai thị chỉ

dậy phương pháp tu hành để thành Phật. Nhưng trong khi dụng pháp mà còn vướng mắc những chướng ngại như chấp ngã, chấp pháp. Đó là căn nguyên phát sinh ra đủ mọi thứ bệnh, thì áp dụng phương pháp nào để đối trị ngăn ngừa? Cuối cùng lời thưa đặt trọng tâm ở chúng sanh trong thời mạt pháp cầu Phật thừa làm thế nào để khỏi lạc vào tà kiến?

Lời thưa thỉnh như vậy quả thực là chu đáo.

Lời thưa của Ngài Văn Thù được Đức Thế Tôn hứa khả. Hứa khả bằng pháp ngữ: Lành thay! Lành thay! Hai chữ “Lành thay” bao hàm một ý nghĩa rất lớn: vừa ngợi khen vừa lợi pháp hội hiện tiền và chúng sanh trong thời mạt pháp.

Lời hứa khả khai thị của Phật là chánh lộ khai thông, là mở đường cho cơ duyên ngẫu hợp được đại chúng hoan hỉ đoán nhận.

Giải đáp câu hỏi (1) của Ngài Văn Thù, Đức Phật dậy: “Tất cả các pháp hành căn bản sơ khởi của Như Lai đều y nơi giác tướng thanh tịnh viên chiếu mà diệt trừ vô minh, Phật đạo mới thành”.

Y nơi giác tướng thanh tịnh viên chiếu chính đó chính là tuỳ thuận viên chiếu thanh tịnh giác. Nói rõ hơn là các Đức Như Lai sở dĩ thành Phật là do sự tận dụng chân lý viên giác (viên giác thanh tịnh) mà phát khởi ra trí viên giác (viên giác chiếu) rồi dùng trí chiếu lý.

Lý và trí là bản hoà tấu đồng điệu ở thể viên dung vô ngại. Lý và trí hình như có vẻ tương đãi, nhưng thật ra chẳng phải hai, chẳng phải khác. Cả hai đều gặp nhau ở chỗ

rốt ráo thanh tịnh vô khứ, vô lai, bất sanh, bất diệt. Và như thế vô minh chẳng còn có chỗ nương tựa, tức vô minh diệt. Khi đó tuệ giác viên mãn hiển bầy, tức là “Phật đạo mới thành”.

Còn tất cả chúng sanh do vô minh khởi, nên gọi đó là phàm phu. Vậy vô minh là gì? Đức Phật dậy: “Tất cả chúng sanh từ vô thỉ…nên gọi là vô minh”.

Dưới ánh sáng nhất như thì vô minh là tự tánh, cũng chỉ là một thể.

Cũng như dưới ánh sáng của tuệ giác viên mãn thì tự tánh viên giác thanh tịnh vốn chẳng có tướng thân tâm cảnh giới.

Sở dĩ nhận lầm tướng thân tâm cảnh giới, đó là do vọng chấp mà có. Chẳng khác nào mắt bị bệnh thấy giữa hư không có hoa đốm, hoặc thấy có mặt trăng thứ hai. Thực ra hoa đốm chẳng có sanh nên chẳng có tử. Hoa đốm chỉ là do ảo giác của con mắt bị bệnh. Cũng như sinh tử chỉ là ảo tưởng của tâm mà thôi.

Cái biết “vô minh” có sanh là biết của kẻ mê vọng. Cái biết “vô minh” không sanh là cái biết của kẻ mê vọng. Cái biết “vô minh” không sanh, không diệt là cái biết của bậc trí.

Để thấu rõ cái lẽ chân, vọng, Đức Phật hơn một lần lặp lại ví dụ hoa đốm trong hư không. Do người bị bệnh mắt (chỉ chúng sanh) thấy hoa đốm nhẩy nhót trong hư không mà cho là thực.

Cũng như vậy, các cảnh giới mà chúng sanh thấy biết, sinh hoạt trong đó đều là huyễn hoá. Nhưng vì chúng sanh

mang cặp kính mầu nghiệp báo nên đã nhận lầm cho là thực. Người mắt lành (chỉ cho bậc giác ngộ) thấy hoa đốm trong hư không chỉ là hư không. Hư vọng chẳng sanh ra hoa đốm, và bởi hoa đốm chẳng thật sanh nên cũng chẳng thật diệt.

Phải lìa bỏ “cả cái có” lẫn “cái không” tức là tuỳ thuận viên giác. Tuỳ thuận viên giác thì thấy rõ bản thể của hết thảy pháp vốn như hư không vĩnh viễn bất động chẳng có sanh diệt. Đó chính là Pháp thân Phật, là Như Lai Tạng tâm.

Tuỳ thuận viên giác là cách nhìn của một bước nhảy vọt trực chỉ đến tuệ giác viên mãn, lúc đó “mười phương thế giới hiện toàn thân” hiển lộ uyên chuyên là tánh, là lý, là minh linh hư diệu. Đó chính là Pháp thân Phật, là Như Lai Tạng tâm.

Ngược lại với tuỳ thuận viên giác là tuỳ thuận với vô minh nên chúng sanh mới trôi lăn trong vũng lầy sanh tử.

Nói tuỳ thuận viên giác là Phật đạo thành, nhưng thật ra chẳng có tướng thành. Vì bổn tánh bất động thì có cái gì gọi là thành. Thế là năng thành và sở thành cũng đều thành là không vậy.

Về câu hỏi 2 và 3 Đức Phật dậy rằng: “Bồ Tát y theo căn bản ấy mà ở trong Phật thừa phát tâm thanh tịnh và chúng sanh trong đời mạt pháp y theo đây tu hành chẳng lạc vào tà kiến.

PHẦN THỰC TẬP:

Thế nào là tuỳ thuận giác ? trong đoạn Kinh đã học, thử tìm nguyên nhân nào đưa đến tuỳ thuận viên giác?tuỳ thuận

viên giác tạo cho ta cách nhìn về bản thể của vạn pháp ra sao?

Chương Phổ Hiền

CHƯƠNG PHỔ HIỀN

DỊCH NGHĨA:

Lúc bấy giờ Ngài Phổ Hiền Bồ Tát ở giữa đại chúng rồi chỗ ngồi đứng dậy đến đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh bên hữu 3 lần, rồi quỳ thẳng chắp tay tác bạch:

Bạch đấng Đại Bi Thế Tôn! Con xin Ngài vì thính chúng Bồ Tát trong hội này và tất cả chúng sanh ở đời mạt pháp tu theo Phật thừa, sau khi nghe cảnh giới viên giác thanh tịnh này rồi, cần tu hành như thế nào?

Bạch Đức Thế Tôn! Nếu các chúng sanh biết cách pháp như huyễn, thân tâm cũng như huyễn, thì sao lại lấy huyễn để tu huyễn?

Nếu như các huyễn đều diệt thì chẳng có thân tâm, mà thân tâm chẳng có thì ai tu hành? Đã chẳng có ai tu hành, thì sao lại nói dung huyễn đủ để tu hành? Nếu chúng sanh chẳng tu hành ở mãi trong cảnh huyễn hoá mà chẳng tự biết, thì làm sao diệt trừ được các tâm vọng tưởng để giải thoát sanh tử luân hồi?

Cúi mong Đức Thế Tôn vì tất cả chúng sanh đời mạt pháp chỉ dậy cho phương tiện gì và cách thức tu tập thứ lớp như thế nào, khiến cho chúng sanh xả ly được huyễn? Tác bạch rồi Bồ Tát Phổ Hiền năm vóc gieo xuống đất, lặp đi lặp lại như vậy 3 lần.

