Đại Phương Quảng Viên Giác Kinh

Chương Kim Cang Tạng

CHƯƠNG KIM CANG TẠNG

DỊCH NGHĨA:

Lúc bấy giờ Bồ Tát Kim Cang Tạng, ở giữa đại chúng, rời chỗ ngồi đứng dậy, đến đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh bên hữu 3 vòng, rồi quỳ thẳng chắp tay mà tác bạch.

Bạch đấng đại bi Thế Tôn! Ngài đã khéo vì chư vị Bồ Tát và chúng sanh mà tuyên dương đại tổng trì viên giác là pháp hành căn bản sơ khai của Như Lai, và chỉ dạy phương tiện thứ lớp, khiến cho trong pháp hội này vâng lãnh huấn dụ từ bi của Ngài mà huyễn mạng tiêu tan, mắt huệ sáng tỏ.

Bạch Đức Thế Tôn! Nếu chúng sanh bản lai là Phật thì sao lại có vô minh? Nếu vô minh là chúng sanh vốn có, thì sao Như Lai lại nói chúng sanh bản lai là Phật? Nếu 10 phương “Dị sanh” vốn đã là Phật, rồi sau ra khỏi vô minh. Vậy thì Đức Như Lai, chừng nào thì các phiền não sẽ phát sanh trở lại? Cúi mong Đức Bất Xả Vô Giá Đại Bi vì các Bồ Tát và tất cả chúng sanh đời mạt pháp mở kho tàng bí mật, khiến cho họ được nghe pháp môn liễu nghĩa và giáo lý của Tu Đa La ngõ hầu dứt hẳn mọi sự ngờ vực. Tác bạch rồi, Bồ Tát Kim Cang Tạng 5 vóc gieo xuống đất, lặp đi lặp lại như vậy 3 lần.

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Bồ Tát Kim Cang Tạng kệ rằng: Lành thay! Lành thay! Này thiện nam tử! Ông có thể vì chư vị Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp, hỏi Như Lai về những điều bí mật sâu xa, những phương tiện rốt ráo, những điều giáo huấn tối thượng về pháp liễu nghĩa Phật thừa, dành cho chư vị Bồ Tát và tất cả chúng sanh đời mạt pháp được lòng tin quyết định, dứt hẳn nghi ngờ. Ông hãy

nghe kỹ, ta sẽ vì ông mà nói rõ. Bồ Tát Kim Cang Tạng và tất cả đại chúng vâng lời dậy của Phật, yên lặng lắng nghe.

Này thiện nam tử! Ví như con mắt bị nhặm đỏ nên thấy hoa đốm ở hư không, khi hết đỏ mắt thì không thể nói rằng: mắt nhặm đỏ đã hết, đến khi nào lại sanh ra mắt nhặm đỏ? Vì sao? Vì bệnh mắt nhặm đỏ và hoa đốm, cả hai không thật thể, cả hai đối đãi nhau. Cũng như hoa đốm trong hư không, khi đã diệt, thì không thể nói hư không đến lúc nào lại sanh hoa đốm nữa? Vì sao? Vì hư không vốn chẳng có hoa, vốn chẳng phải khởi diệt. Như vậy sanh tử niết bàn cũng là khởi diệt. Viên giác thanh tịnh vốn như hoa đốm và mắt nhặm đỏ.

Này thiện nam tử! Phải biết hư không chẳng phải tạm có, cũng chẳng phải tạm không, huống chi viên giác tuỳ thuận Như Lai lại là bản tánh như hư không bình đẳng.

Này thiện nam tử! Ví như lọc quặng vàng, vàng không phải do lọc mà có. Khi đã thành vàng ròng, thì không bao giờ trở lại làm quặng nữa. Dủ bao luâ đi nữa, tính vàng cũng chẳng hoại. Như vậy chẳng thể nói: Vàng vốn chẳng phải là vàng. Viên giác Như Lai cũng như vậy.

Này thiện nam tử! Viên giác Như Lai vốn chẳng có Bồ Đề và niết bàn, cũng chẳng là Phật hay không là Phật, cũng chẳng có là vọng luân hồi hay phi luân hồi.

Này thiện nam tử! Cảnh giới viên giác của Thanh Văn là tiêu diệt tất cả thân tâm, ngôn ngữ mà chẳng bao giờ đạt đến viên giác Như Lai, huống chi là tâm trí tư duy thì làm sao lường được cảnh giới của viên giác Như Lai.

Ví như lấy 1 đốm lửa mà đốt núi Tu Di, thì không bao giờ đốt được. Bạch Đức Thế Tôn! Nếu chúng sanh bản lai là Phật thì sao lại có vô minh? Nếu vô minh là chúng sanh vốn có, thì sao Như Lai lại nói chúng sanh bản lai là Phật? Nếu 10 phương “Dị sanh” vốn đã là Phật, rồi sau ra khỏi vô minh. Vậy thì Đức Như Lai, chừng nào thì các phiền não sẽ phát sanh trở lại? Cúi mong Đức Bất Xả Vô Giá Đại Bi vì các Bồ Tát và tất cả chúng sanh đời mạt pháp mở kho tàng bí mật, khiến cho họ được nghe pháp môn liễu nghĩa và giáo lý của Tu Đa La ngõ hầu dứt hẳn mọi sự ngờ vực. Tác bạch rồi, Bồ Tát Kim Cang Tạng 5 vóc gieo xuống đất, lặp đi lặp lại như vậy 3 lần.

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Bồ Tát Kim Cang Tạng kệ rằng: Lành thay! Lành thay! Này thiện nam tử! Ông có thể vì chư vị Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp, hỏi Như Lai về những điều bí mật sâu xa, những phương tiện rốt ráo, những điều giáo huấn tối thượng về pháp liễu nghĩa Phật thừa, dành cho chư vị Bồ Tát và tất cả chúng sanh đời mạt pháp được lòng tin quyết định, dứt hẳn nghi ngờ. Ông hãy nghe kỹ, ta sẽ vì ông mà nói rõ. Bồ Tát Kim Cang Tạng và tất cả đại chúng vâng lời dậy của Phật, yên lặng lắng nghe.

Này thiện nam tử! Ví như con mắt bị nhặm đỏ nên thấy hoa đốm ở hư không, khi hết đỏ mắt thì không thể nói rằng: mắt nhặm đỏ đã hết, đến khi nào lại sanh ra mắt nhặm đỏ? Vì sao? Vì bệnh mắt nhặm đỏ và hoa đốm, cả hai không thật thể, cả hai đối đãi nhau. Cũng như hoa đốm trong hư không, khi đã diệt, thì không thể nói hư không đến lúc nào lại sanh hoa đốm nữa? Vì sao? Vì hư không vốn chẳng có hoa, vốn chẳng phải khởi diệt. Như vậy sanh tử niết bàn cũng là khởi diệt. Viên giác thanh tịnh vốn như hoa đốm và mắt nhặm đỏ.

Này thiện nam tử! Phải biết hư không chẳng phải tạm có, cũng chẳng phải tạm không, huống chi viên giác tuỳ thuận Như Lai lại là bản tánh như hư không bình đẳng.

Này thiện nam tử! Ví như lọc quặng vàng, vàng không phải do lọc mà có. Khi đã thành vàng ròng, thì không bao giờ trở lại làm quặng nữa. Dù bao lâu đi nữa, tính vàng cũng chẳng hoại. Như vậy chẳng thể nói: Vàng vốn chẳng phải là vàng. Viên giác Như Lai cũng như vậy.

Này thiện nam tử! Viên giác Như Lai vốn chẳng có Bồ Đề và niết bàn, cũng chẳng là Phật hay không là Phật, cũng chẳng có là vọng luân hồi hay phi luân hồi.

Này thiện nam tử! Cảnh giới viên giác của Thanh Văn là tiêu diệt tất cả thân tâm, ngôn ngữ mà chẳng bao giờ đạt đến viên giác Như Lai, huống chi là tâm trí tư duy thì làm sao lường được cảnh giới của viên giác Như Lai.

Ví như lấy 1 đốm lửa mà đốt núi Tu Di, thì không bao giờ đốt được. Đem tâm luân hồi khởi các hiểu biết luân hồi, mà mong nhập vào điển đại của Như Lai, thì không bao giờ vào được.

Vì lẽ đó, Như Lai nói rằng: Tất cả các Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp, việc phải làm trước hết là phải loại trừ cội gốc luân hồi.

Này thiện nam tử! Tam nông nổi hư dối thì phần nhiều có các kiến chấp huyễn hoá, không thể là tâm chân thật. Dùng tư duy này biện minh Phật cảnh khác chút nào “không hoa” lại kết thành “không quả”. Vọng tưởng xoay vần như thế, không thể đạt được viên giác.

Này thiện nam tử! Cái tâm tư duy ấy toàn là ảo tưởng nương theo 6 trần, nên chẳng thể là tâm thể chân thật. Dùng tư duy biện minh Phật chẳng khác chút nào “không hoa” lại kết thành “không quả”. Vọng tưởng xoay vần như thế, không thể đạt được viên giác.

Này thiện nam tử! Tâm nông nổi hư dối thì phần nhiều có các kiến chấp huyễn hoá, không thể là phương tiện của viên giác cho nên phân biệt hỏi như thế không phải là lời hỏi chính đáng.

Bấy giờ Đức Thế Tôn muốn lặp lại lời nói này mới nói kệ rằng:

Kim Cang Tạng nên biết

Tánh tịch diệt Như Lai

Chưa từng có thuỷ chung

Nếu dùng tâm luân hồi

Tư duy thì xoay đảo

Chỉ đến bến luân hồi

Không bào biển của Phật

Thí như lọc quặng vàng

Vàng chẳng phải do lọc

Bản lai chính là vàng

Nhờ lọc mà thành tựu

Khi thành thể vàng ròng

Chẳng trở lại thành quặng

Sanh tử và niết bàn

Phàm phu và chư Phật

Đồng là tướng không hoa

Tư duy còn huyễn hoá

Huống hồ các hư vọng

Mới mong cầu viên giác.

CHÚ THÍCH:

• Dị sanh: Những loài chúng sanh khác nhau.

• Bất xả vô giá đại bi: Bất xả là không bỏ, vô giá là dung nạp rộng lớn vô giới hạn.

• Đại bi: Lòng thương cao cả, không lựa chọn, độ tận chúng sanh, không bỏ sót một chúng sanh nào cả.

LƯỢC GIẢI:

Là một trong những vị thượng thủ của hàng Bồ Tát, Ngài Kim Cang Tạng là biểu trưng cho trí kim cang.

Kim cang có nghĩa là cứng bén, tạng có nghĩa là thâm sâu. Trí của Ngài Kim Cang Tạng “cứng bén” có thể vào tạng bí mật Như Lai. Nhờ trí này mà Bồ Tát Kim Cang thấy rõ pháp liễu nghĩa Tu Đa La thật thậm tâm thâm vi diệu, e rằng sơ tâm trong đời mạt pháp khó liễu tri mà sanh tâm nghi hối.

Để đánh tan những nghi hối, có thể có, đối với pháp hội hiện tiền và ngay cho cả đời sau, Bồ Tát Kim Cang Tạng khởi đại bi tâm đứng lên lập lời vấn nạn. Ngài dùng vọng ma vấn chơn, dùng chơn mà vấn vọng. Đó là lối hỏi đặt vấn đề ở phạm trù đối lập pháp.

Điều này ta thấy rõ qua 3 cảu hỏi của Ngài khi thưa thỉnh Đức Thế Tôn chỉ giáo.

• Nếu chúng sanh bản lai là Phật thì sao lại có vô minh?

• Nếu vô minh chúng sanh vốn có, thì tại sao Như Lai lại nói: chúng sanh bản lai là Phật?

• Nếu các loài dị sanh ở 10 phương vốn đã là Phật rồi, sau khi khởi ra vô minh. Vậy thì Đức Như Lai chừng nào các phiền não sẽ mất đi?

Lời vấn nạn của Bồ Tát Kim Cang Tạng ẩn chứa ý nghĩa sâu xa về “ kho tàng bí mật Như Lai” và được xem như huyễn nhiệm và vấn đề chứng nhập. Đó là liễu Phật thừa.

Sau nghi thức thỉnh pháp thông lệ của Bồ Tát Kim Cang Tạng, Đức Thế Tôn hứa khả và bắt đầu khai thị.

Này thiện nam tử! Tất cả thế giới thỉ chung sanh diệt, tiền hậu hữu vô, tập tán, khởi chỉ, niệm niệm nối nhau. Điều đó chứng tỏ rằng 3 câu hỏi của ông là lầm lẫn là mê vọng không đến chơn thực tế được.

Tất cả thế giới ( hữu vi) thỉ chung sanh diệt, tiền hậu hữu vô, tập tán khởi chỉ niệm niệm nối nhau, xoay vần qua

lại, nhận lấy bỏ đi, thế là luân hồi. Luân hồi như vậy được xây dựng trên nhân quả của từng đơn của thời gian vô hạn.

Còn có tâm phân biệt là còn ở trong vòng hữu vi, còn có sanh diệt ở trong sanh diệt thì không biết được cái “ không sanh diệt”. Cũng thế, nếu đem tâm sanh diệt mà suy lường về bản thể viên giác, thì không bao giờ đến được cảnh giới viên giác.

Nói cách khác, viên giác vượt thoát tâm tư luân hồi. Những ví dụ trong đoạn Kinh trên giúp ta hiểu rõ. Do hoa mắt nên thấy nước xao động, do đờ mắt nên thấy lửa có vòng, trăng do mây bay nên thấy nó chạy, bờ di thuyền nên thấy nó di động, thật ra tất cả đều do sự nhầm lẫn của con mắt gây nên. Nước, lửa, trăng, bờ trước sau như một.

Thế nên biết rằng, nếu vọng tâm chưa thoát khỏi luân hồi mà suy lường đến viên giác, thì viên giác không giác lưu chuyển thành ra tướng lưu chuyển. Ấy vì biến kế sở chấp nên chẳng thể nhìn thấy thật nghĩa ‘chúng sanh bản lai” là “ Phật” nên chơn tâm trở thành mê vọng.

Đến đây Đức Phật đưa ra ví dụ: “ Không hoa và mắt đỏ” nhằm giải thích 3 nghi vấn của Bồ Tát Kim Cang Tạng. Đó là con đường lập dụ luỹ tiến để chỉ rõ vô minh. “ Mắt đỏ” dụ cho vô minh, “ không hoa” dụ cho thân tâm, thế giới và tướng phiền não. Khi “ Mắt đỏ” tiêu trừ, thì “ Không hoa” liền diệt. Cũng như vô minh tiêu trừ, thì thân tâm, thế giới thành “ Không”. ‘Mắt đỏ” chỉ là pháp hư vọng vốn chẳng thật nên khi đã diệt thì chẳng khởi. Do vậy mà vô minh và các pháp cũng thế.

Qua ví dụ trên giúp chúng ta nhận thức được rằng: các pháp và vô minh đều hư vọng, chẳng có thực thể, cho nên

chẳng có gì sanh diệt. Thế nên Kinh nói “ không bản vô hoa”, khi phải di liễu tri được điều này thì không thể nói rằng: “ 10 phương dị sanh vốn là Phật rồi, sau khỏi vô minh”. Bởi lẽ viên giác vốn chẳng có phiền não thì làm sao phiền não phát sinh trở lại. Lại nữa viên giác siêu việt mọi tư duy luân hồi. Viên giác vĩnh viễn là viên giác vượt thoát tầm kiến tư duy.

Xét cho cùng cả 3 câu hỏi của Ngài Kim Cang Tạng đều xoay quanh phạm trù kiến thức luân hồi. Do đó cách trả lời của Phật được xem là tổng đáp lời hỏi của 3 nghi vấn và cũng chỉ có 1 ý là: “ TIÊU VỌNG THÀNH CHƠN”

Nhằm thiết lập lý “ Chúng sanh bản lai là Phật” Đức Phật đã dậy về vụ lọc quặng vàng để điều phục tâm người nghe, thật là lý thú tuyệt vời.

Này thiện nam tử! Thí như lọc quặng vàng, vàng không phải do lọc mà có. Khi đã trở thành vàng ròng thì không trở lại quặng nữa. Dù thời gian bao lâu đi nữa, tính vàng cũng chẳng hoại. Như vậy không thể nói: vàng vốn chẳng phải là vàng. Viên giác Như Lai cũng như vậy.

Có thể vận luôn thành một quy trình như sau: vàng ở trong quặng xưa nay vẫn thế. Tuy nhiên ta vẫn có thể nói rằng: trong quặng vẫn có cát sỏi tạp chất chưa được chọn lọc, điều này đã hiển bày cái lý “ Dầu rằng chúng sanh bản lai là Phật” mà vẫn trọn ý khi nói “ có tất cả vô minh”.

Lập luận này có thể gián tiếp giải thích nghi vấn thứ 1: “ Nếu chúng sanh bản lai là Phật thì sao lại có vô minh?”

Kinh dậy: Khi đã thành vàng ròng ( Phật) thì không bao giờ trở lại quặng nữa. Có nghĩa là đã thành vàng ròng,

tất nhiên đã được lọc rồi, không còn cát sỏi tạp chất ( Vô minh). Điều này chứng tỏ không thể có sự kiện: “ Đã là Phật sau lại khởi vô minh”.

Kinh dậy: “ Dù thời gian bao lâu đi nữa tính vàng cũng chẳng hoại”. Lời dậy này nhằm trả lời câu hỏi: “ Đức Như Lai, chừng nào các phiền não sẽ phát sinh trở lại?” ( Câu hỏi 3).

Kinh dậy: Như vậy chẳng thể nói “ vàng vốn chẳng phải là vàng”. Ngầm ý cho ta hiểu rằng: Trong quặng tuy có cát sỏi, tạp chất nhưng bản tính sẵn có. Luận cứ này nhằm gián tiếp giải thích nghi vấn thứ 2.

Nếu vô minh chúng sanh vốn có, thì vì sao Như Lai nói: “ Chúng sanh bản lai là Phật”.

Qua thí dụ “ Lọc quặng vàng” trên đây đã hiển bầy công năng thành trì hướng dẫn viên giác.

Khi đã thành tựu thành công năng hành trì theo viên giác tâm tức là dụng viên giác vi diệu làm lập trường, thì sẽ rõ tánh viên giác vốn chẳng có tướng sanh tử, niết bàn, cũng chẳng có luân hồi và phi luân hồi, là Phật hay không là Phật. Nhưng nếu còn vọng chấp thân thì đương nhiên còn có sanh, tử, có phiền não mà thuyết Bồ Đề có niết bàn. Bởi lẽ khi còn chấp ngã, chấp pháp thì chẳng bao giờ đạt đến “ Tịnh viên giác tâm”. Thế nên không thể đem kiến thức luân hồi để bàn luận phân tích về viên giác. Nên biết kiến, văn, giác, tri là hiện thân của gốc rễ luân hồi, hiện thân của vô minh, như vậy chẳng thể đem kiến thức vô minh mà lường viên giác được. Điều đó chẳng khác nào lấy một đốm lửa nhỏ mà đốt núi Tu Di. Vì tư duy xuất sanh từ tâm thức và nương theo 6 trần nên chẳng phải là tâm thể

chân thật mà chỉ là vọng tâm khởi thành vọng kiến. Nếu dụng tâm tư duy như vậy để biện minh Phật cảnh, thì chẳng khác nào “ không hoa” kết thành “ không quả”, hư vọng trong hư không.