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Ngài Bồ Tát Phổ Hiền rằng: Lành thay! Lành thay! Này thiện nam tử! Ông có thể vì các vị Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp thưa hỏi Như Lai về pháp phương tiện thứ lớp, như huyễn tam muội, để Bồ Tát

tu tập và khiến cho chúng sanh được xa lìa các huyễn. Ông hãy nghe kỹ ta sẽ vì ông mà nói rõ. Bồ Tát Phổ Hiền và đại chúng hoan hỉ vâng lời dậy của Phật, yên lặng lắng nghe.

Này thiện nam tử! Tất cả huyễn tâm của chúng sanh đều xuất thân từ Diệu tâm viên giác Như Lai, tương tự như “không hoa” có hư không, huyễn hoa tuy diệt mà tánh hư không chẳng hoại.

Cũng như vậy, huyễn tâm của chúng sanh theo huyễn mà diệt. Các huyễn tâm đã diệt hết, nhưng giác tâm vẫn bất động. Y vào huyễn mà nói giác thì cũng gọi là huyễn. Như vậy thế nên huyễn tâm diệt hết, mới hiện bầy viên giác bất động.

Này thiện nam tử! Tất cả các Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp cần phải xa lìa huyễn tâm. Cái xa lìa tâm, xa lìa cũng là huyễn nên cũng xa lìa đến chỗ chằng còn gì để xa lìa, tức là trừ được các huyễn tâm.

Ví như hai mảnh cây cọ xát nhau, lửa phát cây cháy, tro bay khói mất, dùng huyễn tu huyễn lại cũng như thế. Các huyễn tuy hết nhưng chẳng sa vào đoạn diệt.

Này thiện nam tử! Biết huyễn ly huyễn chẳng cần phương tiện gì cả, ly huyễn tức giác cũng phải tiệm thủ. Tất cả Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp, theo đó tu hành mới được xa lìa các huyễn.

Bấy giờ Đức Thế Tôn muốn trùng tuyên nên nói kệ rằng:

Phổ Hiền ông nên biết

Tất cả các chúng sanh

Vô thỉ vô minh huyễn

Đều từ nơi viên giác

Các Như Lai kiến lập

Như hoa ở hư không

Do không mà có tưởng

“Không hoa” nếu diệt hết

Hư không vẫn chẳng động

“Huyễn” là do “Giác” viên mãn

Giác tâm vốn chẳng động

Tất cả chư Bồ Tát

Và chúng sanh đời mạt

Nên viễn ly các huyễn

Các huyễn đã trọn ly

Như mây của sanh lửa

Giác chẳng có tiệm thứ

Phương tiện cũng như thế”

CHÚ THÍCH:

PHỔ HIỀN: Theo Phạn ngữ gọi là Tam mạng đa bạc đà la (Smantalhardra). Theo Pháp Hoa Nghĩa Sớ của Ngài Gia Tường thì giải thích như sau: Tam mang đa dịch là Phổ, Bạc đà la dịch là Hiền. Cả hai chữ Phổ Hiền có nghĩa

• là hoá độ chẳng chỗ nào chẳng khắp (phổ). Địa vị gần tột bậc Á Thánh nên gọi là Hiền.

• NHƯ HUYỄN TAM MUỘI: Tam muội Trung Hoa dịch là “địch” hay “chánh thọ”. Ngài Tôn Mật nói: Rõ thấu thân và tâm đều như huyễn, thầm hiệp với chân như, như thế gọi là chánh thọ.

Dựa theo Trí Độ Luận thì như huyễn tam muội được giải thích như sau: Như huyễn tam muội được ví như người huyễn thuật ở một chỗ mà làm ra các huyễn sự như: cung điện, thành quách, ăn uống, ca múa…

Bồ Tát cũng thế, ở trong tam muội mà có thể biến hoá đầy rẫy trong mười phương cõi.

• DIỆU TÂM: Tâm thể bất tư thì gọi là Diệu. Theo Thiên Thai Tông phân tích: biết lấy chân tâm của Như Lai gọi là Diệu Tâm. Còn Viên Giác lấy vọng tâm của phàm phu gọi là Diệu Tâm.

• HƯ VỌNG: Không thật gọi là hư, trái với chân gọi là vọng, có nghĩa là giả dối không thật.

LƯỢC GIẢI:

Văn Thù và Phổ Hiền là hai vị Đại Sĩ pháp thân. Một bên tiêu biểu cho Trí. Một bên tượng trưng cho Hạnh. Có đại trí mới diệt trừ được căn bản vô minh. Có đại hạnh mới hoàn thành được trọn vẹn đại hạnh của Phật.

Nhờ trí mới thấu rõ chân lý

Nhờ hạnh mới đạt được chân lý.

Trí và Hạnh là hai đức tính cần và đủ để liễu đạt và hiện hành. Có liễu đạt hiện hành mới đúng. Hiện hành đúng là do liễu đạt.

Nếu câu hỏi của Ngài Văn Thù được xây dựng bằng con đường trí dụng đại bi, nhằm vào cứu cánh liễu nghĩa, thì ở câu hỏi của Ngài Phổ Hiền lại đặt trên bình diện hạnh nguyện đại bi, xoay quanh phạm trù tam muội để tựu thành công năng trì.

Do hạnh nguyện đại bi mà Bồ Tát Phổ Hiền băn khoăn thắc mắc chung của hội hiện tiền và vì lợi ích cho đời sau nên Ngài đặt thành hai nghi vấn để cầu Phật chỉ dậy. Hai nghi vấn đó có thể tóm lược ý sau:

• Nếu các chúng sanh biết các pháp đều như huyễn thì cần gì phải tu, vì nó là huyễn. Tại sao còn dùng huyễn để tu pháp như huyễn làm gì?

• Nếu chúng sanh chấp vào huyễn pháp mà ở mãi trong sanh tử luân hồi thì làm sao được giải thoát?

Xin Phật từ bi chỉ dậy phương tiện tu hành và phải tu tuần tự như thế nào mới nhập được cảnh giới “viên giác thanh tịnh”?

Giải đáp câu hỏi (1) của Ngài Phổ Hiền, Đức Phật khai thị: “ Tất cả huyễn hoá tâm của chúng sanh đều xuất phát từ diệu tâm viên giác Như Lai, tương tự như “không hoa” có trong hư không, huyễn hoá tuy diệt mà tánh không chẳng hoại. Huyễn tâm của chúng sanh nương theo huyễn mà diệt, các huyễn tâm đã diệt hết nhưng giác tâm vẫn bất động”.

Lời khai thị đó quả thật là thâm nghĩa, vì tất cả pháp ở trong cửu giới chúng sanh đều là huyễn hoá như không hoa.

Các thứ huyễn hoá đó đều sanh trong diệu tâm viên giác Như Lai. Vì sao? Vì diệu tâm viên giác Như Lai chính là chơn như pháp tánh sẵn có của tất cả chúng sanh. Nhưng do vì mê chơn, khởi vọng mà thấy các huyễn hoá sanh, thực ra chẳng có chỗ sanh. Tương tự như không hoa từ hư không mà có, nhưng trong hư không chẳng có nơi nào sanh ra hoa cả.

Còn “huyễn hoa tuy diệt mà tánh hư không chẳng hoại”. Đây chính là dụ cho các huyễn hoá tâm của chúng sanh, tuy đã diệt nhưng diệu tâm viên giác bất động. Phải nhận thức rằng khi chưa diệt trừ được căn bản vô minh, ấy là còn huyễn tâm. Huyễn tâm còn thì phải cần nương vào thân tâm huyễn, mà tiến tu mới mong diệt trừ được, mới chiếu phá được dục vọng tưởng hư mình.