Như vậy Ngài Kim Cang Tạng đại diện cho tất cả chúng hội hiện tiền, mà đặt 3 nghi vấn trên nhằm cho đời sau kẻ sơ tâm tu Bồ Tát đạo được lòng tin bền vững, chứ chẳng phải Ngài và chúng sanh hội thiện tiền nghi ngờ “ Viên giác tánh”.

PHẦN THỰC TẬP:

Viên giác Như Lai vốn chẳng có bồ đề và niết bàn, cũng chẳng là Phật không Phật, cũng chẳng có là “ vọng luân hồi hay phi luân hồi”.

Hãy trình bầy sự nhận thức và tính hiện thực của đoạn Kinh văn khi áp dụng vào thực tiễn hành pháp.

Chương Di Lặc

CHƯƠNG DI LẶC

DỊCH NGHĨA:

Lúc bấy giờ, Ngài Di Lặc Bồ Tát ở giữa đại chúng rời chỗ ngồi đứng dậy đến đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh bên hữu 3 vòng rồi quỳ thẳng chắp tay mà tác bạch.

Bạch đấng đại bi Thế Tôn! Ngài đã khai mở một cách rộng rãi kho tàng bí mật, khiến đại chúng sanh ngộ luân hồi, phân biệt tà chánh. Ngài đã ban cho chúng sanh đời mạt pháp đạo nhãn vô uý, khiến họ phát sanh lòng tin quyết định đối với đại niết bàn, không còn trở lại theo cảnh giới luân hồi mà khởi kiến chấp tuần hoàn.

Bạch Đức Thế Tôn! Nếu các Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp muốn du hành trong biển đại tịch diệt của Như Lai, thì họ phải làm thế nào đoạn trừ được căn bản luân hồi. Trong luân hồi có mấy đẳng cấp? Tu tập Bồ Đề có bao nhiêu chủng tánh? Khi trở lại trần lao độ các chúng sanh phải vận dụng bao nhiêu phương tiện để giáo hoá độ chúng sanh?

Cúi mong đấng Đại Bi Bất Xả khiến cho tất cả Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp tu hành được mắt tuệ trong sáng gương tâm chiếu soi viên ngộ được tri kiến vô thượng Như Lai. Tác bạch rồi, Bồ Tát Di Lặc năm vóc gieo xuống đất, lặp đi lặp lại như vậy 3 lần.

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Ngài Di Lặc Bồ Tát rằng: Lành thay! Lành thay! Này thiện nam tử! Ông có thể vì các Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp mà hỏi Như Lai về ý nghĩa sâu xa vi diệu để cho các Bồ Tát được mắt huệ sáng tỏ và khiến cho tất cả chúng sanh đời mạt pháp dứt hẳn

luân hồi, tâm ngộ thật tướng đủ vô sanh nhẫn. Ông hãy nghe kỹ, ta sẽ vì ông mà nói rõ.

Bồ Tát Di Lặc và tất cả đại chúng vâng lời của Phật yên lặng lắng nghe.

Này thiện nam tử! Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay vì có các thú ân ái, tham dục nên có luân hồi.

Các loài sinh bằng thai, sinh bằng trứng, sinh ở ẩm ướt, biến hoá sinh ở trong thế gian đều là do dâm dục mà có tính mệnh. Phải biết “ái” là gốc của luân hồi, bởi có ái dục giúp phát ái tính, mạng nhơn dục có, ái dục là nhân, ái mạng là quả.

Do nơi cảnh dục khởi ra các thứ thuận nghịch. Cảnh trái tâm chẳng ưa thì sinh chán ghét tạo các thứ nghiệp ác. Vì thế mới sinh ra địa ngục, ma quỷ. Biết dục đáng chán mới thích đạo mà chán nghiệp, bỏ ác ưa thiện mà hiện cõi nhơn, thiên. Lại biết ái như vậy nên đáng chán ghét mà bỏ ái ưa xả nghĩa là vẫn trở lại trồng thêm gốc ái nên có những thiện quả tăng trưởng. Tất cả đều là luân hồi chẳng thể trở thành Thánh Đạo. Vì vậy, chúng sanh muốn thoát khỏi sanh tử, luân hồi thì trước hết phải biết tận diệt ái dục.

Này thiện nam tử! Bồ Tát biến hoá thị hiện ở thế gian chẳng phải dùng ái làm gốc, chỉ vì lòng từ bi muốn cho chúng sanh bỏ ái nên giả mượn các tham dục mà vào sanh tử.

Nếu tất cả các chúng sanh đời mạt pháp, có năng lực dứt bỏ tham dục và trừ yêu ghét, dứt hẳn luân hồi bằng cách siêu quần cảnh giới viên giác Như Lai, thì ở nơi tâm thanh tịnh liền được khai ngộ.

Này thiện nam tử! Tất cả chúng sanh bởi gốc tham dục sẵn có rồi phát triển vô minh mà hình thành năm tánh sai biệt chẳng giống nhau, lại y nơi hai chướng mà hiện ra sâu cạn.

Thế nào là 2 chướng?

Một là lý chướng, ngăn cách tri kiến. Hai là sự chướng, tiếp nối sanh tử. Năm tánh là gì?

Này thiện nam tử! Nếu 2 chướng chưa đoạn diệt ấy gọi là chưa thành Phật.

Nếu các chúng sanh loại bỏ tham dục trừ được sự chưa đoạn lý chướng thì có thể ngộ nhập thanh văn, duyên giác, chưa thể nhập vào cảnh giới Bồ Tát.

Này thiện nam tử! Nếu tất cả chúng sanh đời mạt pháp muốn thể nhập đại viên giác Như Lai tạng thì trước hết phải lập nguyện nỗ lực diệt trừ 2 chướng, khi 2 chướng đã hàng phục liền được ngộ nhập vào cảnh giới của Bồ Tát, và nếu 2 chướng đã vĩnh viễn đoạn diệt thì liền được ngộ nhập viên giác vi diệu Như Lai tạng, đầy đủ bồ đề và đại niết bàn.

Này thiện nam tử! Tất cả chúng sanh đều có khả năng chứng ngộ viên giác. Nếu gặp thiện tri thức, rồi y theo nhơn địa của vị đã thực hành mà tu tập thì bấy giờ sự tu tập có đốn, có tiệm. Nhưng nếu gặp đạo Bồ Đề của chư Phật thì đó chính là con đường tu hành chân chánh, nên bất cứ căn cơ nào dù cao hay thấp đều được thành tựu quả vị Phật đà. Còn chúng sanh tuy có cầu thiện hữu, nhưng chẳng may gặp kẻ tà kiến chưa được chánh ngộ, nên rơi vào chủng tính ngoại đạo. Đó là do sự lỗi lầm của tà sự, chẳng phải lỗi ở

chúng sanh. Bởi các nhân duyên như vậy nên gọi là 5 tánh sai biệt của chúng sanh.

Này thiện nam tử! Bồ Tát chỉ lấy đại bi làm phương tiện mà vào các thế gian, khai phát cho những người chưa ngộ, cho đến hiện ra các thứ hình tướng cảnh giới thuận nghịch của họ đồng sự giáo hoá cho họ trở thành Phật đà. Tất cả đều là y nơi nguyện lực thanh tịnh từ vô thỉ.

Nếu tất cả chúng sanh đời mạt pháp đối với đại viên giác, khởi tăng thượng, thì phải phát đại tâm thanh tịnh của Bồ Tát, phải nói như vầy: “ Nguyện cầu ngày nay, trụ trong viên giác của Phật, cầu nguyện tri thức, không gặp ngoại đạo và nhị thừa”. Rồi y theo đại nguyện như vậy mà tu tập, thì dần dần đoạn diệt được 2 chướng. Hai chướng đã diệt thì đại nguyện tròn đầy. Thế là bước lên chánh điện thanh tịnh giải thoát, chứng đại viên giác cõi diệu trang nghiêm.

Bấy giờ Đức Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa này nên nói kệ rằng:

“ Di Lặc ông nên biết

Tất cả các chúng sanh

Chẳng được đại giải thoát

Là vì do ái dục

Chìm đắm dòng sanh tử

Nếu đoạn được yêu ghét

Cùng với tham, sân, si

Chẳng nhơn tánh sai biệt

Đều được thành Phật đạo

Hai chướng đều huỷ diệt

Tuỳ thuận nguyện Bồ Tát

Nương nhờ đại niết bàn

Mười phương chư Bồ Tát

Đều lấy nguyện đại bi

Thị hiện vào sanh tử

Người tu hành đời nay

Và chúng sanh đời mạt

Cương quyết đoạn ái kiến

Liền về nơi viên giác.

LƯỢC GIẢI:

Di Lặc Bồ Tát biểu trưng cho duy thức quán, dùng hạnh nguyện lợi tha làm sự nghiệp, biểu thị vạn pháp duy thức làm phương tiện độ sanh. Chính vì hạnh nguyện đó nên Ngài Di Lặc muốn cho Bồ Tát và chúng sanh trong đời mạt pháp quán diệt triệt được vọng kiến sanh tử, dứt trừ huyễn hư tham ái nên Ngài đứng lên thỉnh cầu Phật chỉ dậy cho 4 điều:

• Làm thế nào đoạn thứ được căn bản luân hồi?

• Luân hồi có bao nhiêu đẳng cấp?

• Tu tập Bồ Đề có bao nhiêu chủng tánh?

• Khi trở lại trần lao độ các chúng sanh, phải vận dụng bao nhiêu phương tiện để giáo hoá độ sanh?