Nắm vững được lý này mới thấy rõ các huyễn diệt hết mà giác tâm chẳng động.

Đây có thể được xem như đã giải thích nghi vấn thứ nhất của Ngài Phổ Hiền: “ Tại sao còn dùng huyễn để tu pháp như huyễn làm gì?”.

Còn nghi vấn thứ 2 của Ngài Phổ Hiền được Đức Phật giải đáp như sau:

“ Dựa vào huyễn mà nói giác thì cũng gọi là huyễn. Nếu nói có “giác” vẫn chưa ly huyễn. Nếu nói “không giác” lại cũng như vậy. Thế nên huyễn tâm diệt hết rồi, mới hiển bầy viên giác bất động”.

Tất cả Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp cần xa lìa tất cả cảnh giới huyễn hoá hư vọng. Tâm cương quyết xa lìa cũng là huyễn nên phải xa lìa, cái xa lìa cũng là huyễn nên cũng lại xa lìa, tức là trừ được các huyễn tâm.

Ví như kéo cây tìm lửa, khi 2 cây nương nhau, lửa phát cây cháy, tro bay khói mất. Dùng huyễn tu huyễn cũng lại như vậy. Các huyễn tuy hết mà không sa vào đoạn diệt.

Thực vậy, nếu đem cái “giác” để đối với cái huyễn, thì đó cũng chỉ là giác tương đối, giác đó là giác của huyễn. Do vậy, khi ta chấp có viên giác, cũng chỉ là luẩn quẩn trong vòng đối đãi do vọng huyễn điều khiển. Nếu chấp không có viên giác thì cũng thế. Hễ còn đối đãi phân biệt thì đều là vọng huyễn cả. Phải viễn ly tất cả cái vọng huyễn, viễn ly cái viễn ly, cho đến khi không còn cái gì để viễn ly nữa. Lúc đó cái “phi huyễn” mới hiển lộ, rõ bầy viên giác diệu tâm bất động. Tương tự như cây tìm lửa (tâm cảnh) lửa phát cây cháy (tâm cảnh đều dứt) tro bay khói mất, hư không bất động.

Như thế dụng tâm huyễn, tu các pháp huyễn cũng vậy.

Khi huyễn tâm diệt mà chẳng rơi vào đoạn diệt, ấy là trừ huyễn theo lối huyễn giác. Huyễn giác vẫn là lớp mây mờ che lấp bản tánh viên giác. Tẩy sạch “huyễn giác” thì “giác viên mãn’ hiển bầy, mới gọi là chẳng rơi vào đoạn diệt.

Như vậy có nghĩa là ly chấp viên giác bất động, thì mới hoàn toàn giải thoát. Tương tự như hư không chẳng mất sau khi hoa đốm diệt. Giác tâm chẳng mất sau khi vô minh diệt.

Vô minh diệt dòng chuyển biến liên tục của ngũ uẩn cũng diệt luôn. Lúc ấy viên giác diệu tâm hiển hiện tức là bản thân thể trong sáng nhiệm mầu hiển lộ minh linh, hư diệu của kẻ đã hoàn toàn giải thoát.

Về vấn đề chỉ dậy phương tiện tu hành và tuần tự thứ lớp như thế nào mới nhập được cảnh giới “viên giác thanh tịnh” Đức Phật chỉ khai thị một cách ngắn gọn:

“ Giác chẳng có tiệm thứ

Phương tiện cũng như thế”

PHẦN THỰC TẬP

1./ “Ly chấp viên giác bất động mới hoàn toàn giải thoát”

Câu nói đó phải hoàn toàn hiểu như thế nào? Hãy trình bầy.

2./ Thử phác hoạ phương pháp viễn ly huyễn, để từ đó dẫn đến tánh thể viên giác.

Chương Phổ Nhãn

CHƯƠNG PHỔ NHÃN.

DỊCH NGHĨA:

Lúc bấy giờ Ngài Phổ Nhãn Bồ Tát ở giữa đại chúng rồi chỗ đứng dậy đến đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh bên hữu 3 vòng, rồi quỳ thẳng, chắp tay mà bạch Phật rằng:

Bạch đấng đại bi Thế Tôn! Con xin Ngài vì thính chúng Bồ Tát trong hội này và tất cả chúng sanh ở đời mạt pháp diễn nói thứ lớp tu hành của Bồ Tát. Bồ Tát phải tư duy như thế nào? Trụ trì như thế nào? Chúng sanh chưa ngộ phải dùng phương tiện gì khiến cho hết thảy đều được khai ngộ?

Bạch Đức Thế Tôn! Nếu chúng sanh không có phương tiện chân chánh và tư duy chân chánh thì nghe Như Lai nói tam muội này, tâm sanh mê muội, như vậy đối với viên giác tánh chẳng thể nào ngộ nhập được. Cúi mong Như lai vì chúng con và chúng sanh đời mạt pháp mà giả thuyết phương tiện.

Tác bạch rồi Phổ Nhãn Bồ Tát năm vóc gieo xuống đất, lặp đi lặp lại như vậy 3 lần.

Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Ngài Phổ Nhãn Bồ Tát rằng: Lành thay! Lành thay!

Này thiện nam tử! Ông có thể vì các Bồ Tát và các chúng sanh đời mạt pháp hỏi về thứ lớp tu hành, tư duy, trụ trì cho đến giả thuyết các pháp phương tiện. Ông nay nghe kỹ ta sẽ vì ông mà nói rõ. Bồ Tát Phổ Nhãn và đại chúng hoan hỉ vâng lời dậy của Phật, yên lặng lắng nghe:

Này thiện nam tử! Hàng tân học Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp muốn cầu tâm viên giác thanh tịnh Như Lai thì cần phải chánh niệm mới xa lìa được huyễn tâm. Trước hết phải y theo hạnh xa ma tha của Phật nghiêm trì cấm giới, cùng với chư vị pháp lữ sắp xếp đồ đệ, ở yên nơi tịnh thất toạ thiền và thường nhớ nghĩ thế này: những gì có thể thì thuộc về đất, những gì dịch thể thì thuộc về nước, những gì nhiệt lực thì thuộc về lửa, những gì động lực thì thuộc về gió. Khi bốn đại chủng ấy chia lìa nhau thì chẳng có gì gọi là thân cả. Suy nghĩ như vậy mới thấy thân này rốt ráo chẳng có tự thể, do hoà hợp các duyên mà có thân tướng như vậy, thân này chỉ có huyễn hoá.

Do vì 4 đại chủng duyên hợp mà vọng có lục căn. Lục căn, 4 đại trong ngoài hoà hợp có duyên khí, rồi tích tụ lại hình như có duyên tưởng giả lập, gọi là tâm.

Này thiện nam tử! Tâm hư vọng này nếu ly 6 trần thì chẳng có chỗ trú, và đại phân ly thì cũng có 6 trần. Thế thì duyên trần chẳng có, mà duyên tâm chẳng còn.

Này thiện nam tử! Thân huyễn hoá chúng sanh đã diệt thì tâm huyễn hoá cũng diệt, tâm huyễn hoá diệt thì trần huyễn hoá. Thì cái huyễn hoá diệt cũng diệt, tâm huyễn hoá diệt thì trần huyễn hoá cũng diệt, thì cái huyễn hoá cũng diệt. Huyễn hoá diệt đã diệt thì cái phi huyễn bất diệt. Ví như lau gương bụi hết thể sáng hiện ra.

Này thiện nam tử! Phải biết thân tâm đều là cấu huyễn. Tướng huyễn cấu diệt rồi thì 10 phương thanh tịnh.