Có thể nói! Bốn câu thưa thỉnh của Ngài Di Lặc nhằm vào một chủ đích: hành trì lợi sanh. Đó là công việc thiết yếu của Bồ Tát trong đời mạt pháp, từ đó vọng tâm chẳng sanh, luân hồi bắt dứt, đó gọi là vô sanh nhãn. Hành trì ở đây là tuỳ thuận viên giác thanh tịnh, liễu tri được tánh thể các pháp.

Bồ Tát phát đại bi tâm nên hành trì nhằm vào lợi lạc độ sanh. Thế nên Bồ Tát Di Lặc có lời thưa thỉnh trên, được Đức Phật hứa khả và Ngài bắt đầu khai thị.

Này thiện nam tử! Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay vì có các thứ ân ái tham dục nên có luân hồi.

Có loài sinh bằng thai, sinh bằng trứng, sinh ở ẩm ướt, biến hoá sinh ở trong thế gian đều là do dâm dục mà có tính mệnh. Phải biết “ái” là gốc của luân hồi, bởi có ái dục giúp phát ái tính, nên khiến cho sinh tử liên tục, dục nhơn ái sinh, mạng nhơn dục có, ái dục là nhân, ái mạng là quả.

Do nơi cảnh dục khởi phát ra các thứ thuận nghịch. Cảnh trái với tâm ái thì sinh chán ghét, tạo các thứ nghiệp ác. Vì thế mới sinh ra địa ngục, ngạ quỷ. Biết dục đáng chán, mới thích đạo mà chán nghiệp, bỏ ác ưa thiện, hiện có cõi nhơn, thiên. Lại biết ái như vậy nên đáng chán ghét mà bỏ ái, ưa xả nghĩa là vẫn trở lại trồng thêm gốc ái, mà có những thiện quả tăng trưởng.

Tất cả đều là luân hồi chẳng thành Thánh Đạo. Vì vậy chúng sanh muốn thoát khỏi sanh tử luân hồi, thì trước hết phải tận diệt ái dục.

Này thiện nam tử! Bồ Tát biến hoá thị hiện ở thế gian chẳng phải dùng ái làm gốc, chỉ vì lòng từ bi muốn cho chúng sanh bỏ ái nên giả mượn các sự tham dục mà vào sanh tử.

Đây là lời khai thị nhằm trực tiếp giải đáp về căn bản luân hồi. Đối với chúng sanh trong đời mạt pháp, muốn đoạn dứt căn bản luân hồi, trước hết phải đoạn dứt ái dục. Ái dục là nguyện động lực tạo nên dòng sinh tử tương tục. Ái ở đây là phải được hiểu là 1 trong 12 nhân duyên. Còn dục hiểu luôn cả nghĩa thô và nghĩa tế của ngữ dục. Cả 4 loài sinh đều mang tính âm dương nên có dâm dục. Do tình dục còn thì sinh mệnh còn, ngược lại xét cho cùng, nguồn gốc của sanh tử khởi điểm từ ái làm duyên cho thủ, thủ làm duyên cho hữu…tiếp nối lưu chuyển không ngừng. Ái là do dục mà phát sinh, dục lại nhờ ái mà nối tiếp. Cho nên ái tính không bao giờ dứt bặt, thì dòng sanh tử vẫn tiếp nối không bao giờ ngừng. “ Ái dục là nhân, ái mệnh là quả”. Xem thế thấy “Ái” là căn bản luân hồi ( đáp câu 1).

Nhưng ái tính khởi phát là do sự trợ dục. Chính điều này mà khởi ra có đẳng cấp luân hồi.

Luân hồi có 3 đẳng cấp: Ác nghiệp, thiện nghiệp và bất động nghiệp.

Do nơi cảnh dục mà khởi ra cái ghét bỏ ưa thích. Như cảnh trái với ái thì phản ứng bằng cách ghét bỏ nên gây các thứ ác nghiệp. Đó chính là lý do có địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, đây là kết quả do ái ngã mà làm nên việc ác. Nếu biết dục đáng chán ghét và con đường đi của ác nghiệp thì tất nhiên phải tu thiện nghiệp mà dẫn sanh vào chốn nhơn thiên. Đấy là kết quả hành nghiệp thiện mà được như vậy.

Còn bất động nghiệp là do kết quả thiền định cảm nên mà sanh lên cõi trời sắc giới và vô sắc giới ( đáp câu 2).

Còn Bồ Tát vì đại bi tâm mà thực hiện ở thế gian, hành động như thế gian, nhưng vốn hành: tu mà vô tu, vì vốn biết tâm giới là mộng huyễn, ngã và sở đều không. Do vậy mà chẳng “ái trước’, nên chẳng phải do ái làm gốc.

Đến đây Đức Phật khai thị tiếp về câu hỏi thứ 3 của Ngài Di Lặc như sau:

Này thiện nam tử! Tất cả chúng sanh bởi gốc tham dục sẵn có rồi phát triển vô minh mà hình thành 5 tánh sai biết chẳng giống nhau, lại y nơi 2 chướng mà hiện ra sâu cạn.

Thế nào là 2 chướng?

Một là lý chướng, ngăn chánh tri kiến.

Hai là sự chướng, tiếp nối sanh tử.

Năm tánh là gì?

Này thiện nam tử! nếu 2 chướng này được đoạn diệt, ấy gọi là thành Phật.

Nếu các chúng sanh loại bỏ tham dục mới trừ được sự chướng, chưa đoạn lý chướng thì chỉ có thể ngộ nhập thanh văn, duyên giác, chưa thể nhập vào được cảnh giới Bồ Tát.

Này thiện nam tử! Nếu tất cả chúng sanh đời mạt pháp muốn thể nhập đại viên giác Như Lai Tạng thì trước hết phải lập nổ diệt trừ, khi 2 chướng đã hàng phục thì liền được ngộ nhập vào cảnh giới Bồ Tát, và nếu 2 chướng đã vĩnh viễn đoạn diệt thì liền được ngộ nhập viên giác vi diệu Như Lai tạng, đầy đủ Bồ Đề, đại niết bàn.

Này thiện nam tử! Tất cả chúng sanh đều có khả năng chứng tỏ ngộ viên giác. Nếu gặp thiện trí thức rồi y theo nhơn địa của vị đó đã thực hành mà tu hành mà tu tập thì bấy giờ sự tu tập đó có đốn, có tiệm. Nhưng nếu gặp đại Bồ Đề vô thượng của Chư Phật thì đó chính là con đường tu hành chân chánh. Nên bất cứ căn cơ nào dù cao hay thấp đều được thành tựu quả vị Phật đà. Còn chúng sanh tuy có cầu thiện hữu, nhưng chẳng may gặp kẻ tà kiến chưa được chánh ngộ, nên rơi vào chủng tánh ngoại đạo, đó là sự lỗi lầm của tà sư, chẳng phải lỗi ở chúng sanh.

Bởi các nhân duyên như vậy nên gọi là 5 tánh sai biệt của chúng sanh.

Lời dậy trên, trước hết nếu chúng 5 tánh, 5 tánh đều do tham dục sẵn có của tất cả chúng sanh mà có sự sai biết. Vậy thì sự sai biệt nương vào đâu để phán quyết?

Tất nhiên là phải y vào 2 chướng mà có sâu, cạn. vậy 2 chướng là gì? Đó là lý chướng và sự chướng.

• Lý chướng cũng gọi là sở tri chướng, tức là bị vọng kiền che ngăn nên không nhận được thật tướng các pháp.

• Sự chướng cũng gọi là phiền não chướng, do chấp có ngã mà khởi ra các phiền não làm trở ngại sự giải thoát.

Năm tánh là gì?

1./ Dị sanh tánh: cũng gọi là phàm phu tánh. Với phàm phu tánh vì chưa biết đoạn chướng nên gọi chung là những người chưa thành Phật.

2./ Nhị thừa tánh: với hàng nhị thừa còn chấp pháp nên đoạn được sự mà chưa đoạn được lý chướng, nên chưa nhập được chủng tánh Bồ Tát.

3./ Bồ Tát tánh: với Bồ Tát tánh trước hết phải phát khởi nguyện lực siêng năng đoạn 2 chướng. Khi sự lý chướng đã đoạn diệt tức đầy đủ Bồ Đề trí đức. Đầy đủ niết bàn là đoạn đức. Khi đoạn đến chỗ cứu cánh là hiện hành Phật quả, liền ngộ nhập cảnh giới viên giác vi diệu của Như Lai Tạng.

4./ Bất định tánh: với bất định tánh muốn cầu đoạn chướng phải cẩn thận cầu thiện tri thức. Tuỳ theo thiện tri thức chỉ dậy mà tu, chứ không nhất định pháp môn nào.

5./ Xiển đề tánh ( ngoại đạo chủng tánh): với xiển để tánh cũng có cầu tuệ giác, nhưng gặp phải ác tri thức nên đành ngoại đạo, chưa được chánh tri kiến.

Như vậy 5 tánh sai biệt này chỉ y cứ vào đoạn chứng sâu cạn mà đã hoặc sẽ thành nên đều có thể tu chứng viên giác. Do thuận hay nghịch mà thành mau hay chậm.

Lời đáp câu hỏi thứ 4 của Ngài Di Lặc “ khi trở lại trần lao độ chúng sanh phải vận dụng bao nhiêu phương tiện để giáo hoá độ sanh?”

Đức Phật khai thị:

“ Này thiện nam tử! Bồ Tát chỉ lấy đại bi tâm làm phương tiện mà vào các thế gian, khai phát cho những người chưa ngộ, cho đến hiện ra các thứ hình tướng, cảnh giới thuận nghịch của họ, đồng sự giáo hoá cho họ trở thành Phật đà. Tất cả đều là y nơi nguyện lực thanh tịnh từ vô thỉ”.