Này thiện nam tử! Ví như bảo ma ni trong sáng ánh ra 5 sắc, theo mặt ngọc mà hiện. Thế nhưng người ngu si thấy ngọc ma ni thực có 5 sắc.

Này thiện nam tử! Tánh thanh tịnh viên giác theo chủng loại mà ảnh hiện thân tâm. Người ngu si nhận lầm ảnh hiện ấy cho là viên giác thanh tịnh thật tướng. Do vậy nên chẳng thể xa lìa được huyễn tâm.

Vì vậy Như Lai dậy: thân tâm là huyễn cấu. Đối với người ly được tâm huyễn cấu thì Phật gọi đó là Bồ Tát. Khi cấu đã diệt tức chẳng cần trừ cấu, thì danh ngôn giả tướng cũng chả còn.

Này thiện nam tử! Các vị Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp, khi thực chứng được huyễn hoá tâm diệt, lúc bấy giờ mới thấy được sự thanh tịnh vô biên của viên giác tâm hiển bầy. Viên giác đã tròn đầy thì huyễn tâm thanh tịnh, huyễn tâm thanh tịnh thì kiến trần thanh tịnh, kiến trần thanh tịnh thì nhãn căn thanh tịnh, nhãn căn thanh tịnh nên nhãn thức thanh tịnh, nhãn thức thanh tịnh thì văn trần thanh tịnh, văn trần thanh tịnh thì nhĩ căn thanh tịnh, nhĩ căn thanh tịnh thì nhĩ thức thanh tịnh, nhĩ thức thanh tịnh thì giác trần thanh tịnh. Thanh tịnh như thế nào…cho đến tỷ, thiệt, thân, ý cũng đều như vậy.

Này thiện nam tử! Vì căn thanh tịnh nên sắc trần thanh tịnh, sắc trần thanh tịnh thì thanh trần thanh tịnh. Hương vị, xúc, pháp cũng lại như vậy.

Này thiện nam tử! 4 đại thanh tịnh, nên 12 xứ, 18 giới, 25 cõi thanh tịnh thì thanh tịnh. Vì các pháp thanh tịnh nên 10 lực, tứ vô sở uý, tứ vô ngại trí, 18 bất cộng pháp, 37 phẩm trợ đạo đều được thanh tịnh. Như thế cho đến 8 muôn ngàn đà la ni môn, tất cả đều thanh tịnh.

Này thiện nam tử! Vì tánh của hết thảy thật tướng pháp đều thanh tịnh, do vậy thân thanh tịnh, một thân thanh tịnh

thì nhiều thân thanh tịnh. Nhiều thân thanh tịnh như thế cho đến 10 phương pháp giới chúng sanh đều là “viên giác thanh tịnh”. Nhiều thế giới thanh tịnh…cho đến suốt cả hư không, tròn khắp 3 đời tất cả đều bình đẳng bất động.

Này thiện nam tử! Hư không bình đẳng bất động, thì tánh viên giác bình đẳng bất động. Bốn đại bình đẳng bất động thì viên giác bình đẳng bất động, như thế cho đến 8 vạn 4 ngàn pháp môn đà la ni đầy khắp pháp giới.

Này thiện nam tử! Tính viên giác đầy khắp thanh tịnh bất động, tròn sáng không giới hạn, thì biết 6 căn đầy khắp pháp giới. 6 căn đầy khắp pháp giới…như thế nào cho đến pháp môn đà la ni đầy khắp pháp giới.

Này thiện nam tử! Vì tính viên giác tròn khắp nên tánh căn, tánh trần không hoại, không tạp. Căn trần không hoại…như thế dẫn đến pháp môn đà la ni chẳng hoại, chẳng tạp. Ví như trăm nghìn ngọn đèn soi chiếu trong 1 căn nhà, ánh sáng toả khắp chẳng hoại, chẳng tạp.

Này thiện nam tử! Đã thành tựu được tính viên giác, thì Bồ Tát chẳng bị pháp buộc, chẳng cầu pháp giải, không nhàm chán sanh tử, chẳng mến niết bàn, không kính người trì giới, chẳng ghét người phá giới, không trọng học lâu, chẳng khinh người mới học. Vì sao thế? Vì tất cả đều có giác tánh. Ví như nhãn quan thấy rõ cảnh tròn khắp mà chẳng có ưa ghét. Vì sao thế? Vì thể minh chiếu chẳng hai, nên chẳng có sự ưa ghét.

Này thiện nam tử! Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp tu tập tâm này mà được thành tựu thì ở nơi ấy cũng chẳng có tu, cũng chẳng có thành tựu. Viên giác soi khắp tịch diệt không hai. Ở trong số trăm nghìn muôn ức a tăng kỳ thế

giới của Phật như số cát sông hằng chẳng thể đếm hết đều cũng như hoa đốm ở hư không, loạn khởi, loạn diệt, chẳng tức, chẳng ly, chẳng buộc, chẳng mở, mới biết chúng sanh bản lai là Phật, sanh tử, niết bàn cũng như giấc mộng đêm qua.

Này thiện nam tử! Vì đã như giấc đêm qua, nên sanh tử niết bàn chẳng khởi, chẳng diệt, chẳng mất, chẳng qua, chẳng lại. Người chứng được như vậy chẳng tác, chẳng chỉ, chẳng nhậm, chẳng diệt. Trong cảnh chứng ấy, không năng, không sở, rốt ráo chẳng có cảnh chứng, cũng không có người chứng. Vì thế tánh của tất cả pháp là bình đẳng bất hoại.

Này thiện nam tử! Các vị tân học Bồ Tát nên tu hành như thế, thứ lớp như thế, tư duy như thế, trụ trì như thế, phương tiện như thế, cầu pháp như thế thì chẳng mê muội.

Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn muốn lặp lại ý nghĩa này, nên nói kệ rằng:

Phổ Nhãn ông nên biết

Tất cả các chúng sanh

Thân, tâm đều như huyễn

Tướng thân thuộc bốn đại

Tâm tính thuộc sáu trần

Bốn đại thế phân ly

Lấy đâu mà duyên khởi

Thứ lớp tu như vậy

Tất cả đều thanh tịnh

Khắp pháp giới bất động

Không tác, chỉ, nhậm, diệt

Cũng không người năng chứng

Hết thảy thế giới Phật

Như hoa đốm hư không

Ba đời đều bình đẳng

Hoàn toàn chẳng khứ lai

Bồ Tát mới phát tâm

Chúng sanh đời mạt pháp

Muốn cầu vào Phật đạo

Nên như vậy tu hành.

CHÚ THÍCH:

- Khai ngộ: Nói cho đủ là khai trí ngộ lý, tức là phá vỡ vô minh, khiến trí tuệ phát sinh, mới nhận thức được chân lý.

- Chánh tư duy: Suy nghĩ chân chính. Đó là một trong 8 nẻo đường của bát chánh đạo. Chánh tư duy còn có nghĩa rõ biết tư duy như huyễn.

- Mê muội: Mê lầm, phàm phu vì mê nên chấp có ngã. Nhị thừa vì lầm nên chấp có pháp. Chấp ngã nên bị pháp

tướng ngăn che. Cả hai đều bị chướng ngại, không thể ngộ nhập được viên giác.

- Xa ma tha: Trung Hoa dịch là chỉ tịch tịnh. Đó là pháp hạnh tập trung tư duy (Định).

- Duyên khí: duyên là phan duyên, khí là khí phần, có nghĩa là tâm do một phần khí chất ở nơi chân tâm phát ra. Cũng có giải thích: duyên là các duyên, khí là tập trung khí vọng tưởng. Duyên khí chính là do sắc tâm hư vọng do nơi các duyên mà phát ra.