Lời khai thị của Đức Phật tuy ngắn gọn mà rõ ràng minh bạch. Bồ Tát phương tiện nhập cảnh giới luân hồi chỉ cốt dụng tâm đại bi làm gốc. Phương tiện hiện ra các hình tướng để quán cảm ( hiện thân) hoặc dùng ngôn giáo để giáo hoá ( hiện khẩu) hay đồng sự để nhiếp hoá ( hiện đồng sự). Tất cả nhằm vào giáo hoá chúng sanh vào làm chủ đích, mà điểm cơ bản là ở đại bi nguyện lực.

Cuối cùng, căn cứ trên sự lập đại nguyện, rồi y theo đó mà đoạn sự lý chướng. Khi đoạn sự lý chướng đã đoạn diệt, ấy là lúc “ bước lên chánh điện thanh tịnh giải thoát, chứng đại viên giác cõi diệu trang nghiêm”.

PHẦN THỰC TẬP:

Hãy cho biết “ Ái dục có phải là nguyên nhân động lực tạo nên dòng sanh tử tương tục hay chăng? Muốn dứt trừ ái dục chúng ta phải dùng hành pháp gì?

Chương Thanh Tịnh Huệ

CHƯƠNG THANH TỊNH HUỆ

DỊCH NGHĨA:

Lúc bấy giờ Ngài Thanh Tịnh Huệ ở giữa đại chúng rời chỗ ngồi đứng dậy, đến đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh bên hữu 3 vòng, rồi quỳ thẳng chắp tay mà tác bạch.

Bạch đấng Đại Bi Thế Tôn! Ngài đã dậy cho chúng con một cách rộng rãi về những pháp bất tư nghì như thế, mà trước đây chúng con chưa được nghe thấy. Ngày nay chúng con nhờ sự huấn dụ khéo léo của Ngài mà thân tâm thư thái, được thư thái, được nhiều lợi ích. Cúi mong Đức Thế Tôn thương xót vì tất cả pháp chúng mà dậy lại cho chúng con về tánh viên mãn giác của đấng pháp vương, của tất cả chúng sanh, của các bậc Bồ Tát và của Như Lai Thế Tôn chỗ sở chứng sở đắc khác nhau như thế nào? Khiến cho chúng sanh đời mạt pháp nghe theo thánh giáo này, tuỳ thuận khai ngộ thứ lớp mà có thể chứng nhập.

Tác bạch rồi, Bồ Tát Thanh Tịnh Huệ 5 vóc gieo xuống đất, lặp đi lặp lại như vậy 3 lần.

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Ngài Thanh Tịnh Huệ Bồ Tát rằng: Lành thay! Lành thay!

Này thiện nam tử! Ông có thể vì các vị Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp thưa hỏi Phật về thứ lớp khác nhau của “ viên mãn giác tánh”. Ông nay nghe kỹ, ta sẽ vì ông mà nói.

Bồ Tát Thanh Tịnh Huệ và cả đại chúng vâng lời dậy của Phật, yên lặng lắng nghe.

Này thiện nam tử! Bản thể viên giác chẳng thể là các chủng tánh, nhưng chủng tánh nào cũng có viên giác tánh. Do vậy tuỳ các chủng tánh phát khởi mà có sự sai biệt, thật ra viên giác tánh chẳng thủ, chẳng chẳng chứng, chẳng sai biệt. Nói thật tướng pháp, Bồ Tát và chúng sanh chẳng thật có.

Vì sao vậy! Vì Bồ Tát và chúng sanh đều như huyễn, như hoá. Khi huyễn hoá diệt thì không có ai làm chủ chứng, tựa như con mắt chẳng tự thấy con mắt. Tính thấy của nó vốn bình đẳng. Chúng sanh mê đảo chưa có thể tự diệt tất cả huyễn hoá tâm, ở nơi diệt và chưa diệt mà dụng công sẽ hiển bầy sự sai biệt. Nếu được tịch diệt tuỳ thuộc Như Lai tánh thì không còn sự tịch diệt và người tịch diệt.

Này thiện nam tử! Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay, do vọng tưởng ngã và ngã ái nên chưa từng biết niệm niệm sanh diệt do vậy mà khởi ra yêu ghét, đam mê ngũ dục. Nếu gặp được thiện tri thức dậy cho biết bản thể viên giác thanh tịnh, hiểu rõ được sự khởi diệt, tức là thấu hiểu thân tâm này nó tạo ra tính lo nghĩ mệt nhọc. Nếu chúng sanh nào dứt hẳn sự tư duy trừu lượng để nhập pháp giới thanh tịnh, thì thanh tịnh giải đó sẽ tự nó làm chướng ngại. Vì thế ở trong viên giác chẳng được tự tại. Ấy là phàm phu tuỳ thuận giác tính.

Này thiện nam tử! Tất cả Bồ Tát bị kiến giải ngăn ngại, mặc dù đã bỏ được ngăn ngại về giải, nhưng vẫn còn bị cái kiến giác làm ngại nên chưa được tự tại, đó gọi là những bậc Bồ Tát chưa nhập tuỳ thuận giác tánh.

Này thiện nam tử! Có chiếu, có giác đều là chướng ngại cả. Vì thế Bồ Tát thường giác mà không trụ ở sở chiếu

và năng chiếu, nên cả hai đồng thời tịch diệt. Thí như có người tự huỷ mình đến khi đã chết rồi thì chẳng tự thấy mình huỷ mình. Thế thì lấy tâm ngại, tự diệt các ngại. Ngại đã diệt rồi thì chẳng thấy có người diệt ngại. Kinh giáo ví như ngón tay chỉ mặt trăng, khi thấy mặt trăng thì biết rõ ngón tay chẳng phải là mặt trăng.

Bao nhiêu ngôn thuyết của tất cả chư Phật cũng y như vậy. Đấy gọi là Bồ Tát nhập địa tuỳ thuận viên giác.

Này thiện nam tử! Tất cả chướng ngại đều là cứu cánh giác. Chánh niệm hay vọng niệm đều là giải thoát.

Thành pháp hay phá pháp đều là niết bàn. Trí tuệ hay ngu si cũng đều là bát nhã. Bồ Tát hay ngoại đạo thành tựu các pháp đều là Bồ Đề. Vô minh hay chân như cảnh giới khác. Giới, định, tuệ hay dâm, nộ, si đều là phạm hạnh. Chúng sanh hay quốc độ đồng một pháp tính. Địa ngục hay thiên cung đều là tịnh độ. Hữu tánh hay vô tánh cũng thành Phật đạo. Tất cả phiền não hoàn toàn giải thoát. Biển cả tuệ sát soi rõ các tướng cũng như hư không. Đấy gọi là tuỳ thuận giác tánh Như Lai tạng.

Này thiện nam tử! Bồ Tát và chúng sanh mạt pháp, nếu bất cứ lúc nào cũng khởi vọng niệm, đối vọng tâm cũng không trừ khử, sống trong vọng cảnh cũng chẳng phân biệt. Với tâm không phân biệt chẳng cần biện minh chân thật. Như vậy các chúng sanh này nghe pháp môn viên giác sẽ tin hiểu, thọ trì chẳng có sợ sệt. Đó là tuỳ thuận giác tánh.

Này thiện nam tử! Các ông nên biết: Chúng sanh như thế đã từng cúng dường trăm nghìn muôn ức hằng hà sa chư Phật cùng đại Bồ Tát. Gieo trồng cội đức nhiều đời.

Phật nói: Người như vậy là thành tựu được nhất thiết chủng trí.

Bấy giờ Đức Thế Tôn muốn lặp lại ý này mới nói kệ rằng:

Thanh Tịnh Huệ nên biết

Tánh Bồ Đề viên mãn

Không thủ cũng không chứng

Không Bồ Tát chúng sanh

Giác ngộ, chưa giác ngộ

Có thứ lớp khác nhau

Bồ Tát chưa ly giác

Chúng sanh vì giải ngại

Nhập địa được tịch diệt

Chẳng trụ tất cả tướng

Đại giác tất viên mãn

Gọi là khắp tuỳ thuận

Chúng sanh trong đời mạt

Tâm chẳng sanh hư vọng

Phật nói người như thế

Là Bồ Tát hiện tại

Cúng dường hằng sa Phật

Công đức trọn đầy đủ

Tuy có nhiều phương tiện

Đều gọi là “ tuỳ thuận trí”

CHÚ THÍCH:

• Thánh giáo: Thánh có nghĩa là chánh, hợp với chánh lý gọi là Thánh. Lời nói của các bậc Thánh nhơn gọi là Thánh giáo.

• Tịnh giải: Lấy tịnh làm tịnh gọi là tịnh giải, tức là tánh liễu tri dứt hẳn tư lự.

• Kiến giải: cũng là tịnh giải, nhưng đứng về phương diện quán chiếu gọi là kiến giải.

• Kiến giải: còn thấy địa vị giác ngộ.

• Giác ngại: Còn có sở giác ngăn che cho nên giác cũng bị ngại. Vì vậy giác tông bị chướng ngại, nên gọi là giác ngại.

• Nhập địa: Tự địa vị Bồ Tát và địa vị Phật gọi là Bồ Tát nhập địa.

• Hữu tánh vô tánh: Hữu tánh chỉ cho tam thừa có chủng tử Phật tánh.

• Vô tánh: Chỉ cho hàng xiển đề không có chủng tử Phật tánh.

LƯỢC GIẢI:

Thanh Tịnh Huệ là một vị Bồ Tát biểu trưng cho trí huệ tròn đầy thanh tịnh, huệ đây là bát nhã huệ.

Nếu câu hỏi của Ngài Di Lặc dùng duy thức quán để luận về tướng thì Ngài Thanh Tịnh Huệ lại dùng bát nhã huệ để tỏ ngộ chân như.

Từ chương này đến chương kế tiếp chú trọng về hạ thủ công phu. Có thể nói: Chư Vị Bồ Tát nhập cảnh giới luân hồi lấy hạnh nguyện lợi tha làm mục đích giáo hoá. Thế nên theo lời thỉnh pháp của Bồ Tát Di Lặc, Bồ Tát Thanh Tịnh Huệ lại đứng lên cầu Phật chỉ dậy thêm về “ Tánh viên mãn giác của đấng pháp vương, của tất cả chúng sanh, các bậc Bồ Tát và Như Lai Thế Tôn chỗ sở chứng, sở đắc khác nhau như thế nào? Khiến cho chúng sanh đời mạt pháp nghe thánh giáo này, tuỳ thuận khai ngộ thứ lớp có thể chứng nhập?”.

Sự chỉ dậy này của Đức Thế Tôn sẽ làm cho chúng sanh đời mạt pháp, đối với viên giác có thể tuỳ thuận tỉnh giác và tuần tự mà nhập vào biển vắng lặng Như Lai tạng.

Lời thưa thỉnh của Ngài Thanh Tịnh Huệ được Đức Phật hứa khả và bắt đầu khai thị:

Này thiện nam tử! Bản thể viên giác chẳng phải chủng tánh, nhưng chủng tánh nào cũng có viên giác. Do vậy tuỳ chủng tánh mà phát khởi mà có sự khác biệt.

Nơi thật tướng pháp, Bồ Tát và chúng sanh chẳng thật có. Vì sao vậy? Vì Bồ Tát và chúng sanh đều là như huyễn, như hoá. Khi huyễn hoá diệt, thì không có ai là kẻ thủ chứng. Tựa như con mắt chẳng thấy con mắt, tính thấy của nó vốn bình đẳng, nhưng nó chẳng tự thấy được nó. Chúng sanh mê đạo chưa có thể tự diệt tất cả huyễn hoá tâm, ở nơi diệt và chưa diệt mà dụng công thì sẽ hiển bầy sự sai biệt.

Nếu như được tịch diệt tuỳ thuận Như Lai tánh, thì không còn sự tịch diệt và người tịch diệt.

Thực vậy, bản thể viên giác tự tánh chẳng có sai biệt. Ở nơi tướng mà viễn ly gọi là vô tướng. Thế nên, trong thật tướng pháp chẳng có Bồ Tát và chúng sanh tướng. Bởi vậy, nên chẳng có chúng sanh thủ huyễn hoá phap và Bồ Tát chứng tịch diệt pháp. Cả hai chỉ là pháp đối đãi, đều là huyễn cấu. Khi huyễn cấu tận diệt đương nhiên cả hai đều giác, thì còn gì để luận về năng thủ và năng chứng? Xem thế đủ rõ viên giác tự tánh vốn bình đẳng bất nhị, nên chẳng thủ chứng. Tựa như nhãn căn chẳng tự thấy nhãn căn. Nhưng vì chúng sanh mê đảo nên chưa thể trừ diệt được cảnh huyễn hoá. Cho dù cố công gắng sức mà diệt huyễn hoá chăng nữa, đó chỉ là vọng tâm, sai biệt. Thế nên Kinh dậy:

“ Ở nơi diệt và chưa diệt mà dụng công thì sẽ hiển bầy sự sai biệt”.

Đến khi tuỳ thuận được viên giác, bấy giờ tuyệt nhiên không còn đối đãi mà tất cả đều bình đẳng bất nhị, ấy là lúc chẳng còn sự tịch diệt và người tịch diệt. Như vậy thì đủ rõ ở nơi tánh viên giác, tất cả chúng sanh, Bồ Tát và chư Phật vốn đồng nhất thể.

Còn vấn đề tuỳ thuận khai ngộ thứ lớp để có thể chứng nhập viên giác, Đức Phật khai thị hết sức rõ ràng. Đại lược có 4 đẳng cấp:

1./ Phàm phu tuỳ thuộc giác tánh

Có thể nói: Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay vì vọng kiến điên đảo, chẳng rõ thân tâm huyễn nên chẳng

thấu triệt được niệm niệm sanh diệt mà sanh ra yêu ghét, đam mê ngũ dục, ấy là do mê chấp ngã và ngã ái.

Do túc duyên nào đó gặp được thiện tri thức chỉ dậy, rồi biết được bản thể viên giác thanh tịnh, thấu triệt thân tâm này tự nó tạo ra tính lo nghĩ mệt nhọc, tuy biết được bản thể viên giác thanh tịnh nhưng cái biết này chưa thể nhập được viên giác.

Đó là phàm phu tuỳ thuận giác tánh. Thế nên kinh dậy:

Này thiện nam tử! Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay, do vọng tưởng ngã và ngã ái nên chưa từng biết niệm niệm sanh diệt, do vậy mà khởi ra yêu ghét, đam mê ngũ dục. nếu gặp được thiện tri thức dậy cho biết bản thể viên giác thanh tịnh, hiểu rõ được sự khởi diệt, tức là thấu hiểu thân tâm này nó tạo ra tính lo nghĩ mệt nhọc.

Nếu chúng sanh nào dứt hẳn tư duy trù lượng để thể nhập pháp giới thanh tịnh thì thanh tịnh giải sẽ tự nó làm chướng ngại. Ấy là phàm phu tuỳ thuận giác tánh.

2./ Bồ Tát chưa nhập tuỳ thuận giác tánh.

Với Bồ Tát sơ phát tâm, tuy rõ biết được thân tâm huyễn hoá, có thể thực hành các giả ngại, nhưng chưa đủ năng lực đoạn dứt huyễn tâm. Thế nên đối với sự hành trì chưa có thể tương ứng được viên giác tánh. Nói một cách khác, với hạng Bồ Tát này còn dụng công kiến giác sở đắc nên tuệ giác còn giác đoạn. Ấy là Bồ Tát chưa nhập địa tuỳ thuận giác tánh.

Thế nên kinh dậy:

Này thiện nam tử! Tất cả các Bồ Tát bị kiến giải ngăn ngại, mặc dù đã bỏ được ngăn ngại về giải, nhưng vẫn còn bị cái kiến giác làm ngại, nên chưa được tự tại. Đó gọi là những bậc Bồ Tát chưa nhập địa tuỳ thuận giác tánh.

3./ Bồ Tát đã nhập địa tuỳ thuận giác tánh.

Với hàng Bồ Tát này chẳng cần dụng công nhưng vẫn thường chiếu để phản chiếu các ngại, tức là đức năng chiếu. Chiếu là chỉ cho sở dụng của giác, còn người chiếu chỉ cho tánh năng giác. Nếu cả hai đồng tịch diệt, thì cái tướng tịch diệt đó thế nào? Ta thử tìm hiểu qua thí dụ sau đây:

Bồ Tát diệt ngại cũng như thế, đến lúc năng diệt và sở diệt đều không thì năng chiếu và sở chiếu đồng thời tịch diệt. Đối với hàng Bồ Tát này, thì kinh giáo như ngón tay chỉ mặt trăng. Khi đã thấy trăng, thì ngón tay không cẩn thiết nữa. Tất cả ngôn thuyết của Như Lai cũng như ngón tay chỉ mặt trăng mà thôi.

Đó là Bồ Tát đã nhập địa tuỳ thuận giác tánh.

Thế nên kinh dậy:

Này thiện nam tử! Có chiếu, có giác đều là chướng ngại cả. Vì thế Bồ Tát thường giác mà không trụ ở sở chiếu và năng chiếu, nên cả hai đồng thời tịch diệt. Thí như có người tự huỷ mình, đến khi chết rồi thấy mình tự huỷ mình, thế thì lấy tâm ngại, tự diệt các ngại. Ngại đã diệt rồi thì chẳng thấy có người diệt ngại.

Kinh giáo ví như ngón tay chỉ mặt trăng, khi thấy mặt trăng thì biết rõ ngón tay chẳng phải mặt trăng.

Bao nhiêu ngôn thuyết của tất cả chư Phật cũng y như vậy. Đây gọi là Bồ Tát đã nhập địa tuỳ thuận viên giác.

4./ Tuỳ thuận giác tánh của Như Lai:

Với hàng Bồ Tát đã nhập địa tuỳ thuận giác tánh, tuy đã viễn ly được các ngại, nhưng ly ngại mà còn có trú thường giác, nên chưa thể đạt đến viên dung vô ngại. Do vậy đến phần này mới nêu về cảnh giới của Phật địa.

Với cảnh giới này tất cả tánh, tướng, sự, lý chẳng hai, chẳng khác, bình đẳng chiếu soi tất cả các pháp. Ở trong trí huệ bình đẳng này, thì tất cả các tướng hữu vi đều là viên giác tính, tự tại vô ngại. Tất cả các pháp đối đãi nhất dung quy viên giác.

Với Phật trí vô ngại là tuệ giác viên mãn là tuỳ thuận giác tánh bất nhị. Thế thì chánh niệm hay vọng niệm, thành pháp hay phá pháp, trí huệ hay ngu si, vô minh hay chân như, giới, định, tuệ hay dâm, nộ, si, địa ngục hay thiên cung, hữu tánh hư không. Đó là tuỳ thuộc giác tánh Như Lai.