- Duyên tâm: Cái tâm phan duyên sự vật, theo cảnh mà phân biệt.

- Ma ni bảo châu: Trung Hoa dịch là như ý. Ngọc ma ni hàm chứa: thể, tướng, dụng.

- Sắc trần: Trần cảnh thuộc về sắc tướng có thể thấy được. Trần có nghĩa là ô nhiễm. Vì thế cái gì làm ô nhiễm chơn tánh đều gọi là trần.

- 12 xá: gồm 6 căn và 6 trần

- 18 giới: gồm 6 căn, 6 trần và 6 thức.

- 25 hữu: gồm lục dục có 14 hữu, sắc giới có 7 hữu, vô sắc giới có 4 hữu.

- Lục dục có 14 hữu: 4 châu:

1./ Nam thiên bộ châu.

2./ Đông thắng thần châu.

3./ Tây ngưu hoá châu.

4./ Bắc cửu lô châu.

Bốn ác thú là:

5./ Địa ngục.

6./ Ngạ quỷ

7./ Súc sanh.

8./ A tu la

Sáu cõi dục:

9./ Tứ thiên vương thiên

10./ Đao lợi thiên.

11./ Dạ ma thiên.

12./ Đầu suất đà thiên.

13./ Hoá lạc thiên.

14./ Tha hoá tự tại thiên.

Sắc giới có 7 hữu:

15./ Đại phạm thiên (sơ thiền).

16./ Sơ thiền thiên

17./ Nhị thiền thiên

18./ Tam thiền thiên

19./ Tứ thiền thiên.

20./ Tịnh cư thiên (bất hoàn thiên)

21./ Vô tưởng thiên (thuộc tứ thiền).

22./ Không vô biên xứ.

23./ Thức vô biên xứ.

24./ Vô sở hữu xứ.

25./ Phi phi tưởng xứ.

Thập lực: 10 thứ trí lực của Phật:

1./ Thị xứ phi xứ trí lực: Phật biết rõ nhân duyên quả báo một cách như thật. Gây nhân lành được quả báo an vui là thị xứ, tạo nhân ác cầu được quả an vui là phi xứ.

2./ Nghiệp trí lực: Phật biết rõ hành nghiệp của chúng sanh trong 3 đời (thiện, ác và bất động nghiệp).

3./ Định trí lực: Phật biết rõ căn cơ của chúng sanh để tuỳ nghi giáo hoá.

4./ Căn trí lực: Phật biết rõ sự ưa muốn của chúng sanh để tuỳ nghi giáo hoá.

5./ Dục trí lực: Phật biết rõ sự ưa muốn của chúng sanh.

6./ Giới trí lực: Chữ giới có nghĩa là tâm tánh, phần chủng tử ở bên trong của một chúng sinh như tham, sân, si, Phật biết rõ lúc nào có thể độ, người nào có thể độ, người nào không thể độ.

7./ Chí xứ chí lực: Phật biết rõ chỗ nhà của chúng sanh. Hành thiện nghiệp chỗ đến sẽ là nhơn đạo hoặc thiên đạo.

Hành ác nghiệp chỗ đến sẽ là địa ngục, ngạ quỷ hay súc sanh. Hành vô lậu nghiệp chỗ đến sẽ là niết bàn tịch tịnh.

8./ Túc mệnh trí lực: Phật biết rõ việc nhiều đời trước của chúng sanh trong ngàn muôn ức kiếp.

9./ Thiên nhãn trí lực: Phật biết rõ chúng sanh chết kia sanh đây do nghiệp duyên ác gì, thọ quả báo tốt xấu ra sao trải qua hàng trăm ngàn kiếp.

10./ Lậu tận trí lực: Phật biết rõ chúng sanh ai là người lậu tâm vĩnh viễn không còn thọ thân hậu hữu sanh tử.

- Tứ vô sở uý: Tức là 4 thứ tâm hoá thành không sợ sệt. Do được 4 điều này mà Đức Phật không bao giờ có sự sợ sệt khi thuyết pháp giữa đại chúng.

1./ Nhất thiết trí vô uý: Đức Phật thấy hết và biết hết tất cả pháp thế và xuất thế gian.

2./ Lậu tận vô uý: Đức Phật đoạn hết tất cả phiền não mà tâm không một chút sợ sệt.

3./ Thuyết chướng đạo vô uý: Phật biết rõ, nói rõ, dậy rõ về những hoặc nghiệp, khổ…các pháp chướng đạo.

4./ Thuyết tận khổ đạo vô uý: Phật biết rõ, nói rõ, dậy rõ về những phương pháp diệt khổ.

- Tứ vô ngại trí: 4 thứ trí tuệ, đối cảnh ứng cơ không bị chướng ngại. Đứng về mặt ý nghiệp gọi là giải, đứng về mặt khẩu nghiệp gọi là biện.

1./ Pháp vô ngại: Đối với tất cả các pháp hoặc danh hoặc tướng đều rõ biết và nói được hết.

2./ Nghĩa vô ngại: Tất cả thật nghĩa của các pháp đều rõ biết và nói được hết.

3./ Từ vô ngại: Đối với ngôn ngữ ứng dụng cho từng địa phương thảy đều thông suốt.

4./ Nhạo thuyết vô ngại: Do có đủ 3 vô ngại trên mà Đức Phật thuyết pháp tự tại vui vẻ không bị chướng ngại.

- Mười tám bất cộng pháp: 18 bất cộng pháp này chỉ Phật mới có. Hàng nhị thừa và Bồ Tát không thể cùng có. Do vậy mới có bất cộng.

1./ Thân vô thất: Đức Phật từ vô lượng kiếp đến nay, thường dùng giới, định, huệ và từ bi để tu thân tướng. Công đức ấy được viên mãn, phiền não đều dứt sạch nên gọi là thân vô thất.

2./ Khẩu vô thất: Phật có vô lượng trí tuệ biện tài nên khi thuyết pháp đều tuỳ căn cơ của chúng sanh mà khiến họ được tỏ ngộ, nên được gọi là khẩu vô thất.

3./ Niệm vô thất: Đức Phật tu các pháp thiền định đến rốt ráo vi diệu. Đối với các pháp, tâm không ô nhiễm, được sự an ổn của đệ nhất nghĩa đế, nên gọi là niệm vô thất.

4./ Vô dị tưởng: Đức Phật bình đẳng độ chúng sanh, tâm không lựa chọn nên gọi là vô dị tưởng.

5./ Vô bất định tâm: Bốn oai nghi đi, đứng, nằm, ngồi của Phật luôn luôn ở trong định, nên gọi là vô bất định tâm.

6./ Vô bất tri dĩ xả: Đối với tất cả các pháp, Đức Phật hiểu biết tường tận. Dùng trí tuệ chiếu soi biết pháp nào

nên xả thì xả, không khi nào biết mà xả, nên gọi là vô bất tri dĩ xả.

7./ Dục vô diệt: Đức Phật đầy đủ các pháp lành, luôn độ cho chúng sanh mà tâm không bao giờ nhàm chán cho là đủ, mà gọi là dục vô diệt.

8./ Tinh tấn vô diệt: Thân, tâm của Phật luôn luôn tinh tấn, không bao giờ dừng nghĩ, nên gọi là tinh tấn vô diệt.

9./ Niệm vô diệt: Phật luôn luôn nghĩ nhớ chúng sanh để độ cho họ được vào cảnh giới niết bàn nên gọi là niệm vô diệt.

10./ Huệ vô diệt: Phật đầy đủ trí huệ không giới hạn, không cùng tận nên gọi là huệ vô diệt.

11./ Giải thoát vô diệt: Đức Phật xa lìa tất cả chấp trước, đầy đủ hai thứ giải thoát: hữu vi và vô vi giải thoát. Hữu vi giải thoát là sự giải thoát tương ứng với trí tuệ vô lậu. Vô vi giải thoát là sạch hết tất cả phiền não, nên gọi là giải thoát vô diệt.

12./ Giải thoát tri kiến vô diệt: Phật đối với tất cả pháp giải thoát thấy biết rõ ràng, phân biệt vô ngại, nên gọi là giải thoát tri kiến vô diệt.

13./ Nhất thiết thân nghiệp tuỳ trí tuệ hành: Thân nghiệp của Phật hành động theo sự điều khiển của trí tuệ mà diễn nói tất cả các pháp, nên gọi là nhất thiết thân nghiệp tuỳ trí huệ hành.

14./ Nhất thiết khẩu nghiệp tuỳ trí huệ hành: Trí huệ của Phật, phát ngôn theo sự điều khiển của trí huệ mà vận

chuyển hoá độ lợi ích chúng sanh, nên gọi là nhất thiết khẩu nghiệp tuỳ trí huệ hành.

15./ Nhất thiết ý nghiệp tuỳ trí huệ hành: Ý nghiệp của Phật luôn luôn thanh tịnh xuất từ trí huệ mà vận chuyển vào tâm tư chúng sanh nên gọi là nhất thiết ý nghiệp tuỳ trí huệ hành.

16./ Trí huệ tri quá khứ vô ngại: Phật dùng trí huệ biết tất cả pháp chúng sanh hoặc phi chúng sanh về quá khứ không bị chướng ngại.

17./ Trí huệ tri hiện tại vô ngại: Phật dùng trí huệ biết tất cả chúng sanh pháp hoặc phi chúng sanh pháp trong hiện tại không bị chướng ngại.

18./ Trí huệ tri vị lai vô ngại: Phật dùng trí huệ biết tất cả chúng sanh pháp hoặc phi chúng sanh pháp ở vị lai mà chẳng chướng ngại.

- BA MƯƠI BẨY PHẨM TRỢ ĐẠO: Chữa phẩm có nghĩa là pháp, cũng có nghĩa là loại, là món. Trợ có nghĩa là phụ giúp vào. Vậy 37 phẩm này là những pháp trợ lực cho chánh đạo. Muốn thành tựu đạo Bồ Đề cần phải dùng 37 pháp này để trợ giúp vào mới mong đạt kết quả. Gồm có:

- Tứ niệm xứ: có 4.

- Tứ chánh cần: có 4.

- Tứ như ý túc: có 4.

- Ngũ căn: có 5.

- Ngũ lực: có 5.

- Thất giác chi: có 7.

- Bát chánh đạo: có 8.

Tổng cộng: 37 phẩm.

+ Tứ niệm xứ gồm có:

1./ Thân niệm xứ: quán thân bất tịnh.

2./ Thọ niệm xứ: quán thọ thì khổ.

3./ Tâm niệm xứ: quán tâm vô thường.

4./ Pháp niệm xứ: quán pháp vô ngã.

+ Tứ chánh cần: Một lòng tinh tấn thực hành 4 pháp này gọi là tứ chánh cần, gồm có:

1./ Đối với việc ác đã sanh, phải siêng năng diệt trừ. ( Dĩ sanh ác linh vĩnh đoạn như tật tật bệnh).

2./ Đối với việc ác chưa sanh, phải siêng năng khiến cho không sanh. ( Vị sanh ác, linh bất sanh, như phòng hoả tai).

3./ Đối với việc thiện chưa sanh: phải siêng năng khiến cho sanh. ( dĩ sanh thiện, linh tăng trưởng, như bồi hoả mộc).

4./ Đối với việc thiện đã sanh, phải siêng năng khiến cho tăng trưởng. ( vi sanh thiện, linh tốc sanh, như quán chủng tử).

+ Tứ như ý túc: Tứ niệm xứ là tu về trí huệ. Tứ chánh cần tu về chánh tinh tấn. Như vậy tinh tấn và trí tuệ được tăng trưởng nhưng định lực còn yếu. Do đó cần thêm 4 thứ

định để nhiếp tâm, thì định và huệ ngang nhau, mới đạt được như ý, nên gọi là như ý túc. Gồm có:

1./ Dục như ý túc: Dục có nghĩa là mong muốn. Ở nơi gia hạnh vị mà khởi ra định, nương nhờ sức của dục dẫn phát mà khởi ra Dục như ý túc.

2./ Tinh tấn như ý túc: Ở nơi gia vị hạnh nhất tâm chuyên tu, nhờ sức của tâm nên dịch được dẫn phát khởi ra Nhất Tân Như Ý Túc.

3./ Nhất tâm như ý túc: Ở nơi gia vị hạnh nhất tâm chuyên tu, nhờ sức của tâm nên dịch được dẫn phát khởi ra Nhất Tân Như Ý Túc.

4./ Quán như ý túc: Ở nơi gia vị hạnh, quán sát chơn lý, nhờ nới sức quán dẫn phát mà khởi ra Quán Như Ý Túc.

+ Ngũ căn: Căn có nghĩa là năng sanh và tăng trưởng. Ngũ căn có 2 loại: 1 là căn của ngũ thức. 2 là căn của tín. Ở đây thuộc loại thứ 2.

1./ Tín căn: Tín căn Tam Bảo.

2./ Tấn căn: Dũng mãnh tu theo thiện pháp.

3./ Niệm căn: Ghi nhớ chánh pháp.

4./ Định căn: Tâm chuyên chú ở một cảnh mà không bị dao động.

5./ Huệ căn: Tư duy chân chánh.

Năm pháp này là nguồn gốc sanh ra tất cả thiện pháp khác, nên gọi là ngũ căn.

+ Ngũ lực: Do ngũ căn tăng trưởng tạo thành năng lực đối trị lại ngũ chướng gọi là ngũ lực. Gồm có:

1./ Tín lực: Tín căn tăng trưởng có năng lực phá trừ các tà tín.

2./ Tấn lực: Tấn căn tăng trưởng có năng lực diệt trừ sự giải đãi của thân.

3./ Niệm lực: Niệm căn tăng trưởng có năng lực phá trừ tà niệm.

4./ Định lực: Định căn tăng trưởng có năng lực phá trừ loạn tưởng.

5./ Huệ lực: Huệ căn tăng trưởng có năng lực phá trừ “hoặc” trong tam giới.

+ Thất giác chi: Thất giác chi, đôi khi cũng có tên gọi là thất Bồ Đề phần hay thất giác phần. Chữ giác ở đây phải được hiểu là giác liễu hay giác sát ( rõ biết hay xét biết). Pháp này chia làm 7 phần (chi) là:

1./ Trạch pháp giác chi: Dùng trí huệ để lựa chọn các pháp chân thật và hư giả.

2./ Tinh tấn giác chi: Dùng sức mạnh nội tâm viễn ly hạnh tà để tu pháp chơn.

3./ Hỷ giác chi: Tâm được pháp lành sanh hoan hỉ.

4./ Khinh an giác chi: Tâm được nhẹ nhàng, an ổn và thư thái, sau khi đã tận diệt sự day rứt của thân tâm.

5./ Niệm giác chi: Nhớ nghĩ minh bạch nơi định và huệ không để quên mất, khiến định và huệ được quân bình.

6./ Định giác chi: Dùng định lực để tâm trụ ở một cảnh không bị tán loạn.