Thế nên Kinh dậy:

Này thiện nam tử! Tất cả chướng ngại đều là cứu cánh giác. Chánh niệm hay vọng niệm đều là giải thoát. Thành pháp hay phá pháp đều là niết bàn, trí huệ hay ngu si cũng là bát nhã. Bồ Tát hay ngoại đạo thành tựu các pháp đều là Bồ Đề. Vô minh hay chân như cảnh giới không khác. Giới, định, huệ và dâm, nộ, si đều là phạm hạnh. Chúng sanh hay quốc độ đồng một pháp tánh. Địa ngục hay thiên cung đều là tịnh độ. Hữu tánh hay vô tánh cũng là Phật đạo. Tất cả phiển não hoàn toàn giải thoát. Biển cả tuệ giác soi rõ các

tướng cũng như hư không. Đấy là tuỳ thuận giác tánh của Như Lai tạng.

PHẦN THỰC TẬP:

“ Chánh niệm hay vọng niệm đều là giải thoát, thành pháp hay phá pháp đều là niết bàn, giới, định, huệ và dâm, nộ, si đều là phạm hạnh”

Hãy trình bầy sự nhận thức và áp dụng vào thực tại hiện hành qua đoạn kinh nêu trên.

Chương Oai Đức Tự Tại

CHƯƠNG OAI ĐỨC TỰ TẠI

DỊCH NGHĨA:

Lúc bấy giờ Ngài Oai Đức Tự Tại ở trong đại chúng từ chỗ ngồi đứng dậy, đến đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh bên hữu 3 vòng rồi quỳ thẳng, chắp tay mà tác bạch:

Bạch Đấng Đại Bi Thế Tôn! Ngài đã vì chúng con mà phân biệt tuỳ thuận giác tánh như thế, khiến cho chư Bồ Tát tuệ giác sáng tỏ, nhờ viên âm của Phật nên chẳng qua sự tu tập mà vẫn được lợi ích tốt đẹp.

Bạch Đức Thế Tôn! Ví như thành trì to lớn, ngoài có 4 cửa, muốn vào cửa nào cũng được, chẳng phải có 1 đường. Chư vị Bồ Tát cũng vậy, trang nghiêm Phật quốc và thành đạo Bồ Đề đâu phải chỉ có một phương tiện. Cúi xin Đức Thế Tôn vì chúng sanh chỉ dậy có bao nhiêu thứ lớp phương tiện và người tu hành phương tiện ấy như thế nào? Khiến chư vị Bồ Tát ở trong hội này và chúng sanh đời mạt pháp cầu Phật thừa mau chóng tỏ ngộ, dạo chơi trong bể đại tịch diệt Như Lai.

Tác bạch rồi, Bồ Tát Oai Đức Tự Tại 5 vóc gieo xuống đất, lặp đi lặp lại như vậy 3 lần.

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Ngài Oai Đức Tự Tại Bồ Tát rằng: Lành thay! Lành thay!

Này thiện nam tử! Ông có thể vì chư vị Bồ Tát và chúng sanh đời mạt pháp mà hỏi Như Lai về các phương tiện như vậy. Ông hãy lắng nghe, ta sẽ vì ông mà nói rõ. Bồ Tát Oai Đức cùng các đại chúng vô cùng hoan hỉ yên lặng lắng nghe.

Này thiện nam tử! Diệu giác vô thượng chu biến 10 phương xuất sanh Như Lai và tất cả các pháp đồng thể bình đẳng với sự tu hành thật chẳng có 2 phương tiện thích ứng tuỳ thuận với đồng thể thì có vô số, nhưng thâu nhiếp lại theo tính sai biệt thì có 3 thức:

a./ Xa ma tha:

Này thiện nam tử! Nếu chư vị Bồ Tát ngộ được viên giác thanh tịnh, dùng giác tâm thanh tịnh mà làm hạnh tính. Rồi y đó lắng các vọng niệm nhận biết các thức và lay động phiền nhiễu. Lúc tuệ tĩnh phát sinh, thân tâm, khách trần theo đó mà diệt hẳn, liền được nội tâm vắng lặng khinh an. Do vì vắng lặng nên đức tâm Như Lai trong 10 phương thế giới hiện rõ như bóng trong gương. Pháp phương tiện này gọi là Xa ma tha.

b./ Tam ma bát đề:

Này thiện nam tử! Nếu các Bồ Tát ngộ được viên giác thanh tịnh, dùng giác tâm thanh tịnh nhận biết tâm thức và căn trần đều là huyễn hoá nên khởi ra các huyễn để trừ huyễn hoá, biểu hiện mọi phương tiện hoá mà hoá độ cho chúng sanh huyễn hoá. Do vì khởi ra các huyễn nên nội tâm phát ra sự thư thái đại bi.

Tất cả Bồ Tát theo đây khởi hành dần dần tăng tiến tu hành. Biết sự quán sát huyễn hoá là chẳng đồng huyễn hoá, rồi biết sự quán sát chẳng đồng huyễn hoá đó cũng là huyễn hoá. Được vậy huyễn hoá mới vĩnh viễn thoát bỏ, ly được tướng huyễn là chỗ hiệu dụng tu hành của các Bồ Tát, tựa như đất đai tăng trưởng lúa má.

Pháp phương tiện này gọi là Tam ma bát đề.

c./ Thiền na:

Này thiện nam tử! Nếu chư vị Bồ Tát ngộ được viên giác thanh tịnh, dùng giác tâm thanh tịnh chẳng thủ huyễn hoá và các tướng tĩnh lặng, rõ biết thân tâm đều là chướng ngại, còn tính viên giác ngộ vô tri giác minh thì không chướng ngại nên vĩnh viễn siêu việt vượt thoát ngoài những cảnh chướng ngại ( sinh tử) và không chướng ngại ( niết bàn). Nhưng thọ dụng thế giới thân tâm ở trong cõi trần mà không bị cảnh trần ràng buộc, mặc dù phiền não hay niết bàn cũng không làm lưu ngại nó được.

Ví như tiếng “ boong” của chuông, tuy ở nơi chuông mà vẫn thoát ra ngoài chuông. Bấy giờ nội tâm được vắng lặng, nhẹ nhàng thư thái. Do vậy ngã, nhơn, chúng sanh, thọ mạng 4 tướng đều chẳng còn tuỳ thuận cảnh giới viên giác tịch tịnh mầu nhiệm.

Pháp phương tiện này gọi là Thiền na.

Này thiện nam tử! Ba pháp môn đó đều là thân cận tuỳ thuận viên giác. Mười phương chư Phật là nhơn nơi phương tiện này là được thành Phật. Mười phương Bồ Tát tu các phương tiện đồng hay dị nhưng cũng y nơi 3 pháp môn này được chứng ngộ viên giác.

Này thiện nam tử! Giả sử có người tu nơi thánh đạo giáo hoá thành tựu quả vị A La Hán và Bích Chi Phật đến trăm ngàn vạn ức, chẳng bằng có người nghe 3 pháp môn vô ngại này của viên giác và tuỳ thuận tu tập dù trong khoảng 1 sát na.

Bấy giờ Đức Thế Tôn muốn lặp lại nghĩa này nên nói kệ rằng:

“ Oai Đức ông nên biết

Vốn chẳng có 2 tướng

Tuỳ thuận các phương tiện

Số mục có vô lượng

Như Lai tổng khai thị

Chỉ có 3 chủng loại

Xa ma tha vắng lặng

Như gương soi hình tượng

Tam ma đề như huyễn

Như mầm lúa tăng trưởng

Thiền na duy tịch diệt

Như tiếng chuông ngân nga

Ba pháp môn vi diệu

Đều là tuỳ thuận giác

Mười phương chư Như Lai

Và chư đại Bồ Tát

Nhơn đây được thành Phật

Ba pháp viên mãn chứng

Là cứu cánh niết bàn”.

CHÚ THÍCH:

+ Viên âm: âm thanh viên diệu, chỉ lời nói của Phật viên mãn vi diệu trọn đầy 2 nghĩa:

1./ Lời của Phật nói đầy đủ nghĩa lý không có sự thiếu sót khiến cho từng lớp chúng sanh thấm nhuần lợi ích.

2./ Cùng một lời mà áp dụng cho mọi người nghe pháp tuỳ theo trình độ nhận thức đều được khai ngộ.

+ Phiền động: phiền não vọng động từ trên tâm thức.

+ Tịnh huệ: Do tĩnh lặng mà có trí huệ.

+ Khách trần: Do chỗ phiền não, vì phiền não không phải là vật mà tâm tánh nhất định có. Vì mê lý mà khởi nên gọi là khách. Vì nó làm nhiễm ô tâm tánh nên gọi là trần.

+ Huyễn trí: Trí tuệ từ tâm thức khởi ra để trừ các huyễn. Khi huyễn dứt thì trí này không còn vì là như huyễn nên gọi là huyễn trí.

+ Lưu ngại: Vướng mắc làm trở ngại.

LƯỢC GIẢI:

Oai Đức Tự Tại là vị Bồ Tát biểu trưng cho mặt: nội, ngoại viên dung. Nội tại thì đầy đủ đức tánh viên diệu, ngoại tại thể hiện oai tướng trang nghiêm. Chính do sự thành tựu nội tánh và ngoại tướng nên được gọi là Tự Tại. Công hạnh Bồ Tát này tương ứng với viên giác. Vì thế Ngài đứng lên thưa thỉnh cầu Phật chỉ dậy:

Có bao nhiêu thứ lớp phương tiện và người thực hành phương tiện tu viên giác thế nào?

Lời thưa thỉnh của Bồ Tát Oai Đức Tự Tại được Đức Phật Thế Tôn hứa khả và bắt đầu khai thị:

Này thiện nam tử! Diệu giác vô thượng khắp cả 10 phương xuất sanh Như Lai và tất cả các pháp đồng thể bình đẳng với sự tu hành thật chẳng có hai. Phương tiện thích ứng tuỳ thuận với đồng thể thì có vô số nhưng thâu nhiếp lại theo tính sai biệt thì có 3 thứ.