7./ Hành xả giác chi: Xả bỏ hết thảy các pháp, giữ tâm thanh thản, không hoài niệm những cảnh đã qua. Đây chính là tâm sở thuộc về hành uẩn gọi là hành xả.

Hành giả nương theo 7 pháp này mà thực hành năng chứng quả vô học.

+ Bát chánh đạo: 8 nẻo đường chân chính.

1./ Chánh kiến: Thấy biết chân chánh. Liễu được lý Tứ Đế nhờ dùng huệ vô lậu làm thể. Huệ được xem như là trụ cột của bát chánh đạo vậy.

2./ Chánh tư duy: Suy nghĩ chân chánh, thấy được chân lý Tứ Đế còn phải tư duy để cho chân trí tăng trưởng. Dụng tâm vô lậu làm thế.

3./ Chánh ngữ: Nói lời chân chánh, dụng chân trí để tu khẩu nghiệp, lấy giới vô lậu làm thể.

4./ Chánh nghiệp: Hành động chân chánh. Dùng chân trí loại bỏ những hành động không chân chánh, an trụ nơi thân nghiệp thanh tịnh, lấy giới vô lậu làm thể.

5./ Chánh mệnh: Mạng sống chân chánh tức giữ cho thân, khẩu, ý được thanh tịnh, thuận theo chánh pháp, viễn ly pháp tà mệnh, lấy giới vô lậu làm thể.

6./ Chánh tinh tấn: Siêng năng chân chánh, lấy dụng chân trí tu đạo niết bàn, dụng cần vô lậu làm thể.

7./ Chánh niệm: Nhớ nghĩ chân chánh, dụng chân trí nhớ nghĩ chánh đạo, xua đuổi tà niệm, tạp niệm xen vào, lấy niệm vô lậu làm thể.

8./ Chánh định: Thiền định chân chánh, dụng chân trí để nhập thiền định vô lậu, lấy định vô lậu làm thể.

+ A Tăng Kỳ: Trung Hoa dịch là vô số.

+ Tám muôn bốn ngàn môn đà la ni: Đà la ni Trung Hoa dịch là tổng trì, có nghĩa là ở trong mỗi một pháp môn tóm giữ được tất cả pháp. Do có 84 ngàn phiền não trần lao mà có pháp đối trị lại là 84 ngàn môn đà la ni.

+ Tánh diệu giác: Giác hạnh viên mãn một cách rốt ráo vi diệu.

+ Căn tánh: Tánh của căn. Nguồn gốc xuất sanh khí lực gọi là căn. Tập quán của thiện ác gọi là tánh.

+ Trần tánh: Tánh của Trần. Hết thảy pháp trong thế gian gọi là trần, bản chất ô nhiễm gọi là tánh.

LƯỢC GIẢI:

Con đường Tri Lý là con đường trực chỉ đến quả vị Phật. Con đường này không theo một lộ trình vạch sẵn, mà chỉ cần “liễu ngộ nhất tâm”. Biết huyễn tức ly, không cần phương tiện, ly huyễn tức giác chẳng cần thứ lớp. Như vậy con đường này chỉ dành cho những đại sĩ pháp thân mới đủ khả năng liễu đạt được. Còn hàng tân học Bồ Tát khó mà theo kịp. Với lại những chúng sanh mang cặp kính màu làm sao với tới. Đứng trước một vấn đề nan giải, Bồ Tát Phổ Nhãn dùng pháp nhãn quán sát căn tánh của chúng sanh, sót thương kẻ tân học nên mở lời thưa thỉnh cầu Phật giả

thuyết phương tiện để khai ngộ cho hàng tân học Bồ Tát và chúng sanh trong đời mạt pháp nhờ đó mà có thể hạ thủ công phu, ngộ nhập viên giác.

Có thể tóm y lời thưa của Bồ Tát Phổ Nhãn như sau:

1. Bồ Tát phải tư duy như thế nào?

2. Bồ Tát phải trụ trì như thế nào?

3. Những chúng sanh chưa ngộ phải dùng phương tiện gì khiến cho hết thảy đều khai ngộ?

Sau lời thỉnh pháp bằng một nghi thức thông lệ của Bồ Tát Phổ Nhãn, Đức Thế Tôn hứa khả, rồi Ngài bắt đầu khai thị.

Này thiện nam tử! “ Hàng tân học Bồ Tát và chúng sanh trong đời mạt pháp, muốn cầu tâm viên giác thanh tịnh Như Lai thì cần phải chánh niệm, mới xa lìa được huyễn tâm. Trước hết phải y theo hạnh Xa Ma Tha của Phật, nghiêm trì cấm giới cùng với chư vị pháp lữ, sắp xếp đồ đệ, ở yên nơi tịnh thất toạ thiền”.

Muốn cầu tâm viên giác thanh tịnh, trước hết phải nhận bằng cửa ngõ tư duy chánh niệm. Có chánh niệm mới viễn ly được huyễn. Chánh niệm tức là ly niệm. Từ đó y cứ vào pháp hạnh Xa ma tha, pháp hành tập trung tư duy mà nghiêm trì giới luật cùng chung với pháp lữ, ở yên nơi tịnh thất toạ thiền. Như vậy là cụ túc an lạc hành. Phương pháp này chính là con đường tam vô lậu học ( giới, định, huệ). Phải nhận thức được rằng tánh không nhiễm gọi là giới. Việt định là chánh định, liễu tri thật tướng pháp là huệ. Hội đủ điều kiện này, hành giả mới đủ khả năng tư duy quán niệm về thân, tâm mà không sanh giác quán.

Bồ Tát phải tư duy thế nào?

Đức Phật khai thị có 2 pháp tư duy: tư duy thân không và tư duy tâm không. Tư duy thân, Đức Phật khai thị: “ Thân thể của ta đây chỉ là sự tập hợp 4 đại chủng, những gì “cố thế” thì thuộc về đất, những gì “dịch thể” thì thuộc về nước, những gì “nhiệt lực” thì thuộc về lửa, những gì “động lực” thì thuộc về gió. Khi cả 4 đại chủng ấy chia lìa nhau thì chẳng có gì gọi là thân cả. Suy nghĩ như vậy mới biết thân này rốt ráo chẳng có tự thể, do hoà hợp các duyên mà thân tướng. Như vậy thân này chỉ là huyễn hoá, là tánh không”.

Lời dậy đó dụng theo pháp từ tổng hợp đến phân tích. Thử đem thân thể của một cá nhân để quan sát toàn bộ, ta thấy rõ thân thể chỉ là sự tổ hợp của 4 đại chủng. Những gì cố thể thuộc về đất, những gì dịch thể thuộc về nước, những gì nhiệt lực thuộc về lửa, những gì động lực thuộc về gió. Như vậy toàn bộ cơ thể là do tổ hợp của 4 đại chủng mà có. Khi 4 đại chủng ấy chia lìa thì chẳng có gọi là thân. Do vậy thân hoàn toàn chẳng có tự thể, nên khi 4 đại chủng ly tán, thì thân tán hoại. Tư duy như vậy mới thấy rõ thực chất thân này cũng chỉ là hư huyễn, là tánh không.

Tư duy tâm, Đức Phật dậy:

“ Do vì 4 đại chủng duyên hợp mà vọng có lục căn. Lục căn 4 đại trong ngoài hoà hợp vọng có duyên tướng: giả lập gọi là tâm.

Tâm hư vọng này nếu ly 6 trần thì chẳng có chỗ trú và 4 đại phân chia thì cũng chẳng có 6 trần. Thế thì duyên trần chẳng có, mà tâm duyên chẳng còn”.