Đây là lời dậy tổng quát về 3 phương tiện theo sự sai biệt tánh. Nhưng Diệu Giác thì chu biến theo 10 phương. Nếu tâm hành giả ngộ được viên giác thì sanh ra tịnh giác. Tất cả các pháp nhiễm tịnh vốn chẳng bình đẳng đồng thể, nhưng dụng thì có sai khác. Vì thế nên phương tiện thích ứng với thể viên giác thì có vô số, tựu trung nhiếp lại không ngoài 3 phương pháp thực hành. Có thể được coi là 3 mặt của thiền quán.

• Xa Ma Tha: Tàu dịch là chỉ, nghĩa là dụng công lắng niệm, đó là định.

• Tam Ma Bát Đề: Tàu dịch là đẳng trì, cũng gọi là huệ.

• Thiền Na: Tàu dịch là tĩnh lự, tĩnh là chỉ, lự là quán, chỉ quán song tu khiến cho định huệ được quân bình.

Muốn cho hành giả nắm vững 3 pháp tu này, Đức Thế Tôn đã thuyết minh từng pháp môn một.

Trước hết là pháp Xa Ma Tha, hành giả muốn đạt được pháp này, trước nhất phải dụng giác tâm thanh tịnh mà làm hạnh tĩnh. Đó là điểm then chốt trong thực hành, nhờ đó mà có vọng niệm lắng xuống. Vọng niệm lắng xuống mới nhận được các tướng phiền động của thức tâm.

Tựa như ta rót 1 ly nước đầy, đợi khi nước lắng trong thì thấy cặn bã dưới đáy. Sở dĩ phàm phu chẳng biết đến sự phiền động của thức tâm, vì thiếu công năng tu tập lắng niệm. Hành giả mới tinh tấn dụng công lắng niệm, đương nhiên tĩnh tuệ phát sanh. Tĩnh tuệ phát sanh thì thấy rõ hết thảy đại giả hợp của huyễn thân và lục trần duyên cảnh của vọng tâm, chẳng khác nào khách trần hỗn loạn. Tâm thể vắng lặng nhưng vẫn không trú chấp ở thể vắng lặng này.

Ấy là lúc tâm viên giác thanh tịnh trang nghiêm thường tịch hiển lộ pháp thân, huệ quang sáng chói. Tự tâm Như Lai tạng tương ứng khế hợp với chư Phật trong 10 phương thế giới. Bấy giờ Phật tâm hiển lộ nơi hành giả chẳng khác như bóng trong gương. Tu phương tiện này chính là lấy “ Thủ tịnh làm hạnh” gọi là tu hạnh Xa Ma Tha.

Thế nên Kinh dậy:

Này thiện nam tử! nếu chư vị Bồ Tát ngộ được viên giác thanh tịnh, dùng giác tâm thanh tịnh làm hạnh tĩnh. Rồi ý đó lắng các vọng niệm nhận ra các thức là lay động phiền nhiễu. Lúc ấy tuệ tĩnh phát sinh, thân tâm khách trần theo đó mà diệt hẳn, liền được nội tâm vắng lặng khinh an. Do vì vắng lặng nên đức tâm Như Lai trong 10 phương thế giới hiện rõ như bóng trong gương.

Pháp phương tiện này gọi là Xa Ma Tha. Pháp phương tiện thứ 2 gọi là tam ma bát đề. Tu pháp phương tiện này phải trải qua lộ trình tác quán tức là tu quán.

Có thể nói, cả 3 phương tiện này chỉ bậc thượng căn thượng trí mới đủ khả năng thực hành. Do vậy mà mỗi thời

khai thị của Phật về pháp phương tiện đều mở đầu bằng câu:

Bồ Tát đã ngộ viên giác thanh tịnh. Xem vậy đủ rõ hành giả phải y nơi tâm thanh tịnh giác mà quán các pháp: 6 căn, 6 trần, 6 thức đều là huyễn hoá. Lộ trình này bắt buộc phải dụng khởi trí như huyễn để diệt các vô minh phiền não như huyễn, tu các hạnh như huyễn, để hoá độ chúng sanh như huyễn. Đến lúc ly các huyễn cảnh, huyễn trí, thì tâm, cảnh, năng, sở đều diệt. Phải viễn ly hết thảy mọi huyễn tướng, bấy giờ tánh viên giác như huyễn mới hiển lộ. Đó chính là quán hạnh như huyễn, lấy tâm đại bi khinh an làm gốc mà khởi hạnh thứ lớp tăng tiến. Nhận thức được điều này mới thấu suốt lối tu huệ quán từ nơi huyễn quán mà vượt thoát mọi thứ huyễn hoá nên không đồng với quán huyễn. Lối quán này, hành giả biết huyễn liền ly huyễn, đến thì không còn ly được nữa là đến chỗ diệu dụng, tựa như đất đai tăng trưởng mầm lúa. Tu pháp quán hạnh như huyễn gọi là tam ma bát đề.

Thế nên Kinh dậy:

Này thiện nam tử! Nếu các Bồ Tát ngộ được viên giác thanh tịnh, dùng giác tâm thanh tịnh nhận biết tâm thức và căn trần đều là huyễn hoá nên khởi ra các huyễn để trừ huyễn, biểu hiện mọi phương tiện huyễn hoá mà hoá độ cho chúng sanh huyễn hoá. Do vì khởi ra các huyễn nên nội tâm phát ra sự thư thái đại bi. Tát cả Bồ Tát theo đây khởi hành dần dần tăng tiến tu hành. Biết sự quán sát huyễn hoá là không phải huyễn hoá, rồi biết sự quán sát không phải huyễn hoá đó cũng là huyễn hoá. Được vậy huyễn hoá mới vĩnh viễn thoát bỏ. Ly được tướng huyễn là chỗ diệu dụng

tu hành của các Bồ Tát, tựa như đất đai tăng trưởng lúa má, pháp phương tiện này gọi là Tam ma bát đề.

Pháp phương tiện thứ 3 là Thiền na.

Đây chính là pháp “ Chỉ quán song tu”. “ Định huệ quân bình”.

Hành giả tu pháp môn thiền na chẳng giống lối tu hành Xa Ma Tha là riêng tu định cũng chẳng giống tu quán Tam ma bát đề là riêng tu huệ.

Lối tu này chẳng thủ thân tâm huyễn hoá và các tướng tĩnh lặng. Bởi lẽ hành giả tu thiền na nhận biết tâm huyễn hoá đều là chướng ngại. Chính nhờ không thủ huyễn hoá mới vượt qua các “ Ngại”, chẳng thủ tĩnh lặng mà vượt qua cảnh “ Ngại” ấy là lìa được sự chướng. Hai chướng đã lìa nên khi thọ dụng thân tâm thế giới trần cảnh mà tánh viên giác vẫn hoàn toàn siêu việt, vượt ra ngoài các cảnh chướng ngại và không ngại dẫn đến các phiền não hay niết bàn cũng lưu ngại được.

Ví như tiếng “ Boong” của chuông, tuy ở nơi chuông mà vẫn thoát ra ngoài chuông. Nói một cách khác, khi 2 chướng đã lìa, thì chẳng vướng phiền não của thế pháp, chẳng trụ niết bàn của xuất thế pháp. Do vậy, công phu quán hạnh tương ứng với chân tâm nên nội tâm được vắng lặng nhẹ nhàng thư thái, tức là ứng hợp với thể tác vô sanh, vì nó vốn chẳng sanh diệt vậy.

Đến đây hành giả đã diệt hết 4 tướng ngã, nhơn, chúng sanh, thọ mạng, bấy giờ mới thể nhập vào cảnh giới viên giác. Pháp phương tiện này gọi là Thiền na.

Thế nên Kinh dậy:

Này thiện nam tử! Nếu chư vị Bồ Tát ngộ được viên giác thanh tịnh, dùng giác tâm thanh tịnh chẳng thủ huyễn hoá và các tướng tĩnh lặng, rõ biết thân tâm đều là chướng ngại, còn tánh viên giác vô tri giác thì không bị các vật làm chướng ngại, nên vĩnh viễn siêu việt vượt thoát ngoài những cảnh chướng ngại ( sinh tử) và không chướng ngại ( niết bàn). Những thọ dụng: thọ dụng thân tâm ở trong cõi trần mà không bị cảnh trần ràng buộc, mặc dù phiền não hay niết bàn cũng không làm lưu ngại nó được. Ví như tiếng “ boong” của chuông, tuy ở nơi chuông mà vẫn thoát ra ngoài chuông. Bấy giờ nội tâm được vắng lặng nhẹ nhàng thư thái. Do vậy nên ngã, nhơn, chúng sanh, thọ mạng 4 tướng đều chẳng còn. Và được tuỳ thuận cảnh giới viên giác tịnh mầu nhiệm. Pháp phương tiện này gọi là thiền na.

Sau khi đã khai thị rõ ràng về 3 phương tiện pháp môn, Đức Phật lại một lần nữa ân cần nhắc nhở tầm quan trọng của nó được xem như 3 mặt của thiền quán. Ba mặt của thiền quán chính là phương tiện thân cận, tuỳ thuận viên giác, là một nhân tố tất yếu làm Phật, là căn bản trí của Bồ Tát hạnh. Nếu đem so sánh với thánh đạo nhị thừa thì nó vượt hẳn. Thế nên, y kinh nhấn mạnh, dù chỉ nghe thoáng qua 3 pháp môn này rồi y nơi đó mà tu tập dù trong khoảng một thời gian ngắn nhất vẫn có thể thành Phật. Điều này chứng tỏ lộ trình tu về 3 mặt thiền quán của Bồ Tát là phương tiện thù thắng nhất dẫn đến quả thị Phật đà.