Đây là pháp quán tâm không. Tâm ở đây chỉ cho đệ lục ý thức trong duy thức học. Sáu thức, 6 căn, 6 trần đối nhau mà khởi: nhưng nếu không có 6 trần là sở duyên tức không thể có cái tâm năng duyên. Nếu quán sát 6 trần thì cũng do tứ đại hợp thành. Khi tứ đại tan rã thì trần kia cũng tán hoại, và như vậy, cái tâm năng duyên cũng không thể tồn tại được. Nói cách khác, 6 căn, 6 trần, 6 thức và cả 4 đại đều chỉ là sự tương quan tổ hợp, không thật. Đã không thật tất nhiên cái tâm này chỉ là tâm huyễn. Tư duy như vậy mới thấy rõ thực chất tâm này cũng chỉ là như huyễn.

Bồ Tát phải trụ trì như thế nào?

Đức Phật khai thị: Này thiện nam tử! Thân huyễn hoá của chúng sanh diệt. Tâm huyễn hoá của chúng sanh diệt, tâm huyễn hoá cũng diệt. Tâm huyễn hoá diệt thì trần huyễn hoá diệt. Trần huyễn hoá diệt thì các huyễn hoá diệt cũng diệt. Huyễn hoá diệt đã diệt thì cái phi huyễn bất diệt.

Khi đã quán thân “vô thể” tức là đồng với huyễn hoá, rồi an trụ nhậm trì trong cảnh như huyễn, lúc ấy thì huyễn thân không còn, tức là “huyễn thân diệt”. Tâm năng lại duyên gá nơi huyễn thân mà có. Nên khi huyễn thân diệt, thì huyễn tâm cũng diệt. Huyễn thân, huyễn tâm đã diệt thì năng đối không còn, lục trần sở đối đương nhiên phải diệt, thì huyễn trần, “sở quán” và “sở diệt” đã diệt thì huyễn diệt. Thế thì một pháp cũng chẳng tạo lập và cả tướng pháp cũng không. Xem vậy cũng đủ rõ lớp lớp diệt huyễn, nhịp nhịp trụ trì. Huyễn diệt đã diệt lồ lộ chân pháp uyên nguyên.

Nói cách khác, khi huyễn diệt rồi tất nhiên còn lại cái “phi huyễn”, ấy là tánh viên giác chân thường bất diệt.

Tánh viên giác bản lai vốn thanh tịnh sáng ngời, nhưng vì huyễn che lấp nên không hiển hiện được. Khi viễn ly tất cả các huyễn, thì tánh viên giác thuần là minh linh, hư diệu. Tương tự như lau gương, do bẩn lau hết, thì thể sáng do gương hiện ra. Xét cho cùng chẳng phải lau gương mà thực chất lau cái dơ bẩn. Vì thế gương trước sau như một.

Cũng như vậy, viên giác phi huyễn thể vốn chân thường trong sáng. Do vô minh vọng chấp huyễn ngã, huyễn pháp nên thể viên giác ẩn mặt.

Đến lúc ngã diệt, pháp diệt, huyễn diệt cũng diệt luôn, thì tánh giác viên giác thường trụ hiển bầy, bất diệt trong sáng. Nên biết thân, tâm đều là huyễn cấu, tướng cấu. Khi huyễn cấu, tướng cấu đã diệt, thì tất cả các cấu 10 phương đều trong sáng, đó là ý nghĩa “Ly huyễn tức giáo”. Như vậy Bồ Tát phải trụ trì ở nơi viên giác. Khi đã trú nơi viên giác thì thấy hết thảy các pháp đều thanh tịnh, cho đến tất cả đều bình đẳng.

• Thấy các pháp thế gian và xuất thế đều thanh tịnh (sự vô ngại). Viên giác đã tròn đầy thì huyễn tâm thanh tịnh, huyễn tâm thanh tịnh thì kiến trần thanh tịnh…như thế cho đến 8 muôn 4 ngàn đà la ni môn, tất cả đều thanh tịnh.

• Thấy các pháp y báo, chánh báo đều thanh tịnh. Vì tánh của hết thảy đều thanh tịnh, do vậy thân thanh tịnh. Một thân thanh tịnh thì nhiều thân thanh tịnh. Nhiều thân thanh tịnh như thế cho đến 10 phương chúng sanh đều viên giác thanh tịnh.

• Một thế giới thanh tịnh thì nhiều thế giới thanh tịnh…cho đến suốt cả hư không tròn khắp ba đời đều thanh tịnh.

• Thấy các pháp đều bất động ( lý vô ngại). Hư không bình đẳng bất động thì tánh viên giác bình đẳng bất động. Bốn đại bình đẳng bất động thì tánh viên giác bình đẳng bất động. Như thế cho đến 8 vạn 4 ngàn pháp môn đà la ni bình đẳng bất động, thì tánh viên giác bình đẳng bất động.

• Thấy các pháp đều phổ biến (sự lý vô ngại).

• “Tánh viên giác đầy khắp thanh tịnh bất động, tròn sáng không giới hạn, thì biết 6 căn đầy khắp thế giới…như thế cho đến pháp môn đà la ni khắp thế giới”.

• Thấy các pháp đều viên dung (sự sự vô ngại).

• “ Vì tánh viên giác tròn đầy tánh căn tánh trần không hoại…như thế dẫn đến pháp môn đà la ni chẳng hoại chẳng tạp.

• Thấy các pháp đều bình đẳng (vô phân biệt trí). “Bồ Tát” và chúng sanh đời mạt pháp tu tập tâm này mà được thành tựu, thì ở nơi ấy chẳng thấy có tu, cũng chẳng thấy có thành tựu. Viên giác soi khắp tịch diệt không hai. Niết bàn chẳng khởi, chẳng diệt, vô khứ, vô lai. Nơi cảnh sở chứng chẳng được chẳng mất, chẳng lấy chẳng bỏ. Người chứng được như vậy chẳng tác, chẳng chỉ, chẳng nhậm, chẳng diệt. Trong cảnh chứng ấy không năng, không sở, rốt ráo chẳng có cảnh chứng, cũng không có người chứng. Vì thể tánh của tất cả pháp đều bình đẳng bất hoại.

Điều cần ghi nhận ở đây là khi đã trú ở viên giác thì thấy hết thảy các pháp đều thanh tịnh, cho đến tất cả đều bình đẳng. Các pháp thanh tịnh cho đến bình đẳng chẳng tuân theo một diễn trình thứ tự chủng loại, bởi lẽ nhiều pháp thanh tịnh, thì một pháp thanh tịnh, một pháp thanh

tịnh thì nhiều pháp thanh tịnh. Một pháp bình đẳng thì nhiều pháp bình đẳng, nhiều pháp bình đẳng thì một pháp bình đẳng…Đó chính là lối nhận thức một là tất cả, tất cả là một.

Những chúng sanh chưa ngộ phải dùng phương tiện gì khiến cho hết thẩy đều được khai ngộ?

Đức Phật khai thị một cách ngắn gọn:

“Chúng sanh đời mạt pháp muốn cầu vào Phật đạo, nên như vậy tu hành”

Qua lời khai thị đó, ta thấy rõ: Hãy đem phương tiện thứ tự mà truyền đạt cho tha nhân.

Truyền đạt như thế khiến cho họ tiếp thu được như thế. Đó chính là phương tiện để “ Ngộ nhập viên giác”.

PHẦN THỰC TẬP:

Qua đoạn Kinh đã được nghe giảng, thử trình bầy về hai cách quán thân và tâm. Từ đó nhận định như thế nào về pháp quán thân và tâm của hàng nhị thừa.